Rig Veda 1.62.6: Mandala 1, Sukta 62, Mantra 6

Sukta 1.62

Rishi: Gṛtsamada (Āṅgirasa)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.62.6

Transliteration

tád u prayákṣatamam asya kárma dasmásya cā́rutamam asti dáṃsaḥ | upahvaré yád uparā́ apinvan mádhvarṇaso nadyaś cátasraḥ ||

Translation

ഇതുതന്നെ അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രത്യക്ഷമായ കർമ്മം; ദസ്മന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ദംസ് (കൗശലം/പ്രഭുത്വം) ഇതാണ്. ഉപഹ്വര (സമീപത്തെ കുഴി/കുഹരം)ത്തിൽ, ഉപരാ (മേലത്തെ ശക്തികൾ) വീർത്ത് നിറഞ്ഞപ്പോൾ, മധുവർണ്ണമായ രസധാരകളുള്ള നാല് നദികൾ പൂർണ്ണമായി ഒഴുകി.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्: that (deed/act)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed, surely
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• प्रयक्षतमम्: most worthy of worship / most venerable
• प्रयक्षतमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: प्र-यक्ष-तम (यक्ष ‘पूज्य/वन्द्य’ इत्यर्थे विशेषण-प्रातिपदिक; -तम सुपरलेटिव)

• अस्य: of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कर्म: deed, act
• कर्म: Karma
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)

• दस्मस्य: of the wondrous/skillful one
• दस्मस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective
• Root: दस्म (विशेषण-प्रातिपदिक)

• चारुतमम्: most beautiful
• चारुतमम्: Kartā (as predicate nominative of ‘अस्ति’)
• Type: Adjective
• Root: चारु-तम (चारु ‘सुन्दर’ + -तम)

• अस्ति: is
• अस्ति: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• दंसः: marvel, wondrous deed
• दंसः: Kartā (subject of ‘अस्ति’)
• Type: Noun
• Root: दंस (प्रातिपदिक; ‘कर्म/कौशल/अद्भुतकर्म’)

• उपह्वरे: in the hollow/valley, in the recess
• उपह्वरे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: उप-ह्वर (प्रातिपदिक; ‘गुहा/अवट/उपत्यका’)

• यत्: when/that which
• यत्: Karma (relative object) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उपराः: the rocks, the obstructing stones
• उपराः: Kartā
• Type: Noun
• Root: उपरा (प्रातिपदिक; ‘शिला/पाषाण/अवरोध’)

• अपिन्वन्: they set in motion / they caused to swell/flow
• अपिन्वन्: Kartā
• Type: Verb
• Root: पि/पिन्व् (धातु; ‘पिन्वति’ = ‘प्रेरयति/पूरयति/प्रवहति’)

• मध्वर्णसः: having honey-sweet waves/streams
• मध्वर्णसः: Kartā (agreeing with ‘नद्यः’)
• Type: Adjective
• Root: मधु-अर्णस् (समास; मधु ‘मधुर/सोम’ + अर्णस् ‘तरङ्ग/प्रवाह/जल’)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)

• चतस्रः: four
• चतस्रः: Kartā (agreeing with ‘नद्यः’)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: चतस्ṛ (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)