The Account of the Ekādaśī Vow Observed Throughout the Twelve Months
സനാതനൻ നാരദനോട് ഏകാദശി വ്രതത്തിന്റെ മാനദണ്ഡവിധി ഉപദേശിക്കുന്നു—പുഷ്പാലങ്കൃത മണ്ഡപം ഒരുക്കൽ, നിയമപ്രകാരം സ്നാനം, മന്ത്രങ്ങളോടെ വിഷ്ണുപൂജ, ഹോമം, പ്രദക്ഷിണ, സ്തോത്രപാരായണം, സംഗീതം, സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം, ജയഘോഷം, രാത്രി ജാഗരണം। തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങളിലെ ഏകാദശികളും ദ്വാദശിയിലെ പാരണക്രമവും വിവരിക്കുന്നു—സാധാരണയായി ഷോഡശോപചാര പൂജ, ബ്രാഹ്മണഭോജനം, ദക്ഷിണാദാനം; ഫലമായി പാപനാശം, സമൃദ്ധി, സന്താനലാഭം, വൈകുണ്ഠപ്രാപ്തി എന്നിവ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു। വരൂഥിനിയിൽ സ്വർണം-അന്നം-ഗോദാനം മുതലായ ദാനവിശേഷം, നിർജലയുടെ പുണ്യം ഇരുപത്തിനാലു ഏകാദശികൾക്ക് തുല്യം, യോഗിനിയുടെ ദാനമാഹാത്മ്യം, ശയനീ ഏകാദശിയിൽ പ്രതിഷ്ഠയും പൗരുഷസൂക്തപൂജയും വഴി ചാതുർമാസ്യപ്രവേശം, പ്രബോധിനിയിൽ വൈദികമന്ത്രങ്ങളോടെ ‘ഉണർത്തൽ’ കർമ്മങ്ങളും ഉത്സവാർപ്പണങ്ങളും പറയുന്നു। അവസാനം ദശമി–ഏകാദശി–ദ്വാദശി മൂന്ന് ദിവസത്തെ ശാസനം—ആഹാരക്കുറവ്, പാത്ര/ആഹാരനിഷേധങ്ങൾ, സത്യം-അഹിംസ-ശുചിത്വം, നിന്ദയും വിഷയാസക്തിയും ഉപേക്ഷിക്കൽ—ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । एकादश्यां तु दलयोर्निराहारः समाहितः । नानापुष्पैर्मुने कृत्वा विचित्रं मण्डपं शुभम् ॥ १ ॥
സനാതനൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനേ! ഏകാദശിയിൽ സമാഹിതചിത്തനായി നിരാഹാരനായി ഇരിക്കണം; പിന്നെ നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് ശുഭവും വിചിത്രവുമായ മണ്ഡപം ഒരുക്കണം.
Verse 2
स्रात्वा सम्यग्विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य विधिवद्विष्णुं श्रद्धया सुसमाहितः ॥ २ ॥
വിധിപ്രകാരം നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത്, ഉപവാസത്തോടെ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം കൈവരിച്ചു, ശ്രദ്ധയോടെ സുസമാഹിതചിത്തനായി ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ വിധിവത്പൂജിക്കണം।
Verse 3
उपचारैर्बहुविधैर्जपैर्होमैः प्रदक्षिणैः । स्तोत्रपाठैर्बहुविधैर्गीतवाद्यैर्मनोहरैः ॥ ३ ॥
ബഹുവിധ ഉപചാരങ്ങളാൽ, ജപങ്ങളാൽ, ഹോമങ്ങളാൽ, പ്രദക്ഷിണകളാൽ, നാനാവിധ സ്തോത്രപാഠങ്ങളാൽ, മനോഹര ഗീത-വാദ്യങ്ങളാൽ (പ്രഭുവിനെ) പൂജിക്കണം।
Verse 4
दंडवत्प्रणिपातैश्च जयशब्दैर्मनोहरैः । रात्रौ जागरणं कृत्वा याति विष्णोः परं पदम् ॥ ४ ॥
ദണ്ഡവത് പ്രണാമങ്ങളാൽ, മനോഹര ‘ജയ’ഘോഷങ്ങളാൽ, രാത്രിജാഗരണം നടത്തി, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 5
चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासो नरोत्तमः । कृत्वा च नियमान्सर्वान्वक्ष्यमाणान्दिनत्रये ॥ ५ ॥
ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശിയിൽ, ഹേ നരോത്തമാ, ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം; പിന്നെ പറയപ്പെടുന്ന എല്ലാ നിയമങ്ങളും സ്വീകരിച്ച് മൂന്നു ദിവസം പാലിക്കണം।
Verse 6
द्वादश्यामर्चयेद्भक्तया वासुदेवं सनातनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य बांधवान् ॥ ६ ॥
ദ്വാദശിയിൽ ഭക്തിയോടെ സനാതന വാസുദേവനെ ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ അർച്ചിക്കണം; തുടർന്ന് ബന്ധുക്കൾക്ക് ഭോജനം നൽകണം।
Verse 7
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ । इयं तु कामदा नाम सर्वपातकनाशिनी ॥ ७ ॥
അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകി ആദരത്തോടെ വിടവാങ്ങിച്ച് പിന്നെ സ്വയം ഭോജനം ചെയ്യണം. ഈ അനുഷ്ഠാനം ‘കാമദാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്.
Verse 8
भुक्तिमुक्तिप्रदा विप्र भक्त्या सम्यगुपोषिता । वैशाखकृष्णैकादश्यां समुपोष्य विधानतः ॥ ८ ॥
ഹേ വിപ്രാ! വൈശാഖ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണ ഏകാദശിയിൽ വിധിപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ ഈ ഉപവാസം ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അത് ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും നൽകുന്നു.
Verse 9
वरूथिनीं परदिने पूजयेन्मृधुसूदनम् । स्वर्णान्नकन्याधेनूनां दानमत्र प्रशस्यते ॥ ९ ॥
വരൂഥിനിയുടെ അടുത്ത ദിവസം മധുസൂദനനെ (ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ) പൂജിക്കണം. ഈ അവസരത്തിൽ സ്വർണം, പാകം ചെയ്ത അന്നം, കന്യാദാനം (ധർമ്മാനുസാരം) കൂടാതെ പശുദാനം ഏറെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 10
वरूथिनीव्रतं कृत्वा नरो नियमतत्परः । सर्वपाप विनिर्मुक्तो वैष्णवं लभते पदम् ॥ १० ॥
നിയമനിഷ്ഠയോടെ വരൂഥിനീ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി വൈഷ്ണവപദം—ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പരമധാമം—ലഭിക്കുന്നു.
Verse 11
वैशाखशुक्लैकादश्यां समुपोष्य च मोहिनीम् । स्नात्वा परेऽह्नि संपूज्य गंधाद्यैः पुरुषोत्तमम् ॥ ११ ॥
വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശിയിൽ മോഹിനീ ഏകാദശി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം. തുടർന്ന് അടുത്ത ദിവസം സ്നാനം ചെയ്ത് ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ പുരുഷോത്തമനെ (ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ) വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.
Verse 12
संभोज्य विप्रान्मुच्येत पातकेभ्यो न संशयः । ज्येष्ठस्य कृष्णकादश्यां समुपोष्य परां नृप ॥ १२ ॥
ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ സംശയമില്ലാതെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ പൂർണ്ണ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
Verse 13
द्वादश्यां नैत्यिकं कृत्वा समभ्यर्च्य त्रिविक्रमम् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ १३ ॥
ദ്വാദശിയിൽ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു ത്രിവിക്രമനെ (വിഷ്ണുവിനെ) വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ ഭോജിപ്പിച്ച് അവർക്കു ദക്ഷിണയും നൽകണം.
Verse 14
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन्नरः । ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां निर्जलां समुपोष्य तु ॥ १४ ॥
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ നിർജല ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 15
उदयादुदयं यावद्भास्करस्य द्विजोत्तम । प्रभाते कृतनित्यस्तु द्वादश्यामुपचारकैः ॥ १५ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഭാസ്കരന്റെ ഒരു ഉദയം മുതൽ അടുത്ത ഉദയം വരെ (വ്രതമായി) നിലകൊണ്ട്, പ്രഭാതത്തിൽ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു ദ്വാദശിയിൽ ഉപചാരങ്ങളോടെ (പ്രഭുവിനെ) ആരാധിക്കണം.
Verse 16
ह्यषीकेशं समभ्यर्च्य विप्रान् संभोज्य भक्तितः । चतुर्विंशैकादशीनां फलं यत्तत्समाप्नुयात् ॥ १६ ॥
ഹൃഷീകേശനെ (വിഷ്ണുവിനെ) ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്തിപൂർവ്വം ഭോജിപ്പിച്ചാൽ, ഇരുപത്തിനാലു ഏകാദശി വ്രതങ്ങളുടെ ഫലമെന്നു പറയുന്നതുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു.
Verse 17
आषाढकृष्णैकादश्यां योगिनीं समुपोष्य वै । नारायणं समभ्यर्च्य द्वादश्यां कृतनित्यकः ॥ १७ ॥
ആഷാഢ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ യോഗിനീ ഏകാദശിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ച്, നാരായണനെ ആരാധിച്ച്, ദ്വാദശിയിൽ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം।
Verse 18
ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । सर्वदानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे ॥ १८ ॥
അതിനുശേഷം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭോജനിപ്പിച്ച്, അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകി, സർവ്വദാനഫലം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുമന്ദിരധാമത്തിൽ ആനന്ദിക്കും।
Verse 19
आषाढशुक्लैकादश्यां यद्विधानं श्रृणुष्व तत् । उपोष्य तस्मिन् दिवसे विधिवन्मंडपे शुभे ॥ १९ ॥
ഇപ്പോൾ ആഷാഢ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയുടെ വിധിവിധാനം കേൾക്കുക. ആ ദിവസം ഉപവസിച്ച്, ശുദ്ധവും ശുഭവും ആയ മണ്ഡപത്തിൽ നിയമപ്രകാരം കർമങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം।
Verse 20
स्थापयेत्प्रतिमां विष्णोः शंखचक्रगदांबुजैः । लसच्चतुर्भुजामग्र्यां कांचनीं वाथ राजतीम् ॥ २० ॥
ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം ധരിച്ച ദീപ്തമായ ചതുര്ഭുജ വിഷ്ണുപ്രതിമ—സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ—സ്ഥാപിക്കണം।
Verse 21
पीतांबरधरां शुभ्रे पर्य्यंके स्वास्तृते द्विज । ततः पंचामृतैः स्नाप्य मन्त्रैः शुद्धजलेन च ॥ २१ ॥
ഹേ ദ്വിജാ! പീതാംബരം ധരിച്ച (ദേവതയെ) ശുദ്ധമായി വിരിച്ച ശുചിത്വമുള്ള പർയ്യങ്കത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുക; തുടർന്ന് പഞ്ചാമൃതങ്ങളാൽ സ്നാപനം ചെയ്ത്, മന്ത്രങ്ങളോടെ ശുദ്ധജലത്താലും അഭിഷേകം ചെയ്യുക।
Verse 22
पौरुषेणैव सूक्तेन ह्युपचारान् प्रकल्पयेत् । नीराजनांतान्पाद्यादींस्ततः संप्रार्थयेद्धरिम् ॥ २२ ॥
പൗരുഷസൂക്തം മാത്രം ചൊല്ലി പാദ്യാദി മുതൽ നീരാജനം വരെ ഉപചാരങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।
Verse 23
सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत्सुप्तं भवेदिदम् । विबुद्धे त्वयि बुद्धं च जगत्सर्वं चराचरम् ॥ २३ ॥
ഹേ ജഗന്നാഥാ! നീ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഈ മുഴുവൻ ലോകവും ഉറങ്ങുന്നു; നീ ഉണരുമ്പോൾ ചരാചരമായ സകല സൃഷ്ടിയും ഉണരുന്നു।
Verse 24
इति संप्रार्थ्य देवाग्रे चातुर्मास्यप्रचोदितान् । नियमांस्तु यथाशक्ति गृह्णीयाद्भक्तिमान्नरः ॥ २४ ॥
ഇങ്ങനെ ദേവസന്നിധിയിൽ പ്രാർത്ഥിച്ച ശേഷം, ഭക്തൻ ചാതുർമാസ്യത്തിനായി നിർദേശിച്ച നിയമങ്ങൾ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വീകരിക്കണം।
Verse 25
ततः प्रभाते द्वादश्यां समर्चेच्छेषशायिनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान् ॥ २५ ॥
പിന്നീട് ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ ശേഷശായിയായ വിഷ്ണുവിനെ ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം।
Verse 26
प्रतोष्य दक्षिणाभिश्च स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । ततः प्रभृति विप्रेंद्र गन्धाद्यैः प्रत्यहं यजेत् ॥ २६ ॥
ദക്ഷിണ നൽകി (ഋത്വിക്കുകളെ) സന്തോഷിപ്പിച്ച്, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് സ്വയം ഭോജനം ചെയ്യണം; അതിനുശേഷം, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ദിവസേന ഗന്ധാദികളാൽ ആരാധിക്കണം।
Verse 27
कृत्वैवं विधिना विप्र देवस्य शयनीव्रतम् । भुक्तिमुक्तियुतो मर्त्यो भवेद्विष्णोः प्रसादतः ॥ २७ ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഈ വിധിപ്രകാരം ദേവന്റെ ശയനീ-വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 28
श्रावणे कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम । कामिकां समुपोष्यैव नियमेन नरोत्तम ॥ २८ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ശ്രാവണ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ഉത്തമൻ നിയമസംയമങ്ങളോടെ കാമികാ ഏകാദശി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 29
द्वादश्यां कृतनित्यस्तु श्रीधरं पूजयेद्धरिम् । उपचारैः षोडश भिस्ततः संभोज्य वै द्विजान् ॥ २९ ॥
ദ്വാദശിയിൽ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി ഹരി ശ്രീധരനെ ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് ദ്വിജന്മാർക്ക് വിധിപൂർവ്വം ഭോജനം നൽകണം.
Verse 30
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत बांधवैः । एवं यः कुरुते विप्रकामिकाव्रतमुत्तमम् ॥ ३० ॥
അവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകി വിധിപൂർവ്വം യാത്രയാക്കി, തുടർന്ന് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആഹാരം കഴിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ ഉത്തമമായ വിപ്രകാമികാ-വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
Verse 31
स सर्वकामाँल्लब्ध्वेह याति विष्णोः परं पदम् । एकादश्यां नभःशुक्ले पवित्रां समुपोष्य वै ॥ ३१ ॥
അവൻ ഇഹലോകത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടി വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു—നഭസ് (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ പവിത്ര ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതാൽ.
Verse 32
द्वादश्यां नियतो भूत्वा पूजयेच्च जनार्दनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान् ॥ ३२ ॥
ദ്വാദശിയിൽ നിയന്ത്രിതനായി, ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ ജനാർദനനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം നൽകണം.
Verse 33
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यः पुत्रं प्राप्येह सद्गुणम् । याति विष्णोः पदं साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ३३ ॥
അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകുകയാൽ ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ സദ്ഗുണമുള്ള പുത്രനെ പ്രാപിക്കുന്നു; സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കൃതനായി നേരെ വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 34
नभस्यकृष्णैकादश्यामजाख्यां समुपोष्य वै । अर्चेदुर्पेंद्रं द्वादश्यामुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ३४ ॥
നഭസ്യ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ‘അജാ’ എന്ന ഏകാദശിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ച്, ദ്വാദശിയിൽ വ്യത്യസ്തവിധമായ നാനാ ഉപചാരങ്ങളാൽ ഉപേന്ദ്രപ്രഭുവിനെ അർച്ചിക്കണം.
Verse 35
विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नैर्विसृजेत्प्राप्तदक्षिणान् । एवं कृतव्रतो विप्रभक्त्याऽजायाः समाहितः ॥ ३५ ॥
ബ്രാഹ്മണർക്കു മധുരവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ അന്നം നൽകി ഭോജനം കഴിപ്പിച്ച്, ദക്ഷിണ ലഭിച്ച ശേഷം അവരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം. ഇങ്ങനെ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, വിപ്രഭക്തിയാൽ സമാഹിതനായി അജാ (അജന്മ ദിവ്യത)യിൽ മനസ്സു സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 36
भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यंते वैष्णवं क्षयम् । नभस्यशुक्लैकादश्यां पद्माख्यां समुपोष्य वै ॥ ३६ ॥
ഇഹലോകത്തിലെ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച ശേഷം, അവസാനം വിഷ്ണുവിന്റെ അക്ഷയമായ വൈഷ്ണവ ധാമം പ്രാപിക്കുന്നു—നഭസ് (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ‘പദ്മാ’ എന്ന ഏകാദശിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിക്കുന്നതിനാൽ.
Verse 37
कृत्वा नित्यार्चनं तत्र कटिदानमथाचरेत् । पूर्वं संस्थापितायास्तु प्रतिमाया द्विजोत्तम ॥ ३७ ॥
അവിടെ നിത്യാരാധന നടത്തി, തുടർന്ന് കടിദാനവിധി ആചരിക്കണം. ഹേ ദ്വിജോത്തമ, ഇത് മുൻപേ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച പ്രതിമയെ സംബന്ധിച്ചതാണ്.
Verse 38
समुत्सवविधानेन नीत्वा तां सलिलाशये । कृतांबुस्पर्शनां तत्र संप्रपूज्य विधानतः ॥ ३८ ॥
ഉത്സവവിധിപ്രകാരം അവളെ ജലാശയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അവിടെ ജലസ്പർശനകർമ്മം നടത്തി, വിധിപൂർവ്വം സമ്യകായി പൂജിക്കണം.
Verse 39
आनीय मण्डपे तस्मिन् वामपार्श्वेन शाययेत् । ततः प्रभाप्ते द्वादश्यां गन्धाद्यैरर्च्य वामनम् ॥ ३९ ॥
ആ മണ്ഡപത്തിലേക്ക് അവളെ കൊണ്ടുവന്ന് ഇടത് വശത്ത് ശയിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ വാമനഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 40
संभोज्य वाडवान्दत्वा दक्षिणां च विसर्जयेत् । एवं यः कुरुते विप्र पद्माव्रतमनुत्तमम् ॥ ४० ॥
ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിച്ച്, ഗോദാനവും ദക്ഷിണയും നൽകി, തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം വിസർജനം ചെയ്ത് കർമ്മം സമാപിക്കണം. ഹേ വിപ്ര, ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ ഉത്തമമായ പദ്മവ്രതം പൂർണ്ണമാക്കുന്നു.
Verse 41
भुक्तिं प्राप्येह मुक्तिं तु लभतेंऽते प्रपंचतः । इषस्य कृष्णैका दश्यामिंदिरां समुपोष्य वै ॥ ४१ ॥
ഇഹലോകത്തിൽ ഭോഗസൗഖ്യം പ്രാപിച്ച്, അവസാനം അവർ സാംസാരികപ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം നേടുന്നു—ആശ്വിനമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ഇന്ദിരാ ഏകാദശി വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിക്കുന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ.
Verse 42
शालग्रामशिलाग्रे तु मध्याह्ने श्राद्धमाचरेत् । विष्णोः प्रीतिकरं विप्र ततः प्रातर्हरेर्दिने ॥ ४२ ॥
മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശാലഗ്രാമശിലയുടെ സന്നിധിയിൽ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം; ഹേ വിപ്ര, ഇത് വിഷ്ണുവിന് അത്യന്തം പ്രീതികരം. പിന്നെ ഹരിദിനത്തിൽ പ്രഭാതകാലത്തും അതേവിധം ചെയ്യണം.
Verse 43
पद्मनाभं समभ्यर्च्य भूदेवान्भोजयेत्सुधीः । विसृज्य दक्षिणां दत्वा ताँस्ततोऽश्नीत च स्वयम् ॥ ४३ ॥
പദ്മനാഭനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, ജ്ഞാനി ഭൂദേവന്മാരെ (ബ്രാഹ്മണരെ) ഭോജനിപ്പിക്കണം. ദക്ഷിണ നൽകി ആദരത്തോടെ വിടയാക്കി, പിന്നെ സ്വയം ഭക്ഷിക്കണം.
Verse 44
एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । पितॄणां कोटिमुद्धृत्य यात्यंते वैष्णवं गृहम् ॥ ४४ ॥
ഇങ്ങനെ വ്രതം ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ച മർത്ത്യൻ ഇവിടെ അഭിലഷിത ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പിതൃകളുടെ ഒരു കോടി ഉദ്ധരിച്ച്, അവസാനം വൈഷ്ണവധാമം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 45
एकादश्यामिषे शुक्ले विप्र पाशांकुशाह्वयाम् । उपोष्य विधिवद्विष्णोर्दिने विष्णुं समर्चयेत् ॥ ४५ ॥
ഹേ വിപ്ര, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ‘പാശാങ്കുശാ’ എന്ന ഏകാദശിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യദിനത്തിൽ നിയമപ്രകാരം വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 46
ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । भक्त्या प्रणम्य विसृजेदश्नीयाच्च स्वयं ततः ॥ ४६ ॥
പിന്നീട് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിച്ച് അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകണം. ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു ആദരത്തോടെ വിടയാക്കിയ ശേഷം മാത്രമേ സ്വയം ഭക്ഷിക്കാവൂ.
Verse 47
एवं यः कुरुते भक्त्या नरः पाशांकुशाव्रतम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्याति विष्णोः सलोकताम् ॥ ४७ ॥
ഭക്തിയോടെ പാശാങ്കുശവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ വരങ്ങളും സുഖഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ സാലോക്യം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 48
कार्तिके कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम । रमामुपोष्य विधिवद्द्वादश्यां प्रातरर्चयेत् ॥ ४८ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! കാർത്തിക മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ രമാ (ലക്ഷ്മി)യ്ക്കായി ഉപവസിച്ച്, ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അവളെ ആരാധിക്കണം।
Verse 49
केशवं केशिहंतारं देवदेवं सनातनम् । भोजयेच्च ततो विप्रान्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् ॥ ४९ ॥
കേശിയെ വധിച്ച ദേവദേവനായ സനാതന കേശവനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനമൊരുക്കി, ദക്ഷിണ ലഭിച്ചവരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം।
Verse 50
एवं कृतव्रतो विप्र भोगान्भुक्त्वेह वांछितान् । व्योमयानेन सांनिध्यं लभते च रमापतेः ॥ ५० ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ ആഗ്രഹിച്ച ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ വ്യോമയാനത്തിൽ രമാപതി (വിഷ്ണു)യുടെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 51
ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य प्रबोधिनीम् । केशवं बोधयेद्रात्रौ सुप्तं गीतादिमंगलैः ॥ ५१ ॥
ഊർജ (കാർത്തിക) മാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശിയായ പ്രബോധിനി വ്രതം വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ച്, രാത്രിയിൽ ‘സുപ്തൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന കേശവനെ ഭജന-കീർത്തനാദി മംഗളകർമ്മങ്ങളാൽ ഉണർത്തണം।
Verse 52
ऋग्यजुःसाममंत्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैरपि । द्राक्षेक्षुदाडिमैश्चान्यै रंभाश्रृंगाटकादिभिः ॥ ५२ ॥
ഋഗ്, യജുഃ, സാമ മന്ത്രങ്ങളോടും നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളോടും കൂടി, മുന്തിരി, കരിമ്പ്, മാതളം എന്നിവയും വാഴപ്പഴം, സിംഗാടകം മുതലായവയും നൈവേദ്യമായി അർപ്പിച്ച് (ഭഗവാനെ) പൂജിക്കണം।
Verse 53
समर्पणैस्ततो रात्र्यां व्यतीतायां परेऽहनि । स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा गदादामोदरं यजेत् ॥ ५३ ॥
പിന്നെ സമർപ്പണഭാവത്തോടെ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടി, അടുത്ത ദിവസം സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ഗദാധാരിയായ ശ്രീ ദാമോദരനെ പൂജിക്കണം।
Verse 54
उपचारैः षोडशभिः पौरुषेणापि सूक्ततः । संभोज्य विप्रान्विसृजेद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ ५४ ॥
ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, പൗരുഷ സൂക്തം യഥാവിധി പാരായണം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി യാത്രയാക്കണം।
Verse 55
ततस्तां प्रतिमां हैमीं सधेनुं गुरवेऽर्पयेत् । एवं यः कुरुते भक्त्या बोधिनीव्रतमादृतः ॥ ५५ ॥
അതിനുശേഷം ആ സ്വർണ്ണപ്രതിമയെ പാലുതരുന്ന പശുവോടുകൂടെ ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം। ഇങ്ങനെ ഭക്തിയും ആദരവുംകൊണ്ട് ബോധിനീ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ വ്രതം യഥാർത്ഥത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കുന്നു।
Verse 56
स भुक्त्वेह वरान्भोगान्वैष्णवं लभते पदम् । मार्गस्य कृष्णैकादश्यामुत्पन्नां समुपोष्य वै ॥ ५६ ॥
അവൻ ഇവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം വൈഷ്ണവ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ വരുന്ന കൃഷ്ണ ഏകാദശി ഉപവാസം യഥാവിധി ആചരിക്കുന്നതാൽ.
Verse 57
द्वादश्यां कृष्णमभ्यर्चेद्गंधाद्यैरुपचारकैः । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५७ ॥
ദ്വാദശിയിൽ ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ആരാധിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരത്തോടെ ഭോജനിപ്പിച്ച് അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകണം.
Verse 58
विसृज्य पश्चाद्भुंजीत स्वयमिष्टैः समाहितः । एवं यो भक्तिभावेन उत्पन्नाव्रतमाचरेत् ॥ ५८ ॥
വിസർജനത്തിനു ശേഷം മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി തനിക്കനുയോജ്യമായ ഇഷ്ടാഹാരത്തോടെ സ്വയം ഭുജിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ അതിനെ യഥാവിധി പാലിക്കുന്നു.
Verse 59
स विमानं समारुह्य यात्यंते वैष्णवं पदम् । मार्गस्य शुक्लैकादश्यां मोक्षाख्यां समुपोष्य वै ॥ ५९ ॥
അവൻ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി അവസാനം വൈഷ്ണവപദം പ്രാപിക്കുന്നു—മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശി ‘മോക്ഷാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ദിനത്തിൽ യഥാവിധി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചതിനാൽ.
Verse 60
द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य ह्यनंतं विश्वरूपकम् । सर्वैरेवोपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेद्द्विजः ॥ ६० ॥
ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ അനന്തനായ വിശ്വരൂപപ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ച്, എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളോടും കൂടി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം.
Verse 61
विसृज्य दक्षिणां दत्वा स्वयं भुंजीत बांधवैः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ॥ ६१ ॥
വിസർജനവും ദക്ഷിണനൽകലും കഴിഞ്ഞ്, പിന്നെ സ്വയം ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭുജിക്കണം. ഹേ വിപ്രാ, ഇങ്ങനെ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയാൽ ഈ ലോകത്തിൽ തന്നെ ഇഷ്ടമായ ഭോഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
Verse 62
दश पूर्वान्दश परान्समुद्धृत्य व्रजेद्धरिम् । पौपस्य कृष्णैकादश्यां सफलां समुपोष्य वै । द्वादश्यामच्युतं प्रार्च्य सर्वैरेवोपचारकैः ॥ ६२ ॥
പത്ത് പൂർവ്വികരെയും പത്ത് പരമ്പരാവകാശികളെയും ഉദ്ധരിച്ച് ഭക്തൻ ഹരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. പൗഷമാസ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ഫലപ്രദമായ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ദ്വാദശിയിൽ സർവ്വ ഉപചാരങ്ങളോടെ അച്യുതനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 63
संभोज्य विप्रान्मधुरैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं विप्र सफलाया विधानतः ॥ ६३ ॥
വിപ്രന്മാർക്ക് മധുരഭോജ്യങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണ നൽകി ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം. ഹേ വിപ്ര, ഇങ്ങനെ നിയമാനുസൃതമായി വ്രതം ചെയ്താൽ അത് ഫലപ്രദവും വിജയകരവും ആകുന്നു.
Verse 64
भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यंते वैष्णवं पदम् । पौषस्य शुक्लैकादश्यां पुत्रदां समुपोष्य वै ॥ ६४ ॥
ഇഹലോകത്തിലെ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച ശേഷം അവസാനം അവൻ വൈഷ്ണവ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു—പൗഷമാസ ശുക്ലപക്ഷ പുത്രദാ ഏകാദശി ഉപവാസം വിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതാൽ.
Verse 65
द्वादश्यां चक्रिणं प्रार्येदर्घाद्यैरुपचारकैः । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यस्तु दक्षिणाम् ॥ ६५ ॥
ദ്വാദശിയിൽ ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിനെ അർഘ്യാദി ഉപചാരങ്ങളോടെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകി അവർക്കു യോജ്യമായ ദക്ഷിണ നൽകണം.
Verse 66
विसृज्य स्वयमश्नीयाच्छेषान्नं स्वेष्टबांधवैः । एवं कृतव्रतो विप्र भुक्वा भोगानिहेप्सितान् ॥ ६६ ॥
ആദ്യം പ്രസാദം/അന്നം വിതരണം ചെയ്ത് പിന്നെ സ്വയം ഭുജിക്കണം; ശേഷിക്കുന്ന അന്നം പ്രിയബന്ധുക്കൾക്ക് നൽകണം. ഹേ വിപ്ര, ഇങ്ങനെ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയവൻ ഈ ലോകത്തിൽ ഇഷ്ടസുഖഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
Verse 67
विमानवरमारुह्य यात्यंते हरिमंदिरम् । माघम्य कृष्णैकादश्यां षट्तिलां समुपोष्य वै ॥ ६७ ॥
ഉത്തമമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരോഹണം ചെയ്ത് അവർ അവസാനം ഹരിയുടെ മന്ദിര-ധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണ ഏകാദശിയിൽ ഷട്ടിലാ വ്രതം വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ചതിനാൽ।
Verse 68
स्नात्वा दत्वा तर्पयित्वा हुत्वा भुक्त्वा समर्च्य च । तिलैरेव द्विजश्रेष्ठ द्वादश्यां प्रातरेव हि ॥ ६८ ॥
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ പ്രഭാതത്തിൽ തന്നേ എള്ളുകൊണ്ടുതന്നെ സ്നാനം, ദാനം, തർപ്പണം, ഹോമം, ഭോജനം, കൂടാതെ വിധിപൂർവ്വം പൂജ—ഇവയെല്ലാം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।
Verse 69
वैकुंठं सम्यगभ्यर्व्य सर्वैरेवोपचारकैः । द्विजान्संभोज्य विसृजेद्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ६९ ॥
എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളാലും വൈകുണ്ഠനെ (ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ) വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം; പിന്നെ അവർക്കു ദക്ഷിണ നൽകി ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം।
Verse 70
एवं कृत्वा व्रतं विप्र विधिना सुसमाहितः । भुक्त्वेह वांछितान्भोगानंते विष्णुपदं लभेत् ॥ ७० ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ഏകാഗ്രചിത്തനായി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ഇഹലോകത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ച ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 71
माघस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य जयाह्वयाम् । प्रातर्हरि दिनेऽभ्यर्च्चेच्छ्रीपतिं पुरुषं द्विज ॥ ७१ ॥
ഹേ ദ്വിജാ! മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശി—‘ജയാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—അന്നാൾ വിധിപൂർവ്വം ഉപവസിച്ച്, ഹരിയുടെ പുണ്യദിനത്തിലെ പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രീപതിയായ പരമപുരുഷനെ ആരാധിക്കണം।
Verse 72
भोजयित्वा दक्षिणां च दत्वा विप्रान्विसृज्य च । स्वयं भुंजीत तच्छेषं प्रयतो निजबांधवैः ॥ ७२ ॥
വിപ്രന്മാരെ ഭോജിപ്പിച്ച്, ദക്ഷിണ നൽകി, അവരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കി, പിന്നെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ശേഷിച്ച അന്നം സ്വയം ഭുജിക്കണം।
Verse 73
य एवं कुरुते विप्र व्रतं केशवतोषणम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते विष्णोः पदं व्रजेत् ॥ ७३ ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ കേശവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ, ഇഹലോകത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ വരങ്ങളും ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച് അവസാനം വിഷ്ണുവിന്റെ പദം പ്രാപിക്കും।
Verse 74
तपस्यकृष्णैकादश्यां विजयां समुपोष्य वै । द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य योगीशं गंधपूर्वकैः ॥ ७४ ॥
തപസ്യ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ‘വിജയാ’ ഉപവാസം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ച്, ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ഗന്ധാദികളാൽ യോഗീശ്വരനെ ആരാധിക്കണം।
Verse 75
ततः संभोज्य भूदेवान्दक्षिणाभिः प्रतोष्य तान् । विसृज्य बांधवैः सार्द्धं स्वयमश्नीत वाग्यतः ॥ ७५ ॥
അതിനുശേഷം ഭൂദേവന്മാരായ വിപ്രന്മാരെ ഭോജിപ്പിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കി; പിന്നെ വാക്ക്-നിയന്ത്രണത്തോടെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സ്വയം ഭക്ഷിക്കണം।
Verse 76
एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । देहांते वैष्णवं लोकं याति देवैः सुसत्कृतः ॥ ७६ ॥
ഇങ്ങനെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച മർത്ത്യൻ, ഇഹലോകത്തിൽ ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ദേഹാന്തത്തിൽ ദേവന്മാർ സുസത്കരിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്ന വൈഷ്ണവ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 77
फाल्गुनस्य सिते पक्षे एकादश्यां द्विजोत्तम । उपोष्यामलकीं भक्त्या द्वादश्यां प्रातरर्चयेत् ॥ ७७ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ഭക്തിയോടെ ആമലകീ-വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഉപവസിക്കണം; ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ ആമലകിയെ ആരാധിക്കണം.
Verse 78
पुंडरीकाक्षमखिलैरुपचारैस्ततो द्विजान् । भोजयित्वा वरान्नेन दद्यात्तेभ्यस्तु दक्षिणाम् ॥ ७८ ॥
അതിനുശേഷം എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളാലും പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ (വിഷ്ണു)നെ ആരാധിച്ച്, ദ്വിജന്മാർക്ക് ഉത്തമ അന്നംകൊണ്ട് ഭോജനം കൊടുത്ത് അവർക്കു യഥോചിത ദക്ഷിണ നൽകണം.
Verse 79
एवं कृत्वा विधानेनामलक्यां पूजनादिकम् । सितैकादश्यां तपस्ये व्रजेद्विष्णोः परं पदम् ॥ ७९ ॥
ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം ആമലകീ-പൂജ മുതലായ കര്മ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, തപസ്യ (ഫാൽഗുണ) മാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശിയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 80
चैत्रस्य कृष्णैकादशीं पापमोचनिकां द्विज । उपाष्य द्वादश्यांप्रातर्गोविंदं पूजयेत्तथा ॥ ८० ॥
ഹേ ദ്വിജാ! ചൈത്ര മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പാപമോചനീ ഏകാദശി ഉപവസിച്ച്, തുടർന്ന് ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ അതുപോലെ ഗോവിന്ദനെ പൂജിക്കണം.
Verse 81
उपचारैः षोडशभिर्द्विजान्संभोज्य दक्षिणाम् । दत्वा तेभ्यो विसृज्याथ स्वयं भुंजीत बान्धवैः ॥ ८१ ॥
ഷോഡശ ഉപചാരങ്ങളാൽ ദ്വിജന്മാരെ ആദരിച്ചു ഭോജനം കൊടുത്ത് ദക്ഷിണ നൽകണം; തുടർന്ന് അവരെ ബഹുമാനത്തോടെ യാത്രയാക്കി, താൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭുജിക്കണം.
Verse 82
एव यः कुरुते विप्र पापमोचनिकाव्रताम् । स याति वैष्णवं लोकं विमानेन तु भास्वता ॥ ८२ ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ പാപമോചനികാ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പാപമുക്തനായി, ദീപ്തമായ വിമാനം കയറി വൈഷ്ണവ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 83
इत्थं कृष्णो तथा शुक्ले व्रतं चैकादशीभवम् । मोक्षदं कीर्तितं विप्र नास्त्यस्मिन्संशयः क्वचित् ॥ ८३ ॥
ഹേ വിപ്രാ! കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും ശുക്ലപക്ഷത്തിലും ഏകാദശീ വ്രതം മോക്ഷദായകമെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
Verse 84
यतस्त्रिदिनसंसाध्यं कीर्तिनं पापनाशनम् । सर्वव्रतोत्तमं विप्र ततो ज्ञेयं महाफलम् ॥ ८४ ॥
ഹേ വിപ്രാ! ഇത് മൂന്നു ദിവസത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സാധ്യമാകുന്നതും, പാപനാശകമെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടതും, എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും ഉത്തമമെന്നു പ്രസിദ്ധമായതുമാകയാൽ—ഇത് മഹാഫലം നൽകുന്നതായി അറിയണം.
Verse 85
त्यजेच्चत्वारि भुक्तानि नारदै तद्दिनत्रये । आद्यंतयोरेकमेकं मध्यमे द्वयमेव हि ॥ ८५ ॥
ഹേ നാരദാ! ഈ മൂന്നു ദിവസത്തെ വ്രതത്തിൽ നാല് പ്രാവശ്യം ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കണം—ആദ്യദിനം ഒന്ന്, അവസാനദിനം ഒന്ന്, മദ്ധ്യദിനം രണ്ട്.
Verse 86
अथ ते नियमान्वच्मि व्रते ह्यस्मिन्दिनत्रये । कांस्यं मांसं मसूरान्नं चणकान्कोद्रवांस्तथा ॥ ८६ ॥
ഇപ്പോൾ ഈ മൂന്നു ദിവസത്തെ വ്രതത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ പറയുന്നു: കാംസ്യപാത്രങ്ങൾ, മാംസം, മസൂർ അന്നം, കടല (ചണക) എന്നിവയും കോദ്രവ ധാന്യവും—ഇവയെല്ലാം ഒഴിവാക്കണം.
Verse 87
शाकं मधु परान्नं च पुनर्भोजनमैथुने । दशम्यां दश वस्तूनि वर्जयेद्वैष्णवः सदा ॥ ८७ ॥
ദശമിദിനത്തിൽ വൈഷ്ണവൻ സദാ പത്തു കാര്യങ്ങൾ വർജിക്കണം—ശാകം, മധു, പരാന്നം, പുനർഭോജനം (വീണ്ടും ഭക്ഷണം) കൂടാതെ മൈഥുനം മുതലായവ।
Verse 88
द्यूतक्रीडां च निद्रां च तांबूलं दंतधावनम् । परापवादं पैशुन्यं स्तेयं हिंसां तथा रतिम् ॥ ८८ ॥
ചൂതാട്ടക്രീഡ, അതിനിദ്ര, താംബൂലം, ദന്തധാവനം, പരനിന്ദയും പൈശുന്യവും, മോഷണം, ഹിംസ, കൂടാതെ രതി—ഇവയെല്ലാം വർജിക്കണം।
Verse 89
कोपं ह्यनृतवाक्यं च एकादश्यां विवर्ज्जयेत् । कांस्यं मांसं सुरां क्षौद्रं तैलं विण्म्लेच्छभाषणम् ॥ ८९ ॥
ഏകാദശിയിൽ കോപവും അസത്യവാക്കും വർജിക്കണം; കൂടാതെ കാംസ്യം, മാംസം, സുരാ, മധു, തൈലം, മലവും മ്ലേച്ഛഭാഷണം (അശുദ്ധ വാക്ക്) എന്നിവയും ഉപേക്ഷിക്കണം।
Verse 90
व्यायामं च प्रवासं च पुनर्भोजनमैथुने । अस्पृश्यस्पर्शमाशूरे द्वादश्यां द्वादश त्यजेत् ॥ ९० ॥
ദ്വാദശിയിൽ ജ്ഞാനി വ്യായാമം, യാത്ര, പുനർഭോജനം (വീണ്ടും ഭക്ഷണം), മൈഥുനം, അസ്പൃശ്യസ്പർശം—ഇവയെല്ലാം വർജിക്കണം।
Verse 91
एवं नियमकृद्विप्र उपवासं समाचरेत् । शक्तोऽशक्तुस्तु मतिमानेकभुक्तं न नक्तकम् ॥ ९१ ॥
ഇങ്ങനെ, ഹേ വിപ്ര, നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ വിധിപൂർവം ഉപവാസം ആചരിക്കണം. ബുദ്ധിമാൻ—ശക്തനായാലും അശക്തനായാലും—നക്തകം (രാത്രിഭോജനം) അല്ല, ഏകഭുക്തം (ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം) വ്രതം സ്വീകരിക്കണം।
Verse 92
अयाचितं वापि चरेन्न त्यजेद्व्रतमीदृशम् ॥ ९२ ॥
അയാചിത ഭിക്ഷകൊണ്ട് ജീവിക്കേണ്ടിവന്നാലും, ഇത്തരത്തിലുള്ള വ്രതം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്।
Verse 93
इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितैकादशीव्रतकथनं नाम विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२० ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയ പുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിന്റെ ചതുര്ഥഭാഗത്തിൽ ‘ദ്വാദശമാസസ്ഥിത ഏകാദശീവ്രതകഥനം’ എന്ന പേരിലുള്ള 120-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Frequently Asked Questions
Dvādaśī functions as the vrata’s ritual ‘completion’ (pāraṇa context): after the fast, one performs Viṣṇu-pūjā with ṣoḍaśopacāra, feeds brāhmaṇas, gives dakṣiṇā, formally dismisses them, and then eats—sealing the vow’s merit and restoring regulated nourishment.
It is defined as a complete waterless fast and is praised as so potent that worship of Hṛṣīkeśa plus brāhmaṇa-feeding yields merit equivalent to observing twenty-four Ekādaśī fasts.
After installing and worshiping Viṣṇu (notably via Pauruṣa Sūkta) and praying about the Lord’s cosmic ‘sleep’ and ‘awakening,’ the devotee undertakes Cāturmāsya observances according to capacity, with continued daily worship from that point onward.
Across Daśamī/Ekādaśī/Dvādaśī the chapter stresses controlled diet (meal reductions), avoidance of specific foods/utensils (e.g., bell-metal; meat; certain grains/legumes), and ethical purity: no slander, theft, violence, sexual indulgence; on Ekādaśī specifically, avoidance of anger and false speech.