Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।।4.50.5।।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नल:।अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः।।4.50.6।।गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम्।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम्।।4.50.7।।दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम्।

tato hanūmān giri-sannikāśaḥ kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām | papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya ||

പിന്നീട് ഗിരിസന്നിഭനായ ഹനുമാൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ ആ വൃദ്ധയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ചോദിച്ചു: “നീ ആരാണ്? ഈ വാസസ്ഥലവും ഈ ബിലവും ഈ രത്നങ്ങളും ആരുടേതാണ്? ദയവായി പറയുക.”

मैन्दःMainda
मैन्दः:
कर्ता (Karta/Subject; list item)
TypeNoun
Rootमैन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
द्विविदःDvivida
द्विविदः:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootद्विविद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
एवalso/indeed
एव:
निपात
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
सुषेणःSuṣeṇa
सुषेणः:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootसुषेण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
जाम्बवान्Jāmbavān
जाम्बवान्:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootजाम्बवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम); मतुप्-प्रत्ययान्त
नलःNala
नलः:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
अङ्गदःAṅgada
अङ्गदः:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
युवराजःcrown prince
युवराजः:
सम्बोधन/विशेष्य (Appositional descriptor of अङ्गदः)
TypeNoun
Rootयुव + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः युवः राज (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः) अर्थः 'crown prince'
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
तारःTāra
तारः:
कर्ता (list item)
TypeNoun
Rootतार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
वनगोचरःforest-dweller
वनगोचरः:
विशेषण (Qualifier; of तारः or of the group)
TypeNoun
Rootवन + गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः वने गोचरः (सप्तमी-तत्पुरुषः)

Having explored the region surrounded by a network of mountains, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sarabha, Gandhamadana, Mainda and also Dvivida, Sushena, Jambavan, Angada the heir apparent, Tara the forestdweller staying close to one another and Hanuman too not far from the others searched in the southern direction. While they were exploring, they saw the mouth of a large cave called Rikshabilam, which had its mouth open, guarded by a demon.

H
Hanumān
V
vṛddhā (aged lady)
B
bhavana (dwelling/mansion)
R
ratna (jewels)

FAQs

Maryādā (proper conduct) grounded in Satya: Hanumān first offers respectful salutation to an elder-ascetic and then seeks truthful information about ownership, avoiding wrongdoing in an unknown domain.

In the cave filled with wealth, Hanumān formally greets the elderly ascetic and asks her identity and the ownership of the cave, dwelling, and treasures.

Humility with discernment—reverence shown through folded hands, paired with clear questioning to act righteously.