Prakarana 25

Verse 501 (चौपाई)

सीय स्वयंबरु देखिअ जाई। ईसु काहि धौं देइ बड़ाई।। लखन कहा जस भाजनु सोई। नाथ कृपा तव जापर होई।। हरषे मुनि सब सुनि बर बानी। दीन्हि असीस सबहिं सुखु मानी।। पुनि मुनिबृंद समेत कृपाला। देखन चले धनुषमख साला।। रंगभूमि आए दोउ भाई। असि सुधि सब पुरबासिन्ह पाई।। चले सकल गृह काज बिसारी। बाल जुबान जरठ नर नारी।। देखी जनक भीर भै भारी। सुचि सेवक सब लिए हँकारी।। तुरत सकल लोगन्ह पहिं जाहू। आसन उचित देहू सब काहू।।

"സീതയുടെ സ്വയംവരം കാണാൻ നമുക്ക് പോകാം." "ഈശ്വരൻ എന്തിന് ഇത്ര മഹത്വം നൽകുന്നു?" ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു, "ആ കീർത്തിക്ക് അർഹനായത് അദ്ദേഹം മാത്രമാണ്. നാഥാ, നിങ്ങളുടെ കൃപ എന്നിൽ ഉണ്ട്." അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എല്ലാ മുനിമാരും സന്തോഷിച്ചു അനുഗ്രഹം നൽകി; എല്ലാവരും സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു. എന്നിട്ട് കൃപാലുവായ അദ്ദേഹം, മുനിമാരുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം, വില്ല് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്ന സഭാമണ്ഡപം കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു. രണ്ട് സഹോദരന്മാരും രംഗഭൂമിയിൽ എത്തി, എല്ലാ നഗരവാസികളും അവരുടെ വരവറിഞ്ഞു. എല്ലാ ജനങ്ങളും ഗൃഹങ്ങൾ വിട്ടു, ഗാർഹിക ജോലികൾ മറന്നു; കുട്ടികൾ, യുവാക്കൾ, വൃദ്ധർ, പുരുഷന്മാർ, സ്ത്രീകൾ എല്ലാം പുറപ്പെട്ടു. ജനകൻ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ ആശങ്ക തോന്നി; അദ്ദേഹം തന്റെ സേവകരോട് ഉടൻ പോയി എല്ലാവർക്കും ഉചിതമായ ഇരിപ്പിടങ്ങൾ നൽകാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 502 (दोहा/सोरठा)

कहि मृदु बचन बिनीत तिन्ह बैठारे नर नारि। उत्तम मध्यम नीच लघु निज निज थल अनुहारि।।240।।

മൃദുവും വിനയപൂർവ്വവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം പുരുഷന്മാരെയും സ്ത്രീകളെയും ഇരുത്തി, ഓരോരുത്തരെയും അവരുടെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത്, ഉന്നതർ, മധ്യമർ, നിമ്നർ, ലഘുക്കൾ എന്നിങ്ങനെ.

Verse 503 (चौपाई)

राजकुअँर तेहि अवसर आए। मनहुँ मनोहरता तन छाए।। गुन सागर नागर बर बीरा। सुंदर स्यामल गौर सरीरा।। राज समाज बिराजत रूरे। उडगन महुँ जनु जुग बिधु पूरे।। जिन्ह कें रही भावना जैसी। प्रभु मूरति तिन्ह देखी तैसी।। देखहिं रूप महा रनधीरा। मनहुँ बीर रसु धरें सरीरा।। डरे कुटिल नृप प्रभुहि निहारी। मनहुँ भयानक मूरति भारी।। रहे असुर छल छोनिप बेषा। तिन्ह प्रभु प्रगट कालसम देखा।। पुरबासिन्ह देखे दोउ भाई। नरभूषन लोचन सुखदाई।।

ആ നിമിഷം രാജകുമാരന്മാർ എത്തി; സൗന്ദര്യം തന്നെ ശരീരം ധരിച്ചതുപോലെ. അവർ ഗുണങ്ങളുടെ സമുദ്രം, സംസ്കൃതരായ, ശ്രേഷ്ഠരായ വീരന്മാർ, സുന്ദരരായ, ശ്യാമവർണ്ണവും ഗൗരവർണ്ണവുമായ ശരീരമുള്ളവർ. രാജസഭയിൽ അവർ വിരാജിച്ചു, ആകാശത്തിലെ രണ്ട് പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ സുന്ദരം. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലുള്ള ഭക്തിക്കനുസരിച്ച് ഭഗവാന്റെ രൂപം ദർശിച്ചു. മഹാവീരന്മാർ അവരുടെ സൗന്ദര്യം നോക്കി; വീര്യത്തിന്റെ സാരം ശരീരം ധരിച്ചതുപോലെ. കപടരായ രാജാക്കന്മാർ ഭഗവാനെ നോക്കി ഭയന്നു, ഭീകരവും മഹത്തുമായ രൂപം കണ്ടതുപോലെ. അസുരന്മാർ അവരുടെ വഞ്ചനാവേഷത്തിൽ തുടർന്നു; അവർക്ക് ഭഗവാൻ കാലനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷനായി. നഗരവാസികൾ ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെ കണ്ടു, കണ്ണുകൾക്ക് ആഭരണങ്ങളും സന്തോഷദായകരുമായി.

Verse 504 (दोहा/सोरठा)

नारि बिलोकहिं हरषि हियँ निज निज रुचि अनुरूप। जनु सोहत सिंगार धरि मूरति परम अनूप।।241।।

സ്ത്രീകൾ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ അവരെ നോക്കി, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം, പരമസൗന്ദര്യത്തിന്റെ പ്രതിരൂപം അലങ്കരിച്ചുനിൽക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 505 (चौपाई)

बिदुषन्ह प्रभु बिराटमय दीसा। बहु मुख कर पग लोचन सीसा।। जनक जाति अवलोकहिं कैसैं। सजन सगे प्रिय लागहिं जैसें।। सहित बिदेह बिलोकहिं रानी। सिसु सम प्रीति न जाति बखानी।। जोगिन्ह परम तत्वमय भासा। सांत सुद्ध सम सहज प्रकासा।। हरिभगतन्ह देखे दोउ भ्राता। इष्टदेव इव सब सुख दाता।। रामहि चितव भायँ जेहि सीया। सो सनेहु सुखु नहिं कथनीया।। उर अनुभवति न कहि सक सोऊ। कवन प्रकार कहै कबि कोऊ।। एहि बिधि रहा जाहि जस भाऊ। तेहिं तस देखेउ कोसलराऊ।।

വിദ്വാന്മാർക്ക് ഭഗവാൻ സർവ്വവ്യാപിയായി തോന്നി, അനേകം വായ്ക്കളും കൈകളും പാദങ്ങളും നേത്രങ്ങളും ശിരസ്സുകളുമായി. ജനകനും ബന്ധുക്കളും അദ്ദേഹത്തെ നോക്കി; അദ്ദേഹം പ്രിയ മിത്രതുല്യനോ പ്രിയ ബന്ധുവിനെപ്പോലെയോ തോന്നി. വിദേഹ രാജാവും രാജ്ഞിയും അദ്ദേഹത്തെ ദർശിച്ചു; അവരുടെ സ്നേഹം പുത്രനോടുള്ളതുപോലെ, വാക്കുകൾക്കതീതം. യോഗികൾക്ക് അദ്ദേഹം പരമസത്യമായി പ്രകാശിച്ചു, ശാന്തനും പരിശുദ്ധനും സമനും സ്വയംപ്രകാശിയും. ഹരിഭക്തർ ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടദേവതമാരായി കണ്ടു, സകല സുഖങ്ങളുടെയും ദാതാക്കൾ. സീത പ്രേമത്തോടെ രാമനെ നോക്കി, വാക്കുകൾക്കതീതമായ സ്നേഹവും സന്തോഷവും അനുഭവിച്ചു. അവൾ ഹൃദയത്തിൽ അനുഭവിച്ചത് പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ഏത് കവിക്ക് അത് വിവരിക്കാൻ കഴിയും? അങ്ങനെ ആ ഭാവത്തിൽ അവൾ ഇരുന്നു; പിന്നീട് കോസല രാജാവ് അവളെ കണ്ടു.

Verse 506 (दोहा/सोरठा)

राजत राज समाज महुँ कोसलराज किसोर। सुंदर स्यामल गौर तन बिस्व बिलोचन चोर।।242।।

കോസല രാജാവിന്റെ പുത്രൻ രാജസഭയിൽ തിളങ്ങി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം ഗൗരവർണ്ണവും ശ്യാമവർണ്ണവുമായിരുന്നു, സുന്ദരം, ലോകത്തിന്റെ നേത്രങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 507 (चौपाई)

सहज मनोहर मूरति दोऊ। कोटि काम उपमा लघु सोऊ।। सरद चंद निंदक मुख नीके। नीरज नयन भावते जी के।। चितवत चारु मार मनु हरनी। भावति हृदय जाति नहीं बरनी।। कल कपोल श्रुति कुंडल लोला। चिबुक अधर सुंदर मृदु बोला।। कुमुदबंधु कर निंदक हाँसा। भृकुटी बिकट मनोहर नासा।। भाल बिसाल तिलक झलकाहीं। कच बिलोकि अलि अवलि लजाहीं।। पीत चौतनीं सिरन्हि सुहाई। कुसुम कलीं बिच बीच बनाईं।। रेखें रुचिर कंबु कल गीवाँ। जनु त्रिभुवन सुषमा की सीवाँ।।

രണ്ട് രൂപങ്ങളും സ്വാഭാവികമായി മോഹിപ്പിക്കുന്നവയായിരുന്നു; ദശലക്ഷം കാമദേവന്മാർ പോലും താരതമ്യത്തിൽ പിന്തിക്കും. അവരുടെ മുഖങ്ങൾ ശരത്കാല ചന്ദ്രനെ ലജ്ജിപ്പിച്ചു; അവരുടെ താമരനേത്രങ്ങൾ ഹൃദയത്തെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. അവരുടെ ദൃഷ്ടികൾ മനോഹരമായിരുന്നു, ഹൃദയത്തെ മോഹിപ്പിച്ചു; അവ ഉളവാക്കുന്ന ഭാവം വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവരുടെ കവിളുകൾ കലാപൂർണ്ണമായിരുന്നു, ചെവികളിൽ ആടുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ; അവരുടെ താടിയെല്ലുകളും ചുണ്ടുകളും സുന്ദരം, അവരുടെ സംസാരം മൃദുവായിരുന്നു. താമരയുടെ മിത്രമായ ചന്ദ്രൻ അവരുടെ പുഞ്ചിരിയാൽ ലജ്ജിച്ചു; അവരുടെ പുരികങ്ങൾ വളഞ്ഞതായിരുന്നു, മൂക്കുകൾ മനോഹരം. അവരുടെ നെറ്റികൾ വിശാലമായിരുന്നു, തിലകം അതിൽ തിളങ്ങി; അവരുടെ കേശങ്ങൾ കണ്ട് തേനീച്ചകൾ പോലും ലജ്ജിച്ചു. മഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങൾ അവരുടെ ശിരസ്സുകളെ അലങ്കരിച്ചു, പുഷ്പങ്ങളെയും മൊട്ടുകളെയും പോലെ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തവ. അവരുടെ കാന്തിമയമായ രേഖകൾ, ശംഖിനോടുകൂടിയ കഴുത്തുകൾ, ലോകസൗന്ദര്യത്തിന്റെ തന്നെ എംബ്രോയ്ഡറി പോലെ തോന്നി.

Verse 508 (दोहा/सोरठा)

कुंजर मनि कंठा कलित उरन्हि तुलसिका माल। बृषभ कंध केहरि ठवनि बल निधि बाहु बिसाल।।243।।

ഗജരത്നങ്ങളുടെ മാല അവരുടെ കഴുത്തിനെ അലങ്കരിച്ചു, തുളസിദളങ്ങളുടെ മാലകളും; അവരുടെ ബലിഷ്ഠമായ കൈകൾ കാളയുടെ തോളുകളെപ്പോലെയോ സിംഹത്തിന്റെ പാർശ്വങ്ങളെപ്പോലെയോ ആയിരുന്നു, ബലത്തിന്റെ നിധി.

Verse 509 (चौपाई)

कटि तूनीर पीत पट बाँधे। कर सर धनुष बाम बर काँधे।। पीत जग्य उपबीत सुहाए। नख सिख मंजु महाछबि छाए।। देखि लोग सब भए सुखारे। एकटक लोचन चलत न तारे।। हरषे जनकु देखि दोउ भाई। मुनि पद कमल गहे तब जाई।। करि बिनती निज कथा सुनाई। रंग अवनि सब मुनिहि देखाई।। जहँ जहँ जाहि कुअँर बर दोऊ। तहँ तहँ चकित चितव सबु कोऊ।। निज निज रुख रामहि सबु देखा। कोउ न जान कछु मरमु बिसेषा।। भलि रचना मुनि नृप सन कहेऊ। राजाँ मुदित महासुख लहेऊ।।

മഞ്ഞ തുണി അവരുടെ അരയിൽ ബന്ധിച്ചിരുന്നു, അമ്പടയാളം അവിടെ തൂങ്ങി; ഇടം കൈകളിൽ അവർ നല്ല വില്ലുകൾ പിടിച്ചിരുന്നു, അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ തോളുകൾ അവ വഹിച്ചു. മഞ്ഞ യജ്ഞോപവീതങ്ങൾ അവർക്ക് അലങ്കാരമായി; തല മുതൽ പാദം വരെ മഹത്തായ പ്രഭ പരന്നു. അവരെ കണ്ട് ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു; അവരുടെ നേത്രങ്ങൾ ഉറച്ചുനിന്നു, നോട്ടം ചലിച്ചില്ല. ജനകൻ ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ചു; അവർ പോയി മുനിയുടെ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു. അവർ പ്രണാമം ചെയ്തു സ്വന്തം കഥ പറഞ്ഞു; മുനിക്ക് സമ്പൂർണ്ണ രാജ്യം കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ആ രണ്ട് രാജകുമാരന്മാർ എവിടെയെങ്കിലും പോയാൽ, എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി. ഓരോരുത്തരും രാമനെ സ്വന്തം രീതിയിൽ കണ്ടു; ആരും ആ പ്രത്യേക രഹസ്യം മനസ്സിലായില്ല. മുനി രാജാവിനോട് നല്ല സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു; രാജാവ് മഹത്തായ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.

Verse 510 (दोहा/सोरठा)

सब मंचन्ह ते मंचु एक सुंदर बिसद बिसाल। मुनि समेत दोउ बंधु तहँ बैठारे महिपाल।।244।।

മറ്റെല്ലാ മണ്ഡപങ്ങളേക്കാൾ സുന്ദരവും പ്രഭാപൂരിതവും വിശാലവുമായ ഒരു മണ്ഡപം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ രാജാവ് മുനിമാർക്കൊപ്പം ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെയും ഇരുത്തി.

Verse 511 (चौपाई)

प्रभुहि देखि सब नृप हिंयँ हारे। जनु राकेस उदय भएँ तारे।। असि प्रतीति सब के मन माहीं। राम चाप तोरब सक नाहीं।। बिनु भंजेहुँ भव धनुषु बिसाला। मेलिहि सीय राम उर माला।। अस बिचारि गवनहु घर भाई। जसु प्रतापु बलु तेजु गवाँई।। बिहसे अपर भूप सुनि बानी। जे अबिबेक अंध अभिमानी।। तोरेहुँ धनुषु ब्याहु अवगाहा। बिनु तोरें को कुअँरि बिआहा।। एक बार कालउ किन होऊ। सिय हित समर जितब हम सोऊ।। यह सुनि अवर महिप मुसकाने। धरमसील हरिभगत सयाने।।

ഭഗവാനെ കണ്ട് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഹൃദയം തളർന്നു, ചന്ദ്രോദയത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ മങ്ങുന്നതുപോലെ. എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിൽ ഈ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു: രാമന് വില്ല് വായ്ക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ശിവന്റെ മഹാവില്ല് ഒടിക്കാതെ രാമൻ അത് വായ്ക്കുകയും സീതയെ വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് അവർ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, പ്രശസ്തിയും പ്രതാപവും ബലവും തേജസ്സും നഷ്ടപ്പെടുത്തി. മറ്റ് രാജാക്കന്മാർ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുഞ്ചിരിച്ചു, അവർ വിവേകമില്ലാത്തവരും അന്ധമായ അഹങ്കാരികളുമായിരുന്നു. അവർ പറഞ്ഞു: അവൻ വില്ല് വായ്ക്കുകയും വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും; വായ്ക്കാതെ ആരാണ് രാജകുമാരിയെ വിവാഹം ചെയ്യുക? ഒരിക്കൽ സംഭവിക്കട്ടെ, മരണം വരുമെങ്കിലും; സീതയ്ക്കായി ആ യുദ്ധം ഞങ്ങൾ ജയിക്കും. ഇത് കേട്ട് മറ്റ് ജ്ഞാനികളായ രാജാക്കന്മാർ പുഞ്ചിരിച്ചു, ധർമ്മിഷ്ഠരും ഹരിഭക്തരുമായവർ.

Verse 512 (दोहा/सोरठा)

सीय बिआहबि राम गरब दूरि करि नृपन्ह के।। जीति को सक संग्राम दसरथ के रन बाँकुरे।।245।।

രാമൻ സീതയെ വിവാഹം ചെയ്യും, രാജാക്കന്മാരുടെ അഹങ്കാരം അകറ്റിക്കൊണ്ട്. യുദ്ധത്തിൽ ആരാണ് ജയിക്കാൻ കഴിയുക, ദശരഥന്റെ യോദ്ധാക്കൾ, രണകലയിൽ നിപുണർ?

Verse 513 (चौपाई)

ब्यर्थ मरहु जनि गाल बजाई। मन मोदकन्हि कि भूख बुताई।। सिख हमारि सुनि परम पुनीता। जगदंबा जानहु जियँ सीता।। जगत पिता रघुपतिहि बिचारी। भरि लोचन छबि लेहु निहारी।। सुंदर सुखद सकल गुन रासी। ए दोउ बंधु संभु उर बासी।। सुधा समुद्र समीप बिहाई। मृगजलु निरखि मरहु कत धाई।। करहु जाइ जा कहुँ जोई भावा। हम तौ आजु जनम फलु पावा।। अस कहि भले भूप अनुरागे। रूप अनूप बिलोकन लागे।। देखहिं सुर नभ चढ़े बिमाना। बरषहिं सुमन करहिं कल गाना।।

വ്യർത്ഥമായി മരിക്കരുത്, നിങ്ങളുടെ തുമ്പികൾ ഊതിക്കൊണ്ടിരിക്കരുത്; നിങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ വിശന്നിരിക്കെ നിങ്ങൾ വയറുകൾ മധുരപലഹാരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറച്ചോ? എന്റെ ഉപദേശം കേൾക്കൂ, ഏറ്റവും പുണ്യവാന്മാരേ; ജഗദംബയായ സീതയെ നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അറിയുവിൻ. രഘുപതിയെ ലോകപിതാവായി കണക്കാക്കുവിൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യത്തിൽ നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകളെ നിറച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ നോക്കുവിൻ. സുന്ദരനും സന്തോഷദായകനും സകല ഗുണങ്ങളുടെ ആശ്രയവുമായ ഈ രണ്ട് സഹോദരന്മാർ ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അമൃതസമുദ്രത്തിന്റെ സമീപത്ത് എത്തി, മരീചിക കണ്ടുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എന്തിന് മരണത്തിലേക്ക് ഓടുന്നു? നിങ്ങൾ ഇഷ്ടമുള്ളിടത്ത് പോകുവിൻ; ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ജന്മഫലം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, നല്ല രാജാക്കന്മാർ ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതുല്യമായ സൗന്ദര്യം നോക്കിത്തുടങ്ങി. ആകാശത്തിലെ ദേവന്മാർ അവരുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ കയറി പൂക്കൾ വർഷിച്ചുകൊണ്ട് സന്തോഷഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു.

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

जानि सुअवसरु सीय तब पठई जनक बोलाई। चतुर सखीं सुंदर सकल सादर चलीं लवाईं।।246।।

ശുഭമുഹൂർത്തം വന്നെത്തിയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, സീത അന്ന് സന്ദേശം അയച്ചു, ജനകൻ വിളിച്ചു. ബുദ്ധിമതികളും സുന്ദരികളുമായ സഖീമാർ ഭക്തിയോടെ പോയി അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 515 (चौपाई)

सिय सोभा नहिं जाइ बखानी। जगदंबिका रूप गुन खानी।। उपमा सकल मोहि लघु लागीं। प्राकृत नारि अंग अनुरागीं।। सिय बरनिअ तेइ उपमा देई। कुकबि कहाइ अजसु को लेई।। जौ पटतरिअ तीय सम सीया। जग असि जुबति कहाँ कमनीया।। गिरा मुखर तन अरध भवानी। रति अति दुखित अतनु पति जानी।। बिष बारुनी बंधु प्रिय जेही। कहिअ रमासम किमि बैदेही।। जौ छबि सुधा पयोनिधि होई। परम रूपमय कच्छप सोई।। सोभा रजु मंदरु सिंगारू। मथै पानि पंकज निज मारू।।

സീതയുടെ സൗന്ദര്യം വിവരിക്കാൻ സാധിക്കില്ല; അവൾ ജഗദംബികയാണ്, സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും ഗുണങ്ങളുടെയും ഖനി. എല്ലാ ഉപമകളും എനിക്ക് നിസ്സാരമായി തോന്നുന്നു, കാരണം അവ സാധാരണ സ്ത്രീകളുടെ അംഗങ്ങളോട് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും സീതയെ വിവരിച്ച് ഉപമ നൽകിയാൽ, അയാൾ ചീത്തകവി എന്ന പേര് നേടുകയും തന്നിൽത്തന്നെ അപകീർത്തി കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യും. ആരെങ്കിലും സീതയുടെ സാദൃശ്യം സൃഷ്ടിച്ചാൽ, ലോകത്ത് എവിടെയാണ് അത്തരം ഒരു സുന്ദരിയുള്ളത്? അവൾക്ക് സരസ്വതിയുടെ വാക്കുണ്ട്, ഭവാനിയുടെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതിയുണ്ട്, രതി തന്റെ ശരീരം താഴ്ന്നതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അത്യന്തം ദുഃഖിക്കുന്നു. സമുദ്രൻ സഹോദരനും വിഷത്തിൽ ജനിച്ച ശിവൻ മിത്രവുമായ അവൾ, ലക്ഷ്മിക്ക് സമമായ വൈദേഹിയെ ഞാൻ എങ്ങനെ വിവരിക്കും? അവളുടെ സൗന്ദര്യം അമൃതമാണെങ്കിൽ, സമുദ്രം അതിൽ നിറയുമായിരുന്നു; ആ കച്ഛപം പരമസൗന്ദര്യത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതായിരുന്നു. അവളുടെ സൗന്ദര്യം മന്ദാരപുഷ്പമാണ്, അവളുടെ അലങ്കാരം മന്ദാരമാണ്; അവൾ തന്റെ താമരക്കൈകൊണ്ട് സമുദ്രത്തെ മഥിക്കുന്നു.

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

एहि बिधि उपजै लच्छि जब सुंदरता सुख मूल। तदपि सकोच समेत कबि कहहिं सीय समतूल।।247।।

അങ്ങനെ ലക്ഷ്മിയുടെ സൗന്ദര്യം ഉണ്ടാകുന്നു, സന്തോഷത്തിന്റെ മൂലം; എന്നിട്ടും കവി, എല്ലാ വിനയത്തോടും കൂടി, സീതയ്ക്ക് തുല്യമില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 517 (चौपाई)

चलिं संग लै सखीं सयानी। गावत गीत मनोहर बानी।। सोह नवल तनु सुंदर सारी। जगत जननि अतुलित छबि भारी।। भूषन सकल सुदेस सुहाए। अंग अंग रचि सखिन्ह बनाए।। रंगभूमि जब सिय पगु धारी। देखि रूप मोहे नर नारी।। हरषि सुरन्ह दुंदुभीं बजाई। बरषि प्रसून अपछरा गाई।। पानि सरोज सोह जयमाला। अवचट चितए सकल भुआला।। सीय चकित चित रामहि चाहा। भए मोहबस सब नरनाहा।। मुनि समीप देखे दोउ भाई। लगे ललकि लोचन निधि पाई।।

അവൾ തന്റെ ജ്ഞാനികളായ സഖീമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു, മോഹിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകളുള്ള ഗാനങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട്. അവളുടെ സുന്ദരമായ ശരീരം ഒരു സുന്ദര സാരിയിൽ തിളങ്ങി; അവൾ ലോകമാതാവാണ്, അതുല്യവും മഹത്തായതുമായ പ്രഭയുള്ളവൾ. അവളുടെ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും നന്നായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവളുടെ സഖീമാർ ഓരോ അംഗത്തിലും അവ ക്രമീകരിച്ചിരുന്നു. സീത രംഗഭൂമിയിൽ കാൽ വെച്ചപ്പോൾ, പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അവളുടെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് മോഹിതരായി. ദേവന്മാർ സന്തോഷിച്ച് തങ്ങളുടെ ദുന്ദുഭികൾ മുഴക്കി; അപ്സരസ്സുകൾ പാടി പൂക്കൾ വർഷിച്ചു. കൈയിൽ താമര പിടിച്ച് അവൾ തിളങ്ങി, വിജയമാല ധരിച്ചു; എല്ലാ ലോകങ്ങളും കണ്ണടയ്ക്കാതെ അവളെ നോക്കി. സീതയുടെ ഹൃദയം അത്ഭുതത്തോടെ രാമനിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു; എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മോഹത്താൽ പെട്ടു. രണ്ട് സഹോദരന്മാരും സമീപത്തുള്ള മുനിയെ കണ്ടു; നിധി കണ്ടെത്തിയ അവരുടെ കണ്ണുകൾ അദ്ദേഹത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुरजन लाज समाजु बड़ देखि सीय सकुचानि।। लागि बिलोकन सखिन्ह तन रघुबीरहि उर आनि।।248।।

സഭ കണ്ട് തന്റെ മൂത്തവരുടെ മുമ്പിൽ ലജ്ജ തോന്നി, സീത ലജ്ജിച്ചു; എന്നിട്ടും അവൾ രഘുവീരനെ നോക്കി അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 519 (चौपाई)

राम रूपु अरु सिय छबि देखें। नर नारिन्ह परिहरीं निमेषें।। सोचहिं सकल कहत सकुचाहीं। बिधि सन बिनय करहिं मन माहीं।। हरु बिधि बेगि जनक जड़ताई। मति हमारि असि देहि सुहाई।। बिनु बिचार पनु तजि नरनाहु। सीय राम कर करै बिबाहू।। जग भल कहहि भाव सब काहू। हठ कीन्हे अंतहुँ उर दाहू।। एहिं लालसाँ मगन सब लोगू। बरु साँवरो जानकी जोगू।। तब बंदीजन जनक बौलाए। बिरिदावली कहत चलि आए।। कह नृप जाइ कहहु पन मोरा। चले भाट हियँ हरषु न थोरा।।

പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും രാമന്റെ രൂപവും സീതയുടെ സൗന്ദര്യവും നോക്കി, ഒരു നിമിഷം പോലും കണ്ണടയ്ക്കാതെ. അവർ എല്ലാം ചിന്തിച്ചു ലജ്ജയോടെ സംസാരിച്ചു; അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അവർ ബ്രഹ്മാവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: "ബ്രഹ്മാവേ, ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്ന ജനകനെ വേഗം സമ്മതം നൽകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുക. കൂടുതൽ ചിന്തയില്ലാതെ, രാജാവ് തന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിച്ച് സീതയെയും രാമനെയും വിവാഹത്തിൽ ചേർക്കട്ടെ." ലോകം അത് നല്ലതെന്ന് വിളിക്കും, എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കും; എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകാഗ്രത ഹൃദയത്തിൽ ജ്വലിപ്പിച്ചു. എല്ലാ ജനങ്ങളും ഈ ആഗ്രഹത്തിൽ മുഴുകി: "ശ്യാമവർണ്ണൻ ജാനകിക്ക് യോജ്യനാകട്ടെ!" അപ്പോൾ ജനകൻ വിളിച്ച വംദീജന്മാർ സ്തുതിപദ്യങ്ങൾ ചൊല്ലി മുന്നേറി. രാജാവ് പറഞ്ഞു: "പോയി എന്റെ പ്രതിജ്ഞ പ്രഖ്യാപിക്കുക." വംദീജന്മാർ പുറപ്പെട്ടു, അവരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

बोले बंदी बचन बर सुनहु सकल महिपाल। पन बिदेह कर कहहिं हम भुजा उठाइ बिसाल।।249।।

വംദീജൻ ഈ ഉത്തമവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "കേൾക്കൂ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും. ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ വലിയ ഭുജങ്ങൾ ഉയർത്തി വൈദേഹപതിയുടെ പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റും."