Rig Veda 1.64.14: Mandala 1, Sukta 64, Mantra 14

Sukta 1.64

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa

Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

चर्कृत्यं मरुतः पृत्सु दुष्टरं द्युमन्तं शुष्मं मघवत्सु धत्तन । धनस्पृतमुक्थ्यं विश्वचर्षणिं तोकं पुष्येम तनयं शतं हिमाः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.64.14

Transliteration

carkṛ́tyaṃ marutaḥ pṛtsú dúṣṭaraṃ dyumántaṃ śúṣmaṃ maghávatsu dhattana | dhanaspŕ̥tam ukthyàṃ viśvácarṣaṇiṃ tókaṃ puṣyema tánayaṃ śatáṃ hímāḥ ||

Translation

ഹേ മരുৎകളേ, ദാതാക്കളിൽ യുദ്ധങ്ങളിൽ ദുഷ്‌കരം—അജേയമായ—ദ്യുമന്ത (പ്രകാശമുള്ള) ശുഷ്മം (ഉത്കടബലം) സ്ഥാപിക്കുവിൻ; ആ ദീപ്തമായ തീവ്രത ഉറപ്പിക്കുവിൻ. വിശ്വചർഷണി—എല്ലാ ജനങ്ങളെയും താങ്ങുന്ന—ധനസ്പൃത (ധനം ജയിപ്പിക്കുന്ന)യും ഉകഥ്യ (സ്തുതിയോഗ്യ)വുമായ ആ ശക്തിയെ ഞങ്ങൾ പോഷിപ്പിക്കട്ടെ; നൂറ് ഹിമാ—നൂറ് ശീതകാലങ്ങൾ വരെ—ഞങ്ങളുടെ ടോകം (സന്തതി), തനയം (കുഞ്ഞും വിത്തും) പോഷിപ്പിക്കട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चर्कृत्यम्: well-made, firmly fashioned
• चर्कृत्यम्: कर्म (धत्तन इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: चर्कृत्य (प्रातिपदिक; √कृ ‘करोति’ से कृत्य-निर्माण/कृदन्ताधार)

• मरुतः: O Maruts
• मरुतः: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• पृत्सु: in battles
• पृत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृत्/पृत्स् (प्रातिपदिक ‘battle, contest’)

• दुष्टरम्: hard to overcome
• दुष्टरम्: कर्म (धत्तन इति)
• Type: Adjective
• Root: दुष्टर (दुर्- + √तॄ/तॄ ‘तरति’ से; ‘hard to overcome’)

• द्युमन्तम्: radiant
• द्युमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: द्युमन्त् (प्रातिपदिक ‘splendid, radiant’)

• शुष्मम्: strength, might
• शुष्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक ‘might, vigor’)

• मघवत्सु: among the bountiful (patrons)
• मघवत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मघवत् (प्रातिपदिक ‘bountiful, wealthy; patrons’)

• धत्तन: place, bestow
• धत्तन: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति)

• धनस्पृतम्: wealth-winning
• धनस्पृतम्: कर्म (पुष्येम इति)
• Type: Adjective
• Root: धनस्पृत् (धन + √स्पृश्/स्पृ ‘to touch/attain’; प्रातिपदिक ‘winning wealth’)

• उक्थ्यम्: praiseworthy
• उक्थ्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (उक्थ ‘hymn’ से; ‘worthy of hymn/praise’)

• विश्वचर्षणिम्: belonging to/for all peoples
• विश्वचर्षणिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व-चर्षणि (समास; चर्षणि ‘men/peoples’)

• तोकम्: offspring
• तोकम्: कर्म (पुष्येम)
• Type: Noun
• Root: तोक (प्रातिपदिक ‘offspring, child’)

• पुष्येम: may we nourish, may we prosper
• पुष्येम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पुष् (पुष्यति)

• तनयम्: progeny, son
• तनयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक ‘son, progeny’)

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शत (संख्यावाचक प्रातिपदिक)

• हिमाः: winters, years
• हिमाः: कर्म (आयुषः परिमाण/काल-व्याप्ति)
• Type: Noun
• Root: हिम (प्रातिपदिक ‘winter; year/season’—RV में ‘years’ अर्थे)