Rig Veda 1.94.9: Mandala 1, Sukta 94, Mantra 9

Sukta 1.94

Rishi: Gopavana Ātreya (traditionally for RV 1.94)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वधैर्दुःशंसाँ अप दूढ्यो जहि दूरे वा ये अन्ति वा के चिदत्रिणः । अथा यज्ञाय गृणते सुगं कृध्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.94.9

Transliteration

vadháir duḥ-śaṃsā́m̐ ápa dū́ḍhyo jahi dūré vā́ yé ánti vā́ ké cid atríṇaḥ | áthā yajñā́ya gṛṇaté su-gáṃ kṛdhy ágne sakhyé mā́ riṣāmā vayáṃ táva ||

Translation

ഹേ ദൃഢവാഹ (ദൂഢ്യഃ) അഗ്നേ, നിന്റെ പ്രഹാരങ്ങളാൽ ദുഷ്ശംസകരെ അകറ്റിക്കളക—ദൂരെയായാലും അടുത്തായാലും, ഇവിടെ ഉള്ള ഏതു അത്രിണ (ഭക്ഷകൻ/നാശകൻ) ആയാലും. പിന്നെ യജ്ഞത്തിനായി പാടുന്നവന് സുഗമമായ പാത ഒരുക്കുക. ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ സഖ്യത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഹാനി വരാതിരിക്കട്ടെ—നിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ ഞങ്ങൾ സുരക്ഷിതരായിരിക്കട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वधैः: with blows/with weapons
• वधैः: करण
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक) < √वध्/√हन् (वध ‘वध/हत्या/प्रहार’)

• दुःशंसान्: the evil-speaking/ill-intentioned (ones)
• दुःशंसान्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दुःशंस (प्रातिपदिक) (दुस्- + शंस ‘प्रशंसा/कीर्ति’ → ‘दुष्ट-कीर्ति/दुष्ट-वचन’)

• अप: away
• अप: अपादान (दूरीकरणार्थ) सहाय
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/निपात)

• दूढ्यः: the hard-to-handle/obstinate (ones)
• दूढ्यः: कर्तृ (जहि इत्यस्य सह-सम्बन्धे ‘दूढ्यः’ इति विशेषण-समूहः) / अथवा कर्म-सम्बन्धेन ‘दुःशंसान् … दूढ्यः’ इति समन्वय
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दूढ्य (प्रातिपदिक) < √दुह् (दूढ ‘दुह्-धातोः क्त-रूप/वृद्धि-प्रयोग; ‘दुह्य/दूढ्य’ = ‘दुह्यते/दुह्यः’ कठिन/दुष्प्राप्य/दुराराध्य’ इत्यर्थे)

• जहि: strike down; slay
• जहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हन् (हनँ हिंसायाम्)

• दूरे: far away
• दूरे: अधिकरण (देश) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (adverbial locative)
• Root: दूर (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ (अन्ति/दूरे इत्यादि-सम्बन्धे) / सम्बन्ध-प्रत्यय
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्ति: near
• अन्ति: अधिकरण (देश) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अन्ति (निपात/क्रियाविशेषण)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• के: some (whoever)
• के: कर्तृ (चिद्-सहित ‘के चिद्’)
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्: even; any; some
• चित्: सम्बन्ध/निपातार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• अत्रिणः: the Atris (Atri’s people/descendants)
• अत्रिणः: कर्तृ/सम्बन्ध (ये…के चिद् अत्रिणः) — ‘अत्रि-वंशीयाः/अत्रि-जनाः’
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक) (अत्रि-वंशज/अत्रि-सम्बद्ध; RV में ‘अत्रि’ ऋषि-नाम)

• अथा: then; thereafter
• अथा: अनन्तर्य/क्रम
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (निपात) + आ (दीर्घ/स्वर-प्रयोग)

• यज्ञाय: for the sacrifice
• यज्ञाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• गृणते: (to/for) the praiser; the one who sings praise
• गृणते: सम्बन्ध (यज्ञाय … गृणते = ‘स्तुवते’ दातृ-सम्बन्ध) / अप्रत्यक्ष-सम्प्रदान
• Type: Verb (present participial finite form in RV usage)
• Root: √गॄ/√गृ (गॄ शब्दे/स्तुतौ; ‘गृणाति’)

• सुगम्: a good path; easy passage
• सुगम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (neuter used as object)
• Root: सुग (प्रातिपदिक) (सु- + गम् ‘गमन’)

• कृधि: make; grant
• कृधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृञ् करणे)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सख्ये: in friendship; in alliance
• सख्ये: अधिकरण (अवस्था/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक) < सखि

• मा: do not
• मा: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-निपात)

• रिषाम: may we be harmed; may we suffer injury
• रिषाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रिष् (रिषँ हिंसायाम्/क्षतौ)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• तव: of you; your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्/त्वद् (सर्वनाम)