Rig Veda 1.104.1: Mandala 1, Sukta 104, Mantra 1

Sukta 1.104

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.104)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.104; verse-length and cadence consistent)

Samhita Patha (Devanagari)

योनिष्ट इन्द्र निषदे अकारि तमा नि षीद स्वानो नार्वा । विमुच्या वयोऽवसायाश्वान्दोषा वस्तोर्वहीयसः प्रपित्वे ॥

Recitation with translationRig Veda 1.104.1

Transliteration

yóniṣ ṭa indra niṣáde akāri támā ní ṣīda svānó nā́rvā | vi-múcyā váyo'vasāyā́śvān dóṣā vástor váhīyasaḥ prapitvé ||

Translation

ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ നിഷദനത്തിനായി വിശ്രമത്തിന്റെ യോനി-സ്ഥാനം ഒരുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ സ്വാന (കുതിരപോലെ ഹിണിഹിണിക്കുന്നവനേ), വാ, അവിടെ ഇരിക്ക. പ്രാണശക്തികളെ സ്വതന്ത്രഗതിക്കായി വിട്ടുകൊടുത്ത്, സന്ധ്യയിലും പ്രഭാതത്തിലും—സമീപസാന്നിധ്യത്തിൽ—കുതിരകളെ വിശ്രമത്തിനായി അഴിച്ചുവിടുക.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• योनिḥ: seat; resting-place; abode
• योनिḥ: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक) < √यु (युज्) ‘to join/attach’ (etym.)

• ते: for you
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: (सम्बोधन)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• नि-षदे: sit down; take your seat
• नि-षदे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-√सद् (सदँ) ‘to sit, settle’

• अकारि: has been made; was prepared
• अकारि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (डुकृञ्) ‘to make, do’

• तम्: that (seat/place)
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: hither; towards
• आ: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• नि: down; in
• नि: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• षीद: sit (down)!
• षीद: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सद् (सदँ) ‘to sit’

• स्वानः: sounding; resounding
• स्वानः: Kartā (विशेषणरूपेण इन्द्रस्य)
• Type: Adjective/Participle
• Root: स्वान (प्रातिपदिक) < √स्वन् ‘to sound, resound’

• न: like; as
• न: (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• अर्वा: a horse
• अर्वा: (उपमान)
• Type: Noun
• Root: अर्वन्/अर्वा (प्रातिपदिक) ‘horse’

• वि-मुच्य: having released; loosening
• वि-मुच्य: (पूर्वक्रिया)
• Type: Verbal absolutive
• Root: वि-√मुच् (मुचँ) ‘to release, let loose’

• वयः: strength/vigour; vital power
• वयः: Karma
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• अवसाय: from the resting-place; from the stall/abode
• अवसाय: Apādāna
• Type: Noun
• Root: अवसाय (प्रातिपदिक) < अव-√सो ‘to set/settle, decide’ (sense: ‘resting-place/settlement’)

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• दोषा: in the evening; at night
• दोषा: Adhikaraṇa (काल)
• Type: Noun
• Root: दोषा (प्रातिपदिक) ‘evening/night’

• वस्तोः: of the dawn; of the morning
• वस्तोः: Adhikaraṇa (काल-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तु (प्रातिपदिक) ‘dawn/daybreak; morning’ (Vedic) अथवा वस् ‘dwelling’

• वहीयसः: more abundant; greater
• वहीयसः: (सम्बन्ध)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: वहीयस् (प्रातिपदिक) — comparative of बहु/वह ‘much, abundant’

• प्रपित्वे: in the refreshment/feast; in the drinking (rite)
• प्रपित्वे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: प्रपित्व (प्रातिपदिक) < प्र-√पा/√पि (to drink/refresh; ‘drinking/refreshment, enjoyment’) (Vedic ritual sense)