Sarga 50
ऋक्षबिलप्रवेशः — Entry into the Rikshabilam Cave
किष्किन्धाकाण्ड
ഈ അമ്പതാം സർഗത്തിൽ വിന്ധ്യപ്രദേശത്ത് തെക്കുദിശയിലെ അന്വേഷണത്തിനിറങ്ങിയ വാനരസംഘം ഭയങ്കരമായ ഒരു ഗുഹാസമുച്ചയത്തെ നേരിടുന്നു. സമയം കഴിഞ്ഞുപോയി, എല്ലാവരും ക്ഷീണിതരാണ്, ജലക്ഷാമം കടുത്തിരിക്കുന്നു. ഹനുമാൻ അങ്ഗദനും താരയും കൂടെ ഗുഹകളും കുഴികളും തിരഞ്ഞ് ‘ഋക്ഷബിലം’ എന്ന ഗുഹയിലെത്തുന്നു—സുഗന്ധമുണ്ടെങ്കിലും പ്രവേശനം ദുഷ്കരം. ഗുഹാമുഖത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞ പക്ഷികൾ പുറത്തുവരുന്നത് അകത്ത് ഭൂഗർഭ ജലാശയം ഉണ്ടെന്ന പ്രകൃതിസൂചനയായി തോന്നുന്നു. ഭയവും വിസ്മയവും കലർന്ന നിലയിൽ അവർ ചന്ദ്രപ്രകാശമില്ലാത്ത, വെളിച്ചമില്ലാത്ത ഇരുട്ടിലേക്ക് കടക്കുന്നു; അവിടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മങ്ങുകയും നീക്കം സ്പർശവും അനുമാനവും ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് പിടിച്ചുകൊണ്ട് ഏകദേശം ഒരു യോജന ദൂരം മുന്നേറിയ ശേഷം അവർ പ്രകാശമയമായ ഒരു അന്തർലോകം കണ്ടെത്തുന്നു—സ്വർണവൃക്ഷങ്ങളുള്ള വനസദൃശ പ്രദേശം, പദ്മസരോവരങ്ങൾ, രത്നവേദികൾ, സ്വർണം-വെള്ളി പ്രാസാദങ്ങൾ, സമൃദ്ധമായ ഉപകരണങ്ങൾ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ഭക്ഷണം, വിലയേറിയ നിധികളുടെ സംഭാരങ്ങൾ. അന്വേഷണത്തിനിടെ വൽക്കലവും മൃഗചർമ്മവും ധരിച്ച തേജസ്വിനിയായ ഒരു തപസ്വിനി സ്ത്രീയെ അവർ കാണുന്നു. ഹനുമാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം അവൾ ആരാണെന്നും ഈ ഗുഹയും ഈ വൈഭവവും ആരുടേതാണെന്നും ചോദിക്കുന്നു. ഈ സർഗം അപകടത്തിനൊപ്പം ദൈവാനുഗ്രഹത്തിന്റെ സാധ്യത, പരിസ്ഥിതി ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിഗമനം, ശാസ്ത്രീയമായ ചോദ്യം (പ്രശ്നധർമ്മം), ധർമ്മയുക്ത നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടായ സ്ഥിരത എന്നിവയെ ഉന്നയിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सङ्गम्य हनुमान्कपिः।विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च।।।।
താരയും അങ്കദനും കൂടെ ചേർന്ന്, കപിയായ ഹനുമാൻ വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ ഗുഹകളും കാടുപോലെ ദുഷ്പ്രവേശ്യമായ ഘനപ്രദേശങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു നടന്നു.
Verse 2
सिंहशार्दूलजुष्टेषु शिलाश्च सरितस्तदा।विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च।।।।
പിന്നീട് സിംഹവ്യാഘ്രങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ—പാറകളിലും നദികളിലും, ആ പർവതേന്ദ്രന്റെ ദുർഗ്ഗമ പാതകളിലും, മഹാപ്രസ്രവണങ്ങളായ വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ സമീപത്തും—അവർ തിരഞ്ഞുനടന്നു.
Verse 3
आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम्।तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत।।।।
അവർ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്തെത്തി; അവിടെ തന്നെയിരുന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ അവർക്കു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട കാലം കടന്നുപോയി.
Verse 4
स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान्।तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम्।।।।
ആ ദേശം മഹത്തായതും ഗുഹകളും കാടുകൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായതിനാൽ അന്വേഷിക്കാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരം ആയിരുന്നു; അവിടെ വായുപുത്രൻ ഹനുമാൻ മുഴുവൻ പർവ്വതനിരയും തിരഞ്ഞു നോക്കി.
Verse 5
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
പരസ്പരം അടുത്തു നിന്നുകൊണ്ട്—ഹനുമാൻ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് അകലെയല്ലാതെ—ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, സുഷേണൻ, ജാംബവാൻ, നലൻ, യുവരാജൻ അങ്കദൻ, വനചരൻ താരൻ എന്നിവർ പർവ്വതജാലം ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ദേശങ്ങൾ കടന്ന് ദക്ഷിണദിശയിൽ വഴി തേടി. അങ്ങനെ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ അവർ അവിടെ തുറന്ന ഗുഹാമുഖം കണ്ടു—‘ഋക്ഷബില’ എന്ന ദുർഗമ ഗുഹ, ഒരു ദാനവൻ കാവൽ നിന്നത്.
Verse 6
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
പിന്നീട് ഗിരിസന്നിഭനായ ഹനുമാൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ ആ വൃദ്ധയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ചോദിച്ചു: “നീ ആരാണ്? ഈ വാസസ്ഥലവും ഈ ബിലവും ഈ രത്നങ്ങളും ആരുടേതാണ്? ദയവായി പറയുക.”
Verse 7
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।
പർവ്വതമാലകളുടെ വലയത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ ദേശങ്ങൾ തിരഞ്ഞ് ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു നീങ്ങി അവർ അന്വേഷണം തുടർന്നു; അപ്പോൾ അവിടെ തുറന്ന ഗുഹാമുഖം കണ്ടു—പ്രവേശിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ‘ഋക്ഷബിലം’ എന്ന ബിലം, ദാനവൻ കാവലിരുന്നത്.
Verse 8
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः।।।।अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम्।
ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി, ക്ഷീണിതരായി, ജലം തേടിക്കൊണ്ടിരുന്ന അവർ ലതകളും വൃക്ഷങ്ങളും മൂടിപ്പടർന്ന, വള്ളികളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു മഹാഗുഹ കണ്ടു.
Verse 9
तत्र क्रौञ्चाश्च हंसाश्च सारसाश्च विनिष्क्रमन्।।।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्ताङ्गा: पद्मरेणुभिः।
അപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ക്രൗഞ്ചങ്ങൾ, ഹംസങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ചക്രവാകങ്ങൾ പുറത്ത് പറന്നു വന്നു—ജലത്തിൽ നനഞ്ഞവരും, താമരപ്പൊടിയാൽ അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ ചുവന്നവരും ആയിരുന്നു.
Verse 10
ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम्।।।।विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः।
പിന്നീട് സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതെങ്കിലും സമീപിക്കുവാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ആ ഗുഹയിലെത്തിയപ്പോൾ, വാനരശ്രേഷ്ഠർ അത്ഭുതത്തിൽ വിറച്ചു വ്യാകുലരായി മയങ്ങി നിന്നു.
Verse 11
संञ्जातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः।।।।अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः।
സംശയം ജനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, തേജസ്സും മഹാബലവും ഉള്ള ആ വാനരശ്രേഷ്ഠർ ഹർഷത്തോടെ ആ ഗുഹയിലേക്കു മുന്നേറി.
Verse 12
नानासत्त्वसमाकीर्णं दैत्येन्द्रनिलयोपमम्।।।।दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः।
അത് നാനാവിധ ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ നിവാസംപോലെ—കാണാൻ ദുഷ്കരം, അതിഘോരം, എല്ലാതിക്കിലും കടക്കാൻ അസാധ്യം ആയിരുന്നു.
Verse 13
तत: पर्वतकूटाभो हनूमान्पवनात्मजः।।।।अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तारवनकोविदः।
അപ്പോൾ പവനപുത്രനായ ഹനുമാൻ—പർവ്വതശിഖരസമമായ ദേഹമുള്ളവൻ, കാന്താരവനങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—സകല വാനരന്മാരോടും സംസാരിച്ചു.
Verse 14
गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।।।।वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्याम मैथिलीम्।
പർവ്വതമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദേശങ്ങളിൽ ദക്ഷിണദിക്കിൽ തിരഞ്ഞുതിരഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ക്ഷീണിതരായി; എങ്കിലും മൈഥിലിയെ കാണുന്നില്ല.
Verse 15
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः।।।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः।नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः।।।।तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः।
ഈ ഗുഹയിൽ നിന്ന് ഹംസങ്ങൾ, ക്രൗഞ്ചങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ജലത്തിൽ നനഞ്ഞ ചക്രവാകങ്ങൾ എല്ലാദിക്കിലേക്കും പറന്നുപോകുന്നു. തീർച്ചയായും അകത്ത് ധാരാളം ജലം ഉണ്ട്—കിണറോ ഹ്രദമോ; ഗുഹാമുഖത്ത് ഈ വൃക്ഷങ്ങളും സ്നിഗ്ധവും പുതുമയുമോടെ നില്ക്കുന്നു.
Verse 16
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः।।4.50.15।।जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः।नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः।।4.50.16।।तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ എല്ലാവരും അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. വാനരന്മാർ അവിടെ സൂര്യചന്ദ്രരഹിതമായ ഭയജനകമായ തമസ്സിനെ കണ്ടു; അത് രോമാഞ്ചം ഉയർത്തി.
Verse 17
इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम्।।।।अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम्।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവർ എല്ലാവരും അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു. വാനരന്മാർ അവിടെ സൂര്യചന്ദ്രരഹിതമായ ഭയജനകമായ തമസ്സിനെ കണ്ടു; അത് രോമാഞ്ചം ഉയർത്തി.
Verse 18
निशाम्य तस्मात् शिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्ष्णिः।।।।प्रविष्टा हरिशार्दूला बिलं तिमिरसंवृतम्।
അകത്തു നിന്നു സിംഹങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും പലവിധ മൃഗപക്ഷികളുടെ നിലവിളിയും കേട്ടു, വ്യാഘ്രസമാനമായ വാനരവർഗം അന്ധകാരമൂടിയ ആ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 19
न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः।।।।वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते।
അവരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് സ്ഥിരമായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; തേജസ്സും പരാക്രമവും സഹായമായില്ല. കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ അവർ മുന്നേറി, എങ്കിലും അവരുടെ ദൃഷ്ടി അന്ധകാരത്തിലേ സഞ്ചരിച്ചു.
Verse 20
ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं कपिकुञ्जराः।।।।प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम्।
എന്നാൽ ആ കപികുഞ്ജരങ്ങൾ വേഗത്തോടെ ആ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, പ്രകാശമയവും മനോഹരവും അത്യുത്തമവുമായ ഒരു ദേശം അവർ ദർശിച്ചു.
Verse 21
ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसङ्कुले।।।।अन्योन्यं सम्परिष्वज्य जग्मुर्योजनमन्तरम्।
അപ്പോൾ ആ ദുർഗമമായ ഗുഹയിൽ—നാനാവിധ പാദപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിടത്ത്—അവർ പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഒരുമേൽ ഒരാൾ ആശ്രയിച്ചു, ഒരു യോജന കൂടി അകത്തേക്ക് നീങ്ങി.
Verse 22
ते नष्टसंज्ञास्तृषितास्सम्भ्रान्तास्सलिलार्थिनः।।।।परिपेतुर्बिले तस्मिन्कञ्चित्कालमतन्द्रिताः।
ദാഹത്താൽ വ്യാകുലരായി, ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി, പ്രായം ബോധം മങ്ങുന്നവരായി—ജലത്തിനായി അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ—അവർ അലസതയില്ലാതെ ആ ഗുഹയിൽ കുറേ സമയം അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.
Verse 23
ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः।।।।आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा।
ക്ഷീണിച്ചും, ദീനമുഖങ്ങളോടെയും, അത്യന്തം ക്ഷീണിതരായും ആയിരുന്ന ആ വീര വാനരന്മാർ—ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് നിരാശരാകുന്ന വേളയിൽ—ഒരു പ്രകാശത്തിന്റെ മങ്ങിയ തിളക്കം കണ്ടു.
Verse 24
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
അപ്പോൾ ആ സൗമ്യന്മാർ ആ പ്രദേശത്തെത്തി, അന്ധകാരമില്ലാത്ത, മനോഹരമായ ഒരു വനത്തെ കണ്ടു—അഗ്നിപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായത്. അവിടെ അവർ കാഞ്ചനമയമായ, വൈശ്വാനരപ്രഭപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന സ്വർണവൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു—ശാല, താല, പുന്നാഗ, കകുഭ, വഞ്ജുല, ധവ, ചമ്പക, നാഗവൃക്ഷം, പുഷ്പിത കർണികാര എന്നിവ. അത്ഭുതകരമായ സ്വർണസ്തബകങ്ങൾ, രക്തവർണ്ണമുള്ള কোমല കിസലയം, ലതകളുടെ പീഡകൾ എന്നിവകൊണ്ട് അവ അലങ്കൃതമായി, ഹേമാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതമായതുപോലെ തോന്നി. ചിലത് ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; വൈഡൂര്യമണിയാൽ നിർമ്മിത വേദികകളുള്ളതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു; സ്വർണപാദപങ്ങൾ സ്വന്തം ദേഹപ്രഭയാൽ തിളങ്ങി. വൈഡൂര്യനീലിമയുള്ള പദ്മിനികൾ പക്ഷികളാൽ ആവൃതമായി, ബാലാർക്കസന്നിഭമായ മഹത്തായ കാഞ്ചനപദ്മങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 25
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
അവർ കാഞ്ചനമയമായ, വൈശ്വാനരപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ സ്വർണവൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു; കൂടാതെ ശാല, താല, പുന്നാഗ, കകുഭ, വഞ്ജുല, ധവ എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളെയും ദർശിച്ചു.
Verse 26
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
അവർ പുഷ്പിതമായ ചമ്പകവും നാഗവൃക്ഷവും കർണികാരവൃക്ഷവും കണ്ടു—അത്ഭുതകരമായ സ്വർണ്ണവർണ്ണ സ്തബകങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, ചുവന്ന কোমല കിസലയങ്ങളാൽ കൂടി ശോഭിച്ചതുമായിരുന്നു.
Verse 27
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
അവർ വള്ളികളുടെ ആപീഡങ്ങളാൽ മസ്തകാഭൂഷിതവും, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുപോലെയും ഉള്ള വൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു—യൗവനോദയ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായതും, വൈഡൂര്യമണികളാൽ നിർമ്മിത വേദികകൾ/മണ്ഡപപീഠങ്ങൾ ഉള്ളതുമായിരുന്നു.
Verse 28
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्।।4.50.24।।ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान्।सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान्।।4.50.25।।चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्।स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तै: किसलयैस्तथा।।4.50.26।।आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्।तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान्।।4.50.27।।विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्।नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः।।4.50.28।।महद्भि: काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः।
അനന്തരം ആ ദേശത്തെത്തി ആ സൗമ്യ വാനരന്മാർ തിമിരരഹിതമായ വനത്തെ കണ്ടു. അവിടെ അവർ വൈശ്വാനരപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ സ്വർണ്ണവൃക്ഷങ്ങളെ—ശാല, താല, പുന്നാഗ, കകുഭ, വഞ്ജുല, ധവ—കണ്ടു; കൂടാതെ പുഷ്പിതമായ ചമ്പകവും നാഗവൃക്ഷവും കർണികാരവും കണ്ടു. അത്ഭുതകരമായ സ്വർണ്ണസ്തബകങ്ങളും ചുവന്ന কোমല കിസലയങ്ങളും അവയെ ശോഭിപ്പിച്ചു; വള്ളികളുടെ ആപീഡങ്ങളാലും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളെന്നപോലെ അലങ്കാരങ്ങളാലും അവ സജ്ജമായിരുന്നു; യൗവനോദയ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തവും, വൈഡൂര്യമണികളാൽ നിർമ്മിത വേദികകൾ/പീഠങ്ങൾ ഉള്ളതുമായിരുന്നു. ആ ഹിരണ്മയ പാദപങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കാന്തിയാൽ തിളങ്ങി. അവിടെ നീല വൈഡൂര്യവർണ്ണമുള്ള പദ്മിനികൾ പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞു, ഉദയസൂര്യസന്നിഭമായ മഹത്തായ സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 29
जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः।।।।नळिनीस्तत्र ददृशुः प्रसन्नसलिलावृताः।
അവിടെ അവർ നളിനികൾ/പദ്മിനികൾ കണ്ടു—പ്രസന്നവും നിർമ്മലവുമായ ജലത്താൽ മൂടപ്പെട്ടവ; അവയിൽ ജാതരൂപമയമായ (സ്വർണ്ണസമമായ) മഹാമത്സ്യങ്ങളും വലിയ കച്ചപങ്ങളും നീന്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 30
काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च।।।।तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च।हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च।।।।ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः।
അവിടെ വാനരന്മാർ എല്ലാടവും ഗൃഹപ്രധാനങ്ങളെയും ഉയർന്ന വിമാനങ്ങളെയും കണ്ടു—ചിലത് കാഞ്ചനത്തിൽ, ചിലത് രാജതത്തിൽ; തപനീയ (ശുദ്ധസ്വർണം) ഗവാക്ഷങ്ങളോടെയും മുത്തുമാലജാലം മൂടിയ ജാലകങ്ങളോടെയും. സ്വർണം-വെള്ളി-ഭൗമഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവും വൈദൂര്യമണികളാൽ അലങ്കൃതവുമായ മനോഹര ഭവനങ്ങൾ എല്ലാടവും പരന്നു കിടന്നതായി അവർ ദർശിച്ചു.
Verse 31
काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च।।4.50.30।।तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च।हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च।।4.50.31।।ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः।
അവർ പുഷ്പിതവും ഫലഭാരിതവുമായ വൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു—പ്രവാളമണിപോലെ ദീപ്തിയോടെ. കൂടാതെ എല്ലാടവും കാഞ്ചനസമമായ ഭ്രമരങ്ങളെയും പലവിധ മധുവിനെയും അവർ ദർശിച്ചു.
Verse 32
पुष्पितान्फलिनो वृक्षान्प्रवाळमणिसन्निभान्।।।।काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः।
അവർ പുഷ്പിതവും ഫലഭാരിതവുമായ വൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു—പ്രവാളമണിപോലെ ദീപ്തിയോടെ. കൂടാതെ എല്ലാടവും കാഞ്ചനസമമായ ഭ്രമരങ്ങളെയും പലവിധ മധുവിനെയും അവർ ദർശിച്ചു.
Verse 33
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान्।।।।
എല്ലാടവും അവർ മണിയും കാഞ്ചനവും ചേർത്ത് ചിത്രിതമായ ശയനങ്ങളും ആസനങ്ങളും കണ്ടു; അതുപോലെ മഹാമൂല്യമുള്ള യാനങ്ങളും. കൂടാതെ സ്വർണം, വെള്ളി, കാംസ്യം എന്നിവകൊണ്ടുള്ള പാത്രങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും അവിടെ ദർശിച്ചു.
Verse 34
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च।।4.50.33।।महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान्।।4.50.34।।
അവർ അത്യുത്തമ പാനീയങ്ങളും രസവത്തായ മധുവിന്റെ പലവിധങ്ങളും കണ്ടു; കൂടാതെ ദിവ്യവും അതിമൂല്യവുമായ അംബരങ്ങൾ (വസ്ത്രങ്ങൾ) സംഭരിച്ചിരുന്നതും. വർണ്ണചിത്രമായ കമ്പളങ്ങളും അജിനങ്ങൾ (ചർമ്മങ്ങൾ) കൂമ്പാരങ്ങളായും അവിടെ ദർശിച്ചു.
Verse 35
अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संञ्चायान्।शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च।।।।
അവർ ദിവ്യമായ അഗരു-ചന്ദനങ്ങളുടെ സംഭാരങ്ങൾ കണ്ടു; കൂടാതെ ശുദ്ധവും ഭോജ്യവുമായ ആഹാരം—മൂലങ്ങളും ഫലങ്ങളും—അവിടെ സഞ്ചിതമായിരുന്നു.
Verse 36
महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च।दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च सञ्चयान्।।।।कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च सञ्चयान्।
അവർ അത്യുത്തമ പാനീയങ്ങളും രസവത്തായ മധുവിന്റെ പലവിധങ്ങളും കണ്ടു; കൂടാതെ ദിവ്യവും അതിമൂല്യവുമായ അംബരങ്ങൾ (വസ്ത്രങ്ങൾ) സംഭരിച്ചിരുന്നതും. വർണ്ണചിത്രമായ കമ്പളങ്ങളും അജിനങ്ങൾ (ചർമ്മങ്ങൾ) കൂമ്പാരങ്ങളായും അവിടെ ദർശിച്ചു.
Verse 37
तत्र तत्र च विन्यस्तान्दीप्तान्वैश्वानरप्रभान्।।।।ददृशुर्वानराश्शुभ्राञ्जातरूपस्य सञ्चयान्।
അവിടവിടെ സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന, വൈശ്വാനരസമമായ ദീപ്തിയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന, ശുദ്ധജാതരൂപമായ സ്വർണ്ണക്കൂമ്പാരങ്ങളെ വാനരന്മാർ കണ്ടു.
Verse 38
तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तस्मिन्महाबलाः।।।।ददृशुर्वानराश्शूराः स्त्रियं काञ्चिददूरतः।
ആ മഹാബലശാലികളായ ശൂരവാനരന്മാർ ആ ഗുഹയിൽ അവിടവിടെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അകലെയല്ലാതെ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു.
Verse 39
तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम्।।।।तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा।
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ—തൊലിവസ്ത്രവും കൃഷ്ണാജിനവും ധരിച്ച, നിയന്ത്രിതാഹാരിണിയായ, തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള താപസിയെ കണ്ട വാനരന്മാർ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ടു.
Verse 40
विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठन्त सर्वशः।।।।पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम्।
വിശ്മയിച്ച വാനരന്മാർ അവിടെ എല്ലാടവും നിന്നു. അവിടെ ഹനുമാൻ ചോദിച്ചു: “നീ ആരാണ്? ഈ ബിലം ആരുടേതാണ്?”
Verse 41
ततो हनूमान्गिरिसन्निकाशःकृताज्ञलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम्।पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं चरत्नानि चेमानि वदस्व कस्य।।।।
പിന്നീട് ഗിരിസന്നിഭനായ ഹനുമാൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ ആ വൃദ്ധയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ചോദിച്ചു: “നീ ആരാണ്? ഈ വാസസ്ഥലവും ഈ ബിലവും ഈ രത്നങ്ങളും ആരുടേതാണ്? ദയവായി പറയുക.”
Frequently Asked Questions
The vānaras must decide whether to enter a dangerous, demon-guarded cave while already late and weakened; they proceed under Hanumān’s guidance using environmental evidence (water-drenched birds, green trees at the entrance) and maintain disciplined group movement to avoid panic and loss.
The chapter models prudent courage: act neither recklessly nor timidly, infer wisely from signs, and when encountering the unknown (a radiant ascetic and hidden wealth), respond with humility, restraint, and respectful questioning rather than appropriation.
The Vindhya mountain region and the south-western extremity of its ranges frame the search geography; Ṛkṣabilam functions as a liminal landmark—an underground passage from darkness to a culturally coded ‘inner world’ of altars, palatial architecture, and ascetic presence.