Rig Veda 1.156.5: Mandala 1, Sukta 156, Mantra 5

Sukta 1.156

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.156)

Devata: Viṣṇu (in relation to Indra; Ṛta emphasized)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आ यो विवाय सचथाय दैव्य इन्द्राय विष्णुः सुकृते सुकृत्तरः । वेधा अजिन्वत्त्रिषधस्थ आर्यमृतस्य भागे यजमानमाभजत् ॥

Transliteration

ā yó vivā́ya sacáthāya daívyá índrāya víṣṇuḥ su-kṛ́te su-kṛ́t-taraḥ | védhā́ ajinvat tri-sádhastha ā́ryam ṛtásya bhā́ge yajamānám ā́bhajat ||

Translation

ദൈവിക സഹചാര്യത്തിലേക്ക് വന്നവൻ—വിഷ്ണു, സത്കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനോട് കൂടുതൽ പരിപൂർണ്ണമായി ഉപകാരകൻ—ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി അന്തർസ്ഥനായ പ്രചോദിത ഋഷി (വേധാ)യെ ഉണർത്തി. ത്രി-ആസനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായി, യജമാനനെ ഋതത്തിന്റെ ഭാഗത്തേക്ക്—ആര്യ, സത്യക്രമത്തിന്റെ ഉന്നത വിഹിതത്തിലേക്ക്—വിഭജിച്ച് ചേർത്തു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: towards; hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) / ā (preverb)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विवाय: blew/wafted; set in motion
• विवाय: Kartā (क्रियापद) / मुख्यक्रिया
• Type: Verb
• Root: √वा (वा गतिगन्धनयोः) / ‘to blow, to waft’

• सचथाय: for companionship; together
• सचथाय: Adhikaraṇa/Hetu (adverbial purpose)
• Type: Indeclinable (Vedic adverbial) / Noun-like form
• Root: सचथा (अव्यय/निपात-प्रातिपदिक; ‘together, in companionship’)

• दैव्यः: divine
• दैव्यः: Kartā (यः…दैव्यः) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (देव-सम्बन्धि प्रातिपदिक)

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Kartā (apposition to यः/दैव्यः)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• सुकृते: for good work/for merit
• सुकृते: Sampradāna/Prayojana
• Type: Noun
• Root: सुकृत (सु+√कृ; ‘well-done, good deed/merit’)

• सुकृत्तरः: more beneficent; better-doing
• सुकृत्तरः: Kartā-विशेषणम् (विष्णोः/दैव्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: सुकृत्-तर (तुलनात्मक-प्रातिपदिक; ‘more well-doing’)

• वेधाः: the Ordainer; the wise one
• वेधाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वेधस्/वेधा (प्रातिपदिक; ‘wise disposer, ordainer’)

• अजिन्वत्: impelled; quickened
• अजिन्वत्: मुख्यक्रिया
• Type: Verb
• Root: √जिव्/√जिन् (जिन्वति ‘to impel, quicken, set in motion’)

• त्रिषधस्थः: three-seated; having three stations
• त्रिषधस्थः: Kartā-विशेषणम् (वेधाः/विष्णुः)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-षध-स्थ (समास; ‘having three seats/abodes’)

• आर्यम्: the Arya (noble one/people)
• आर्यम्: Karma
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• भागे: in the share/portion
• भागे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• यजमानम्: the sacrificer
• यजमानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक; ‘sacrificer’)

• आ: unto; towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) / ā (preverb)

• अभजत्: apportioned; assigned; shared
• अभजत्: मुख्यक्रिया
• Type: Verb
• Root: √भज् (भज् सेवायाम्/विभागे ‘to allot, share, partake’)