Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ ‘ക്ഷുപനാമക രാജാവിന്റെ പരാഭവവർണ്ണനം’ എന്ന പഞ്ചത്രിംശാധ്യായം സമാപിച്ചു. നന്ദി പറഞ്ഞു—അവന്റെ പൂജയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീമാൻ പുരുഷോത്തമ ഭഗവാൻ, ശ്രീയും ഭൂമിദേവിയും സഹിതം, ശംഖചക്രഗദാധരനായി, പ്രസന്നനായി।

Verse 2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

കിരീടധാരി, പദ്മം കൈയിൽ ധരിച്ചവൻ, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ, പീതാംബരം ധരിച്ച ഭഗവാൻ ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ചുറ്റിനിന്നു।

Verse 3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ അവനു ദിവ്യദർശനം നൽകി; ആ ദിവ്യദർശനത്താൽ തന്നേ അവൻ ദേവനായ ജനാർദനനെ ദർശിച്ചു।

Verse 4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

ഗരുഡധ്വജനെ നമസ്കരിച്ചു അവൻ ഇഷ്ടവചനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു—“നീ ആദി, നീ അനാദി; ഹേ ജനാർദന, നീ തന്നേ പ്രകൃതി.”

Verse 5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

നീ തന്നേ പുരുഷൻ, ജഗന്നാഥൻ; നീ തന്നേ വിഷ്ണു, വിശ്വേശ്വരൻ. നീ തന്നേ ആ ബ്രഹ്മാ—വിശ്വമൂർത്തിയായ പിതാമഹൻ, സൃഷ്ടിയുടെ ആദികാരണം.

Verse 6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

നീ തന്നെയാണ് ആദി തത്ത്വം; നീ തന്നെയാണ് പരമ ജ്യോതി. ഹേ ജനാർദന, നീ പരമാത്മാവും പരമ ധാമവും—ഹേ ശ്രീപതേ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഭൂപതേ, പ്രഭോ।

Verse 7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

നിന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു, തമോഗുണത്തിൽ ആവൃതനായി; നിന്റെ പ്രസാദത്തിൽ നിന്ന് ജഗദ്ധാതാവായ പിതാമഹ ബ്രഹ്മാവ് രജോഗുണയുക്തനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഹേ പതി, ഗുണലീലയിൽ ദേവന്മാരുടെ ഉദയം നിന്റെ അധീനമാണ്.

Verse 8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ സ്വയം വിഷ്ണു സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി പുരുഷോത്തമനാകുന്നു. ഹേ കാലമൂർത്തേ, ഹേ ഹരി-വിഷ്ണോ, ഹേ നാരായണ, ജഗന്മയ—ഇതെല്ലാം പതി-പ്രഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടുതന്നെ.

Verse 9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

ഹേ വിശ്വമൂർത്തി മഹേശ്വരാ! മഹത്, ഭൂതാദി, തന്മാത്രകൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം നിനക്കാൽ തന്നെ അധിഷ്ഠിതവും നിയന്ത്രിതവും ആകുന്നു; നീ തന്നെയാണ് അന്തര്യാമി അധിപതി.

Verse 10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ പിതാമഹാ, ഹേ ജഗദ്ഗുരോ—പ്രസന്നനാകണമേ. ഹേ ദേവദേവേശാ, ഹേ പരമേശ്വരാ—കൃപചെയ്ത് പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

ഹേ ജഗന്നാഥാ, പ്രസാദിക്കണമേ. ശരണ്യനായ നിന്റെ ശരണത്തിൽ ഞാൻ ശരണാഗതൻ. ഹേ വൈകുണ്ഠാ, ഹേ ശൗരി, ഹേ സർവ്വജ്ഞ മഹാബാഹു വാസുദേവാ—എന്നെ കാത്തരുളണമേ.

Verse 12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

ഹേ സംകർഷണാ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ; ഹേ പ്രദ്യുമ്നാ, ഹേ പുരുഷോത്തമാ; ഹേ അനിരുദ്ധാ, ഹേ മഹാവിഷ്ണോ, ഹേ സദാ വിഷ്ണോ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

ഹേ വിഷ്ണോ, നിന്റെ ദിവ്യ ആസനം അവ്യക്തമാണ്; അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു നിലകൊള്ളുന്നു—സഹസ്രഫണങ്ങളോടുകൂടിയ, തമോമൂർത്തി, ധരാധരൻ.

Verse 14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

ഹേ ദേവേശാ, താഴെ ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം—ഇവയാണ് ഈ പവിത്ര ആസനത്തിന്റെ പാദരൂപങ്ങൾ, ഹേ സുവ്രതാ.

Verse 15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

നിന്റെ പാദങ്ങൾ സപ്ത പാതാളങ്ങൾ; ഭൂമിയുടെ ഘനഭാഗം തന്നെയാണ് നിന്റെ ദേഹം. സപ്ത സമുദ്രങ്ങൾ നിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ, സപ്ത ദിക്കുകൾ നിന്റെ മഹാബാഹുക്കൾ.

Verse 16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

ഹേ സർവ്വവ്യാപി വിഭോ! ദ്യൗലോകം നിന്റെ ശിരസ്സാണ്, ആകാശം നിന്റെ നാഭിയാണ്, വായു നിന്റെ നാസികകളിൽ അധിവസിക്കുന്നു. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിന്റെ രണ്ടു നേത്രങ്ങൾ; പുഷ്കരാദി പദ്മജഗണങ്ങൾ നിന്റെ കേശങ്ങൾ—ഈ ജഗത്ത് നിന്റെ ദിവ്യദേഹമാണ്.

Verse 17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

നക്ഷത്രതാരകളാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശം അവനു കണ്ഠാഭരണമായ അലങ്കാരമാണ്. ദേവേശനും പുരുഷോത്തമനും ആയ, സ്വയം നിത്യപൂജ്യനായ അവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ യഥാർത്ഥമായി സ്തുതിക്കുമ്?

Verse 18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്ത ദിവ്യകർമ്മവും, കേട്ടതും, കീർത്തിച്ചതും—ഇതിൽ എന്തെങ്കിലും അനുചിതമുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ ഈശ, ക്ഷമിക്കണമേ. ഹേ നാരായണ, നമസ്കാരം.

Verse 19

शैलादिरुवाच इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—ഇത് വൈഷ്ണവ സ്തോത്രമാണ്; സർവ്വപാപനാശിനി. ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, വിധിപൂർവ്വം പാടുമ്പോൾ കേൾക്കുന്നവനും പാപക്ഷയം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) ഇത് ശ്രവിപ്പിച്ചാൽ, അവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രാദി ത്രിദശേശ്വരന്മാരോടുകൂടെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ച്, സ്തുത്യനും അജേയനുമായ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ച്, ഭക്തിയോടെ ജനാർദനനെ ദർശിച്ച് ശിരസ്സാൽ പ്രണാമം ചെയ്ത് തന്റെ അപേക്ഷ അറിയിച്ചു।

Verse 22

राजोवाच भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! ‘ദധീചി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ട്; അദ്ദേഹം ധർമ്മജ്ഞനും വിനീതചിത്തനും; മുൻപ് അദ്ദേഹം എന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു।

Verse 23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

അവൻ എപ്പോഴും എല്ലാവരാലും അവധ്യൻ; ശങ്കരാരാധനയിൽ തത്പരൻ. എങ്കിലും അവഹേളനത്തോടെ ഇടത് പാദം കൊണ്ട് എന്റെ ശിരസ്സിൽ അമർത്തി।

Verse 24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

അപ്പോൾ ദേവേശൻ വിശ്വജഗത്പതിയായ വിഷ്ണുവിനെ അടിച്ചു. അഹങ്കാരമദത്തിൽ മുങ്ങി അവൻ എല്ലാടവും—“ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല” എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

ഹേ ജഗദീശ്വരാ! ആ ദധീചി വിപ്രനെ ജയിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ജനാർദനാ! യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹിതകരമായ വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുവാൻ അർഹൻ നീയേ।

Verse 26

शैलादिरुवाच ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവ് ദധീചിയുടെ അവധ്യത്വം അറിഞ്ഞ് ഹരിയും മഹേശ്വരന്റെ അതുല പ്രഭാവം സ്മരിച്ചു।

Verse 27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചു ഹരി പറഞ്ഞു—“ബ്രഹ്മാവിന്റെ ക്ഷുധയിൽ നിന്നുയർന്ന ഭയം ഇതാണ്. രാജേന്ദ്രാ, വിപ്രന്മാർക്ക് ഭയമില്ല; മഹേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്ക.”

Verse 28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

ഹേ നൃപാ, രുദ്രഭക്തർക്ക് പ്രത്യേകമായി എപ്പോഴും അഭയം ലഭിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും താഴ്ന്നവർക്കും സംരക്ഷണമുണ്ടെങ്കിൽ, ദധീചിക്ക് എത്രയധികം!

Verse 29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ ഭൂപതേ, നിനക്ക് വിജയം ഇല്ല. എന്റെ ശ്വശുരനായ വിപ്രന്റെ ശാപം ഫലിക്കാനായി ഞാൻ ദുഃഖം വരുത്തുന്നു.

Verse 30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അവന്റെ ശാപത്താൽ ദക്ഷയജ്ഞത്തിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം എന്റെ വിനാശം സംഭവിക്കും; പിന്നെ പുനരുത്ഥാനവും ഉണ്ടാകും.

Verse 31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭൂപതേ! സർവ്വയത്നത്തോടും കൂടി ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ സമീപിച്ച്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ദധീചിയുടെ സഹായബലത്തോടെ നിന്റെ വിജയത്തിനായി ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും।

Verse 32

शैलादिरुवाच श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—വാക്കുകൾ കേട്ട് ക്ഷുപൻ ജനാർദനനോട് “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഭഗവാനും ദധീചി ബ്രാഹ്മണന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം സ്വീകരിച്ചു. ജഗദ്ഗുരു ബ്രഹ്മർഷി ദധീചിയെ വന്ദിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 34

श्रीभगवानुवाच भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദധീച ബ്രഹ്മർഷേ! ഹേ അവ്യയ, ഭവൻ (ശിവൻ) ആരാധനയിൽ നിത്യരതനായവനേ—നിനക്കിൽ നിന്ന് ഒരു വരം ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ദയചെയ്ത് അത് നൽകുക।

Verse 35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

ദേവദേവനായ വിഷ്ണു അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ദധീചി പറഞ്ഞു—“നിന്റെ അഭിലാഷം എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം; നിന്നെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല।”

Verse 36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

ഹേ ജനാർദന, നീ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശ ജനാർദന, ഭൂത‑ഭാവി‑വർത്തമാനം എല്ലാം നീ അറിയുന്നു.

Verse 37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

രുദ്രപ്രസാദത്താൽ ഇത് അറിയപ്പെട്ടു—ഹേ സുവ്രത, ‘ദ്വിജത്വ’ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്ക. ഹേ ദേവേശ മധുസൂദന, ഈ ചെറു അർപ്പണത്തിലൂടെ നീ രുദ്രനെ സത്യമായി ആരാധിച്ചു.

Verse 38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ഹര, നിന്റെ ഭക്തവത്സലത ഞാൻ അറിയുന്നു. ഹേ പ്രഭോ, ഈ ഭക്ത‑വാത്സല്യം നിനക്കുള്ളിൽ മാത്രമേ നിത്യമായി നിലകൊള്ളൂ.

Verse 39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

ഹേ ഭഗവൻ, ഭവ (ശിവ)‑ആരാധനയിൽ രതനായ എനിക്കു ഇനിയും ഏതെങ്കിലും ഭയം ശേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ വരദ കമലനേത്രാ, അത് ശ്രദ്ധയോടെ എനിക്കു പറയണമേ.

Verse 40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഹേ ജനാർദന, ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ലോകത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ദൈത്യന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും പോലും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 41

नन्द्युवाच श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

നന്ദി പറഞ്ഞു—ദധീചിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജനാർദനൻ സമ്മതിച്ചു. ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ദ്വിജവേഷം ഉപേക്ഷിച്ച്, തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി മന്ദഹാസത്തോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 42

श्रीभगवानुवाच भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദധീചി, ഹേ സുവ്രത! നിനക്ക് എവിടെയും ഭയം ഇല്ല; നീ ഭവൻ (ശിവൻ) എന്ന ദേവന്റെ ആരാധനയിൽ നിരതനായതിനാൽ നീ സത്യമായും സർവ്വജ്ഞനാണ്।

Verse 43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

നീ ഒരിക്കൽ മാത്രം ‘എനിക്ക് ഭയമുണ്ട്’ എന്നു പറയേണ്ടതാണ്. നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, എന്റെ നിയോഗപ്രകാരം ഇവിടെ ഈ കുറ്റിച്ചെടിയിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച് ഇരിക്കൂ।

Verse 44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

വിഷ്ണുവിന്റെ ആശ്വാസവാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും മഹാമുനി ദധീചി ദേവസത്തമനോട്—“എനിക്ക് ഭയമില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

ദേവദേവനായ ശംഭു—സാക്ഷാൽ പിനാകധാരിയായ ശർവ്വൻ, ശങ്കരൻ, സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു—അവന്റെ ദിവ്യപ്രഭാവത്താൽ മഹാമുനിക്ക് നേരിട്ടുള്ള സാക്ഷാത്കാരം ലഭിച്ചു।

Verse 46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

അപ്പോൾ ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ ഹരി ക്രുദ്ധനായി. ചക്രം ഉയർത്തി മുനിശ്രേഷ്ഠനെ ദഹിപ്പാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

ദധീചിയുടെ മഹാതേജസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രത്തിന്റെ അഗ്രം മങ്ങിയതായി; മുള്ളിച്ചെടിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വാൾ മങ്ങുന്നതുപോലെ।

Verse 48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

ചക്രത്തിന്റെ മങ്ങിയ അഗ്രം കണ്ട ദധീചി പുഞ്ചിരിയോടെ ചക്രധാരിയോട് പറഞ്ഞു—സത്-അസത്, അവ്യക്ത-വ്യക്തങ്ങളുടെ പ്രത്യക്ഷ കാരണമേ।

Verse 49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

ഭഗവാനേ! നിങ്ങൾ തന്നേ പരിശ്രമത്തോടെ ഒരിക്കൽ അതിപുരാതനവും അത്യന്തം ഭയങ്കരവുമായ, വിഷ്ണുവിന്റെ ‘സുദർശനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ചക്രം ലഭിച്ചു।

Verse 50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

ഹേ ഹരി! ഭവൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ ഈ ശുഭചക്രം ഇവിടെ എന്നെ വധിക്കുവാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രാദി മറ്റു അസ്ത്രങ്ങളാലും ശ്രമിക്കുന്നത് നിനക്കു യുക്തം।

Verse 51

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടും ആയുധം ശക്തിഹീനമായത് കണ്ടും, അവന്റെ മേൽ വീണ്ടും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു സർവ്വാസ്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ—ദിവ്യസ്ഥാനത്തിൽ ക്ഷയമില്ലാത്ത മഹാബലികൾ—വിഷ്ണുവിന്റെ സഹായം തേടി; കാരണം അദ്ദേഹം അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള ഒരേയൊരു ദ്വിജനോടു യുദ്ധത്തിന് മുന്നേറിയിരുന്നു।

Verse 53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

അപ്പോൾ ദധീചി കുശപ്പുല്ലിന്റെ ഒരു മുത്തി എടുത്ത് ഭവൻ (ശിവൻ)നെ സ്മരിച്ചു; സർവ്വത്തെ വശീകരിക്കുന്ന ആ ഋഷി ദേവന്മാർക്ക് വജ്രസമമായ തന്റെ അസ്ഥികൾ അർപ്പിച്ചു।

Verse 54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ദിവ്യ ത്രിശൂലം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; യുഗാന്താഗ്നിപോലെ അത് ദേവന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കാനുള്ള നിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

ഹേ മുനേ! ഇന്ദ്രൻ, നാരായണൻ മുതലായ ദേവന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ച എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ആ ത്രിശിഖ (ത്രിശൂലം) മുമ്പിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! സർവ്വ ദേവന്മാരും വീര്യം തകർന്നു ഓടിപ്പോയി. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, പുരുഷോത്തമൻ, തന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നൊരു ദിവ്യപ്രകടനം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

തന്നോടു സാമ്യമുള്ള ദിവ്യ ഗണങ്ങൾ ലക്ഷലക്ഷമായി ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, മുനിസത്തമൻ അവയെല്ലാം പെട്ടെന്നു ദഹിപ്പിച്ചു ഭസ്മമാക്കി.

Verse 58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

പിന്നീട് വിസ്മയവും ആത്മബോധവും ഉണർത്തുവാൻ ഹരി വിശ്വരൂപം ധരിച്ചു. ആ ഹരിയുടെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയായി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ അതിനെ നേരിൽ കണ്ണാൽ കണ്ടു.

Verse 59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിപ്രൻ ദധീചി ദേവഗണങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു; അതുപോലെ രുദ്രന്മാരുടെ കോടികളും ശിവഗണങ്ങളുടെ കോടികളും പറഞ്ഞു.

Verse 60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

അപ്പോൾ വിശ്വമൂർത്തിയുടെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ അണ്ഡരൂപ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ കോടികൾ കോടികൾ കണ്ടു—അവിടെ തന്നെയായി സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ പ്രകടനം ദർശിച്ച്—ച്യാവനൻ ആ ദർശനത്തിൽ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു.

Verse 61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

ജലത്താൽ അഭ്യുക്ഷ്യ ചെയ്ത് മഹാമുനി വിഷ്ണുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു—ഹേ ജഗന്നാഥാ, ജഗന്മയാ, അജാ, വിഭൂ, വിശ്വരൂപ വിഷ്ണോ!

Verse 62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

ഹേ മഹാബാഹോ മാധവാ, മായയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ. പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ സ്വഭാവം വിചാരിച്ചാലും ആയിരക്കണക്കിന് വിജ്ഞാനങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ദുർവിജ്ഞേയമാകുന്നു.

Verse 63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

ഹേ അനിന്ദിതാ, നിന്നോടുകൂടെ സമസ്ത ജഗത്തെയും എന്നിൽ കാണുക; ബ്രഹ്മാവിനെയും രുദ്രനെയും കാണുക. ഞാൻ നിനക്ക് ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകുന്നു.

Verse 64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി തന്റെ ശരീരത്തിൽ തന്നെ സമസ്ത തത്ത്വവും ദർശിപ്പിച്ചു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ഹരി ദേവനോട് പറഞ്ഞു—സകല ദേവഭാവത്തിന്റെയും ഉദ്ഭവമായവനേ!

Verse 65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

ഹേ പ്രഭോ വിഷ്ണോ, ഇത് ഈ മായയാലോ, മന്ത്രശക്തിയാലോ, വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവശക്തിയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ധ്യാനശക്തിയാലോ സിദ്ധിക്കുന്നതാണോ?

Verse 66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

അതുകൊണ്ട് ഈ മായയെ ഉപേക്ഷിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നീ യോഗ്യനാണ്. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടും ആ അത്ഭുത മഹിമ കണ്ടും അവൻ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയം കൈവരിച്ചു.

Verse 67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

ദേവന്മാർ വീണ്ടും ഭീതിയിൽ ഓടിപ്പോയി; ലോകഗുരുവായ പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവനായ നാരായണനെ തടഞ്ഞ് നിശ്ചേഷ്ടനാക്കി—ലോകക്രമം കലങ്ങാതിരിക്കുവാൻ।

Verse 68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട് അതിനാൽ കീഴടങ്ങിയവനായി ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ആ മഹാമുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവിടേക്ക് പോയി. ഇങ്ങനെ പാശു-ജീവൻ വൈരമൊഴിഞ്ഞ് വിനയത്തിലൂടെ പതിയായ പരമേശ്വരനിലേക്കു നീങ്ങുന്നു।

Verse 69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ ക്ഷുപൻ മുനീശ്വരനായ ദധീചിയെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ച്, ഉടൻ വന്ദിച്ച്, വിറയുന്ന മനസ്സോടെ അപേക്ഷിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

ദധീചി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഹേ സഖേ, അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ ചെയ്തതു ക്ഷമിക്കണമേ. വിഷ്ണുവായാലും ദേവന്മാരായാലും—രുദ്രഭക്തനിൽ അവർക്കെന്ത് അധികാരം?

Verse 71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

ഹേ പരമേശാ, പ്രസാദിച്ചാലും. ഭക്തരില്‍ ശ്രേഷ്ഠനായുള്ളോവേ, ദുര്‍ജ്ജനങ്ങള്‍ക്ക് ഭക്തി ലഭിക്കുക പ്രയാസമാണ്. എന്നെപ്പോലുള്ള അധമനായ ക്ഷത്രിയന് അത്തരം ഭക്തി ലഭിക്കുക അത്യന്തം ദുര്‍ലഭമത്രേ.

Verse 72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

ഇതുകേട്ട് അദ്ദേഹത്തില്‍ അനുഗ്രഹം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, തപസ്വികളില്‍ ശ്രേഷ്ഠനും മുനിശ്രേഷ്ഠനുമായ ദധീചി മഹര്‍ഷി രാജാവിനെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും ദേവോത്തമന്മാരെ ശപിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

ഇന്ദ്രനോടും മുനീശ്വരന്മാരോടും കൂടിയ ദേവന്മാര്‍, സാക്ഷാല്‍ വിഷ്ണുവിനാല്‍ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരാണെങ്കില്‍ കൂടി, രുദ്രന്‍റെ കോപാഗ്നിയാല്‍ നശിപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

മഹാത്മാവായ ദക്ഷപ്രജാപതിയുടെ പുണ്യമായ യാഗത്തില്‍ വെച്ച്, ഇപ്രകാരം ശപിച്ചശേഷം, ദ്വിജോത്തമനായ ദധീചി ക്ഷുപനെ നോക്കി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ബ്രാഹ്മണര്‍ ദേവന്മാരാലും രാജാക്കന്മാരാലും വിവിധ ഗണങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്. ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ബ്രാഹ്മണര്‍ തന്നെയാണ് യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ബലവാന്മാരും പ്രഭാവമുള്ളവരും.

Verse 76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. രാജാവ് ദധീചിയെ വന്ദിച്ച്, ദേഹധർമ്മത്തിന്റെ നിശ്ചിത ക്ഷയം അംഗീകരിച്ച്, തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

ആ തീർത്ഥം തന്നെയാണ് ‘സ്ഥാനേശ്വരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത്. സ്ഥാനേശ്വരത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ, ബന്ധിത പശു-ജീവനും പാശഹര പതി ശിവനോടുള്ള ശിവസായുജ്യം—പൂർണ്ണ ഏകത്വം—ലഭിക്കും।

Verse 78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

ഹേ മഹാമുനേ, ക്ഷുബ്ധനും ദധീചിയും തമ്മിലുള്ള വിവാദവും, ദധീചിയുടെയും ഭവൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)റെയും മഹിമാ-പ്രഭാവവും ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു।

Verse 79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ക്ഷുബ്ധനും ദധീചിയും തമ്മിലുള്ള ഈ ദിവ്യ വിവാദം ആരെങ്കിലും കീർത്തനം ചെയ്താൽ, അവൻ അപമൃത്യുവിനെ ജയിച്ച് ദേഹാന്തത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ഈ സംഗ्राम-പ്രസംഗം കീർത്തനം ചെയ്ത് യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന് എപ്പോഴും മരണഭയം ഇല്ല; അവൻ വിജയം നേടും. പാശഹര പതി ശിവസ്മരണം ദേഹധാരി പശു-ജീവന് അപകടത്തിൽ കവചമാകുന്നു।