Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते / केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ… ‘മദനപുനർഭവ’ എന്ന മുപ്പതാം അധ്യായം. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ‘ശ്രീപുരം’ എന്നത് എന്ത്? ഏത് രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു? മുമ്പ് അത് ആരാണ് നിർമ്മിച്ചത്? അതെല്ലാം എനിക്ക് അറിയിക്കൂ।

Verse 2

कियत्प्रमाणं किं वर्णं कथयस्व मम प्रभो / त्वमेव सर्वसन्देहपङ्कशोषणभास्करः

പ്രഭോ! ഇതിന്റെ പ്രമാണം എത്ര, വർണം എന്ത്—എനിക്ക് പറയുക; സർവ്വസന്ദേഹരൂപ പാങ്കിനെ ഉണക്കുന്ന ഭാസ്കരൻ നീയേ.

Verse 3

हयग्रीव उवाच यथा चक्ररथं प्राप्य पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतम् / महायागानलोत्पन्ना ललिता परमेश्वरी

ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു— മുൻപറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ചക്രരഥം പ്രാപിച്ച്, മഹായാഗാഗ്നിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ലലിതാ പരമേശ്വരി…

Verse 4

कृत्वा वैवाहिकीं लीलां ब्रह्माद्यैः प्रार्थिता पुनः / व्यजेष्ट भण्डनामानमसुरं लोककण्टकम्

വൈവാഹിക ലീല നടത്തി, ബ്രഹ്മാദികൾ വീണ്ടും പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ, ലോകകണ്ഠകനായ ‘ഭണ്ഡ’ എന്ന അസുരനെ നീ ജയിച്ച് സംഹരിച്ചു।

Verse 5

तदा देवा महेन्द्राद्याः सन्तोषं बहु भेजिरे / अथ कामेश्वरस्यापि ललितायाश्च शोभनम् / नित्योपभोगसर्वार्थं मन्दिरं कर्तुमुत्सुकाः

അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. തുടർന്ന് കാമേശ്വരനും ലലിതാദേവിക്കും നിത്യോപഭോഗത്തിനുള്ള സർവ്വാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ശോഭനമായ മന്ദിരം പണിയാൻ അവർ ഉത്സുകരായി।

Verse 6

कुमारा ललितादेव्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / वर्धकिं विश्वकर्माणं सुराणां शिल्पकोविदम्

ലലിതാദേവിയുടെ കുമാരന്മാരും ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-മഹേശ്വരന്മാരും, സുരന്മാരുടെ ശില്പത്തിൽ നിപുണനായ വർധകിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ (ആഹ്വാനിച്ചു)।

Verse 7

सुराणां शिल्पनं च मयं मायाविचक्षणम् / आहूय कृतसत्कारानूचिरे ललिताज्ञया

സുരന്മാരുടെ ശില്പിയും മായയിൽ നിപുണനുമായ മയനെ വിളിച്ചു, സത്കരിച്ച്, ലലിതാദേവിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 8

अधिकारिपुरुषा ऊचुः भो विश्वकर्मञ्छिल्पज्ञ भोभो मय महोदय / भवन्तौ सर्वशास्त्रज्ञौ घटनामार्गकोविदौ

അധികാരികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ ശില്പജ്ഞനായ വിശ്വകർമ്മാ! ഹേ മഹോദയ മയാ! നിങ്ങൾ ഇരുവരും സർവ്വശാസ്ത്രജ്ഞരും നിർമ്മാണമാർഗ്ഗത്തിൽ നിപുണരുമാണ്।

Verse 9

संकल्पमात्रेण महाशिल्पकल्पविशारदौ / युवाभ्यां ललितादेव्या नित्यज्ञानमहोदधेः

സങ്കൽപമാത്രത്താൽ തന്നെ നിങ്ങൾ ഇരുവരും മഹാശില്പകല്പത്തിൽ നിപുണരായി, നിത്യജ്ഞാനമഹോദധി ആയ ലലിതാദേവിയുടെ കാര്യം സിദ്ധിപ്പിക്കുവിൻ।

Verse 10

षोडशीक्षेत्रमध्येषु तत्क्षेत्रसमसंख्यया / कर्तव्या श्रीनगर्यो हि नानारत्नैरलङ्कृताः

ഷോഡശീ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ, ആ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സമസംഖ്യയായി, നാനാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ശ്രീനഗരികൾ നിർമിക്കേണ്ടതാകുന്നു।

Verse 11

यत्र षोडशधा भिन्ना ललिता परमेश्वरी / विश्वत्राणाय सततं निवासं रचयिष्यति

എവിടെ ഷോഡശരൂപങ്ങളായി വിഭക്തയായ പരമേശ്വരി ലലിത, വിശ്വരക്ഷയ്ക്കായി സദാ തന്റെ നിവാസം സൃഷ്ടിക്കും।

Verse 12

अस्माकं हि प्रियमिदं मरुतामपिच प्रियम् / सर्वलोकप्रियं चैतत्तन्नाम्नैव विरच्यताम्

ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് പ്രിയമാണ്, മരുതന്മാർക്കും പ്രിയമാണ്; ഇത് സർവ്വലോകപ്രിയം ആകയാൽ, അതേ നാമത്താൽ തന്നെ ഇത് വിരചിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 13

इति कारणदेवानां वचनं सुनिशम्य तौ / विश्वकर्ममयौ नत्वा व्यभाषेतां तथास्त्विति

കാരണദേവന്മാരുടെ വചനം നന്നായി കേട്ട്, അവർ ഇരുവരും വിശ്വകർമ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു—‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 14

पुनर्नत्वा पृष्टवन्तौ तौ तान्कारण पूरुषान् / केषु क्षेत्रेषु कर्तव्याः श्रीनगर्यो महोदयाः

വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു ആ ഇരുവരും കാരണപുരുഷന്മാരോട് ചോദിച്ചു— “ഏത് ഏത് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ മഹോദയ ശ്രീനഗരികൾ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്?”

Verse 15

ब्रह्माद्याः परिपृष्टास्ते प्रोचुस्तौ शिल्पिनौ पुनः / क्षेत्राणां प्रविभागं तु कल्पयन्तौ यथोचितम्

ബ്രഹ്മാദികൾ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർ ആ രണ്ടു ശില്പികളോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ വിഭജനം യഥോചിതമായി ക്രമീകരിക്കുവിൻ.”

Verse 16

कारणपुरुषा ऊचुः प्रथमं मेरुपृष्ठे तु निषधे च महीधरे / हेमकूटे हिमगिरौ पञ्चमे गन्धमादने

കാരണപുരുഷന്മാർ പറഞ്ഞു— “ആദ്യം മേരു-പൃഷ്ഠത്തിൽ, പിന്നെ നിഷധ പർവതത്തിൽ; ഹേമകൂടത്തിൽ, ഹിമഗിരിയിൽ, അഞ്ചാമതായി ഗന്ധമാദനത്തിൽ.”

Verse 17

नीले मेषे च शृङ्गारे महेन्द्रे च महागिरौ / क्षेत्राणि हि नवैतानि भौमानि विदितान्यथ

നീല, മേഷ, ശൃംഗാര, മഹേന്ദ്ര, മഹാഗിരി— ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിലെ ഈ ഒമ്പത് ക്ഷേത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് അറിയുക.

Verse 18

औदकानि तु सप्तैव प्रोक्तान्यखिल सिन्धुषु / लवणो ऽब्धीक्षुसाराब्धिः सुराब्धिर्घृतसागरः

സകല സിന്ധുക്കളിലും ജലബന്ധമായ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു— ലവണാബ്ധി, ഇക്ഷുസാരാബ്ധി, സുരാബ്ധി, ഘൃതസാഗരം മുതലായവ.

Verse 19

दधिसिन्धुः क्षीरसिन्धुर्जलसिन्धुश्च सप्तमः / पूर्वोक्ता नव शैलेन्द्राः पश्चात्सप्त च सिन्धवः

ദധി-സിന്ധു, ക്ഷീര-സിന്ധു, ജല-സിന്ധു—ഇവയെ ഏഴാമത്തെ (സിന്ധു/സമുദ്ര)മായി പറയുന്നു. മുമ്പ് ഒമ്പത് ശൈലേന്ദ്രന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പിന്നെ ഏഴ് സിന്ധുക്കളും വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 20

आत्दृत्य षोडश क्षेत्राण्यंबाश्रीपुरकॢप्तये / येषु दिव्यानि वेश्मानि ललिताया महौजसः / सृजतं दिव्यघटनापण्डितौ शिल्पिनौ युवाम्

അംബയുടെ ശ്രീപുരം നിർമ്മിക്കുവാൻ പതിനാറു ക്ഷേത്രങ്ങളെ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ച്—അവിടങ്ങളിൽ മഹൗജസ്വിനിയായ ലലിതാദേവിയുടെ ദിവ്യ വേശ്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുവാൻ—ദിവ്യ നിർമ്മിതിയിൽ പണ്ഡിതരായ യുവ ശില്പികളേ, നിങ്ങൾ അവ സൃഷ്ടിക്കുവിൻ.

Verse 21

येषु क्षेत्रेषु कॢप्तानि घ्नन्त्या देव्या महासुरान् / नामानि नित्यानाम्नैव प्रथितानि न संशयः

മഹാദേവി മഹാസുരന്മാരെ വധിച്ചുകൊണ്ട് ഏത് ഏത് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ (തന്റെ ധാമങ്ങൾ) സ്ഥാപിച്ചുവോ, അവയുടെ നാമങ്ങൾ ‘നിത്യാ’ എന്ന നാമത്താലേ പ്രസിദ്ധം—സംശയമില്ല.

Verse 22

सा हि नित्यास्वरूपेण कालव्याप्तिकरी परा / सर्वं कलयते देवी कलनाङ्कतया जगत्

ആ പരാദേവി നിത്യസ്വരൂപമായി കാലവ്യാപ്തി വരുത്തുന്നവൾ; ദേവി തന്റെ ‘കലന’ ശക്തിയാൽ സർവ്വ ജഗത്തെയും അളന്ന് ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 23

नित्यानाच महाराज्ञी नित्या यत्र न तद्भिदा / अतस्तदीयनाम्ना तु सनामा प्रथिता पुरा

ഹേ മഹാരാജാ, ‘നിത്യാ’ ഉള്ളിടത്ത് അവളോടു ഭേദമില്ല; അതിനാൽ അവളുടെ തന്നെ നാമത്താൽ അത് (സ്ഥലം/ദേവി) പുരാതനകാലം മുതൽ ‘സനാമാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 24

कामेश्वरीपुरी चैव भगमालापुरी तथा / नित्यक्लिन्नापुरीत्यादिनामानि प्रथितान्यलम्

കാമേശ്വരീപുരി, ഭഗമാലാപുരി, നിത്യക്ലിന്നാപുരി മുതലായ നാമങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 25

अतो नामानि वर्णेन योग्ये पुण्यतमे दिने / महाशिल्पप्रकारेण पुरीं रचयतां शुभाम्

അതുകൊണ്ട് ആ നാമങ്ങൾക്കനുസരിച്ച്, യോഗ്യവും പരമ പുണ്യകരവുമായ ദിനത്തിൽ, മഹാശില്പവിധിപ്രകാരം ശുഭമായ പുരി നിർമ്മിക്കട്ടെ.

Verse 26

इति कारणकृत्येन्द्रैर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः / प्रोक्तौ तौ श्रीपुरीस्थेषु तेषु क्षेत्रेषु चक्रतुः

ഇങ്ങനെ കാരണകാര്യങ്ങളുടെ അധിപതികളായ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും പ്രസ്താവിച്ചു; അവർ ഇരുവരും ശ്രീപുരിയിൽ സ്ഥിതമായ ആ ആ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 27

अथ श्रीपुरविस्तारं पुराधिष्ठातृदेवताः / कथयाम्यहमाधार्य लोपामुद्रापते शृणु

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശ്രീപുരിയുടെ വിപുലതയും നഗരത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകളെയും വിവരിക്കുന്നു; ഹേ ലോപാമുദ്രാപതേ, ആധാരമാക്കി ശ്രവിക്കൂ.

Verse 28

यो मेरुरखिलाधारस्तुङ्गश्चानन्तयोजनः / चतुर्दशजगच्चक्रसंप्रोतनिजविग्रहः

ആ മേരുവാണ് സർവ്വത്തിന്റെയും ആധാരം; അത്യുച്ചവും അനന്ത യോജന വ്യാപ്തിയുമുള്ളത്; അതിന്റെ സ്വരൂപം ചതുര്ദശ ലോകചക്രത്തിൽ നെയ്തുപോലെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 29

तस्य चत्वारि शृङ्गाणि शक्रनैरृतवायुषु / मध्यस्थलेषु जातानि प्रोच्छ्रायस्तेषु कथ्यते

അതിന്റേ നാലു ശൃംഗങ്ങൾ ശക്രൻ, നൈഋതി, വായു എന്നീ ദിക്കുകളുടെ മദ്ധ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജനിച്ചു; അവയുടെ പ്രോച്ഛ്രായം (ഉയരം) ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 30

पूर्वोक्तशृङ्गत्रितयं शतयोजनमुन्नतम् / शतयोजनविस्तारं तेषु लोकास्त्रयो मताः

മുമ്പ് പറഞ്ഞ മൂന്ന് ശൃംഗങ്ങൾ നൂറ് യോജന ഉയരവും നൂറ് യോജന വിസ്താരവും ഉള്ളവയാണ്; അവയിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 31

ब्रह्मलोको विष्णुलोकः शिवलोकस्तथैव च / एतेषां गृहविन्यासान्वक्ष्याम्यवसरान्तरे

ബ്രഹ്മലോകം, വിഷ്ണുലോകം, ശിവലോകം എന്നിവയാണ്; ഇവയുടെ ഗൃഹവിന്യാസം ഞാൻ മറ്റൊരു അവസരത്തിൽ വിവരിക്കും।

Verse 32

मध्ये स्थितस्य शृङ्गस्य विस्तारं चोच्छ्रयं शृणु / चतुःशतं योजनानामुच्छ्रितं विस्तृतं तथा

മദ്ധ്യസ്ഥമായ ശൃംഗത്തിന്റെ വിസ്താരവും ഉയരവും കേൾക്കുക; അത് നാലുനൂറ് യോജന ഉയരവും അത്രതന്നെ വിസ്താരവും ഉള്ളതാണ്।

Verse 33

तत्रैव शृङ्गे महति शिल्पिभ्यां श्रीपुरं कृतम् / चतुःशतं योजनानां विस्तृत कुम्भसंभव

ഹേ കുംഭസಂಭവാ! അതേ മഹാശൃംഗത്തിൽ ശില്പികൾ ശ്രീപുരം നിർമ്മിച്ചു; അത് നാലുനൂറ് യോജന വിസ്തൃതമാണ്।

Verse 34

तत्रायं प्रविभागस्ते प्रविविच्य प्रदर्श्यते / प्राकारः प्रथमः प्रोक्तः कालायसविनिर्मितः

അവിടെ നിനക്കായി ഈ വിഭജനം പരിശോധിച്ച് വ്യക്തമായി കാണിച്ചുതരുന്നു. ആദ്യ പ്രാകാരം (കോട്ടമതിൽ) കാലായസം (കറുത്ത ഇരുമ്പ്)കൊണ്ട് നിർമ്മിതമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 35

षट्दशाधिकसाहस्रयोजनायतवेष्टनः / चतुर्दिक्षु द्वार्युतश्च चतुर्योजनमुच्छ्रितः

അതിന്റെ ചുറ്റളവ് പതിനാറായിരത്തിലധികം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്. നാലു ദിക്കുകളിലും ദ്വാരങ്ങളോടുകൂടി, ഉയരം നാല് യോജനമാണ്.

Verse 36

शालमूलपरीणाहो योजनायुतमब्धिप / शालाग्रस्य तु गव्यूतेर्नद्धवातायनं पृथक्

ഹേ അബ്ധിപാ (സമുദ്രാധിപതേ)! ശാലദ്വാരത്തിന്റെ മൂലഭാഗത്തിന്റെ പരിനാഹം പത്ത് യോജനമാണ്. ശാലയുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് ഒരു ഗവ്യൂതി അളവിൽ വേർതിരിച്ച് ബന്ധിച്ച വാതായനങ്ങൾ (ജാലകങ്ങൾ) ഉണ്ട്.

Verse 37

शालद्वारस्य चौन्नत्यमेकयोजनमाश्रितम् / द्वारेद्वारे कपाटे द्वे गव्यूत्यर्धप्रविस्तरे

ശാലദ്വാരത്തിന്റെ ഉയരം ഒരു യോജനമായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ ദ്വാരത്തിലും രണ്ട് കപാടങ്ങൾ ഉണ്ടായി, അവയുടെ വീതി അർദ്ധ ഗവ്യൂതി.

Verse 38

एकयोजनमुन्नद्धे कालायस विनिर्मिते / उभयोरर्गला चेत्थमर्धक्रोशसमायता

അവ (കപാടങ്ങൾ) ഒരു യോജന ഉയരമുള്ളതും കാലായസം (കറുത്ത ഇരുമ്പ്)കൊണ്ട് നിർമ്മിതവുമാണ്. ഇരുവശത്തെയും അർഗല (താഴ്പ്പാളി/കമ്പി) ഇങ്ങനെ അർദ്ധ ക്രോശ നീളമുള്ളതാണ്.

Verse 39

एवं चतुर्षु द्वारेषु सदृशं परिकीर्तितम् / गोपुरस्य तु संस्थानं कथये कुंभसंभव

ഇങ്ങനെ നാലു ദ്വാരങ്ങളിലും സമാനമായ രീതിയെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ കുംഭസംബവാ, ഇനി ഗോപുരത്തിന്റെ വിന്യാസം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 40

पूर्वोक्तस्य तु शालस्य मूले योजनसंमिते / पार्श्वद्वये योजने द्वे द्वे समादाय निर्मिते

മുമ്പ് പറഞ്ഞ ശാലയുടെ അടിസ്ഥാനം ഒരു യോജന അളവാണ്; ഇരുവശങ്ങളിലും രണ്ടെണ്ണം വീതം യോജനകൾ എടുത്ത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 41

विस्तारमपि तावन्तं संप्राप्तं द्वारगर्भितम् / पार्श्वद्वयं योजने द्वे मध्ये शालस्य योजनम्

വീതിയും അത്രതന്നെ; അതിൽ ദ്വാരം ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇരുവശവും രണ്ടെണ്ണം വീതം യോജന, നടുവിൽ ശാലയ്ക്ക് ഒരു യോജന.

Verse 42

मेलयित्वा पञ्च मुने योजनानि प्रमाणतः / पार्श्वद्वयेन सार्धेन क्रोशयुग्मेन संयुतम्

ഹേ മുനേ, പ്രമാണപ്രകാരം അഞ്ചു യോജനകൾ ചേർത്താൽ; ഇരുവശങ്ങളോടുകൂടി അത് രണ്ടു ക്രോശങ്ങളുടെ യുഗ്മത്തോടു സംയുക്തമാകുന്നു.

Verse 43

मेलयित्वा पञ्चसंख्यायोजनान्यायतस्तथा / एवं प्राकारतस्तत्र गोपुरं रचितं मुने

അഞ്ചെന്ന സംഖ്യയുള്ള യോജനകൾ നീളത്തിലും അതുപോലെ ചേർത്താൽ; ഹേ മുനേ, ഇങ്ങനെ പ്രാകാരദിശയിൽ അവിടെ ഗോപുരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 44

तस्माद्गोपुरमूलस्य वेष्टो विंशतियोजनः / उपर्युपरि वेष्टस्य ह्रास एव प्रकीर्त्यते

അതുകൊണ്ട് ഗോപുരത്തിന്റെ മൂലഭാഗത്തെ ചുറ്റിയ വേഷ്ടം ഇരുപത് യോജന; മുകളിലേക്കുമുകളിലേക്കുള്ള വേഷ്ടങ്ങളുടെ പരിമാണം ക്രമേണ ഹ്രസിക്കുന്നു എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 45

गोपुरस्योन्नतिः प्रोक्तापञ्चविंशतियोजना / योजनेयोजने द्वारं सकपाटं मनोहरम्

ഗോപുരത്തിന്റെ ഉയരം ഇരുപത്തിയഞ്ച് യോജന എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഓരോ യോജനത്തിലും കപാടങ്ങളോടുകൂടിയ മനോഹര ദ്വാരം ഉണ്ട്.

Verse 46

भूमिकाश्चापि तावन्त्यो यथोर्ध्वं ह्राससंयुताः / गोपुराग्रस्य निस्तारो योजनं हि समाश्रितः

അതേത്രയും ഭൂപടലങ്ങൾ (നിലകൾ) കൂടി ഉണ്ട്; മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്തോറും അവ ഹ്രാസത്തോടെ കൂടിയവയാകുന്നു. ഗോപുരശിഖരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ഒരു യോജന എന്നു സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 47

आयामो ऽपि च तावान्वै तत्र त्रिमुकुटं स्मृतम् / मुकुटस्य तु विस्तारः क्रोशमानो घटोद्भव

അതിന്റെ നീളവും അത്രതന്നെ; അവിടെ ‘ത്രിമുകുടം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ ഘടോദ്ഭവാ! മുകുടത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ഒരു ക്രോശം അളവെന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 48

क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने / मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता

ഹേ മുനേ! ഗോപുരത്തെപ്പോലെ ഹ്രാസത്തോടെ കൂടിയതായി അത് രണ്ട് ക്രോശം വരെ ഉയരുന്നു; മുകുടങ്ങളുടെ ഇടയിലെ ഭൂമി അര ക്രോശം അളവായി നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 49

मुकुटं पश्चिमे प्राच्यां दक्षिणे द्वारगोपुरे / दक्षोत्तरस्तु मुकुटाः पश्चिमद्वारगोपुरे

പശ്ചിമ ദ്വാര-ഗോപുരത്തിൽ മുകുടം; അതുപോലെ പ്രാച്യ ദിശയിലും ദക്ഷിണ ദ്വാര-ഗോപുരത്തിലും മുകുടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടണം; ദക്ഷോത്തര ഭാഗത്തിലെ മുകുടങ്ങൾ പശ്ചിമ ദ്വാര-ഗോപുരത്തിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടണം।

Verse 50

दक्षिणद्वारवत्प्रोक्ता उत्तरद्वाःकिरीटिकाः / पश्चिमद्वारवत्पूर्वद्वारे मुकुटकल्पना

ദക്ഷിണ ദ്വാരത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ഉത്തര ദ്വാരത്തിലും കിരീടങ്ങൾ (മുകുടങ്ങൾ) ഉണ്ടായിരിക്കണം; പശ്ചിമ ദ്വാരത്തിലെ രീതിപോലെ കിഴക്കൻ ദ്വാരത്തിലും മുകുട-കല്പന ചെയ്യണം।

Verse 51

कालायसाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / अन्तरे कांस्यशालस्य पूर्ववद्गोपुरो ऽन्वितः

കാലായസ എന്നു പേരുള്ള ശാലയുടെ അകത്ത്, ഒരു മാരുത-യോജന അകലത്തിൽ; കാംസ്യ-ശാലയുടെ അകത്തും മുൻപുപോലെ ഗോപുരസഹിതമായ ക്രമീകരണം ഉണ്ടായിരിക്കണം।

Verse 52

शालमूलप्रमाणं च पूर्ववत्परिकीर्तितम् / कांस्यशालो ऽपि पूर्वादिदिक्षु द्वारसमन्विन्तः

ശാലയുടെ മൂല-പ്രമാണവും മുൻപുപോലെ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; കാംസ്യ-ശാലയും കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ദ്വാരങ്ങളോടെ സമന്വിതമായിരിക്കണം।

Verse 53

द्वारेद्वारे गोपुराणि पर्वलक्षणभाञ्जि च / कालायसस्य कांस्यस्य योंऽतर्देशः समन्ततः

ഓരോ ദ്വാരത്തിലും പർവ-ലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഗോപുരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം; കാലായസവും കാംസ്യവും തമ്മിലുള്ള അന്തർദേശവും എല്ലാദിക്കുകളിലും (ഈ ക്രമീകരണത്തോടെ) സമന്വിതമായിരിക്കണം।

Verse 54

नानावृक्षमहोद्यानं तत्प्रोक्तं कुम्भसंभव / उद्भिज्जाद्यं यावदस्ति तत्सर्वं तत्र वर्तते

ഹേ കുംഭസംബവാ! നാനാവൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ ആ മഹോദ്യാനം എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; ഉദ്ഭിജ്ജാദിയായി ഉള്ളതെല്ലാം അവിടെ തന്നെയുണ്ട്.

Verse 55

परंसहस्रास्तरवः सदापुष्पाः सदाफलाः / सदापल्लवशोभाढ्याः सदा सौरभसंकुलाः

അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ശ്രേഷ്ഠവൃക്ഷങ്ങൾ—എപ്പോഴും പുഷ്പിതം, എപ്പോഴും ഫലിതം; എപ്പോഴും പല്ലവശോഭയാൽ സമൃദ്ധം, എപ്പോഴും സുഗന്ധം നിറഞ്ഞത്।

Verse 56

चूताः कङ्कोलका लोध्रा बकुलाः कर्णिकारकाः / शिंशपाश्च शिरीषाश्च देवदारुनमेरवः

അവിടെ ചൂതം (മാവ്), കങ്കോലകം, ലോധ്രം, ബകുലം, കർണികാരം; ശിംശപ, ശിരീശം, ദേവദാരു എന്നിവയും മേരുസമ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 57

पुन्नागा नागभद्राश्च मुचुकुन्दाश्च कट्फलाः / एलालवङ्गास्तक्कोलास्तथा कर्पूरशाखिनः

അവിടെ പുന്നാഗം, നാഗഭദ്രം, മുചുകുന്ദം, കട്ഫലം; കൂടാതെ ഏല, ലവംഗം, തക്കോലം, കർപ്പൂരശാഖികളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 58

पीलवः काकतुण्ड्यश्च शालकाश्चासनास्तथा / काञ्चनाराश्च लकुचाः पनसा हिङ्गुलास्तथा

അവിടെ പീലു, കാകതുണ്ഡി, ശാലകം, ആസനം; കാഞ്ചനാരം, ലകുചം, പനസം (ചക്ക) കൂടാതെ ഹിംഗുലവും ഉണ്ട്.

Verse 59

पाटलाश्च फलिन्यश्च जटिल्यो जघनेफलाः / गणिकाश्च कुरण्टाश्च बन्धुजीवाश्च दाडिमाः

പാടലാ, ഫലിനീ, ജടിലീ, ജഘനേഫലാ; കൂടാതെ ഗണികാ, കുറണ്ട, ബന്ധുജീവ, ദാഡിമ (മാതളം) വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 60

अश्वकर्णा हस्तिकर्णाश्चांपेयाः कनकद्रुमाः / यूथिकास्तालपर्ण्यश्च तुलस्यश्च सदाफलाः

അശ്വകർണ, ഹസ്തികർണ, ചാംപേയ, കനകദ്രുമ; യൂഥികാ, താലപർണീ, തുളസി, സദാഫല വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 61

तालास्तमालहिन्तालखर्जूराः शरबर्बुराः / इक्षवः क्षीरिणश्चैव श्लेष्मान्तकविभीतकाः

താല, തമാല, ഹിന്താല, ഖർജൂര, ശരബർബുര; കൂടാതെ ഇക്ഷു (കരിമ്പ്), ക്ഷീരിണ, ശ്ലേഷ്മാന്തക-വിഭീതക വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 62

हरीत्क्यस्त्ववाक्पुष्प्यो घोण्टाल्यः स्वर्गपुष्पिकाः / भल्लातकाश्च खदिराः शाखोटाश्चन्दनद्रुमाः

ഹരീതകീ, അവാക്പുഷ്പീ, ഘോണ്ടാലീ, സ്വർഗപുഷ്പികാ; കൂടാതെ ഭല്ലാതക, ഖദിര, ശാഖോട്ട, ചന്ദന വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 63

कालागुरुद्रुमाः कालस्कन्धाश्चिञ्चा वदास्तथा / उदुंबरार्जुनाश्वत्थाः शमीवृक्षा ध्रुवाद्रुमाः

കാലാഗുരു വൃക്ഷങ്ങൾ, കാലസ്കന്ധ, ചിഞ്ചാ, വദ; കൂടാതെ ഉദുംബര, അർജുന, അശ്വത്ഥ, ശമീ വൃക്ഷങ്ങളും ധ്രുവ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 64

रुचकाः कुटजाः सप्तपर्णाश्च कृतमालकाः / कपित्थास्तिन्तिणी चैवेत्येवमाध्याः सहस्रशः

രുചക, കുടജ, സപ്തപർണ്ണ, കൃതമാലക; കൂടാതെ കപിത്ത, തിന്തിണി—ഇങ്ങനെ ആദിയായവ ആയിരക്കണക്കിന് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 65

नानाऋतुसमाविष्टा देव्याः शृङ्गारहेतवः / नानावृक्षमहोत्सेधा वर्तन्ते वरशाखिनः

നാനാ ഋതുക്കളുടെ ഭാവം നിറഞ്ഞ ആ ദിവ്യ വനദേവിമാർ ശൃംഗാരത്തിന് കാരണമായിരുന്നു; പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഉയരമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ശാഖികളായ വൃക്ഷങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 66

कांस्यशालस्यान्तरोले सप्तयोजनदूरतः / चतुरस्रस्ताम्रशालः सिंधुयोजनमुन्नतः

കാംസ്യശാലയുടെ അന്തർഭാഗത്ത് ഏഴ് യോജന ദൂരത്ത് ചതുരാകൃതിയിലുള്ള താമ്രശാല ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് ഒരു യോജന ഉയരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 67

अनयोरन्तरक्षोणी प्रोक्ता कल्पकवाटिका / कर्पूरगन्धिभिश्चारुरत्नबीजसमन्वितैः

ഇവ രണ്ടിന്റെയും ഇടയിലെ ഭൂമി ‘കൽപകവാടിക’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; കർപ്പൂരസൗരഭ്യവും മനോഹര രത്നബീജങ്ങളും അതിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 68

काञ्चनत्वक्सुरुचिरैः फलैस्तैः फलिता द्रुमाः / पीतांबराणि दिव्यानि प्रवालान्येव शाखिषु

സ്വർണ്ണവർണ്ണ തൊലിയാൽ മനോഹരമായി, അത്യന്തം രമ്യമായ ഫലങ്ങളാൽ ആ വൃക്ഷങ്ങൾ ഫലിതമായിരുന്നു; അവരുടെ ശാഖകളിൽ ദിവ്യ പീതാംബരങ്ങളും പ്രവാളസദൃശമായ ദീപ്തിയും തെളിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 69

अमृतं स्यान्मधुरसः पुष्पाणि च विभूषणम् / ईदृशा वहवस्तत्र कल्पवृक्षाः प्रकीर्तिताः

അവിടെ അമൃതം മധുരരസമുള്ളതായിരിക്കും; പുഷ്പങ്ങളേ ആഭരണങ്ങളായി ശോഭിക്കും; ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ അവിടെ പ്രസിദ്ധമായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 70

एषा कक्षा द्वितीया स्यान्कल्पवापीति नामतः / ताम्रशालस्यान्तराले नागशालः प्रकीर्तिताः

ഇത് രണ്ടാമത്തെ കക്ഷയാണ്, ‘കല്പവാപി’ എന്ന നാമത്തിൽ; താമ്രശാലയുടെ ഇടവേളയിൽ ‘നാഗശാല’ പ്രസിദ്ധമായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 71

अनयोरुभयोस्तिर्यगदेशः स्यात्सप्तयोजनः / तत्र संतानवाटी स्यान्कल्पवापीसमाकृतिः

ഇരുവരുടെയും ഇടയിലെ തിരശ്ചീന പ്രദേശം ഏഴ് യോജന; അവിടെ ‘സന്താനവാടി’ ഉണ്ടാകും, അത് കല്പവാപിയോടു സമാനാകൃതിയുള്ളത്.

Verse 72

तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता हरिचन्दनवाटिका / कल्पवाटीसमाकारा फलपुष्पसमाकुला

അവയുടെ മദ്ധ്യേയുള്ള ഭൂമി ‘ഹരിചന്ദനവാടിക’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; അത് കല്പവാടിയോടു സമാനാകൃതിയുള്ളതും ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമാണ്.

Verse 73

एषु सर्वेषु शालेषु पूर्ववद्द्वारकल्पनम् / पूर्ववद्गोपुराणां च मुकुटानां च कल्पनम्

ഈ എല്ലാ ശാലകളിലും ദ്വാരങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം മുൻപുപോലെ തന്നെയാണ്; ഗോപുരങ്ങളുടെയും മുകുടങ്ങളുടെയും രൂപകല്പനയും മുൻപുപോലെ തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 74

गोपुरद्वारकॢप्तं च द्वारे द्वारे च संमितिः / आरकूटस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः

ഗോപുരദ്വാരങ്ങൾ ക്രമമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ഓരോ ദ്വാരത്തിലും യുക്തമായ അളവുകോൽ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. ആരകൂടത്തിന്റെ അന്തരാലത്തിൽ അത് ഏഴ് യോജന ദൂരത്തിലായിരുന്നു.

Verse 75

पञ्चलोहमयः शालः पूर्वशालसमाकृतिः / तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता मन्दारद्रुमवाटिका

പഞ്ചലോഹത്തിൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു ശാല ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് മുൻശാലയുടെ രൂപത്തോടു സമാനമായിരുന്നു. അവ രണ്ടിന്റെയും മദ്ധ്യത്തിലുള്ള ഭൂമി ‘മന്ദാരവൃക്ഷവാടിക’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 76

पञ्चलोहस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः / रौप्यशालस्तु संप्रोक्तः पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतः

പഞ്ചലോഹശാലയുടെ അന്തരാലത്തിൽ ഏഴ് യോജന ദൂരത്ത് ‘രൗപ്യശാല’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; അത് മുൻപറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങളാൽ സമന്വിതമായിരുന്നു.

Verse 77

तयोर्मध्यमही प्रोक्ता पारिजातद्रुवाटिका / दिव्यामोदसुसंपूर्णा फलपुष्पभरोज्ज्वला

അവ രണ്ടിന്റെയും മദ്ധ്യഭൂമി ‘പാരിജാതവൃക്ഷവാടിക’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്; അത് ദിവ്യസൗരഭ്യത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണവും ഫലപുഷ്പഭാരത്തിൽ ദീപ്തവുമായിരുന്നു.

Verse 78

रौप्यशालस्यान्तराले सप्तयोजनविस्तरः / हेमशालः प्रकथितः पूर्ववद्द्वारशोभितः

രൗപ്യശാലയുടെ അന്തരാലത്തിൽ ഏഴ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ‘ഹേമശാല’ എന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; അത് മുൻപുപോലെ ദ്വാരശോഭയാൽ അലങ്കൃതമായിരുന്നു.

Verse 79

तयोर्मध्ये महीप्रोक्ता कदम्बतरुवाटिका / तत्र दिव्या नीपवृक्षा योजनद्वयमुन्नताः

അവരുടെ മദ്ധ്യേ ഭൂമിയിൽ കടമ്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഒരു വാടികയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ദിവ്യമായ നീപവൃക്ഷങ്ങൾ രണ്ട് യോജന ഉയരമുള്ളവയാണ്.

Verse 80

सदैव मदिरास्पन्दा मेदुरप्रसवोज्ज्वलाः / येभ्यः कादंबरी नाम योगिनी भोगदायिनी

അവ സദാ മദിരാരസത്തിന്റെ സ്പന്ദനത്തോടെ നിറഞ്ഞതും, ഘനമായ പുഷ്പപ്രസവത്തിന്റെ ദീപ്തിയാൽ ഉജ്ജ്വലവുമാണ്; അവയിൽ നിന്നാണ് ‘കാദംബരീ’ എന്ന യോഗിനി ഭോഗം ദാനം ചെയ്യുന്നത്.

Verse 81

विशिष्टा मदिरोद्याना मन्त्रिण्याः सततं प्रिया / ते नीपवृक्षाः सुच्छायाः पत्रलाः पल्लवाकुलाः / आमोदलोलभृङ्गालीझङ्कारैः पूरितोदराः

മദിരോദ്യാനത്തിലെ ആ വിശിഷ്ട നീപവൃക്ഷങ്ങൾ മന്ത്രിണിക്ക് സദാ പ്രിയം. അവ സുന്ദരമായ നിഴലുള്ളവ, ഇലകളാൽ ഘനമായവ, പല്ലവങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവ; സുഗന്ധത്തിൽ ലയിച്ച ഭൃംഗസമൂഹത്തിന്റെ ഝങ്കാരത്തോടെ അവയുടെ അന്തർഭാഗം മുഴങ്ങുന്നു.

Verse 82

तत्रैव मन्त्रिणीनाथाया मन्दिरं सुमनोहरम् / कदंबवनवाट्यास्तु विदिक्षुज्वलनादितः

അവിടെയേ മന്ത്രിണീനാഥയുടെ അതിമനോഹരമായ മന്ദിരം ഉണ്ട്; കടമ്പവന-വാടികയുടെ ദിക്കുകളിലൊക്കെയും അഗ്നിപോലെ ദീപ്തി പരന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 83

चत्वारि मन्दिराण्युच्चैः कल्पितान्यादिशिल्पिना / एकैकस्य तु गे७स्य विस्तारः पञ्चयोजनः

ആദി-ശില്പി നാല് ഉയർന്ന മന്ദിരങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ഓരോ ഗൃഹത്തിന്റെയും വിസ്താരം അഞ്ച് യോജനയാണ്.

Verse 84

पञ्चयोजनमायामः सप्तावरणतः स्थितिः / एवमन्यविदिक्षु स्युस्सर्वत्र प्रियकद्रुमाः / निवासनगरी सेयं श्यामायाः परिकीर्तिता

ആ നഗരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അഞ്ചു യോജന; ഏഴ് ആവരണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു. മറ്റു ദിക്കുകളിലും എല്ലായിടത്തും പ്രിയക വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇത് ശ്യാമാ ദേവിയുടെ നിവാസനഗരിയായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 85

सेनार्थं नगरी त्वन्या महापद्माटवीस्थले / यदत्रैव गृह तस्या बहुयोजनदूरतः

സൈന്യകാര്യത്തിനായി മഹാപദ്മ വനപ്രദേശത്ത് മറ്റൊരു നഗരിയുണ്ട്. എന്നാൽ അവളുടെ ഗൃഹം ഇവിടെ നിന്ന് പല യോജന ദൂരത്തിലാണ്.

Verse 86

श्रीदेव्या नित्यसेवा तु मत्रिण्या न घटिष्यते / अतश्चितामणिगृहोपान्ते ऽपि भवनं कृतम् / तस्याः श्रीमन्त्रनाथायाः सुरत्वष्ट्रा मयेन च

ശ്രീദേവിയുടെ നിത്യസേവ മത്രിണിയാൽ തടസ്സപ്പെടാതിരിക്കുവാൻ, ചിന്താമണി ഗൃഹത്തിന്റെ സമീപത്തുതന്നെ ഒരു ഭവനം പണിതു. അത് അവളുടെ ശ്രീമന്ത്രനാഥനുവേണ്ടി ദേവത്വഷ്ടാവും മയനും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ചതാണ്.

Verse 87

श्रीपुरे मन्त्रेणी देव्या मन्दिरस्य गुणान्बहुन् / वर्णयिष्यति को नाम यो द्विजिह्वासहस्रवान्

ശ്രീപുരത്തിലെ ദേവി മത്രിണിയുടെ മന്ദിരത്തിന്റെ അനവധി ഗുണങ്ങൾ ആരാണ് വർണ്ണിക്കുക? ആയിരം നാവുകളുള്ളവനേ അതു വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയൂ.

Verse 88

कादंबरीमदाताम्रनयनाः कलवीणया / गायन्त्यस्तत्र खेलन्ति मान्यमातङ्गकन्यकाः

കാദംബരീ മദംകൊണ്ട് ചെമ്പിച്ച കണ്ണുകളുള്ള മാന്യമായ മാതംഗകന്യകൾ, മധുര വീണാനാദത്തോടെ അവിടെ പാടിയും കളിച്ചും ഇരിക്കുന്നു.

Verse 89

अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः / सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ‘മാതംഗൻ’ എന്ന നാമം ആരെക്കുറിച്ചാണ് പറഞ്ഞത്? അവന്റെ പുത്രിമാർ ആരെല്ലാം, അവർ എങ്ങനെയുള്ളവർ? അവർ സദാ മധുമദത്തിൽ ആലസ്യമേറ്റു മന്ത്രിണീ-നാഥയെ എങ്ങനെ സേവിക്കുന്നു?

Verse 90

हयग्रीव उवाच मतङ्गो नाम तपसामेकराशिस्तपोधनः / महाप्रभावसंपन्नो जगत्सर्जनलंपटः

ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു— ‘മതംഗൻ’ എന്നവൻ തപസ്സുകളുടെ ഏകസമാഹാരം, തപോധനൻ; മഹാപ്രഭാവസമ്പന്നനായി ജഗത്‌സൃഷ്ടിയിൽ ആസക്തനായിരുന്നു.

Verse 91

तपः शक्त्यात्तधिया च सर्वत्राज्ञाप्रवर्त्तकः / तस्य पुत्रस्तु मातङ्गो मुद्रिणीं मन्त्रिनायिकाम्

തപശ്ശക്തിയും ആ ബുദ്ധിയും കൊണ്ട് അദ്ദേഹം എല്ലായിടത്തും ആജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്നവനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ മാതംഗൻ, മന്ത്രിണീ-നായികയായ മുദ്രിണിയെ…

Verse 92

। घोरैस्तपोभिरत्यर्थं पूरयामास धीरधीः / मतङ्गमुनिपुत्रेण सुचिरं समुपासिता

ധീരബുദ്ധിയായ (മുദ്രിണീ) ഘോരതപസ്സുകളാൽ അത്യന്തം പൂർണ്ണത കൈവരിച്ചു. മാതംഗമുനിയുടെ പുത്രൻ അവളെ ദീർഘകാലം സമർപ്പണത്തോടെ ഉപാസിച്ചു.

Verse 93

मन्त्रिणी कृतसान्निध्या वृणीष्व वरमित्यशात् / सो ऽपिसर्वमुनिश्रेष्ठो मातङ्गस्तपसां निधिः / उवाच तां पुरो दत्तसान्निध्यां श्यामलांबिकाम्

സാന്നിധ്യം നൽകിയ മന്ത്രിണീ “വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ തപസ്സുകളുടെ നിധിയായ, സർവമുനിശ്രേഷ്ഠൻ മാതംഗൻ, മുൻപിൽ സാന്നിധ്യം നൽകിയ ശ്യാമലാംബികയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 94

मातङ्गमहामुनिरुवाच देवी त्वत्स्मृतिमात्रेण सर्वाश्च मम सिद्धयः / जाता एवाणिमाद्यास्ताः सर्वाश्चान्या विभूतयः

മാതംഗ മഹാമുനി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! നിന്റെ സ്മരണ മാത്രത്താൽ എന്റെ എല്ലാ സിദ്ധികളും പ്രസ്ഫുടമായി; അണിമാദി എല്ലാം, മറ്റ് എല്ലാ വിഭൂതികളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 95

प्रापणीयन्न मे किञ्चिदस्त्यंबभुवनत्रये / सर्वतः प्राप्तकालस्य भवत्याश्चरितस्मृतेः

ഹേ അംബേ! ത്രിഭുവനത്തിൽ എനിക്ക് നേടേണ്ടതായി ഒന്നുമില്ല; നിന്റെ അത്ഭുതചരിതം സ്മരിച്ചാൽ, സമയമെത്തിയതെല്ലാം എനിക്ക് എല്ലായിടത്തും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 96

अथापि तव सांनिध्यमिदं नो निष्फलं भवेत् / एवं परं प्रार्थये ऽहं तं वरं पूरयांबिके

എങ്കിലും നിന്റെ സാന്നിധ്യം ഞങ്ങൾക്ക് നിഷ്ഫലമാകരുത്; അതിനാൽ ഞാൻ പരമവരം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു—ഹേ അംബികേ, ആ വരം പൂരിപ്പിക്കണമേ.

Verse 97

पूर्वं हिमवता सार्थं सौहार्दं परिहासवान् / क्रीडामत्तेन चावाच्यैस्तत्र तेन प्रगल्भितम्

മുമ്പ് ഹിമവാനുമായി എന്റെ സൗഹൃദം ഹാസ്യപരിഹാസപൂർണ്ണമായിരുന്നു; എന്നാൽ കളിയിൽ മത്തനായ അവൻ അവിടെ പറയരുതാത്ത വാക്കുകളാൽ ധൃഷ്ടത കാണിച്ചു.

Verse 98

अहङ्गौरीगुरुरिति श्लाघामात्मनि तेनिवान् / तद्वाक्यं मम नैवाभूद्यतस्तत्राधिको गुणः

‘ഞാൻ ഗൗരിയുടെ ഗുരുവാണ്’ എന്ന ആത്മശ്ലാഘ അവനിൽ കുടിയേറി; എന്നാൽ ആ വാക്ക് എനിക്ക് അംഗീകരിക്കാനായില്ല, കാരണം അവിടെ അവനേക്കാൾ മേലായ ഗുണം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 99

उभयोर्गुणसाम्ये तु मित्रयोरधिके गुणे / एकस्य कारणाज्जाते तत्रान्यस्य स्पृहा भवेत्

രണ്ടു സുഹൃത്തുകളുടെ ഗുണങ്ങൾ സമമായിരിക്കുമ്പോൾ സമത; എന്നാൽ ഒരുവനിൽ ഏതെങ്കിലും അധികഗുണം ഉദിച്ചാൽ, അതേ കാരണത്താൽ മറ്റവന്റെ മനസ്സിലും അതിനുള്ള ആഗ്രഹം ജനിക്കുന്നു।

Verse 100

गौरीगुरुत्वश्लाघार्थं प्राप्तकामो ऽप्यहं तपः / कृतवान्मन्त्रिणीनाथे तत्त्वंमत्तनया भव

ഗൗരിയുടെ ഗുരുത്വ-മഹിമയെ പുകഴ്ത്തുവാൻ, ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ടിട്ടും ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തു. ഹേ മന്ത്രിണീനാഥാ, നീ സത്യമായി എന്റെ പുത്രിയായി ഭവിക്ക.

Verse 101

यतो मन्नामविख्याता भविष्यसि न संशयः / इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा मातङ्गस्य महामुनेः / तथास्त्विति तिरोघत् स च प्रीतो ऽभवन्मुनिः

‘നീ എന്റെ നാമത്താൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധയാകും; സംശയമില്ല’—എന്ന മഹാമുനി മാതംഗന്റെ വചനം കേട്ട് അവൾ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു അപ്രത്യക്ഷയായി; മുനിയും പ്രീതനായി।

Verse 102

मातङ्गस्य महर्षेस्तु तस्य स्वप्ने तदा मुदा / तापिच्छमञ्जरीमेकां ददौ कर्णावतंसतः

അപ്പോൾ മഹർഷി മാതംഗന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ, കർണാവതംസമായി ധരിക്കുവാൻ താപിച്ചയുടെ ഒരു മഞ്ജരി നൽകി।

Verse 103

तत्स्वप्नस्य प्रभावेण मातङ्गस्य सधर्मिणी / नाम्ना सिद्धिमती गर्भे लघुश्यामामधारयत्

ആ സ്വപ്നത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ മാതംഗന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ ‘സിദ്ധിമതി’ ഗർഭത്തിൽ ‘ലഘുശ്യാമ’യെ ധരിച്ചു।

Verse 104

तत एव समुत्पन्ना मातङ्गी तेन कीर्तिताः / लघुश्यामेति सा प्रोक्त श्यामा यन्मूलकन्दभूः

അവിടെ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ അവൾ ‘മാതംഗീ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു. അവൾ ‘ലഘുശ്യാമാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; ശ്യാമാ മൂലകന്ദത്തിൽ നിന്നു അവൾ പ്രത്യക്ഷമായതിനാൽ.

Verse 105

मातङ्गकन्यका हृद्याः कोटीनामपि कोटिशः / लघुश्यामा महाश्यामामातङ्गी वृन्दसंयुताः / अङ्गशक्तित्वमापन्नाः सेवन्ते प्रियकप्रियाम्

മാതംഗന്റെ ഹൃദയഹാരികളായ പുത്രിമാർ കോടികളിലും കോടികൾ. ലഘുശ്യാമാ, മഹാശ്യാമാ, മാതംഗീ—വൃന്ദങ്ങളോടുകൂടെ—അംഗശക്തിത്വം പ്രാപിച്ച് ‘പ്രിയകപ്രിയാ’ ദേവിയെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 106

इति मातङ्गकन्यानामुत्पत्तिः कुंभसंभव / कथिताः सप्तकक्षाश्च शाला लोहादिनिर्मिताः

ഹേ കുംഭസಂಭവാ! ഇങ്ങനെ മാതംഗകന്യകളുടെ ഉത്ഭവം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. കൂടാതെ ലോഹം മുതലായവകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ ഏഴ് കക്ഷികളുള്ള ശാലകളും വിവരിക്കപ്പെട്ടു.