Rig Veda 1.158.4: Mandala 1, Sukta 158, Mantra 4

Sukta 1.158

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution for RV 1.158)

Devata: Indeterminate/Allegorical; often read within the Dīrghatamas cycle as addressing paired cosmic powers (sometimes linked to Aśvins or to twin movements of life-breath/knowledge).

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.158; verify per pada count in a metrical index)

Samhita Patha (Devanagari)

उपस्तुतिरौचथ्यमुरुष्येन्मा मामिमे पतत्रिणी वि दुग्धाम् । मा मामेधो दशतयश्चितो धाक्प्र यद्वां बद्धस्त्मनि खादति क्षाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.158.4

Transliteration

úpa-stutir aucathyám uruṣyén mā́ mām imé patatríṇī ví dugdhām | mā́ mām édho dáśa-tayaś citó dhā́k prá yád vām baddhás tmaní khā́dati kṣā́m ||

Translation

ഉപസ്തുതിയുടെ ഉണർത്തുന്ന ഗാനംയും, ഔചഥ്യമായ പ്രകാശിത ഉച്ചാരവും എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വിപുലമാകട്ടെ; ഈ രണ്ടു പത്രിണീ (ചിറകുള്ള) ശക്തികൾ എന്നെ വേർതിരിച്ച് പിഴിഞ്ഞുകളയരുത്. ഇന്ധനവും ദശവിധമായി അടുക്കിയ അഗ്നിയും എന്നെ ദഹിപ്പിക്കരുത്—സ്വയംസ്വരൂപത്തിൽ ബന്ധിതമായതു മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു ഭൂമി-തത്ത്വത്തെ കടിച്ചുതിന്നുമ്പോൾ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उपस्तुतिः: praise, hymn of praise
• उपस्तुतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उप-स्तुति (स्तु ‘स्तुतौ’ धातु-निर्मित प्रातिपदिक) / स्तुति-

• औचथ्यम्: a hymn/chant (worthy of recitation); the ‘uchathya’ praise
• औचथ्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: औचथ्य (उचथ ‘स्तुति/ऋक्’ प्रातिपदिक) अथवा उचथ्य-

• उरुष्ये: I seek to protect / I would save
• उरुष्ये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उरुष्य (उरु ‘विस्तीर्ण’ से denominative/causative भाव: ‘रक्षति/उरुं करोति’)

• एनम्: him/this one
• एनम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (एतद्-प्रत्ययात्मक सर्वनाम)

• मा: do not
• मा: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• इमे: these two
• इमे: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• पतत्रिणी: two winged ones (female birds)
• पतत्रिणी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पतत्रिन् (पत् ‘गत्यर्थ’ + तत्रिन्/त्रिन्) प्रातिपदिक

• वि: apart, asunder, forth
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दुग्धाम्: milked out, drained
• दुग्धाम्: कर्म
• Type: Participle (Adjective) / Kṛdanta
• Root: दुह् ‘दोहने’ (कृदन्त: दुग्ध-)

• मा: do not
• मा: सम्बन्ध/निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• एधः: fuel, kindling
• एधः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: एधस् (इध् ‘दीप्तौ/वृद्धौ’ से) प्रातिपदिक

• दशतयः: tens; groups of ten
• दशतयः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: दशतय (दश + तय- ‘समूह/दशक’) प्रातिपदिक

• चितः: piled up, heaped
• चितः: कर्तृ (विशेषण) / कर्मणि-भाव
• Type: Participle (Adjective) / Kṛdanta
• Root: चि ‘चयन/चिनोति’ (कृदन्त: चित-)

• धाक्: has placed/has set
• धाक्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा ‘धारणे/स्थापने’ (वेदिक परिपूर्ण/आओरिस्ट रूप: धाक्)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध
• Type: Relative pronoun
• Root: यद्

• वाम्: of you two / you two
• वाम्: सम्बन्ध (सम्बोधन-सम्बन्ध) / कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• बद्धः: bound, tied
• बद्धः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Participle (Adjective) / Kṛdanta
• Root: बन्ध् ‘बन्धने’ (कृदन्त: बद्ध-)

• त्मनि: in the body / in oneself
• त्मनि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: त्मन् (वेदिक: ‘self/body’; लोक: आत्मन्) प्रातिपदिक

• खादति: eats, devours
• खादति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: खाद् ‘भक्षणे’

• क्षाम्: the earth, the ground
• क्षाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षाम्/क्षाम (स्त्री; ‘earth/ground’) प्रातिपदिक