Adhyaya 22
Virāṭa-parva Adhyāya 22 — Draupadī’s Abduction Attempt and Bhīma’s Suppression of the Kīcakas
Upa-parva: Kīcaka-vadha Upaparva (Episode of Kīcaka’s death and its aftermath)
Vaiśaṃpāyana describes Kīcaka’s relatives gathering around his slain body, preparing funerary handling and expressing agitation. They notice Draupadī (Kṛṣṇā), standing nearby, and—led by Upakīcaka—propose immediate retaliation: either killing her or burning her with the deceased, framing it as service to Kīcaka’s memory. They approach King Virāṭa and obtain consent for her forced participation in the cremation. Draupadī is seized, bound, and carried toward the cremation ground while she calls out in coded address to the ‘Gandharvas,’ signaling her protectors without disclosing identities. Hearing her lament, Bhīma responds instantly, changes outward presentation to preserve concealment, exits covertly, and advances to the śmaśāna. He uproots and wields a large tree as an improvised weapon, creating panic among the attackers. The Kīcakas release Draupadī and flee; Bhīma pursues and neutralizes a large number of them, described as a decisive rout. He then reassures Draupadī, instructs her to return to the city without fear, and himself returns by a separate route to avoid exposure. The chapter closes with public astonishment and silence at the magnitude of the event.
Chapter Arc: द्रौपदी के अपमान का विष अब सहा नहीं जाता—भीमसेन प्रतिज्ञा करते हैं कि आज ही कीचक को उसके बन्धु-बान्धवों सहित यमलोक भेजेंगे। → द्रौपदी योजना रचती है: प्रदोष-रात्रि में कीचक को नर्तनशाला/एकान्त भवन में मिलने का संकेत देती है, जहाँ दिन में कन्याएँ नृत्य करती हैं और रात में सब अपने-अपने गृह लौट जाती हैं—अर्थात् अँधेरा, सन्नाटा, और छल का अनुकूल अवसर। कीचक लोभ में अन्धा होकर उपहारों और दास-दासियों का प्रलोभन देता है और उसी संकेत-स्थान को सत्य मानकर तमसा से ढँके विशाल भवन में प्रवेश करता है। → अँधेरे में भीम और कीचक का भीषण मल्लयुद्ध छिड़ता है—नख-दन्त ही आयुध, उन्मत्त व्याघ्रों-सा संघर्ष। क्रोध से भरे भीम कीचक को कुचल देते हैं, अंग-भंग कर देते हैं, और उसे निर्जीव कर धराशायी कर देते हैं। → प्रातः कीचक के भाई-बन्धु भीतर जाकर रक्तरंजित भूमि पर उसका विकृत शव देखते हैं—ग्रीवा, चरण, पाणि, शिर का ठिकाना न पाकर ‘यह अमानुष कर्म है; गन्धर्व ने मारा’ कहकर विस्मय और भय में डूब जाते हैं। द्रौपदी की रक्षा का मार्ग खुलता है और पाण्डवों का गुप्तवास सुरक्षित रहने की ओर बढ़ता है। → कीचक-वध का दोष किस पर आएगा—द्रौपदी पर, ‘गन्धर्व’ पर, या विराट-सभा में किसी और पर? कीचक के बन्धु अब प्रतिशोध के लिए क्या करेंगे?
Shlokas
Verse 1
भीमसेन बोले--भद्रे! तू जैसा कह रही है, वैसा ही करूँगा। भीरु! मैं आज कीचकको उसके भाई-बन्धुओंसहित मार डालूँगा
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ! നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക. ഭീരുവേ! ഇന്ന് ഞാൻ കീചകനെ അവന്റെ സഹോദര-ബന്ധുക്കളോടുകൂടി വധിക്കും।
Verse 2
अस्या: प्रदोषे शर्वर्या: कुरुष्वानेन संगतम् | दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते
യാജ്ഞസേനി, ശുചിസ്മിതേ! ദുഃഖവും ശോകവും തള്ളിനീക്കി, വരാനിരിക്കുന്ന രാത്രിയുടെ പ്രദോഷസമയത്ത് അവനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച ഒരുക്കുക. ചെന്നു കീചകനോട് നൃത്തശാലയിലേക്കു വരുവാൻ പറയുക।
Verse 3
यैषा नर्तनशालेह मत्स्यराजेन कारिता । दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्
ഇത് ഇവിടെ മത്സ്യരാജൻ പണിത നൃത്തശാലയാണ്. പകൽ ഇവിടെ കന്യകമാർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; രാത്രി ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്കു പോകുന്നു।
Verse 4
तत्रास्ति शयन दिव्यं दृढाड़ं सुप्रतिक्तितम् । तत्रास्य दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतानू पितामहान्
അവിടെ ദിവ്യവും ദൃഢവും നന്നായി സ്ഥാപിതവുമായ ഒരു ശയ്യയുണ്ട്. അവൻ അവിടെ വന്നാൽ, ആ കീചകനെ മുൻപേ മരിച്ച അവന്റെ പിതാമഹന്മാരെ ഞാൻ ദർശിപ്പിക്കും.
Verse 5
यथा च त्वां न पश्येयु: कुर्वाणां तेन संविदम् । कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि यथा संनिहितो भवेत्
അവനോടു രഹസ്യമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ ആരും നിന്നെ കാണാതിരിക്കേണ്ടവിധം നീ പ്രവർത്തിക്കണം. കല്യാണി! നൽകിയ സൂചനപ്രകാരം അവൻ നിർബന്ധമായി എന്റെ അടുക്കൽ വരുമാറായി നീ വാക്കുകൾ പറയുക.
Verse 6
वैशम्पायन उवाच तथा तौ कथयित्वा तु बाष्पमुत्सूज्य दु:खितौ । रात्रिशेषं तमत्युग्रं धारयामासतुर्ह्ददि
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, ദുഃഖാകുലരായി കണ്ണീർ വാർത്ത് അവർ ഇരുവരും പിരിഞ്ഞു. അത്യന്തം വ്യാകുലമായ ആ രാത്രിയുടെ ശേഷിപ്പു ഭാഗം, അവരുടെ സംഭാഷണം ഹൃദയത്തിൽ തന്നെ മറച്ചുവെച്ച്, അവർ കഴിച്ചു കൂട്ടി.
Verse 7
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरुत्थाय कीचक: । गत्वा राजकुलायैव द्रौपदीमिदमब्रवीत्,वह रात बीत जानेपर कीचक सबेरे उठा और राजमहलमें जाकर द्रौपदीसे इस प्रकार बोला--
ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കീചകൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് രാജകുലത്തിലേക്ക് ചെന്നു ദ്രൗപദിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 8
सभायां पश्यतो राज्ञ: पातयित्वा पदाहनम् । न चैवालभसे त्राणमभिपन्ना बलीयसा
‘സൈരന്ധ്രീ! രാജാവ് നോക്കിനിൽക്കേ സഭയിൽ ഞാൻ നിന്നെ തള്ളിവീഴ്ത്തി കാലാൽ അടിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ നീ എന്നെപ്പോലൊരു ബലവാന്റെ അധീനത്തിൽപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; നിനക്ക് യാതൊരു രക്ഷയും ലഭിക്കയില്ല.’
Verse 9
प्रवादेनेह मत्स्यानां राजा नाम्नायमुच्यते । अहमेव हि मत्स्यानां राजा वै वाहिनीपति:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ പൊതുപ്രചാരത്തിൽ വിരാടനെ മത്സ്യദേശത്തിന്റെ രാജാവെന്ന് പേരിനാൽ മാത്രമേ വിളിക്കൂ. സത്യത്തിൽ ഇവിടെ രാജാവ് ഞാൻ തന്നെയാണ്; കാരണം സൈന്യത്തിന്റെ അധിപതിയും സേനാനായകനും ഞാൻ ആകുന്നു.
Verse 10
मां सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि ते । अद्वाय तव सुश्रोणि शतं निष्कान् ददाम्यहम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭീരുവേ, സുഖത്തോടെ എന്നെ സ്വീകരിക്കൂ; ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാകും. ഹേ സുഷ്രോണീ, നിന്റെ ദിനച്ചെലവിനായി ഞാൻ പ്രതിദിനം നൂറ് നിഷ്കങ്ങൾ നൽകും.
Verse 11
दासीशतं च ते दद्यां दासानामपि चापरम् | रथं चाश्व॒तरीयुक्तमस्तु नौ भीरु संगम:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ സേവയ്ക്കായി ഞാൻ നൂറ് ദാസിമാരെയും, അതുപോലെ മറ്റൊരു നൂറ് ദാസന്മാരെയും നൽകാം. നിന്റെ യാത്രയ്ക്കായി പെൺകഴുതകൾ കെട്ടിയ രഥം ഒരുക്കിയിരിക്കും. ഹേ ഭീരുവേ, ഇനി നമുക്കിടയിൽ സംഗമം ഉണ്ടാകട്ടെ.
Verse 12
द्रौपहुुवाच एवं मे समयं त्वद्य प्रतिपद्यस्व कीचक । न त्वां सखा वा भ्राता वा जानीयात् संगतं मया
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—കീചകാ! അങ്ങനെ തന്നെയെങ്കിൽ, ഇന്ന് എന്റെ ഈ നിബന്ധന സ്വീകരിക്കൂ: നീ എന്നെ കണ്ടുമുട്ടിയ കാര്യം നിന്റെ സുഹൃത്തോ സഹോദരനോ ആരും അറിയരുത്.
Verse 13
अनुप्रवादाद् भीतास्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम् | एवं मे प्रतिजानीहि ततो5हं वशगा तव
യശസ്സുള്ള ഗന്ധർവരെക്കുറിച്ച് ഉയരാവുന്ന അപവാദവും നിന്ദയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് പ്രതിജ്ഞ നൽകൂ; അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ അധീനയാകാം.
Verse 14
कीचक उवाच एवमेतत् करिष्यामि यथा सुश्रोणि भाषसे । एको भद्रे गमिष्यामि शून्यमावसथं तव,कीचक बोला--ठीक है। सुश्रोणि! तुम जैसा कहती हो, वैसा ही करूँगा। भद्रे! तुम्हारे सूने घरमें मैं अकेला ही जाऊँगा
കീചകൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. ഹേ സുഷ്രോണീ, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക. ഹേ ഭദ്രേ, നിന്റെ വാസസ്ഥലം ശൂന്യമായിരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി അവിടെ വരും.
Verse 15
समागमार्थ रम्भोरु त्वया मदनमोहित: । यथा त्वां नैव पश्येयुर्गन्धर्वा: सूर्यवर्चस:
ഹേ രംഭോരു, നിന്നോടുള്ള കാമമോഹത്തിൽ മദിച്ച ഞാൻ സംഗമത്തിനായി ഇങ്ങനെ വരും—സൂര്യസമപ്രഭയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ ആ സമയത്ത് നിന്നെ എനിക്കൊപ്പം കാണാതിരിക്കുവാൻ.
Verse 16
द्रौपहुुवाच यदेतन्नर्तनागारं मत्स्यराजेन कारितम् | दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—മത്സ്യരാജാവ് പണിത ഈ നൃത്തശാലയിൽ പകൽ കന്യകമാർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; രാത്രി അവർ തത്തത്തം വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങുന്നു.
Verse 17
द्रौोपदीने कहा--कीचक! मत्स्यराजने यह जो नृत्यशाला बनवायी है, उसमें दिनके समय कन्याएँ नृत्य करती हैं तथा रातमें अपने-अपने घर चली जाती हैं ।।
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—കീചകാ, മത്സ്യരാജാവ് പണിത ഈ നൃത്തശാലയിൽ പകൽ കന്യകമാർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; രാത്രി അവർ തത്തത്തം വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങുന്നു. അതിനാൽ ഏറ്റവും ഇരുട്ടുള്ള സമയത്ത് അവിടെ വരിക; ആ സ്ഥലം ഗന്ധർവന്മാർ അറിയുന്നില്ല. അവിടെ കൂടിക്കാഴ്ചയായാൽ എല്ലാ കുറ്റാരോപണവും അകറ്റപ്പെടും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 18
(कीचक उवाच तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु मन्यसे । एक: सन् नर्तनागारमागमिष्यामि शो भने ।।
കീചകൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, ഭീരുവേ, നീ ഉചിതമെന്ന് കരുതുന്നതുപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക. ഹേ ശോഭനേ, നിന്നെ കാണാൻ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി നൃത്തശാലയിൽ വരും. ഹേ സുഷ്രോണീ, എന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ ശപഥം ചെയ്ത് ഞാൻ പറയുന്നു. ഹേ വരവർണിനീ, ഗന്ധർവന്മാർ നിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒന്നും അറിയാതിരിക്കുവാൻ ഞാൻ ക്രമം ചെയ്യും. ഞാൻ സത്യമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു—ഗന്ധർവന്മാരാൽ നിനക്ക് ഭയം ഇല്ല. വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി) കീചകനോടു സംസാരിച്ച ശേഷം, (ഭീമസേനനോട് കാര്യം അറിയിക്കാൻ) കാത്തിരുന്ന അവൾക്കു ആ ദിവസത്തിലെ ശേഷിച്ച പകുതിയും ഒരു മാസംപോലെ ഭാരവും ദീർഘവുമെന്നു തോന്നി.
Verse 19
कीचको<थ ग्हं गत्वा भृशं हर्षपरिप्लुत: । सैरन्ध्रीरूपिणं मूढो मृत्युं तं नावबुद्धवान्
അപ്പോൾ കീചകൻ അത്യന്തം ഹർഷത്തിൽ മുങ്ങി തന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോയി. സൈരന്ധ്രീയുടെ വേഷത്തിൽ മരണമാണ് തന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നതെന്ന് ആ മൂഢൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.
Verse 20
गन्धाभरणमाल्येषु व्यासक्त: सविशेषत: । अलंचक्रे तदा55त्मानं सत्वर: काममोहितः
അവൻ കാമമോഹത്തിൽ ആകുലനായതിനാൽ വീട്ടിലെത്തി ഉടൻ തന്നെ സ്വയം അലങ്കരിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകൾ എന്നിവയിൽ അവൻ അത്യധികം ആസക്തനായി.
Verse 21
तस्य तत् कुर्वतः कर्म कालो दीर्घ इवाभवत् । अनुचिन्तयतश्नचापि तामेवायतलोचनाम्
അവൻ ആ പ്രവർത്തി ചെയ്യുമ്പോൾ കാലം തന്നെ ദീർഘമായതുപോലെ തോന്നി. ആ ആയതലോചനയായ (ദ്രൗപദി)യെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചതിനാൽ, ആകാംക്ഷയിൽ ഒരു നിമിഷം പോലും അവന് വലിയ കാലമായി അനുഭവപ്പെട്ടു.
Verse 22
आसीदभ्यधिका चापि श्री: श्रियं प्रमुमुक्षत: । निर्वाणकाले दीपस्य वर्तीमिव दिधक्षत:
എന്നേക്കുമായി രാജലക്ഷ്മിയിൽ നിന്ന് വേർപെടാനിരുന്ന കീചകന്റെ ശോഭയും അപ്പോൾ അലങ്കാരത്താൽ അതിരുകടന്ന് വർധിച്ചു. അത്, അണയുന്ന വേളയിൽ ദീപശിഖ വത്തിയെ വീണ്ടും ഒരിക്കൽ കത്തിക്കണമെന്നപോലെ കൂടുതൽ തെളിഞ്ഞുയരുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
Verse 23
कृतसम्प्रत्ययस्तस्या: कीचक: काममोहित: । नाजानाद दिवसं यान्तं चिन्तयान: समागमम्
കാമമോഹത്തിൽ അന്ധനായ കീചകൻ അവളുടെ വാക്കുകളിൽ പൂർണ്ണ വിശ്വാസം വെച്ചു. അവളോടുള്ള സംഗമസുഖം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദിവസം എപ്പോൾ കടന്നുപോയെന്നതും അവൻ അറിഞ്ഞില്ല.
Verse 24
ततस्तु द्रौपदी गत्वा तदा भीम॑ महानसे । उपातिष्ठत कल्याणी कौरव्यं पतिमन्तिकम्,तदनन्तर कल्याणस्वरूपा द्रौपदी पाकशालामें अपने पति कुरुनन्दन भीमसेनके पास गयी
അപ്പോൾ കല്യാണിയായ ദ്രൗപദി മഹാനസത്തിലേക്ക് (അടുക്കളയിലേക്ക്) ചെന്നു കൌരവവംശജനായ തന്റെ ഭർത്താവ് ഭീമന്റെ സമീപത്ത് നിന്നു।
Verse 25
तमुवाच सुकेशान्ता कीचकस्य मया कृत: । संगमो नर्तनागारे यथावोच: परंतप,वहाँ सुन्दर लटोंवाली कृष्णाने कहा--“शत्रुतापन! जैसा तुमने कहा था, उसके अनुसार मैंने कीचकको नृत्यशालामें मिलनेका संकेत कर दिया है
അപ്പോൾ സുന്ദരകേശിനിയായ കൃഷ്ണ (ദ്രൗപദി) പറഞ്ഞു— “പരന്തപാ! നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ കീചകനോട് നർത്തനാഗാരത്തിൽ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് സൂചന നൽകി.”
Verse 26
शून्यं स नर्तनागारमागमिष्यति कीचक: । एको निशि महाबाहो कीचकं त॑ निषूदय
കീചകൻ ശൂന്യമായ നർത്തനാഗാരത്തിലേക്ക് വരും. ഓ മഹാബാഹോ! നീ രാത്രിയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ചെന്നു ആ കീചകനെ വധിക്കൂ.
Verse 27
“अतः महाबाहो! कीचक रातके समय उस सूनी नृत्यशालामें अकेला आवेगा। तुम वहीं उसे मार डालना ।।
അതുകൊണ്ട്, ഓ മഹാബാഹോ! കീചകൻ രാത്രിയിൽ ആ ശൂന്യ നർത്തനശാലയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് വരും. ഓ കൗന്തേയ പാണ്ഡവാ! നീ നർത്തനാഗാരത്തിലേക്ക് ചെന്നു മദദർപ്പത്തിൽ മത്തനായ ആ സൂതപുത്രൻ കീചകനെ പ്രാണശൂന്യനാക്കുക.
Verse 28
दर्पाच्च सूतपुत्रो$सौ गन्धर्वानवमन्यते । त॑ंत्वं प्रहरतां श्रेष्ठ हृदान्नागमिवोद्धर
ദർപ്പം മൂലം ആ സൂതപുത്രൻ ഗന്ധർവന്മാരെയും അവമാനിക്കുന്നു. ഓ പ്രഹാരശ്രേഷ്ഠാ! തടാകത്തിൽ നിന്ന് പാമ്പിനെ വലിച്ചെടുക്കുന്നതുപോലെ അവനെ വലിച്ചെടുത്തു പുറത്താക്കുക.
Verse 29
अश्रु दुःखाभिभूताया मम मार्जस्व भारत । आत्मनश्वैव भद्रं ते कुरुमानं कुलस्य च,“भारत! तुम्हारा कल्याण हो। तुम कीचकको मारकर मुझ दुःखपीड़ित अबलाके आँसू पोंछो तथा अपना और अपने कुलका सम्मान बढ़ाओ'
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭാരതാ, നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. കീചകനെ വധിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന എന്റെ കണ്ണുനീർ തുടച്ചുകളയുക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിന്റെ മാനവും നിന്റെ കുലത്തിന്റെ ഗൗരവവും നിലനിറുത്തി വർധിപ്പിക്കും.”
Verse 30
भीमसेन उवाच स्वागतं ते वरारोहे यन्मां वेदयसे प्रियम् । न हान्यं कज्चिदिच्छामि सहायं वरवर्णिनि
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വരാരോഹേ, നിനക്കു സ്വാഗതം. നീ എനിക്ക് പ്രിയമായ വാർത്ത അറിയിച്ചതിൽ എനിക്ക് സന്തോഷം. ഹേ വരവർണിനി, എനിക്ക് മറ്റൊരു സഹായിയും വേണ്ട.”
Verse 31
भीमसेन बोले--वरारोहे! तुम्हारा स्वागत है; क्योंकि तुमने मुझे प्रिय संवाद सुनाया है। सुन्दरी! मैं इस कार्यमें दूसरे किसीको सहायक बनाना नहीं चाहता ।।
ഭീമൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വരാരോഹേ, നിനക്കു സ്വാഗതം; നീ എനിക്ക് പ്രിയവാർത്ത അറിയിച്ചു. ഹേ സുന്ദരി, ഈ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ മറ്റാരെയും സഹായിയായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ വരവർണിനി, കീചകനെ കാണാനുള്ള അവസരം നീ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ എനിക്ക് ഉണ്ടായ സന്തോഷം—ഒരിക്കൽ ഹിഡിംബ ദാനവനെ വധിച്ച ശേഷം എനിക്ക് ഉണ്ടായ സന്തോഷം തന്നെയായിരുന്നു.”
Verse 32
सत्य भ्रातृश्व धर्म च पुरस्कृत्य ब्रवीमि ते । कीचकं निहनिष्यामि वृत्रं देवपतिर्यथा
സത്യം, സഹോദരനിഷ്ഠ, ധർമ്മം—ഇവയെ മുൻനിർത്തി ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: ദേവപതി ഇന്ദ്രൻ വൃത്രനെ വധിച്ചതുപോലെ ഞാൻ കീചകനെ വധിക്കും.”
Verse 33
त॑ गद्दरे प्रकाशे वा पोथयिष्यामि कीचकम् | अथ चेदपि योत्स्यन्ति हिंसे मत्स्यानपि ध्रुवम्
ഒറ്റപ്പെട്ടിടത്തായാലും ജനസമ്മുഖത്തായാലും—കീചകൻ എവിടെ കിട്ടിയാലും ഞാൻ അവനെ തകർത്തുകളയും. പിന്നെ മത്സ്യദേശക്കാരൻമാർ അവന്റെ പക്ഷം പിടിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്താൽ, അവരെയും ഞാൻ തീർച്ചയായും വധിക്കും.”
Verse 34
ततो दुर्योधन हत्वा प्रतिपत्स्ये वसुन्धराम् । काम मत्स्यमुपास्तां हि कुन्तीपुत्रो युधिषछ्ठिर:
അതിനുശേഷം ദുര്യോധനനെ വധിച്ച് ഞാൻ ഭൂമിയുടെ അധിപത്യം കൈവശമാക്കും. കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇച്ഛിച്ചാൽ ഇവിടെ തന്നെ ഇരുന്ന് മത്സ്യരാജൻ വിരാടനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കട്ടെ—എങ്കിലും ദുര്യോധനന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം രാജാധികാരം എനിക്കേ ആയിരിക്കും.
Verse 35
द्रौपहयुवाच यथा न संत्यजेथास्त्वं सत्यं वै मत्कृते विभो । निगूढस्त्वं तथा पार्थ कीचकं तं निषूदय
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാവീരാ, എന്റെ കാരണമായി നിനക്ക് സത്യധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരാത്തവിധം പ്രവർത്തിക്കൂ. ഹേ കുന്തീപുത്രാ, നീ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ മറഞ്ഞ് ആ കീചകനെ വധിക്കൂ.”
Verse 36
भीमसेन उवाच एवमेतत् करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे । अद्य तं॑ सूदयिष्यामि कीचकं सह बान्धवै:,भीमसेन बोले--ठीक है, भीरु! तुम जैसा कहती हो, वही करूँगा। आज मैं उस कीचकको उसके भाई-बन्धुओंसहित मार डालूँगा
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നേ. ഹേ ഭീരുവേ, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ ചെയ്യും. ഇന്ന് ഞാൻ ആ കീചകനെ അവന്റെ ബന്ധുക്കളോടുകൂടി വധിക്കും.”
Verse 37
अदृश्यमानस्तस्याथ तमस्विन्यामनिन्दिते । नागो बिल्वमिवाक्रम्य पोथयिष्याम्यहं शिर: । अलभ्यामिच्छतस्तस्य कीचकस्य दुरात्मन:
അനിന്ദിതേ, ഈ ഇരുണ്ട രാത്രിയിൽ അവനു കാണാതെയിരുന്ന്, ലഭിക്കാത്ത നിന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ ദുഷ്ടാത്മാവായ കീചകന്റെ തല ഞാൻ ഗജരാജൻ ബിൽവഫലം കാൽവെച്ച് ചതച്ചുതകർക്കുന്നതുപോലെ ചതച്ചുതകർക്കും.
Verse 38
वैशम्पायन उवाच भीमो<थ प्रथमं गत्वा रात्रौ छन्न उपाविशत् | मृगं हरिरिवादृश्य: प्रत्याकाडक्षत कीचकम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, തുടർന്ന് ഭീമൻ ആദ്യം തന്നെ ചെന്നു രാത്രിയിൽ നൃത്തശാലയിൽ മറഞ്ഞിരുന്നു ഇരുന്നു. അദൃശ്യനായ സിംഹം മൃഗത്തെ വേട്ടയാടാൻ പതിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ കീചകനെ കാത്തുനിന്നു.
Verse 39
कीचकश्चाप्यलंकृत्य यथाकाममुपागमत् | तां वेलां नर्तनागारं पाउ्चालीसंगमाशया,इधर कीचक भी इच्छानुसार वस्त्राभूषणोंसे सज-धजकर द्रौपदीके साथ समागमकी अभिलाषासे उसी समय नृत्यशालाके समीप आया
കീചകനും തനിക്കിഷ്ടമായ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, പാഞ്ചാലിയോടു സംഗമിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, അന്നേരം നൃത്തശാലയുടെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു।
Verse 40
मन्यमान: स संकेतमागारं प्राविशच्च तत् । प्रविश्य च स तद् वेश्म तमसा संवृतं महत्,उस गृहको संकेत-स्थान मानकर उसने भीतर प्रवेश किया। वह विशाल भवन सब ओरसे अन्धकारसे आच्छन्न हो रहा था
അത് നിശ്ചയിച്ച സംഗമസ്ഥലമെന്നു കരുതി അവൻ ആ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അകത്തു ചെന്നപ്പോൾ ആ മഹാ മന്ദിരം നാലുവശവും അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടു।
Verse 41
पूर्वांगतं ततस्तत्र भीममप्रतिमौजसम् । एकान्तावस्थितं चैनमाससाद स दुर्मति:
അപ്പോൾ അവിടെ മുൻകൂട്ടി എത്തിയ, അപരിമിതബലമുള്ള ഭീമൻ ഏകാന്തത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ആ ദുർമതി കീചകൻ അവനെ സമീപിച്ചു।
Verse 42
शयानं शयने तत्र सूतपुत्र: परामृशत् । जाज्वल्यमानं कोपेन कृष्णाधर्षणजेन ह
അവിടെ കിടക്കയിൽ ശയിച്ചിരുന്ന (ഭീമനെ) സൂതപുത്രൻ കൈകൊണ്ട് തൊട്ടുനോക്കി; ഭീമൻ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യെ അപമാനിച്ചതിൽ നിന്നുയർന്ന കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 43
उपसंगम्य चैवैनं कीचक: काममोहितः: । हर्षोन्मथितचित्तात्मा स्मयमानो5भ्यभाषत,उनके पास पहुँचते ही काममोहित कीचक हर्षसे उन्मत्तचित्त हो मुसकराते हुए बोला --
അവനെ സമീപിച്ച്, കാമമോഹിതനായ കീചകൻ, ഹർഷത്തിൽ ഉന്മത്തമായ മനസ്സോടെ, പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചു।
Verse 44
प्रापितं ते मया वित्त बहुरूपमनन्तकम् | यत् कृतं धनरत्नाब्यं दासीशतपरिच्छदम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പലവിധമായി, അനന്തമെന്നപോലെ സമ്പാദിച്ച ധനം മുഴുവനും നിനക്കു കൈമാറി; കൂടാതെ ഞാൻ ഒരുക്കിയതെല്ലാം—സ്വർണ്ണരത്നസമൃദ്ധവും, നൂറുകണക്കിന് ദാസിമാരും ഗൃഹോപകരണങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ—അത് എല്ലാം നിനക്കായി അർപ്പിതം.
Verse 45
रूपलावण्ययुक्ताभियुवतीभिरलंकृतम् । गृहं चान्त:पुरं सुभ्रु क्रीडारतिविराजितम् । तत् सर्व त्वां समुद्दिश्य सहसाहमुपागत:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുഭ്രൂ! രൂപലാവണ്യസമ്പന്നയായ യുവതികളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, ക്രീഡയും രതിയും കൊണ്ട് ദീപ്തമായതുമായ എന്റെ ഗൃഹവും അന്തഃപുരവും—അത് എല്ലാം നിനക്കായി സമർപ്പിച്ച് ഞാൻ പെട്ടെന്നു നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 46
अकस्मान्मां प्रशंसन्ति सदा गृहगता: स्त्रिय: । सुवासा दर्शनीयश्व नान्यो<5स्ति त्वादृश: पुमान्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ വീട്ടിലെ സ്ത്രീകൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി എപ്പോഴും എന്നെ പുകഴ്ത്തിത്തുടങ്ങി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു—“നീ സുവസ്ത്രധാരി, കാണാൻ മനോഹരൻ; നിനക്കുപോലെ മറ്റൊരു പുരുഷൻ ഇല്ല.”
Verse 47
भीमसेन उवाच दिष्ट्या त्वं दर्शनीयो5थ दिष्ट्या55त्मानं प्रशंससि । ईदृशस्तु त्वया स्पर्श: स्पृष्टपूर्वो न कहिचित्
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—ഭാഗ്യം, നീ ദർശനീയനാണ്; ഭാഗ്യം തന്നെ, നീ സ്വയം നിന്നെ പുകഴ്ത്തുന്നു. എന്നാൽ നീ നൽകിയ ഇത്തരമൊരു സ്പർശം മുമ്പെപ്പോഴും ആരും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 48
भीमसेन बोले--सौभाग्यकी बात है कि तुम ऐसे दर्शनीय हो और यह भी भाग्यकी ही बात है कि तुम स्वयं ही अपनी प्रशंसा कर रहे हो। परंतु ऐसा कोमल स्पर्श भी तुम्हें पहले कभी नहीं प्राप्त हुआ होगा ।।
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—സ്പർശത്തിന്റെ വിദ്യ നീ നന്നായി അറിയുന്നു; ആ കലയിൽ നീ അത്യന്തം നിപുണൻ, കാമധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതകൾ അറിയുന്നവനെപ്പോലെ. ഈ ലോകത്ത് സ്ത്രീകളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിനക്കു തുല്യൻ മറ്റൊരു പുരുഷൻ ഇല്ല; എങ്കിലും ഇത്തരമൊരു മൃദുസ്പർശം നീ മുമ്പെപ്പോഴും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടാകില്ല.
Verse 49
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रम: । सहसोत्पत्य कौन्तेय: प्रहस्येदमुवाच ह
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കീചകനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, മഹാബാഹുവും ഭീമപരാക്രമിയുമായ കുന്തീപുത്രൻ ഭീമൻ പെട്ടെന്ന് ചാടി എഴുന്നേറ്റ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 50
अद्य त्वां भगिनी पाप॑ कृष्यमाणं मया भुवि | द्रक्ष्यतेडद्रिप्रतिकाशं सिंहेनेव महागजम्
ഹേ പാപിയേ! ഇന്ന് നിന്റെ സഹോദരി കാണും—നീ പർവതംപോലെ മഹാകായനായാലും—സിംഹം മഹാഗജത്തെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ നിന്നെ ഭൂമിയിൽ അടിച്ചുവീഴ്ത്തി വലിച്ചിഴയ്ക്കും।
Verse 51
निराबाधा त्वयि हते सैरन्ध्री विचरिष्यति । सुखमेव चरिष्यन्ति सैरन्ध्य्रा: पतय: सदा,“इस प्रकार तेरे मारे जानेपर सैरन्ध्री बेखटके विचरेगी और उसके पति भी सदा सुखसे ही रहेंगे”
നീ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ സൈരന്ധ്രീ ഭയമോ തടസ്സമോ ഇല്ലാതെ സഞ്ചരിക്കും; അവളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരും എപ്പോഴും സുഖത്തോടെ ജീവിക്കും।
Verse 52
ततो जग्राह केशेषु माल्यवत्सु महाबल: । स केशेषु परामृष्टो बलेन बलिनां वर:
അപ്പോൾ മഹാബലൻ മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവന്റെ മുടി പിടിച്ചു. ഇങ്ങനെ ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ മുടിയിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 53
आशक्षिप्य केशान् वेगेन बाद्ोर्जग्राह पाण्डवम् | बाहुयुद्ध तयोरासीत् क्रुद्धयोर्नरसिंहयो:
വേഗത്തിൽ ചാടി മുടി പിടിച്ച് അവൻ പാണ്ഡവനെ ഭുജങ്ങളിൽ പിടിച്ചു. അപ്പോൾ ക്രോധിച്ച ആ രണ്ടു നരസിംഹന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഭുജയുദ്ധം—അടുത്ത പിടിവലി—ഉണ്ടായി।
Verse 54
वसन्ते वासिताहेतोर्बलवद्गजयोरिव । ऐसा कहकर महाबली भीमसेनने उसके पुष्पहार-विभूषित केश पकड़ लिये। कीचक भी बलवानोंमें श्रेष्ठ था। सिरके बाल पकड़ लिये जानेपर उसने बलपूर्वक झटका देकर उन्हें छुड़ा लिया और बड़ी फुर्तीसे पाण्डुनन्दन भीमको दोनों भुजाओंमें भर लिया। तदनन्तर क्रोधमें भरे हुए उन दोनों पुरुषसिंहोंमें बाहुयुद्ध होने लगा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— വസന്തകാലത്ത് സുഗന്ധമുള്ള അഭിലഷിതമായ സഹചാരിണിക്കായി രണ്ട് മഹാബലമുള്ള ഗജരാജന്മാർ ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെ, ആ രണ്ടു പുരുഷസിംഹങ്ങളും ക്രോധം കത്തിച്ച് കൈക്കളിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമസേനൻ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച കേശം പിടിച്ച് കീചകനെ പിടിച്ചു; എന്നാൽ കീചകരുടെ പ്രധാനനും സ്വയം മഹാബലവാനുമായ കീചകൻ ശക്തമായ ഒരു ഞെട്ടലിൽ കേശം വിടുവിച്ച്, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഇരുകൈകളാൽ ഭീമനെ ഞെരിക്കുന്ന ആലിംഗനത്തിൽ പൂട്ടി. പിന്നെ ജയലാലസയിൽ ഉഗ്രരായി അവർ പരസ്പരം പൊരുതി—വസന്തത്തിൽ ഹസ്തിനിക്കായി രണ്ട് ഗജരാജന്മാർ ധർമ്മവും അധിപത്യവും കുറിച്ച് ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെ.
Verse 55
वालिसुग्रीवयो र्भ्रात्रो: पुरेव कपिसिंहयो: । अन्योन्यमपि संरब्धौ परस्परजयैषिणौ
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— പൂർവകാലത്ത് കപിസിംഹങ്ങളായ സഹോദരന്മാർ വാലിയും സുഗ്രീവനും നടത്തിയ ഭീകരയുദ്ധം പോലെ, ഇപ്പോൾ ഇവരുടെയും ഏറ്റുമുട്ടൽ ആരംഭിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പരം ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിച്ചു, ഒരാൾ മറ്റെയാളെ ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ പൊരുതി—ഒരു വശത്ത് കീചകരുടെ പ്രധാനൻ കീചകൻ, മറുവശത്ത് മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ഭീമസേനൻ.
Verse 56
तत: समुद्यम्य भुजी पञ्चशीर्षाविवोरगौ । नखदंष्टाभिरन्योन्यं घ्नत: क्रोधविषोद्धतौ
അപ്പോൾ ഇരുവരും കൈകൾ ഉയർത്തി—ക്രോധമെന്ന വിഷം കൊണ്ട് ഉന്മത്തരായ പഞ്ചശിരസ്സുള്ള സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ—നഖവും പല്ലും കൊണ്ട് പരസ്പരം പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 57
वेगेनाभिहतो भीम: कीचकेन बलीयसा । स्थिरप्रतिज्ञ: स रणे पदान्न चलित: पदम्,बलिष्ठ कीचकने बड़े वेगसे आघात किया, तो भी दृढ़प्रतिज्ञ भीम उस युद्धमें स्थिर रहे; एक पग भी पीछे नहीं हटे
ബലവാനായ കീചകൻ വലിയ വേഗത്തിൽ പ്രഹരിച്ചിട്ടും ഭീമൻ ആഘാതം ഏറ്റുവാങ്ങി; എങ്കിലും ദൃഢപ്രതിജ്ഞനായ ഭീമസേനൻ ആ യുദ്ധത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിന്നു—ഒരു പടിയെങ്കിലും പിന്നോട്ടില്ല.
Verse 58
तावन्योन्यं समा श्लिष्य प्रकर्षन्तौ परस्परम् | उभावपि प्रकाशेते प्रवृद्धो वृषभाविव,फिर दोनों आपसमें गुँथ गये और एक-दूसरेको खींचने लगे। उस समय वे दो हृष्ट-पुष्ट साँड़ोंकी भाँति सुशोभित होते थे
പിന്നീട് അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ഒരാളെ മറ്റെയാൾ വലിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആ തുറന്ന സ്ഥലത്ത് അവർ രണ്ടുപേരും പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ കാളകളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു.
Verse 59
तयोहासीत् सुतुमुल:ः सम्प्रहार: सुदारुण: । नखदन्तायुधवतोर्व्याच्रयोरिव दृप्तयो:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ അത്യന്തം തുമുലവും അതിദാരുണവുമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ പിറന്നു. നഖവും പല്ലും മാത്രമേ ആയുധങ്ങളായിരുന്നുള്ളൂ; മദിച്ച രണ്ടു കടുവകൾ പരസ്പരം പിണങ്ങിപ്പോരുന്നതുപോലെ അവർ ഉഗ്രമായി യുദ്ധം ചെയ്തു।
Verse 60
अभिपत्याथ बाहु्यां प्रत्यगृह्नादमर्षित: । मातज़ इव मातडुं प्रभिन्नकरटामुखम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കോപത്തിൽ കത്തിയ കೀಚകൻ പെട്ടെന്ന് ചാടിവന്ന് ഇരുകൈകളാലും ഭീമസേനനെ പിടിച്ചു; കപോലങ്ങളിൽ നിന്ന് മദം ഒഴുകുന്ന മദിച്ച ആന മറ്റൊരു ആനയെ തുമ്പികൈകൊണ്ട് പിടിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 61
स चाप्येनं तदा भीम: प्रतिजग्राह वीर्यवान् । तमाक्षिपत् कीचको5थ बलेन बलिनां वर:,तब पराक्रमी भीमने भी झपटकर उसे पकड़ा, किंतु बलवानोंमें श्रेष्ठ कीचकने बलपूर्वक उन्हें झटक दिया
അപ്പോൾ വീര്യവാനായ ഭീമനും അവനെ ഉറച്ചുപിടിച്ചു; എന്നാൽ ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കೀಚകൻ തന്റെ ബലത്താൽ ഝട്കം കൊടുത്ത് ഭീമനെ തള്ളിമാറ്റി വിട്ടുമാറി।
Verse 62
तयोर्भुजविनिष्येषादुभयोबलिनोस्तदा । शब्द: समभवद् घोरो वेणुस्फोटसमो युधि,उस समय उस युद्धमें उन दोनों बलवानोंकी भुजाओंकी रगड़से बाँस फटनेका-सा भयानक शब्द होने लगा
ആ യുദ്ധത്തിൽ അപ്പോൾ ആ ഇരുബലവാന്മാരുടെ ഭുജങ്ങളുടെ ഘർഷണത്തിൽ നിന്ന് മുള പിളരുന്നതുപോലൊരു ഭയങ്കര ശബ്ദം ഉയർന്നു।
Verse 63
अथैनमाक्षिप्य बलाद् गृहमध्ये वृकोदर: । धूनयामास वेगेन वायुश्नण्ड इव द्रुमम्
പിന്നീട് വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) അവനെ ബലത്തോടെ പിടിച്ച് ഗൃഹമദ്ധ്യത്തിലേക്ക് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി വേഗത്തിൽ കുലുക്കി ഞെട്ടിച്ചു; പ്രചണ്ഡ കാറ്റ് വൃക്ഷത്തെ ആടിയുലയ്ക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 64
भीमेन च परामृष्टो दुर्बलो बलिना रणे । प्रास्पन्दत यथाप्राणं विचकर्ष च पाण्डवम्
ആ യുദ്ധത്തിൽ മഹാബലവാനായ ഭീമന്റെ പിടിയിൽ പെട്ട്, കൂടുതൽ ബലവാന്റെ അമർച്ചയിൽ കീചകൻ ക്ഷീണിച്ചുപോകുകയായിരുന്നെങ്കിലും, ശേഷിച്ച ശ്വാസശക്തിയോളം മുഴുവൻ വെച്ച് അവൻ പൊരുതിക്കൊണ്ടിരുന്നു—പാണ്ഡവനെ ജയിക്കുവാൻ ശ്രമിച്ച് ഭീമസേനനെ തന്റെ വശത്തേക്ക് വലിച്ചിഴക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 65
ईषदाकलितं चापि क्रोधाद् द्रुतपदं स्थितम् । कीचको बलवान भीम॑ जानुभ्यामाक्षिपद् भुवि
ഭീമസേനൻ അല്പം നിയന്ത്രിതനായി നിന്നപ്പോൾ കാലടി ചെറുതായി തളർന്നതോടെ, ക്രോധാവേശം നിറഞ്ഞ ബലവാൻ കീചകൻ ഇരുകാൽമുട്ടുകളാൽ അടിച്ച് അവനെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി।
Verse 66
पातितो भुवि भीमस्तु कीचकेन बलीयसा । उत्पपाताथ वेगेन दण्डपाणिरिवान्तक:,अत्यन्त बलशाली कीचकद्दारा इस प्रकार भूमिपर गिराये हुए भीमसेन हाथमें दण्ड धारण करनेवाले यमराजकी भाँति बड़े वेगसे उछलकर खड़े हो गये
അത്യന്തം ബലവാനായ കീചകൻ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തിയിട്ടും ഭീമൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മഹാവേഗത്തോടെ ചാടി എഴുന്നേറ്റു—ദണ്ഡം ധരിച്ച അന്തകനായ യമനെപ്പോലെ.
Verse 67
स्पर्थया च बलोन्मत्ता तावुभौ सूतपाण्डवौ । निशीथे पर्यकर्षेतां बलिनौ निर्जने स्थले
സ്പർധയാൽ ബലഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തരായ സൂതപുത്രനും പാണ്ഡുനന്ദനനും—ഇരുവരും ബലവാന്മാരായ വീരർ—അർദ്ധരാത്രിയിൽ ആ നിർജനസ്ഥാനത്ത് പരസ്പരം വലിച്ചിഴക്കുകയും തള്ളിക്കളയുകയും ചെയ്തു.
Verse 68
ततस्तदू भवन श्रेष्ठ प्राकम्पत मुहुर्मुहुः । बलवच्चापि संक्रुद्धावन्योन्यं प्रति गर्जत:,इससे वह विशाल भवन बार-बार हिल उठता था। दोनों योद्धा बड़े क्रोधमें भरकर एक- दूसरेके सामने जोर-जोरसे गरज रहे थे
അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠവും വിശാലവുമായ ഭവനം വീണ്ടും വീണ്ടും കുലുങ്ങി. ക്രോധം കത്തിയ രണ്ടു ബലവാന്മാരായ യോദ്ധാക്കൾ പരസ്പരം നേരെ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു.
Verse 69
तलाभ्यां स तु भीमेन वक्षस्यभिहतो बली । कीचको रोषसंतप्त: पदान्न चलित: पदम्
അപ്പോൾ ബലവാനായ ഭീമൻ ഇരുകൈകളുടെ തുറന്ന കരതലങ്ങളാൽ കീചകന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്ത് പ്രഹരിച്ചു. അടിയേറ്റ് കീചകൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; എങ്കിലും നിന്നിടത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പടിയും നീങ്ങിയില്ല.
Verse 70
मुहूर्त तु स तं वेगं सहित्वा भुवि दुःसहम् । बलादहीयत तदा सूतो भीमबलार्दित:,भूमिपर खड़े रहकर दो घड़ीतक उस दुःसह वेगको सह लेनेके पश्चात् भीमसेनके बलसे पीड़ित हो सूतपुत्र कीचक अपनी शक्ति खो बैठा
ഭൂമിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ കുറച്ചുനേരം ആ ദുസ്സഹമായ പ്രഹാരവേഗം സഹിച്ചു; എന്നാൽ ഭീമസേനന്റെ ബലത്തിൽ ന crushed ി, സൂതപുത്രനായ കീചകന്റെ ശക്തി ക്ഷയിച്ചു.
Verse 71
त॑ हीयमानं विज्ञाय भीमसेनो महाबल: । वक्षस्यानीय वेगेन ममर्देनं विचेतसम्,महाबली भीमसेन उसे निर्बल एवं अचेत होते देख उसकी छातीपर चढ़ बैठे और बड़े वेगसे उसे रौंदने लगे
അവൻ ക്ഷീണിക്കുന്നതായി കണ്ട മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ പെട്ടെന്ന് ചാടിവന്ന് അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്ത് കയറി ശക്തിയായി ഞെരിച്ച് തകർത്തു; അവൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
Verse 72
क्रोधाविष्टो विनि:श्वस्य पुनश्चैनं वृकोदर: । जग्राह जयतां श्रेष्ठ: केशेष्वेव तदा भूशम्
ക്രോധാവിഷ്ടനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും കനത്ത ശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട്, ജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വൃക്കോദരൻ ഭീമസേനൻ അവനെ വീണ്ടും മുടിയിൽ പിടിച്ച് ശക്തിയായി വലിച്ചു പിടിച്ചു.
Verse 73
गृहीत्वा कीचकं॑ भीमो विरराज महाबल: । शार्दटूल: पिशिताकाड्क्षी गृहीत्वेव महामृगम्,जैसे कच्चे मांसकी अभिलाषा रखनेवाला सिंह महान् मृगको पकड़ ले, उसी प्रकार महाबली भीम कीचकको पकड़कर बड़ी शोभा पा रहे थे
കീചകനെ പിടിച്ചെടുത്ത മഹാബലനായ ഭീമൻ ഭയങ്കര തേജസ്സോടെ വിരാജിച്ചു; കച്ചമാംസം ആഗ്രഹിക്കുന്ന വ്യാഘ്രം മഹാമൃഗത്തെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 74
तत एन॑ परिश्रान्तमुपलभ्य वृकोदर: । योक््त्रयामास बाहुभ्यां पशुं रशनया यथा,तदनन्तर उसे अत्यन्त थका जानकर भीमने अपनी भुजाओंमें इस प्रकार कस लिया, जैसे पशुको रस्सीसे बाँध दिया गया हो
അവൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ വൃക്കോദരൻ ഭീമൻ, കയറുകൊണ്ട് മൃഗത്തെ കെട്ടുന്നതുപോലെ തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ അവനെ മുറുകെ ബന്ധിച്ചു।
Verse 75
नदन्तं च महानादं भिन्नभेरीसमस्वनम् | भ्रामयामास सुचिरं विस्फुरन्तमचेतसम्
പൊട്ടിയ ഭേരിയുടെ ശബ്ദംപോലെ വികൃതസ്വരത്തിൽ മഹാനാദം മുഴക്കി, ബന്ധനം വിട്ടൊഴിയാൻ പാഞ്ഞുതുള്ളി, ബോധം മങ്ങിത്തുടങ്ങിയ അവനെ ഭീമസേനൻ ദീർഘനേരം ചുറ്റിച്ചുഴറ്റി।
Verse 76
प्रगृह् तरसा दोर्भ्या कण्ठं तस्य वृकोदर: । अपीडयत कृष्णायास्तदा कोपोपशान्तये
അപ്പോൾ വൃക്കോദരൻ വേഗത്തിൽ ഇരുകൈകളാലും അവന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച് ഞെരിച്ചു; കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യുടെ ഉയർന്നുവരുന്ന കോപം ശമിപ്പാനായിരുന്നു അത്।
Verse 77
फिर द्रौपदीका क्रोध शान्त करनेके लिये उन्होंने दोनों हाथोंसे उसका गला पकड़कर बड़े वेगसे दबाया ।।
പിന്നീട് ദ്രൗപദിയുടെ കോപം ശമിപ്പാൻ അദ്ദേഹം ഇരുകൈകളാലും അവന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച് മഹാവേഗത്തിൽ ഞെരിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവന്റെ ശരീരാവയവങ്ങൾ എല്ലാം തകർന്നു, കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു പുറത്തേക്ക് വന്നും വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പോയപ്പോഴും, ഭീമൻ ആ അധമൻ കീചകന്റെ അരക്കെട്ട് മുട്ടുകൊണ്ട് അമർത്തിപ്പിടിച്ച്, ഇരുഭുജങ്ങളാൽ കഴുത്ത് ചതച്ച്, മൃഗത്തെപ്പോലെ അവനെ വധിച്ചു।
Verse 78
त॑ विषीदन्तमाज्ञाय कीचकं पाण्डुनन्दन: । भूतले भ्रामयामास वाक्यं चेदमुवाच ह,मृत्युके समय कीचकको विषाद करते देख पाण्डुनन्दन भीमने उसे धरतीपर घसीटा और इस प्रकार कहा--
മരണസമയത്ത് കീചകൻ വിഷാദത്തിലാകുന്നതു കണ്ട പാണ്ഡുനന്ദനൻ ഭീമൻ അവനെ നിലത്തുകൂടെ വലിച്ചിഴച്ചു കൊണ്ടുപോയി, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—
Verse 79
अद्याहमनृणो भूत्वा भ्रातुर्भार्यापहारिणम् । शान्तिं लब्धास्मि परमां हत्वा सैरन्ध्रिकण्टकम्
ഇന്ന് ഞാൻ—സൈരന്ധ്രിക്ക് മുള്ളായിരുന്നും എന്റെ സഹോദരന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചും നിന്ന ആ ദുഷ്ടൻ കീചകനെ വധിച്ച്—എന്റെ കർത്തവ്യഋണം തീർത്ത് പരമശാന്തി പ്രാപിക്കും।
Verse 80
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीर- स्तं कीचकं क्रोधसरागनेत्र: । आस्त्रस्तवस्त्रा भरणं स्फुरन्त- मुद्भ्रान्तनेत्रं व्यसुमुत्ससर्ज
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമസേനൻ—ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ—കീചകനെ നിലത്തേക്ക് തള്ളിവീഴ്ത്തി. അവന്റെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ചിതറിപ്പോയി; അവൻ പുളഞ്ഞു, കണ്ണുകൾ മേലോട്ടു മറിഞ്ഞു, പ്രാണവായു വിട്ടുപോയി।
Verse 81
निष्पिष्य पाणिना पार्णिं संदष्टौष्ठपुर्ट बली । समाक्रम्य च संक्रुद्धो बलेन बलिनां वर:
ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമൻ—ഇനിയും ക്രോധം കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ—കൈപ്പത്തി കൈപ്പത്തിയോട് ഉരച്ച്, പല്ലുകൾകൊണ്ട് അധരം കടിച്ചമർത്തി, വീണ്ടും അത്യന്തബലത്തോടെ കീചകന്റെ മേൽ ചാടിവീണു।
Verse 82
तस्य पादौ च पाणी च शिरो ग्रीवां च सर्वश: । काये प्रवेशयामास पशोरिव पिनाकधूक्
അതിനുശേഷം അവൻ കീചകന്റെ പാദങ്ങളും കൈകളും, ശിരസ്സും കഴുത്തും—എല്ലാ അവയവങ്ങളും—അവന്റെ തന്നെ ശരീരത്തിനുള്ളിലേക്ക് ബലമായി തള്ളിക്കയറ്റി; പിനാകധാരിയായ മഹാദേവൻ യജ്ഞപശുവിനോട് ചെയ്തതുപോലെ।
Verse 83
त॑ सम्मथितसर्वाजू मांसपिण्डोपमं कृतम् | कृष्णाया दर्शयामास भीमसेनो महाबल:,महाबली भीमने उसका सारा शरीर मथ डाला और उसे मांसका लोंदा-सा बना दिया। इसके बाद उन्होंने द्रौपदीको दिखाया
മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ അവന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും ചതച്ച് അവനെ മാംസപിണ്ഡംപോലെ ആക്കി; പിന്നെ ആ വികൃത ദേഹം കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)ക്ക് കാണിച്ചു।
Verse 84
उवाच च महातेजा द्रौपदीं योषितां वराम् । पश्यैनमेहि पाञज्चालि कामुको5यं यथा कृत:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ ഭീമൻ സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ദ്രൗപദിയോട് പറഞ്ഞു—“വാ, പാഞ്ചാലി, ഇവനെ നോക്കുക; കാമത്തിൽ ആന്ധനായ ഈ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെയൊരു നിലയിലാക്കി തീർത്തിരിക്കുന്നു എന്നു കാണുക.”
Verse 85
एवमुक््त्वा महाराज भीमो भीमपराक्रम: । पादेन पीडयामास तस्य कायं दुरात्मन:,महाराज! भयंकर पराक्रमी भीमने ऐसा कहकर उस दुरात्माकी लाशको पैरसे दबाया
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭീകരപരാക്രമനായ ഭീമൻ ആ ദുഷ്ടാത്മാവിന്റെ ശരീരം തന്റെ പാദംകൊണ്ട് അമർത്തി കീഴടക്കി.
Verse 86
ततोडग्निं तत्र प्रज्वाल्य दर्शयित्वा तु कीचकम् | पाज्चालीं स तदा वीर इदं वचनमत्रवीत्,फिर वहाँ आग जलाकर उन्होंने कीचकका शव दिखाया। उस समय वीरवर भीमने पांचालीसे यह बात कही--
പിന്നീട് അവിടെ അഗ്നി കൊളുത്തി കീചകന്റെ ശരീരം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ആ വീരൻ അപ്പോൾ പാഞ്ചാലിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 87
प्रार्थयन्ति सुकेशान्ते ये त्वां शीलगुणान्विताम् । एवं ते भीरु वध्यन्ते कीचक: शोभते यथा
“സുന്ദരകേശിനിയായ ഭീരുവായ പാഞ്ചാലീ! നീ ശീലഗുണസമ്പന്നയാണ്. നിന്നോടു അനാചാരസംഗമം അപേക്ഷിക്കുന്ന ദുഷ്ടർ ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും വധിക്കപ്പെടുക—ഇന്ന് കീചകൻ (മരണത്തിൽ) ‘ശോഭിക്കുന്നതു’ പോലെ, അവരുടെ വിധിയും അതുപോലെ തന്നെയാകും.”
Verse 88
तत् कृत्वा दुष्करं कर्म कृष्णाया: प्रियमुत्तमम् । तथा स कीचकं हत्वा गत्वा रोषस्य वै शमम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കൃഷ്ണയ്ക്ക് (ദ്രൗപദിക്ക്) പ്രിയമായ, ഉത്തമവും അത്യന്തം ദുഷ്കരവുമായ ആ കര്മ്മം നിർവഹിച്ചു, അതുപോലെ കീചകനെ വധിച്ച് തന്റെ ക്രോധം ശമിപ്പിച്ച ശേഷം, ഭീമസേനൻ ദ്രൗപദിയുമായി ആലോചിച്ചു; പിന്നെ, മഹാരാജാവേ, വീണ്ടും പാകശാലയിലേക്കു മടങ്ങി. യുവതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ദ്രൗപദി കീചകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; അവളുടെ എല്ലാ ദുഃഖവും അകന്നു. തുടർന്ന് അവൾ സഭാമന്ദിരത്തിന്റെ കാവൽക്കാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 89
आमन्त्र्य द्रौपदी कृष्णां क्षिप्रमायान्न्महानसम् । कीचकं घातयित्वा तु द्रौपदी योषितां वरा । प्रह्दषश गतसंतापा सभापालानुवाच ह
Verse 90
कीचको<यं हत: शेते गन्धर्वै: पतिभि्मम । परस्त्रीकामसम्मत्तस्तत्रागच्छत पश्यत,“आओ, देखो, “परायी स्त्रीके प्रति कामोन्मत्त रहनेवाला यह कीचक मेरे पति गन्धर्वोद्वारा मारा जाकर वहाँ नृत्यशालामें पड़ा है”
Vaiśampāyana said: “Here lies Kīcaka, slain by the Gandharvas—her husbands. Driven mad by desire for another man’s wife, he has fallen there in the hall of dance. Come, look!” The statement underscores the ethical censure of violating another’s marital protection and frames the killing as the consequence of predatory lust and adharma.
Verse 91
तच्छुत्वा भाषितं तस्या नर्तनागाररक्षिण: । सहसैव समाजग्मुरादायोल्का: सहस्रश:,उसका यह कथन सुनकर नृत्यशालाके रक्षक सहस्रोंकी संख्यामें हाथोंमें मसाल लिये सहसा वहाँ आये
Hearing her words, the guards of the dancing-hall at once rushed there in great numbers, carrying torches in their hands—an immediate, forceful response meant to secure the place and confront the perceived disturbance.
Verse 92
ततो गत्वाथ तद् वेश्म कीचकं विनिपातितम् । गतासुं ददृशुर्भूमी रुधिरेण समुक्षितम्
Then they went into that residence and saw Kīcaka struck down. His life had departed, and his body lay on the ground, drenched in blood. The scene confirms the swift, decisive punishment that follows his wrongdoing, underscoring how adharma—especially coercion and abuse of power—invites immediate retribution even within the seeming safety of royal quarters.
Verse 93
पाणिपाददिदीन तु दृष्टवा च व्यथिता5भवन् । निरीक्षन्ति तत: सर्वे परं विस्स्मयमागता:,उसे हाथ-पैरसे हीन देख उन सबको बड़ी व्यथा हुई। फिर वे सभी बड़े आश्षर्यमें पड़कर उसे ध्यानसे देखने लगे
Vaiśampāyana said: Seeing him bereft of hands and feet, they were deeply distressed. Then, all of them, overcome with great astonishment, began to look at him closely—caught between compassion for suffering and wonder at what they beheld.
Verse 94
अमानुषं कृतं कर्म तं दृष्टवा विनिपातितम् । क्वास्य ग्रीवा क्व चरणौ क्व पाणी क््व शिरस्तथा । इति सम त॑ परीक्षन्ते गन्धर्वेण हतं तदा
അവനെ അങ്ങനെ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട അവർ പറഞ്ഞു—“ഇത് മനുഷ്യൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയല്ല. നോക്കൂ—ഇവന്റെ കഴുത്ത് എവിടെ, കാലുകൾ എവിടെ, കൈകൾ എവിടെ, തല എവിടെ?” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ ശരീരം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചു; അപ്പോൾ അവർ നിശ്ചയിച്ചു—ഇവനെ ഗന്ധർവൻ തന്നെയാണ് വധിച്ചത്.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to prevent imminent coercion and collective violence against Draupadī while maintaining the vow of anonymity—requiring intervention that is effective yet strategically non-disclosive.
The chapter implies that restraint is not passivity: when harm escalates toward irreversible injustice, protective action becomes a duty, but should be executed with situational intelligence to preserve higher obligations (such as vows and public stability).
No explicit phalaśruti is presented here; the meta-function is narrative and ethical—demonstrating concealed agency, safeguarding of dharma, and the epic’s causal preparation for public re-emergence after exile.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.