Rig Veda 1.55.6: Mandala 1, Sukta 55, Mantra 6

Sukta 1.55

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

स हि श्रवस्युः सदनानि कृत्रिमा क्ष्मया वृधान ओजसा विनाशयन् । ज्योतींषि कृण्वन्नवृकाणि यज्यवेऽव सुक्रतुः सर्तवा अपः सृजत् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.55.6

Transliteration

sa hí śravasyúḥ sádanāni kṛtrímā kṣmáyā vṛdhānó ójasā vi-nāśáyan | jyótīṃṣi kṛṇván avṛkā́ṇi yajyavé’va su-krátuḥ sártavā́ ápaḥ sṛ́jat ||

Translation

അവൻ ശ്രവസ്യു—കീർത്തിയെ അന്വേഷിക്കുന്നവൻ; ഭൂമിക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുട്ടിന്റെ കൃത്രിമ സദനങ്ങളെ, ബലത്തിൽ വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ ഓജസ്സാൽ നശിപ്പിക്കുന്നു. യജമാനനുവേണ്ടി ജ്യോതിസ്സുകളെ അപ്രതിഹതമാക്കുന്ന സുക്രതു (ശുദ്ധസങ്കൽപൻ) ജലങ്ങളെ ഒഴുകാൻ വിടുന്നു—ധാരകൾ അവരുടെ പാതയിൽ പായാൻ അനുവദിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed/for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• श्रवस्युः: fame-seeking; desirous of glory
• श्रवस्युः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: श्रवस्यु- (प्रातिपदिक; श्रवस् ‘fame’ + -यु)

• सदनानि: seats/dwellings
• सदनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: सदन- (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’ > ‘seat, abode’)

• कृत्रिमा: artificial/constructed
• कृत्रिमा: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: कृत्रिम- (प्रातिपदिक; √कृ ‘to make’ > ‘made, artificial’)

• क्ष्मया: with/by the earth; on the ground
• क्ष्मया: करण
• Type: Noun
• Root: क्ष्मा- (प्रातिपदिक)

• वृधानः: growing; waxing
• वृधानः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √वृध् (वर्धने) → वृधान- (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• ओजसा: with strength/might
• ओजसा: करण
• Type: Noun
• Root: ओजस्- (प्रातिपदिक)

• विनाशयन्: destroying
• विनाशयन्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Participle (Verbal)
• Root: वि-√नश् (नाशने) → विनाशयन्त् (णिच्-प्रयोग; वर्तमान कृदन्त, शतृ)

• ज्योतींषि: lights; luminaries
• ज्योतींषि: कर्म
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस्- (प्रातिपदिक)

• कृण्वन्: making; producing
• कृण्वन्: कर्तृ (सः इति सह)
• Type: Participle (Verbal)
• Root: √कृ (करणे) → कृण्वन्त् (वेदिक वर्तमान कृदन्त; शतृ)

• अवृकाणि: unharmed; uninjured
• अवृकाणि: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-वृक- (प्रातिपदिक; वृक ‘wolf’/‘harm’ → ‘wolf-less, unharmed’)

• यज्यवे: for the worshipper
• यज्यवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यज्यु- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship’ > ‘worshipper’)

• अव: down; forth; away (as preverb)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• सुक्रतुः: of good resolve; wise in action
• सुक्रतुः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: सु-क्रतु- (प्रातिपदिक; ‘good purpose/resolve’)

• सर्तवा: to the one who sets in motion/lets flow (i.e., the worshipper as initiator)
• सर्तवा: सम्प्रदान
• Type: Noun/Agent
• Root: √सृ (सरणे) → सर्तृ/सर्तव्- (प्रातिपदिक; ‘one who lets flow/moves’)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• सृजत्: he released/let flow
• सृजत्: कर्तृ (सः)
• Type: Verb
• Root: √सृज् (सर्गे)