Adhyaya 9

Verse 1

सूत उवाच आलस्यं प्रथमं पश्चाद् व्याधिपीडा प्रजायते प्रमादः संशयस्थाने चित्तस्येहानवस्थितिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം ആലസ്യം ഉദിക്കുന്നു; തുടർന്ന് രോഗപീഡ ജനിക്കുന്നു. പിന്നെ പ്രമാദം വരുന്നു; സംശയം സ്ഥാനം പിടിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മത്തിലും ശിവപ്രാപ്തിമാർഗ്ഗത്തിലും ചിത്തം സ്ഥിരമാകുന്നില്ല.

Verse 2

अश्रद्धादर्शनं भ्रान्तिर् दुःखं च त्रिविधं ततः दौर्मनस्यमयोग्येषु विषयेषु च योग्यता

ആ (അന്തരപതനം) മൂലം ത്രിവിധ ദുഃഖങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു—ശ്രദ്ധാനാശം, സമ്യക് ദർശനത്തിൽ നിന്നുള്ള വഴുതൽ, ഭ്രാന്തി; തുടർന്ന് മനോവിഷാദം വരുന്നു, അയോഗ്യവിഷയങ്ങളോടും തെറ്റായ ‘യോഗ്യത’ബോധം ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 3

दशधाभिप्रजायन्ते मुनेर्योगान्तरायकाः आलस्यं चाप्रवृत्तिश् च गुरुत्वात्कायचित्तयोः

യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട മുനിക്കു യോഗാന്തരായങ്ങൾ പത്തു രൂപത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു. അവയിൽ ആലസ്യവും അനുപ്രവൃത്തിയും ഉണ്ട്; ദേഹം-ചിത്തങ്ങളുടെ ഗുരുത്വം (ജഡത) മൂലമാണ് അവ, പാശുവിനെ പതി—ശിവൻ—വിലേക്കു തിരിയുന്നതിൽ തടസ്സമാകുന്നു.

Verse 4

व्याधयो धातुवैषम्यात् कर्मजा दोषजास् तथा प्रमादस्तु समाधेस्तु साधनानाम् अभावनम्

രോഗങ്ങൾ ധാതുക്കളുടെ അസമത്വത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു; ചിലത് കർമജന്യവും ചിലത് ദോഷജന്യവും ആകുന്നു. എന്നാൽ പ്രമാദം എന്നത് സമാധിയുടെ ഉപായങ്ങളെ ഭാവന ചെയ്യാതിരിക്കുക, അഭ്യാസം ഉപേക്ഷിക്കുക തന്നെയാണ്; അതിനാൽ യോഗിയുടെ ഭഗവാൻ പതി-യിൽ ലയം തടസ്സപ്പെടുന്നു.

Verse 5

इदं वेत्युभयस्पृक्तं विज्ञानं स्थानसंशयः अनवस्थितचित्तत्वम् अप्रतिष्ठा हि योगिनः

ഈ ‘വിജ്ഞാനം’ ദ്വൈതസ്പർശം കലർന്ന, വിരുദ്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയ അറിവാണ്; അതിൽ നിന്ന് സ്വന്തം സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയം ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ചിത്തം അസ്ഥിരമാകുകയും യോഗിക്ക് അപ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു; പാശു പതി—ശിവൻ—യിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോഴേ സ്ഥിരത സാധ്യമാകൂ.

Verse 6

लब्धायामपि भूमौ च चित्तस्य भवबन्धनात् अश्रद्धाभावरहिता वृत्तिर्वै साधनेषु च

ഭൂമി/അവസ്ഥ ലഭിച്ചിട്ടും ചിത്തം ഭവബന്ധനത്തിൽ ബന്ധിതമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, സാധനങ്ങളിൽ പ്രവൃത്തി അശ്രദ്ധാഭാവം ഇല്ലാത്തതായിരിക്കണം; എല്ലാ സാധനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധാഹീനത-രഹിതമായ ഭാവം തന്നെയാണ് യുക്തം.

Verse 7

साध्ये चित्तस्य हि गुरौ ज्ञानाचारशिवादिषु विपर्ययज्ञानमिति भ्रान्तिदर्शनम् उच्यते

ചിത്തത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കേണ്ട സമയത്ത്, ഗുരുവിനെയും ജ്ഞാന-ആചാരവും ശിവതത്ത്വാദികളെയും സംബന്ധിച്ച് വിപരീതജ്ഞാനം ഉദിക്കുകയാണെങ്കിൽ—അതിനെ ‘ഭ്രാന്തിദർശനം’ (മോഹദർശനം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 8

अनात्मन्यात्मविज्ञानम् अज्ञानात्तस्य संनिधौ दुःखमाध्यात्मिकं प्रोक्तं तथा चैवाधिभौतिकम्

അജ്ഞാനത്താൽ അനാത്മയിൽ ആത്മജ്ഞാനം ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ഭ്രാന്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ദുഃഖം ഉദിക്കുന്നു—ആധ്യാത്മികവും അധിഭൗതികവും.

Verse 9

आधिदैविकमित्युक्तं त्रिविधं सहजं पुनः इच्छाविघातात्संक्षोभश् चेतसस्तदुदाहृतम्

‘ആധിദൈവികം’ എന്നു പറയുന്നത് വീണ്ടും സഹജവും ത്രിവിധവും ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഇച്ഛയ്ക്ക് വിഘാതം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ചിത്തത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ക്ഷോഭം തന്നെയാണ് അതിന്റെ വിവരണം.

Verse 10

दौर्मनस्यं निरोद्धव्यं वैराग्येण परेण तु तमसा रजसा चैव संस्पृष्टं दुर्मनः स्मृतम्

ദൗർമനസ്യം (മനോവിഷാദം) പരമ വൈരാഗ്യത്താൽ നിയന്ത്രിക്കണം. തമസും രജസും സ്പർശിച്ച മനസ്സിനെയാണ് ‘ദുർമനഃ’ (അശുദ്ധവും കലുഷിതവും ആയ മനസ്) എന്നു സ്മരിക്കുന്നത്.

Verse 11

तदा मनसि संजातं दौर्मनस्यमिति स्मृतम् हठात्स्वीकरणं कृत्वा योग्यायोग्यविवेकतः

അപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നതു ‘ദൗർമനസ്യം’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു—അത് വിഷാദം തന്നേ. യോഗ്യ-അയോഗ്യ വിവേകം ഉപേക്ഷിച്ച് ബലമായി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അത് ജനിക്കുന്നു.

Verse 12

विषयेषु विचित्रेषु जन्तोर्विषयलोलता अन्तराया इति ख्याता योगस्यैते हि योगिनाम्

വിവിധ വിഷയങ്ങളിലേക്കുള്ള ജീവിയുടെ വിഷയലോലത ‘അന്തരായ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. യോഗികളുടെ യോഗസാധനയ്ക്ക് ഇവ തന്നെയാണ് തടസ്സങ്ങൾ.

Verse 13

अत्यन्तोत्साहयुक्तस्य नश्यन्ति न च संशयः प्रनष्टेष्वन्तरायेषु द्विजाः पश्चाद्धि योगिनः

അത്യന്തോത്സാഹമുള്ള সাধകന്റെ അന്തരായങ്ങൾ നശിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, തടസ്സങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ പിന്നെ അവൻ സത്യമായി യോഗിയാകുന്നു.

Verse 14

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते सर्वे ते ऽसिद्धिसूचकाः प्रतिभा प्रथमा सिद्धिर् द्वितीया श्रवणा स्मृता

ഉപസർഗങ്ങൾ (തടസ്സങ്ങൾ) ഉയരുമ്പോൾ അവ എല്ലാം അസിദ്ധിയുടെ സൂചനകളാണ്. സിദ്ധികളിൽ ഒന്നാമത് ‘പ്രതിഭ’ (അന്തര്പ്രകാശം), രണ്ടാമത് ‘ശ്രവണാ’—പവിത്ര ശ്രവണം—എന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 15

वार्त्ता तृतीया विप्रेन्द्रास् तुरीया चेह दर्शना आस्वादा पञ्चमी प्रोक्ता वेदना षष्ठिका स्मृता

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, മൂന്നാമത്തെ സിദ്ധി ‘വാർത്താ’—വാക്പ്രകാശം—എന്ന് പറയുന്നു. നാലാമത് ഇവിടെ ‘ദർശനം’; അഞ്ചാമത് ‘ആസ്വാദം’; ആറാമത് ‘വേദന’ (അനുഭൂതി) എന്ന് സ്മൃതം.

Verse 16

स्वल्पषट्सिद्धिसंत्यागात् सिद्धिदाः सिद्धयो मुनेः प्रतिभा प्रतिभावृतिः प्रतिभाव इति स्थितिः

ലഘു ഷട്സിദ്ധികളോടുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മുനിക്ക് യഥാർത്ഥ സിദ്ധിദായിനിയായ സിദ്ധികൾ ലഭിക്കുന്നു—പ്രതിഭ, പ്രതിഭാവൃത്തി, പ്രതിഭാവം; ഇതാണ് സ്ഥാപിതാവസ്ഥ।

Verse 17

बुद्धिर्विवेचना वेद्यं बुध्यते बुद्धिरुच्यते सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते

ജ്ഞേയത്തെ വിവേചിച്ച് അറിയിക്കുന്ന ശേഷിയെയാണ് ‘ബുദ്ധി’ എന്നു പറയുന്നത്. അത് സൂക്ഷ്മം, മറഞ്ഞത്, അതീതം, ദൂരസ്ഥം, അനാഗതം എന്നിവയും ഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 18

सर्वत्र सर्वदा ज्ञानं प्रतिभानुक्रमेण तु श्रवणात्सर्वशब्दानाम् अप्रयत्नेन योगिनः

യോഗിക്ക് എല്ലായിടത്തും എല്ലാകാലവും ജ്ഞാനം പ്രതിഭയുടെ ക്രമാനുഭവ വികാസത്തോടെ ഉദിക്കുന്നു; കേൾവിമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ ശബ്ദങ്ങളുടെയും അർത്ഥം ശ്രമമില്ലാതെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ശൈവയോഗജന്യ സിദ്ധി; പാശങ്ങളെ ശിഥിലമാക്കി പശുവിനെ സംസാരബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് മനസ്സിനെ പതി-ശിവനിലേക്കു തിരിക്കുന്നു।

Verse 19

ह्रस्वदीर्घप्लुतादीनां गुह्यानां श्रवणादपि स्पर्शस्याधिगमो यस् तु वेदना तूपपादिता

ഹ്രസ്വ-ദീർഘ-പ്ലുതാദി ധ്വനികളുടെ ഗുഹ്യഭേദങ്ങൾ കേൾവിമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സ്പർശജ്ഞാനവും ഉദിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ വേദനാ-പ്രക്രിയ സ്ഥാപിതമാകുന്നു. ഇവിടെ തന്മാത്രകളുടെ പാശബന്ധത്തിൽ പശു സഞ്ചരിക്കുന്നതു കാണിക്കുന്നു; അവയെ അതിക്രമിക്കുന്ന പതി-ശിവനിലേക്കു തിരിയുന്നതുവരെ।

Verse 20

दर्शनाद्दिव्यरूपाणां दर्शनं चाप्रयत्नतः संविद्दिव्यरसे तस्मिन्न् आस्वादो ह्यप्रयत्नतः

ദിവ്യരൂപങ്ങളെ ദർശിച്ചതിനാൽ തന്നെ അവയുടെ ദർശനം ശ്രമമില്ലാതെ സംഭവിക്കുന്നു; സംവിദ് ആ ദിവ്യരസത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അതിന്റെ ആസ്വാദനവും സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു।

Verse 21

वार्त्ता च दिव्यगन्धानां तन्मात्रा बुद्धिसंविदा विन्दन्ते योगिनस्तस्माद् आब्रह्मभुवनं द्विजाः

ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മ ‘വാർത്ത’—അഥവാ തന്മാത്രകൾ—യോഗികൾ പ്രബുദ്ധമായ ബുദ്ധി-സംവിദിലൂടെ ഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവർ ബ്രഹ്മലോകം വരെ ലോകങ്ങളെ അനുഭവിക്കുവാൻ കഴിയും।

Verse 22

जगत्यस्मिन् हि देहस्थं चतुःषष्टिगुणं समम् औपसर्गिकम् एतेषु गुणेषु गुणितं द्विजाः

ഈ ലോകത്തിൽ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ സമമായി നിലകൊള്ളുന്ന അറുപത്തിനാലു സഹജ (ഔപസർഗിക) ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ദേഹി ഈ ഗുണങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുകയും വർഗ്ഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്।

Verse 23

संत्याज्यं सर्वथा सर्वम् औपसर्गिकमात्मनः पैशाचे पार्थिवं चाप्यं राक्षसानां पुरे द्विजाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആത്മാവിന് മേൽ പതിയുന്ന എല്ലാ ഔപസർഗിക ദോഷങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം—പൈശാചിക അശുദ്ധിയാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസപുരങ്ങളിൽ കാണുന്ന സ്ഥൂല പാർത്ഥിവ കലുഷമാകട്ടെ।

Verse 24

याक्षे तु तैजसं प्रोक्तं गान्धर्वे श्वसनात्मकम् ऐन्द्रे व्योमात्मकं सर्वं सौम्ये चैव तु मानसम्

യക്ഷ-ക്രമത്തിൽ അത് തൈജസസ്വഭാവമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഗന്ധർവ-ക്രമത്തിൽ അത് ശ്വാസ-വായുസ്വഭാവം. ഐന്ദ്ര-ക്രമത്തിൽ എല്ലാം വ്യോമസ്വഭാവം; സൗമ്യ-ക്രമത്തിൽ അത് മാനസസ്വഭാവമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 25

प्राजापत्ये त्वहङ्कारं ब्राह्मे बोधमनुत्तमम् आद्ये चाष्टौ द्वितीये च तथा षोडशरूपकम्

പ്രാജാപത്യ-ക്രമത്തിൽ അഹങ്കാരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മ-ക്രമത്തിൽ അനുത്തമ ബോധം (ബുദ്ധി) പ്രകാശിക്കുന്നു. ആദ്യത്തിൽ എട്ട് രൂപങ്ങൾ, രണ്ടാമത്തിലും എട്ട്; കൂടാതെ ഷോഡശ-രൂപകമായ വിന്യാസവും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 26

चतुर्विंशत्तृतीये तु द्वात्रिंशच्च चतुर्थके चत्वारिंशत् पञ्चमे तु भूतमात्रात्मकं स्मृतम्

മൂന്നാമത്തിൽ ഇരുപത്തിനാല്, നാലാമത്തിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട്, അഞ്ചാമത്തിൽ നാല്പത് തത്ത്വങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. ഈ അഞ്ചാമത് ഭൂതമാത്രാത്മകം (സൂക്ഷ്മ തന്മാത്രകൾ മാത്രം) എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 27

गन्धो रसस् तथा रूपं शब्दः स्पर्शस्तथैव च प्रत्येकमष्टधा सिद्धं पञ्चमे तच्छतक्रतोः

ഗന്ധം, രസം, രൂപം, ശബ്ദം, സ്പർശം—ഇവ അഞ്ചും ഓരോന്നും അഷ്ടധാ രീതിയിൽ അഞ്ചാം തത്ത്വത്തിൽ സിദ്ധമായി സ്ഥാപിതമാണ്. ഹേ ശതക്രതു (ഇന്ദ്ര), തത്ത്വവിഭജനത്തിലെ ഈ ഉപദേശം; പാശു ജീവൻ പതി (ശിവൻ) മുതൽ അനുഭവക്ഷേത്രത്തെ വിവേകിക്കേണ്ടതിനായി.

Verse 28

तथाष्टचत्वारिंशच् च षट्पञ्चाशत्तथैव च चतुःषष्टिगुणं ब्राह्मं लभते द्विजसत्तमाः

ഇങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ ബ്രാഹ്മ്യ പുണ്യം നാല്പത്തെട്ട് മടങ്ങും, അമ്പത്താറ് മടങ്ങും, അതുപോലെ അറുപത്തിനാല് മടങ്ങും വർധിച്ച് ലഭിക്കുന്നു.

Verse 29

औपसर्गिकम् आ ब्रह्म भुवनेषु परित्यजेत् लोकेष्वालोक्य योगेन योगवित्परमं सुखम्

യോഗവിദൻ ലോകങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മലോകം വരെയുള്ള ഔപസർഗിക ക്ലേശങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, യോഗത്തിലൂടെ പരമസുഖം പ്രാപിക്കണം. ശൈവ സിദ്ധാന്തത്തിൽ ഈ വിവേകമാണ് പാശം ശിഥിലമാക്കി പശുവിനെ പതി-ശിവനിലേക്കു തിരിയിക്കുന്നത്.

Verse 30

स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं यौवनं तथा नानाजातिस्वरूपं च चतुर्भिर् देहधारणम्

സ്ഥൂലത, ഹ്രസ്വത, ബാല്യം, വാർദ്ധക്യം, യൗവനം—അതുപോലെ നാനാജാതി സ്വരൂപങ്ങൾ—ഇവയാൽ ജീവന്റെ ദേഹധാരണം ചതുര്വിധമായി നടക്കുന്നു; അത് പതി (ശിവ)യുടെ അധീനത്തിലും കർമ്മപാശാനുസാരവും ആകുന്നു.

Verse 31

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर् गन्धसंयुतः एतदष्टगुणं प्रोक्तम् ऐश्वर्यं पार्थिवं महत्

പാർഥിവാംശം ഒഴികെ അത് നിത്യവും സുവാസനയോടും ഗന്ധസമ്പത്തോടും കൂടിയതാണ്. ഇത് അഷ്ടഗുണയുക്തമായ മഹത്തായ പാർഥിവ ഐശ്വര്യമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 32

जले निवसनं यद्वद् भूम्यामिव विनिर्गमः इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

ജലത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും ഭൂമിയിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഇച്ഛാശക്തിസ്വരൂപനായ പ്രഭു ഒരിക്കലും ബന്ധിതനല്ല; അവൻ ഇച്ഛിച്ചാൽ സ്വയം ക്ഷീണമില്ലാതെ സമുദ്രം പോലും കുടിക്കാം.

Verse 33

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस् तत्रास्य जलदर्शनम् यद्यद्वस्तु समादाय भोक्तुमिच्छति कामतः

ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ എവിടെ ഇച്ഛിക്കുന്നുവോ അവിടെ അവന്റെ മുമ്പിൽ ജലം പ്രത്യക്ഷമാകും. അവൻ ഏതു വസ്തു എടുത്ത് ഭോഗിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ചാലും, തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഭോഗിക്കാം.

Verse 34

तत्तद्रसान्वितं तस्य त्रयाणां देहधारणम् भाण्डं विनाथ हस्तेन जलपिण्डस्य धारणम्

തത്തത് രസങ്ങളാൽ യുക്തനായി അവൻ ത്രയത്തിന്റെ ദേഹധാരണത്തിന് ആധാരമാകുന്നു. കൂടാതെ പാത്രമില്ലാതെ തന്നെ, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് ജലപിണ്ഡം ധരിക്കുന്നു.

Verse 35

अव्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवेन समन्वितम् एतत् षोडशकं प्रोक्तम् आप्यमैश्वर्यमुत्तमम्

ശരീരത്തിന്റെ അവ്രണത്വം (മുറിവില്ലായ്മ) പാർഥിവ സമ്പത്തോടുകൂടി—ഈ ഷോഡശകം ‘ആപ്യ’ തത്ത്വത്തിന്റെ പരമ ഐശ്വര്യമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 36

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जितम् लोकं दग्धमपीहान्यद् अदग्धं स्वविधानतः

ദേഹത്തിൽ നിന്നു അഗ്നി ഉദ്ഭവിച്ചാലും അത് താപഭയരഹിതമാണ്. അത് ലോകത്തെ ദഹിപ്പിച്ചാലും, യദന്യമായ പരതത്ത്വം സ്വവിധാനത്താൽ അദഗ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നു—പ്രളയാതീത പതി-സ്വരൂപം।

Verse 37

जलमध्ये हुतवहं चाधाय परिरक्षणम् अग्निनिग्रहणं हस्ते स्मृतिमात्रेण चागमः

ജലത്തിനുള്ളിലും ഹുതവഹനെ സ്ഥാപിച്ചാൽ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുന്നു. കൈയിൽ പോലും അഗ്നിയെ നിയന്ത്രിക്കാം—സ്മൃതിമാത്രത്താൽ സിദ്ധമാകുന്ന ഈ ആഗമപ്രഭാവം।

Verse 38

भस्मीभूतविनिर्माणं यथापूर्वं सकामतः द्वाभ्यां रूपविनिष्पत्तिर् विना तैस्त्रिभिर् आत्मनः

ഭസ്മീഭൂതമായതിൽ നിന്നുപോലും അവൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ മുൻപുപോലെ സൃഷ്ടിയെ വീണ്ടും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആത്മാവിന്റെ രൂപസിദ്ധി വെറും രണ്ട് ഘടകങ്ങളാൽ അല്ല; ആത്മാവിലെ മൂന്ന് അന്തർനിഹിത തത്ത്വങ്ങൾ ഇല്ലാതെ അത് അസാധ്യം।

Verse 39

चतुर्विंशात्मकं ह्येतत् तैजसं मुनिपुङ्गवाः मनोगतित्वं भूतानाम् अन्तर्निवसनं तथा

ഹേ മുനിപുങ്ഗവന്മാരേ, ഈ തൈജസ തത്ത്വം ചതുര്വിംശാത്മകമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് ജീവികൾക്ക് മനോഗതി നൽകുകയും അവരുടെ ഉള്ളിൽ അന്തർനിവാസിയായി വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 40

पर्वतादिमहाभारस्कन्धेनोद्वहनं पुनः लघुत्वं च गुरुत्वं च पाणिभ्यां वायुधारणम्

വീണ്ടും പർവ്വതം പോലെയുള്ള മഹാഭാരം തോളിൽ ഉയർത്തുക; ഇഷ്ടാനുസാരം ലഘുത്വവും ഗുരുത്വവും നേടുക; കൈകളാൽ വായുവിനെ ധരിക്കുകയോ തടയുകയോ ചെയ്യുക—ഇവ യോഗജന്യ സിദ്ധികളാണ്; എന്നാൽ സത്യപതി ശിവൻ എല്ലാ സിദ്ധികളെയും അതിക്രമിച്ച അധിപൻ।

Verse 41

अङ्गुल्यग्रनिघातेन भूमेः सर्वत्र कंपनम् एकेन देहनिष्पत्तिर् वातैश्वर्यं स्मृतं बुधैः

വിരലിന്റെ അഗ്രപ്രഹാരത്തോടെ ഭൂമി എല്ലായിടത്തും നടുങ്ങുന്നു; ഒരൊറ്റ സംकल्पംകൊണ്ട് തന്നെ ദേഹനിർമ്മാണം സംഭവിക്കുന്നു. ഇതിനെ വായു-തത്ത്വജന്യമായ ‘വായു-ഐശ്വര്യം’ എന്നു പണ്ഡിതർ സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 42

छायाविहीननिष्पत्तिर् इन्द्रियाणां च दर्शनम् आकाशगमनं नित्यम् इन्द्रियार्थैः समन्वितम्

അവൻ നിഴൽ ഇല്ലാതെ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അന്തഃകരണത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളും നേരിട്ട് ദൃശ്യമാകുന്നു. അവൻ നിത്യമായി ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ ഗമിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ പൂർണ്ണ ശേഷിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവ പതി (ശിവൻ) ഭക്തിയും പാശുപത-യോഗനിയമശിക്ഷണവും നൽകുന്ന സിദ്ധി-ലക്ഷണങ്ങളാണ്.

Verse 43

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् तन्मात्रलिङ्गग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

അത് ദൂരത്തുനിന്നും ശബ്ദം ഗ്രഹിക്കുന്നു; എല്ലാ ശബ്ദങ്ങളുടെയും അവഗാഹനത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു. തന്മാത്രരൂപമായ സൂക്ഷ്മ ലിംഗത്തെ ഗ്രഹിച്ച്, അതിലൂടെ സർവ്വജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്ന അന്തര്യാമി സാക്ഷിയെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 44

ऐन्द्रम् ऐश्वर्यम् इत्युक्तम् एतैरुक्तः पुरातनः यथाकामोपलब्धिश् च यथाकामविनिर्गमः

ഇത് ‘ഐന്ദ്ര-ഐശ്വര്യം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ശക്തികളാൽ ആദി പ്രഭുവിനെ വിവരണം ചെയ്യുന്നു—ഇച്ഛിച്ചതുപോലെ പ്രാപ്തി, ഇച്ഛിച്ചതുപോലെ പുറപ്പെടൽ അല്ലെങ്കിൽ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറ്റം.

Verse 45

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् कामानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

അവൻ എല്ലായിടത്തും അജേയൻ; ഏറ്റവും ഗുഹ്യമായതും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഭക്തന്റെ അഭിലാഷാനുസരിച്ച് പ്രത്യക്ഷതകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, വശിത്വശക്തി അനുഗ്രഹിക്കുന്നു, ഹൃദയത്തിന് പ്രിയമായ മംഗളദർശനം നൽകുന്നു.

Verse 46

संसारदर्शनं चैव मानसं गुणलक्षणम् छेदनं ताडनं बन्धं संसारपरिवर्तनम्

ഇതുതന്നെ സംസാരദർശനം—ഗുണലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ട മാനസാവസ്ഥ—‘ഛേദനം’, ‘താഡനം’, ‘ബന്ധനം’ എന്ന രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ജീവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരചക്രത്തിൽ തിരിക്കുന്നു।

Verse 47

सर्वभूतप्रसादश् च मृत्युकालजयस् तथा प्राजापत्यमिदं प्रोक्तम् आहङ्कारिकमुत्तमम्

ഇത് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും പ്രസാദം (അനുഗ്രഹം) നൽകുകയും നിശ്ചിതമായ മരണകാലത്തെയും ജയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ പ്രാജാപത്യ തത്ത്വം എന്നു പറയുന്നു—അഹങ്കാരജന്യ ശക്തികളിൽ ഉത്തമം।

Verse 48

अकारणजगत्सृष्टिस् तथानुग्रह एव च प्रलयश्चाधिकारश् च लोकवृत्तप्रवर्तनम्

കാരണമില്ലാത്ത ജഗത്സൃഷ്ടി, അതുപോലെ അനുഗ്രഹം; പ്രളയം, അധികാരം (ഈശ്വരാധിപത്യം), ലോകവൃത്ത/ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം—ഇവയാണ് (അവന്റെ) പ്രവർത്തികൾ।

Verse 49

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्माणं च पृथक्पृथक् संसारस्य च कर्तृत्वं ब्राह्मम् एतद् अनुत्तमम्

ഈ വ്യക്ത ജഗത്ത് അസാദൃശ്യമുള്ളതാണ്; ഇതിന്റെ നിർമ്മിതികൾ വേർവേറായി, പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. സംസാരചക്രത്തിന്റെ കർത്തൃത്വം ‘ബ്രാഹ്മ’ എന്നു പറയുന്നു—ഉത്തമമായ നിയാമക തത്ത്വം; എന്നാൽ ശൈവസിദ്ധാന്തത്തിൽ അതും പതി പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ അധീനത്തിലേ പ്രവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 50

एतावत्तत्त्वमित्युक्तं प्राधान्यं वैष्णवं पदम् ब्रह्मणा तद्गुणं शक्यं वेत्तुमन्यैर्न शक्यते

ഇത്രത്തോളം തത്ത്വം പറഞ്ഞു: ആദി പ്രധാനം ‘വൈഷ്ണവ പദം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ബ്രഹ്മാവിന് അറിയാൻ കഴിയും; മറ്റാർക്കും അതു സാധ്യമല്ല।

Verse 51

विद्यते तत्परं शैवं विष्णुना नावगम्यते असंख्येयगुणं शुद्धं को जानीयाच्छिवात्मकम्

ആ പരമ ശൈവ തത്ത്വം നിലനിൽക്കുന്നു; അതിനെ വിഷ്ണുവിനും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. അത് ശുദ്ധവും അനന്തഗുണസമ്പന്നവും—ആ ശിവാത്മസ്വരൂപത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആര് അറിയും?

Verse 52

व्युत्थाने सिद्धयश्चैता ह्य् उपसर्गाश् च कीर्तिताः निरोद्धव्याः प्रयत्नेन वैराग्येण परेण तु

യോഗത്തിൽ നിന്നു ചിതറുന്ന അവസ്ഥയിൽ (വ്യുത്ഥാനം) ഈ സിദ്ധികളേ ഉപസർഗങ്ങൾ, അഥവാ തടസ്സങ്ങൾ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതിനാൽ പരമ വൈരാഗ്യത്തോടെ സ്ഥിരപ്രയത്നം ചെയ്ത് അവയെ നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 53

नाशातिशयतां ज्ञात्वा विषयेषु भयेषु च अश्रद्धया त्यजेत्सर्वं विरक्त इति कीर्तितः

വിഷയങ്ങളിൽ നാശത്തിന്റെ ഉറച്ച നിശ്ചയവും അതോടൊപ്പം വരുന്ന ഭയവും അറിഞ്ഞ്, അവയിൽ ആശ്രദ്ധയോടെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം—അങ്ങനെയുള്ളവനെയാണ് ‘വിരക്തൻ’ എന്നു കീര്ത്തിക്കുന്നത്.

Verse 54

वैतृष्ण्यं पुरुषे ख्यातं गुणवैतृष्ण्यमुच्यते वैराग्येणैव संत्याज्याः सिद्धयश्चौपसर्गिकाः

പുരുഷനിൽ വൈതൃഷ്ണ്യം (തൃഷ്ണാരാഹിത്യം) പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിനെ ഗുണങ്ങളോടുള്ള വൈതൃഷ്ണ്യം എന്നു പറയുന്നു. കൂടാതെ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെയേ ഉപസർഗരൂപമായ സിദ്ധികളും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത്.

Verse 55

औपसर्गिकम् आ ब्रह्मभुवनेषु परित्यजेत् निरुध्यैव त्यजेत्सर्वं प्रसीदति महेश्वरः

ഉപസർഗരൂപമായ ആസക്തികളെ—ബ്രഹ്മലോകം വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നാലും—പരിത്യജിക്കണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും നിരോധിച്ച് എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 56

प्रसन्ने विमला मुक्तिर् वैराग्येण परेण वै अथवानुग्रहार्थं च लीलार्थं वा तदा मुनिः

പതിസ്വരൂപനായ പ്രഭു പ്രസന്നനായാൽ പരമവൈരാഗ്യത്താൽ നിർമലവും മലിനതാരഹിതവുമായ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മുനേ, അത് അനുഗ്രഹാർത്ഥവും പ്രഭുവിന്റെ ലീലാർത്ഥവും ആയി അപ്പോൾ സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 57

अनिरुध्य विचेष्टेद्यः सो ऽप्येवं हि सुखी भवेत् क्वचिद्भूमिं परित्यज्य ह्य् आकाशे क्रीडते श्रिया

നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും ഇങ്ങനെ സുഖിയായേക്കാം; ചിലപ്പോൾ ഭൂമി വിട്ട്, ശ്രീസമ്പന്നനായി ആകാശത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 58

उद्गिरेच्च क्वचिद्वेदान् सूक्ष्मानर्थान् समासतः क्वचिच्छ्रुते तदर्थेन श्लोकबन्धं करोति सः

ചിലപ്പോൾ അവൻ വേദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ അവയുടെ സൂക്ഷ്മാർത്ഥങ്ങൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു. മറ്റുചിലപ്പോൾ ശ്രുതി കേട്ട്, അതിന്റെ താത്പര്യപ്രകാരം ശ്ലോകബന്ധം രചിക്കുന്നു.

Verse 59

क्वचिद्दण्डकबन्धं तु कुर्याद्बन्धं सहस्रशः मृगपक्षिसमूहस्य रुतज्ञानं च विन्दति

ചിലപ്പോൾ അവൻ ‘ദണ്ഡകബന്ധ’ എന്ന ബന്ധക്രിയ പുനഃപുനഃ, ആയിരം പ്രാവശ്യം വരെ ചെയ്യുന്നു; അപ്പോൾ മൃഗപക്ഷിസമൂഹങ്ങളുടെ വിളികളുടെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 60

ब्रह्माद्यं स्थावरान्तं च हस्तामलकवद्भवेत् बहुनात्र किमुक्तेन विज्ञानानि सहस्रशः

ബ്രഹ്മാദി മുതൽ സ്ഥാവരാന്തം വരെ എല്ലാം കൈയിലെ ആമലകഫലംപോലെ വ്യക്തമായിത്തീരുന്നു. ഇവിടെ കൂടുതൽ എന്തു പറയണം—ആയിരക്കണക്കിന് വിജ്ഞാനങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 61

उत्पद्यन्ते मुनिश्रेष्ठा मुनेस्तस्य महात्मनः अभ्यासेनैव विज्ञानं विशुद्धं च स्थिरं भवेत्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആ മഹാത്മ മുനിയിൽ നിന്നു സത്യാനുഭവങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; നിരന്തര അഭ്യാസം കൊണ്ടുമാത്രം വിവേകാത്മക ആത്മജ്ഞാനം ശുദ്ധവും സ്ഥിരവുമാകുന്നു.

Verse 62

तेजोरूपाणि सर्वाणि सर्वं पश्यति योगवित् देवबिम्बान्यनेकानि विमानानि सहस्रशः

യോഗവിദൻ എല്ലാം തേജോമയ രൂപങ്ങളായി കാണുന്നു; അവൻ സമഗ്രമായി—അനേകം ദേവപ്രതിബിംബങ്ങളും സഹസ്ര സഹസ്ര ദിവ്യ വിമാനങ്ങളും—ദർശിക്കുന്നു.

Verse 63

पश्यति ब्रह्मविष्ण्विन्द्रयमाग्निवरुणादिकान् ग्रहनक्षत्रताराश् च भुवनानि सहस्रशः

അവൻ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, യമൻ, അഗ്നി, വരുണൻ മുതലായ ദേവന്മാരെ ദർശിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, താരകൾ, സഹസ്ര ഭുവനങ്ങളും കാണുന്നു—പതി ശിവന്റെ കൃപയാൽ പാശം അതിക്രമിച്ച പശുവിൽ ഈ ദർശനം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 64

पातालतलसंस्थाश् च समाधिस्थः स पश्यति आत्मविद्याप्रदीपेन स्वस्थेनाचलनेन तु

സമാധിസ്ഥനായ അവൻ പാതാളതലങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലോകങ്ങളെയും കാണുന്നു; ആത്മവിദ്യയുടെ ദീപംകൊണ്ട്—സ്വസ്ഥനായി, ആത്മനിഷ്ഠനായി, അചലനായി—ദർശിക്കുന്നു.

Verse 65

प्रसादामृतपूर्णेन सत्त्वपात्रस्थितेन तु तमो निहत्य पुरुषः पश्यति ह्यात्मनीश्वरम्

മനസ്സെന്ന പാത്രം സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ട് പ്രസാദാമൃതം നിറഞ്ഞാൽ, പുരുഷൻ തമസിനെ നശിപ്പിച്ച് ആത്മത്തിനുള്ളിൽ തന്നേ ഈശ്വരനെ—പതിയെ—ദർശിക്കുന്നു.

Verse 66

तस्य प्रसादाद्धर्मश् च ऐश्वर्यं ज्ञानमेव च वैराग्यमपवर्गश् च नात्र कार्या विचारणा

അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ധർമ്മം, ഐശ്വര്യം, സത്യജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, അപവർഗം (മോക്ഷം) എന്നിവയും ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമോ കൂടുതൽ വിചാരണമോ വേണ്ടതില്ല।

Verse 67

न शक्यो विस्तरो वक्तुं वर्षाणामयुतैरपि योगे पाशुपते निष्ठा स्थातव्यं च मुनीश्वराः

അയുത വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും ഇതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വ്യാപ്തി പറയാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, പാശുപതയോഗത്തിൽ നിഷ്ഠയോടെ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളണം।