Sarga 5

Verse 1

.सर्वा पूर्वमियं येषामासीत्कृत्स्ना वसुन्धरा ।प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ।।।।

പൂർവകാലത്ത് ഈ സമസ്ത വസുന്ധരയും പ്രജാപതി (മനു) മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന ജയശാലികളായ രാജവംശങ്ങളുടെ അധീനത്തിലായിരുന്നു.

Verse 2

येषां स सगरो नाम सागरो येन खानित: ।षष्टि: पुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ।।।।

അവരിൽ സഗരൻ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു—അവനാൽ തന്നെയാണ് സമുദ്രം ഖനിക്കപ്പെട്ടത്; അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നടക്കുമായിരുന്നു.

Verse 3

इक्ष्वाकूणामिदं तेषां राज्ञां वंशे महात्मनाम् ।महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् ।।।।

ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ മഹാത്മരാജാക്കന്മാരുടെ പരമ്പരയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ മഹത്തായ ആഖ്യാനം ലോകത്തിൽ ‘രാമായണം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 4

तदिदं वर्तयिष्यामि सर्वं निखिलमादित: ।धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयया ।।।।

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ സമഗ്രവൃത്താന്തം ആദിമുതൽ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കും—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ മഹാകാവ്യം കുറ്റാന്വേഷണമില്ലാതെ, അനസൂയയോടെ ശ്രവിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 5

कोसलो नाम मुदितस्स्फीतो जनपदो महान् ।निविष्टस्सरयूतीरे प्रभूतधनधान्यवान् ।।।।

കോശലമെന്നൊരു മഹത്തായ ജനപദം ഉണ്ടായിരുന്നു—ആനന്ദഭരിതവും സമൃദ്ധവുമായത്—സരയൂ നദീതീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്ത് ധനവും ധാന്യവും ധാരാളമായി നിറഞ്ഞത്.

Verse 6

अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोकविश्रुता ।मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् ।।।।

ആ ദേശത്ത് അയോധ്യ എന്ന നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു, ലോകവിഖ്യാതം—മാനവേന്ദ്രനായ മനു സ്വയം നിർമ്മിച്ച പുരി.

Verse 7

आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी ।श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सुविभक्तमहापथा ।।।।

ആ മഹാപുരി നീളത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു യോജനയും വീതിയിൽ മൂന്നു യോജനയും ആയിരുന്നു; ശ്രീമത്തായി, ക്രമമായി വിഭജിച്ച മഹാമാർഗങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 8

राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता ।मुक्तपुष्पावकीर्णेन जलसिक्तेन नित्यश: ।।।।

അത് വിശാലവും ക്രമബദ്ധവുമായ രാജപാതയാൽ ശോഭിച്ചു; പുതുപുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിക്കിടന്നു, നിത്യമായി ജലസേചനം ചെയ്തിരുന്നതുകൊണ്ട് ദീപ്തമായി നിന്നു.

Verse 9

तां तु राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धन: ।पुरीमावासयामास दिवं देवपतिर्यथा ।।।।

മഹാരാജ്യത്തിന്റെ സമൃദ്ധി വർധിപ്പിച്ച രാജാവ് ദശരഥൻ, ദേവപതി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്നതുപോലെ, ആ പുരിയിൽ വസിച്ചു.

Verse 10

कवाटतोरणवतीं सुविभक्तान्तरापणाम् ।सर्वयन्त्रायुधवतीमुपेतां सर्वशिल्पिभि: ।।।।

അവിടെ കവാടങ്ങളോടുകൂടിയ തോരണദ്വാരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അകത്തെ വിപണികൾ നന്നായി വിഭജിച്ചും ക്രമപ്പെടുത്തിയുമിരുന്നു; എല്ലാ യന്ത്രായുധങ്ങളാലും സജ്ജമായി, സകല ശില്പികളാലും സമൃദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 11

सूतमागधसम्बाधां श्रीमतीमतुलप्रभाम् ।उच्चाट्टालध्वजवतीं शतघ्नीशतसङ्कुलाम् ।।।।

അത് സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞിരുന്നു; ശ്രീമതിയും അതുലപ്രഭയും ആയിരുന്നു; ഉയർന്ന അട്ടാലികകളിൽ ധ്വജങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ശതഘ്നികളുടെ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 12

वधूनाटकसङ्घैश्च संयुक्तां सर्वत: पुरीम् ।उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ।।।।

ആ മഹാനഗരം എല്ലാടവും വധൂ-നാടകസംഘങ്ങളാൽ സംയുക്തമായിരുന്നു; ഉദ്യാനങ്ങളും മാവിൻതോപ്പുകളും സമൃദ്ധമായിരുന്നു; ശാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ മേഘലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ വിപുലമായി വലയപ്പെട്ടു നിന്നു.

Verse 13

दुर्गगम्भीरपरिघां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् ।वाजिवारणसम्पूर्णां गोभिरुष्ट्रै: खरैस्तथा ।।।।

അത് ദുർഗ്ഗസ്വരൂപമായിരുന്നു—ഗംഭീര പരിഘം (കുഴി/കന്ദകം)യും ദൃഢ പ്രതിരോധവും ഉള്ളത്, മറ്റുള്ളവർക്ക് സമീപിക്കുവാൻ ദുഷ്കരം; കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞതും, അതുപോലെ പശുക്കൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, ഖച്ചറുകൾ എന്നിവകൊണ്ടും സമൃദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 14

सामन्तराजसङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् ।नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् ।।।।

സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെ സംഘങ്ങൾ ബലികർമ്മമായ കാഴ്ചകൾ അർപ്പിച്ചെത്തി നിറഞ്ഞതും, പലദേശങ്ങളിൽ നിന്നു വസിക്കുന്ന വണിക്കന്മാർകൊണ്ട് കൂടുതൽ ശോഭിതമായതുമായിരുന്നു ആ നഗരം.

Verse 15

प्रासादै रत्नविकृतै: पर्वतैरुपशोभिताम् ।कूटागारैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ।।।।

രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പർവ്വതസമാന പ്രാസാദങ്ങളാൽ അത് ശോഭിച്ചു; ഉയർന്ന കൂറ്റാഗാരങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണമായി, ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിയെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി.

Verse 16

चित्रामष्टापदाकारां नरनारीगणैर्युताम् ।सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् ।।।।

അത്യന്തം ചിത്രമയമായി, അഷ്ടാപദഫലകത്തെപ്പോലെ വിന്യസിക്കപ്പെട്ടതും, നരനാരീഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും; സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ പടർന്നതും, വിമാനസദൃശമായ ബഹുനിലഗൃഹങ്ങളാൽ ശോഭിതമായതുമായിരുന്നു.

Verse 17

गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् ।शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ।।।।

വീടുകൾ കട്ടിയായി നിറഞ്ഞ് ഇടവിടാതെ, സമഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതമായത്; ശാലിതണ്ഡുലവും ഉത്തമ ധാന്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി, ഇക്ഷുകാണ്ഡരസത്തെപ്പോലെ മധുരമുള്ള ജലം ഉള്ളതുമായിരുന്നു.

Verse 18

दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभि: पणवैस्तथा ।नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ।।।।

ദുന്ദുഭി, മൃദംഗം, വീണ, പണവം എന്നിവയുടെ നാദത്തോടെ അത് അത്യന്തം ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ ആ നഗരം അനുത്തമം—അപ്രതിമമായിരുന്നു.

Verse 19

विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि ।सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ।।।।

സിദ്ധന്മാർ തപസ്സാൽ ദിവിയിൽ നേടിയ വിമാനംപോലെ അതു; ഭവനനിരകൾ അത്യന്തം ക്രമമായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ടതും, നരോത്തമന്മാർ വസിക്കുന്നതുമായിരിന്നു.

Verse 20

ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् ।शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदा: ।।।।सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नर्दतां वने ।हन्तारो निशितैश्शस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि ।।।।तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथै: ।पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ।।।।

ആ നഗരം ആയിരക്കണക്കിന് മഹാരഥന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു—ചുരുങ്ങിയ കൈവേഗവും പ്രാവീണ്യവും ഉള്ളവർ; ഒറ്റപ്പെട്ടും നിരായുധനുമായവനെ അമ്പുകൊണ്ട് കുത്തുകയില്ല, ഓടിപ്പോകുന്ന ശത്രുവിനെ പിന്തുടരുമ്പോൾ ശബ്ദം മാത്രം പിന്തുടർന്ന് പോലും ലക്ഷ്യം തൊടാൻ കഴിവുള്ളവർ. വനത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്ന മദോന്മത്ത സിംഹ-വ്യാഘ്ര-വരാഹങ്ങളെ അവർ മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങളാലും ബാഹുബലത്താലും സംഹരിക്കുമായിരുന്നു. അത്തരം അയോധ്യയിൽ അന്ന് രാജാവ് ദശരഥൻ വസിച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു.

Verse 21

ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् । शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदा: ।।1.5.20।। सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नर्दतां वने । हन्तारो निशितैश्शस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि ।।1.5.21।। तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथै: । पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ।।1.5.22।।

ആ അയോധ്യ അഗ്നിഹോത്രം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന, ഗുണവാന്മാരായ, വേദങ്ങളും ഷഡംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ ദ്വിജോത്തമന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ആയിരങ്ങളായി ദാനം ചെയ്യുന്ന, സത്യനിഷ്ഠ മഹാത്മാക്കളാൽ—മഹർഷിസമാനവും അപൂർവവുമായ ഋഷിമാരാൽ പോലും—പരിപൂർണ്ണമായിരുന്നു.

Verse 22

ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् ।शब्दवेध्यं च विततं लघुहस्ता विशारदा: ।।1.5.20।। सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नर्दतां वने ।हन्तारो निशितैश्शस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि ।।1.5.21।। तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथै: ।पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा ।।1.5.22।।

അത്തരം മഹാരഥന്മാരുടെ ആയിരങ്ങളാൽ അയോധ്യ നിറഞ്ഞു; അപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ ആ നഗരത്തിൽ തന്റെ വാസസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 23

तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृतांद्विजोत्तमैर्वेदषडङ्गपारगै: ।सहस्रदैस्सत्यरतैर्महात्मभिर्महर्षिकल्पै ऋषिभिश्च केवलै: ।।।।

ആ അയോധ്യ അഗ്നിഹോത്രം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന, ഗുണവാന്മാരായ, വേദങ്ങളും ഷഡംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ ദ്വിജോത്തമന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ആയിരങ്ങളായി ദാനം ചെയ്യുന്ന, സത്യനിഷ്ഠ മഹാത്മാക്കളാൽ—മഹർഷിസമാനവും അപൂർവവുമായ ഋഷിമാരാൽ പോലും—പരിപൂർണ്ണമായിരുന്നു.

Verse 24

ആ നഗരത്തെ ചുറ്റി ദുർഗ്ഗമവും ഗഹനവുമായ പരിഖ (കുഴി) ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിനാൽ ശത്രുക്കൾക്ക് അതു ദുർലഘ്യവും ദുരാസദവുമായിരുന്നു. കുതിരകൾ, ആനകൾ, പശുക്കൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കഴുതകൾ എന്നിവകൊണ്ട് അതു സമൃദ്ധമായി നിറഞ്ഞിരുന്നു.