Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गणनाथपराक्रमो नाम सप्तविंशो ऽध्यायः रणेभग्नं महादैत्यं भण्डदैत्यः सहोदरम् / सेनानां कदनं श्रुत्वा सन्तप्तो बहुचिन्तया

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ-അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഗണനാഥപരാക്രമം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തേഴാം അധ്യായം. യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റ തന്റെ സഹോദര മഹാദൈത്യനെയും സേനകളുടെ നാശവാർത്തയും കേട്ട് ഭണ്ഡദൈത്യൻ പല ചിന്തകളാൽ ദുഃഖിതനായി।

Verse 2

उभावपि समेतौ तौ युक्तौ सर्वैश्चसैनिकैः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डदैत्यः सहोदरौ

ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ എല്ലാ സൈന്യത്തോടും കൂടി ഒന്നിച്ചു ചേര்ந்து സന്നദ്ധരായി; തുടർന്ന് ഭണ്ഡദൈത്യൻ അവരെ യുദ്ധത്തിനായി അയച്ചു।

Verse 3

तावुभौ परमक्रुद्धौ भण्डदैत्येन देशितौ / विषङ्गश्च विशुक्रश्च महोद्यम मवापनुः

ഭണ്ഡ ദൈത്യന്റെ പ്രേരണയാൽ അവർ ഇരുവരും അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി; വിഷംഗനും വിശുക്രനും മഹോദ്യമം ആരംഭിച്ചു।

Verse 4

कनिष्ठसहितं तत्र युवराजं महाबलम् / विशुक्रमनुवव्राज सेना त्रैलोक्यकम्पिनी

അവിടെ കനിഷ്ഠനോടുകൂടിയ മഹാബലവാനായ യുവരാജൻ വിശുക്രനെ അനുഗമിച്ചു പുറപ്പെട്ടു; ആ സേന ത്രിലോകം കുലുക്കുന്നതായിരുന്നു।

Verse 5

अक्षौहिणीचतुःशत्या सेनानामावृतश्च सः / युवराजः प्रववृधे प्रतापेन महीयसा

നാലുനൂറ് അക്ഷൗഹിണി സേനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ യുവരാജൻ മഹാപ്രതാപത്തോടെ കൂടുതൽ ഉയർന്നു।

Verse 6

उलूकजित्प्रभृतयो भागिनेया दशोद्धताः / भण्डस्य च भगिन्यान्तु धूमिन्यां जातयोनयः

ഉലൂകജിത് മുതലായ പത്തു ഉദ്ധതനായ ഭാഗിനേയർ—ഭണ്ഡന്റെ സഹോദരി ധൂമിനിയിൽ ജനിച്ചവരായിരുന്നു।

Verse 7

कृतास्त्रशिक्षा भण्डेन मातुलेन महीयसा / विक्रमेण वलन्तस्ते सेनानाथाः प्रतस्थिरे

മഹാനായ മാമനായ ഭണ്ഡനിൽ നിന്ന് അസ്ത്രവിദ്യ അഭ്യസിച്ച ആ സേനാനാഥർ വീര്യോന്മാദത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 8

प्रोद्गतैश्चापनिर्घोषैर्घोषयन्तो दिशो दश / द्वयोर्मातुलयोः प्रीतिं भागिनेया वितेनिरे

വില്ലുകളുടെ ഉയർന്ന ടങ്കാരത്തോടെ പത്തു ദിക്കുകളും മുഴങ്ങി; ആ രണ്ടു മാമന്മാരോടുള്ള സ്നേഹം ഭാഗിനേയർ പ്രകടമാക്കി।

Verse 9

आरूढयानाः प्रत्येकगाढाहङ्कारशालिनः / आकृष्टगुरुधन्वानो विशुक्रमनुवव्रजुः

അവർ എല്ലാവരും വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, ഓരോരുത്തരും ഗാഢ അഹങ്കാരത്തോടെ; ഭാരമേറിയ വില്ലുകൾ വലിച്ചുകൊണ്ട് വിശുക്രനെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 10

यौवराज्यप्रभाचिह्नच्छत्रचामरशोभितः / आरूढवारणः प्राप विशुक्रो युद्धमेदिनीम्

യൗവരാജ്യത്തിന്റെ പ്രഭാ-ചിഹ്നങ്ങളാലും ഛത്ര-ചാമരങ്ങളുടെ ശോഭയാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്; ആനമേറി വിശുക്രൻ യുദ്ധഭൂമിയിലെത്തി।

Verse 11

ततः कलकलारावकारिण्या सेनया वृतः / विशुक्रः पटु दध्वान सिंहनादं भयङ्करम्

അപ്പോൾ കലകലാരവം മുഴക്കുന്ന സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിശുക്രൻ, തീക്ഷ്ണവും ഭയങ്കരവുമായ സിംഹനാദം മുഴക്കി।

Verse 12

तत्क्षोभात्क्षुभितस्वान्ताः शक्तयः संभ्रमोद्धताः / अग्निप्राकारवलयान्निर्जगमुर्बद्धपङ्कयः

ആ ക്ഷോഭത്തിൽ അന്തരംവരെ കുലുങ്ങി, സംഭ്രമത്തിൽ ഉന്മത്തമായ ശക്തികൾ; അഗ്നി-പ്രാകാരവലയത്തിൽ നിന്ന് ചെളിയിൽ മൂടപ്പെട്ടവയായി പുറത്തുവന്നു।

Verse 13

तडिन्मयमिवाकाशं कुर्वन्त्यः स्वस्वरोचिषा / रक्ताम्वुजावृतमिव व्योमचक्रं रणोन्मुखाः

രണോന്മുഖയായ ആ വീരാംഗനമാർ തങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ ആകാശത്തെ മിന്നൽമയമാക്കുന്നു; വ്യോമചക്രം ചുവന്ന താമരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ ദീപ്തമാകുന്നു।

Verse 14

अथ भण्डकनीयांसावागतौ युद्धदुर्मदौ / निशम्य युगपद्योद्धं मन्त्रिणीदण्डनायके

അപ്പോൾ യുദ്ധദുര്മദരായ ഭണ്ഡകന്റെ രണ്ടു ഇളയവർ എത്തി; മന്ത്രിണിയും ദണ്ഡനായികയും ഒരുമിച്ച് യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയെന്ന് കേട്ട്।

Verse 15

किरिचकं ज्ञेयचक्रमारूढे रथशेखरम् / धृतातपत्रवलये चामराभ्यां च वीजिते

അവർ ‘രഥശേഖരം’ എന്ന ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ ആരൂഢരായിരുന്നു; അതിൽ ‘കിരിചക’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന ജ്ഞേയചക്രം സ്ഥാപിതം; ഛത്രവലയവും ധരിച്ച് ചാമരങ്ങളാൽ വീശപ്പെടുകയും ചെയ്തു।

Verse 16

अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिर्गीयमानमहोदये / निर्जगमतू रणं कर्तुमुभाभ्यां ललिताज्ञया

അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്ത് ഗാനമാലപിച്ച് മഹോദയന്റെ മഹിമ പാടുമ്പോൾ; ലലിതാദേവിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർ ഇരുവരും യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 17

श्रीचक्ररथराजस्य रक्षणार्थं निवेशिते / शताक्षौहिणिकां सेनां वर्जयित्वास्त्रभीषणम्

ശ്രീചക്രരഥരാജന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി അവർ നിയുക്തരായിരുന്നു; ആയുധഭീഷണമായ ശത-അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തെയും അവഗണിച്ച് മാറ്റിവെച്ചു।

Verse 18

अन्यत्सर्वं चमुजालं निर्जगाम रणोन्मुखी / पुरतः प्राचलद्दण्डनाथा रथनिषेदुषी

മറ്റെല്ലാ സൈന്യസമൂഹവും യുദ്ധാഭിമുഖമായി പുറപ്പെട്ടു; രഥാരൂഢയായ ദണ്ഡനാഥാ മുന്നിൽ മുന്നേ നീങ്ങി।

Verse 19

एकयैव कराङ्गुल्या घूर्णयन्ती हलायुधम् / मुसलं चान्यहस्तेन भ्रामयन्ती मुहुर्मुहुः

അവൾ ഒരു വിരലാൽ മാത്രം ഹലായുധം ചുറ്റിച്ചു; മറ്റേ കൈയിൽ മുസലം വീണ്ടും വീണ്ടും ഭ്രമിപ്പിച്ചു।

Verse 20

तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा / पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता / अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता

ചഞ്ചല ചന്ദ്രകലാ-ചൂഡയാൽ ശോഭിച്ച് മുഖകമലം ദീപ്തമായി; സമരത്തിൽ മുൻപ്രഹാരിണി, സദാ വിക്രമോദ്ധത—അവളുടെ പിന്നാലെ ഗേയചക്രം രഥസ്ഥമായി അനുഗമിച്ചു നീങ്ങി।

Verse 21

धनुषो ध्वनिना विश्वं पूरयन्ती महोद्धता / वेणीकृतकचन्यस्तविलसच्चन्द्रपल्लवा

ധനുസ്സിന്റെ ധ്വനിയാൽ അവൾ സർവ്വവിശ്വവും നിറച്ചു, മഹോദ്ധത; വേണിയാക്കിയ കേശത്തിൽ ചന്ദ്രപല്ലവംപോലെ തിളങ്ങുന്ന അലങ്കാരം വിരിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 22

स्फुरत्त्रितयनेत्रेण सिन्दूरतिलकत्विषा / पाणिना पद्मरम्येण मणिकङ्कणचारुणा

സ്ഫുരിക്കുന്ന ത്രിനേത്രവും സിന്ദൂരതിലകത്തിന്റെ കാന്തിയും ധരിച്ച്; പദ്മസുന്ദരമായ, മണികങ്കണങ്ങൾകൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്ന അവളുടെ കൈകൊണ്ട്।

Verse 23

तूणीरमुखतः कृष्टं भ्रामयन्ती शिलीमुखम् / जय वर्धस्ववर्धस्वेत्यतिहर्षसमाकुले

അവൾ തൂണീരമുഖത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്ത ശിലീമുഖ അമ്പിനെ ചുഴറ്റിക്കൊണ്ട്, അത്യന്തഹർഷത്തിൽ വിഹ്വളയായി—“ജയ, വർധസ്വ, വർധസ്വ” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 24

नृत्यद्भिर्दिव्यमुनिभिर्वर्द्धिताशीर्वचो ऽमृतैः / गेयचक्ररथेन्द्रस्य चक्रनेमिविघट्टनैः

നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ദിവ്യമുനികളുടെ അമൃതസമമായ ആശീർവചനങ്ങളാൽ അത് വർധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ഗേയചക്രരഥേന്ദ്രന്റെ രഥചക്രനേമികളുടെ ഇടിച്ചുമുട്ടൽനാദത്തോടുകൂടി.

Verse 25

दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह / लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा / गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा

അവൾ ദൈത്യരുടെ ഹൃദയങ്ങളോടുകൂടി ഭൂതലത്തെ പിളർത്തിക്കൊണ്ട്, ലോകങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നതും സർവ്വമനസ്സുകളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതുമായ ഗീതിബന്ധനാൽ—അനേകം അമരിമാരുടെ ഗാനവൈഭവത്തോടെ ദീപ്തയായി.

Verse 26

अक्षौहिणीसहस्राणामष्टकं समरोद्धतम् / कर्षती कल्पविश्लेषनिर्मर्यादाब्धिसंनिभम्

അവൾ യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മത്തമായ എട്ട് സഹസ്ര അക്ഷൗഹിണികളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, കല്പാന്തത്തിലെ അതിരില്ലാ മഹാസമുദ്രംപോലെ തോന്നി.

Verse 27

तस्याः शक्तिचमूचक्रे काश्चित्कनकरोचिषः / काश्चिद्दाडिमसंकाशाः काश्चिज्जीमूतरोचिषः

അവളുടെ ശക്തിസേനാചക്രത്തിൽ ചിലർ സ്വർണ്ണപ്രഭയോടെ, ചിലർ ദാടിമഫലത്തെപ്പോലെ ചുവപ്പോടെ, ചിലർ മേഘപ്രഭപോലെ ദീപ്തിയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 28

अन्याः सिंदूररुचयः पराः पाटलपाटलाः / काचाद्रिकाम्बराः काश्चित्पराः श्यामलकोमलाः

ചിലർ സിന്ദൂരവർണ്ണ കാന്തിയോടെ ദീപ്തരായി; ചിലർ പാടലപുഷ്പംപോലെ কোমലമായ ചുവപ്പോടെ തിളങ്ങി. ചിലർ കാചപർവ്വതംപോലെ ജ്യോതിസ്സുള്ള വസ്ത്രധാരിണികൾ; ചിലർ ശ്യാമവർണ്ണരായിട്ടും അത്യന്തം কোমലശോഭയുള്ളവർ ആയിരുന്നു.

Verse 29

अन्यास्तु हीरकप्रख्याः परा गारुत्मतोपमाः / विरुद्धैः पञ्चभिर्बाणैर्मिश्रितैः शतकोटिभिः

ചിലർ വജ്രംപോലെ ദീപ്തരായി; ചിലർ ഗരുത്മാൻ (സ്വർണം) പോലെയുള്ള പ്രഭയിൽ തിളങ്ങി. പരസ്പരം വിരുദ്ധസ്വഭാവമുള്ള അഞ്ചുവിധ ബാണങ്ങൾ ശതകോടി സംഖ്യയിൽ കലർന്നതായി അവരുടെ കൈവശം സജ്ജമായിരുന്നു.

Verse 30

व्यञ्जयन्त्यो देहरुचं कतिचिद्विविधायुधाः / असंख्याः शक्तयश्चेलुर्दण्डिन्यास्सैनिके तथा

ചിലർ നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു ദേഹകാന്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു. അതുപോലെ ആ സൈന്യത്തിൽ അസംഖ്യ ശക്തികൾ (വേലുകൾ)യും ദണ്ഡധാരിണികളും സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.

Verse 31

तथैव सैन्यसन्नाहो मन्त्रिण्याः कुम्भसम्भव / यथा भूषणवेषादि यथा प्रभावलक्षणम्

ഹേ കുംഭസംബവാ! അതുപോലെ മന്ത്രിണിയുടെ സൈന്യസന്നാഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു—അവളുടെ ആഭരണവും വേഷാദികളും എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, അവളുടെ പ്രഭാവലക്ഷണവും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 32

यथा सद्गुणशालित्वं यथा चाश्रितलक्षणम् / यथा दैत्यौघसंहारो यथा सर्वैश्च पूजिता

അവൾ സദ്ഗുണസമ്പന്നയായിരുന്നതുപോലെ, ആശ്രിതരോടുള്ള അവളുടെ സ്വഭാവലക്ഷണവും ഉണ്ടായിരുന്നു; ദൈത്യസമൂഹത്തെ സംഹരിക്കുന്നവളായിരുന്നതുപോലെ, അവൾ എല്ലാവരാലും പൂജിതയുമായിരുന്നു.

Verse 33

यथा शक्तिर्महाराज्ञ्या देडिन्यश्च तथाखिलम् / विशेषस्तु परं तस्याः साचिव्ये तत्करे स्थितम् / महाराज्ञीवितीर्णं तदाज्ञामुद्राङ्गुलीयकम्

മഹാരാജ്ഞിക്കുണ്ടായിരുന്ന ശക്തി എത്രയോ, ദേഡിനിക്കും അതുപോലെ; എല്ലാം അതേവിധം തന്നെയായിരുന്നു. എന്നാൽ അവളുടെ പരമവിശേഷം—സചിവ്യകാര്യത്തിൽ അവളുടെ കൈയിൽ മഹാരാജ്ഞി നൽകിയ ആജ്ഞാമുദ്രയുള്ള മോതിരം ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.

Verse 34

इत्थं प्रचलिते सैन्ये मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / तद्भारभङ्गुरा भूमिर्देलालीलामलंबत

ഇങ്ങനെ മന്ത്രിണിയുടെയും ദണ്ഡനാഥന്റെയും സൈന്യം നീങ്ങിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അവരുടെ ഭാരത്തിൽ ഭൂമി തളർന്ന് കുലുങ്ങി, കളിയെന്നപോലെ ആടിയുലഞ്ഞു താഴ്ന്നു.

Verse 35

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् / उद्धूतधूलिजंबालीभूतसप्तार्णवीजलम्

അതിനുശേഷം ഭീകരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ഉയർന്ന പൊടിക്കാറ്റിൽ ഏഴു സമുദ്രങ്ങളുടെ ജലവും ചെളിയായി മാറിയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 36

हयस्थैर्हयसादिन्यो रथस्थै रथसंस्थिताः / आधोरणैर्हस्तिपकाः खड्गैः पद्गाश्च सङ्गताः

കുതിരമേൽ ഇരുന്ന അശ്വാരൂഢ യോദ്ധിനികൾ അശ്വാരൂഢരോടും, രഥസ്ഥർ രഥസ്ഥരോടും; അങ്കുശധാരികളായ ഹസ്തിപകർ (മഹാവതുകൾ)യും ഖഡ്ഗധാരികളായ പദാതികളും പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധത്തിൽ ലീനരായി.

Verse 37

दण्डनाथाविषङ्गेण समयुध्यन्त सङ्गरे / विशुक्रेण समं श्यामा विकृष्टमणिकार्मुका

സംഗ്രാമത്തിൽ ദണ്ഡനാഥനോടൊപ്പം അവർ യുദ്ധം ചെയ്തു; ശ്യാമാ രത്നജടിതമായ ധനുസ്സിനെ വലിച്ചുകെട്ടി, വിശുക്രനോടു സമമായി സമരത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി.

Verse 38

अश्वरूढा चकारोच्चैः सहोलूकजिता रणम् / सम्पदीशाच जग्राह पुरुषेण युयुत्सया

അശ്വാരൂഢയായ സഹോലൂകജിതാ ഉച്ചഘോഷത്തോടെ സമരത്തിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. സമ്പദീശയും യുദ്ധേച്ഛയോടെ പുരുഷനോടൊപ്പം രണം ഏറ്റെടുത്തു॥

Verse 39

विषेण नकुली देवी समाह्वास्त युयुत्सया / कुन्तिषेणेन समरं महामाया तदाकरोत्

നകുലീ ദേവി വിഷബലത്തോടെ യുദ്ധേച്ഛയോടെ വെല്ലുവിളിച്ചു. അപ്പോൾ മഹാമായ കുന്തിഷേണനോടൊപ്പം സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു॥

Verse 40

मलदेन समं चक्रे युद्धमुन्मत्तभैरवी / लघुश्यामा चकारोच्चैः कुशूरेण समं रणम्

ഉന്മത്തഭൈരവി മലദനോടൊപ്പം സമമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. ലഘുശ്യാമയും ഉച്ചഘോഷത്തോടെ കുശൂരനോടൊപ്പം രണം നടത്തി॥

Verse 41

स्वप्नेशी मङ्गलाख्येन दैत्येन्द्रेण रणंव्यधात् / वाग्वादिनी तु जघटे द्रुघणेन समं रणे

സ്വപ്നേശി ‘മംഗള’ എന്ന ദൈത്യേന്ദ്രനോടൊപ്പം രണം നടത്തി. വാഗ്വാദിനി ദ്രുഘണനോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ കടുത്ത ഏറ്റുമുട്ടൽ നടത്തി॥

Verse 42

कोलाटेन च दुष्टेन चण्डकाल्यकरोद्रणम् / अक्षौहिणीभिर्दैत्यानां शताक्षौहिणिकास्तथा / महान्तं समरे चक्रुरन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः

ദുഷ്ടനായ കോലാടനോടൊപ്പം ചണ്ഡകാളി രണം നടത്തി. ദൈത്യരുടെ ശതാക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങൾ ക്രോധമൂർഛയിൽ പരസ്പരം മഹാസമരം നടത്തി॥

Verse 43

प्रवर्तमाने समरे विशुक्रो दुष्टदानवः / वर्धमानां शक्तिचमूं हीयमानां निजां चमूम्

സമരം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ ദുഷ്ടദാനവൻ വിശുക്രൻ ശക്തിയുടെ സൈന്യം വർധിക്കുന്നതും തന്റെ സൈന്യം ക്ഷയിക്കുന്നതും കണ്ടു।

Verse 44

अवलोक्य रुषाविष्टः स कृष्टगुरुकार्मुकः / शक्तिसैन्ये समस्ते ऽपि तृषास्त्रं प्रमुमोच ह

അതു കണ്ടു അവൻ ക്രോധാവിഷ്ടനായി; ഭാരമുള്ള ധനുസ്സ് വലിച്ച് സമസ്ത ശക്തിസൈന്യത്തിന്മേൽ തൃഷ്ണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 45

तेन दावानलज्वालादीप्तेन मथितं बलम् / तृतीये युद्धदिवसे याममात्रं गते रवौ / विशुक्रमुक्ततर्षास्त्रव्याकुलाः शक्तयो ऽवन्

കാട്ടുതീയുടെ ജ്വാലപോലെ ദീപ്തമായ ആ തൃഷ്ണാസ്ത്രം സൈന്യത്തെ കലക്കി. യുദ്ധത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസം, സൂര്യൻ ഒരു യാമം മാത്രം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വിശുക്രൻ വിട്ട തർഷാസ്ത്രം മൂലം വ്യാകുലരായ ശക്തികൾ വീണുപോയി।

Verse 46

क्षोभयन्निन्द्रियग्रामं तालुमूलं विशोषयन् / रूक्षयन्कर्णकुहरमङ्गदौर्वल्यमाहवन्

ആ അസ്ത്രം ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ചു, താലുമൂലം ഉണക്കി, കാതിന്റെ കുഹരം വരണ്ടതാക്കി, അവയവങ്ങളിൽ ദൗർബല്യം വരുത്തി।

Verse 47

पातयन्पृथिवीपृष्ठे देहं विस्रंसितायुधम् / आविर्बभूव शक्तीनामतितीव्रस्तृषाज्वरः

ആയുധങ്ങൾ കൈവിട്ട് വീണു, ദേഹം ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു; ശക്തികളിൽ അതിതീവ്രമായ തൃഷ്ണാജ്വരം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 48

युद्धेष्वनुद्यमकृता सर्वोत्साहविरोधिना / तर्षेण तेन क्वथितं शक्तिसैन्यं विलोक्यसा / मन्त्रिणी सह पोत्रिण्या भृशं चिन्तामवाप ह

യുദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമത്തെ തടയുന്ന ആ ‘തർഷ’ മൂലം കത്തിപ്പൊള്ളുന്ന ശക്‌തിസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ മന്ത്രിണി പോത്രിണിയോടൊപ്പം അത്യന്തം ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു.

Verse 49

उवाच तां दण्डनाथामत्याहितविशङ्किनीम् / रथस्थिता रथगता तत्प्रती कारकर्मणे / सखि पोत्रिणि दुष्टस्य तर्षास्त्रमिदमागतम्

രഥത്തിലിരുന്ന അവൾ, മന്ത്രിയുടെ ഹിതത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെട്ട ദണ്ഡനാഥയോട് പറഞ്ഞു— ‘സഖി പോത്രിണീ, ദുഷ്ടന്റെ “തർഷാസ്ത്രം” എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇതിന് പ്രതികാരകർമ്മം ചെയ്യുക.’

Verse 50

शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः / विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् / शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्

അയ്യോ, വിധിയുടെ ക്രമം ഇങ്ങനെയത്രേ! ആ തർഷം മൂലം നമ്മുടെ സൈന്യം ശിഥിലമാകുന്നു; താലുമൂലം വരണ്ടതിനാൽ ആയുധതേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ട ശക്‌തിധരരെ ഇവിടെ സമരത്തിൽ ശത്രുമണ്ഡലം അവഗണിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 51

न कापि कुरुते युद्धं न धारयति चायुधम् / विशुष्कतालुमूलत्वा द्वक्तुमप्यालि न क्षमाः

താലുമൂലം വരണ്ടതിനാൽ ആരും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല, ആയുധം ധരിക്കുന്നതുമില്ല; സഖീ, സംസാരിക്കാനും അവർക്ക് കഴിയുന്നില്ല.

Verse 52

ईदृशीन्नो गतिं श्रुत्वा किं वक्ष्यति महेश्वरी / कृता चापकृतिर्दैत्यैरुपायः प्रविचिन्त्यताम्

നമ്മുടെ ഇത്തരമൊരു ഗതി കേട്ടാൽ മഹേശ്വരി എന്ത് പറയും? ദൈത്യർ അപകാരം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഒരു ഉപായം നന്നായി ആലോചിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 53

सर्वत्र द्व्यष्टसाहस्राक्षौहिण्यमत्र पोत्रिणि / एकापि शक्तिर्नैवास्ति या तर्षेण न पीडिता

ഹേ പോത്രിണി! ഇവിടെ എല്ലായിടത്തും ദ്വ്യഷ്ട-സഹസ്ര അക്ഷൗഹിണി സേനകളുണ്ട്; തൃഷ്ണയാൽ പീഡിതമല്ലാത്ത ഒരു ശക്തിയും ഇല്ല।

Verse 54

अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् / रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः

ഇതേ അവസരത്തിൽ, ആയുധം വിട്ട പതാകധാരിണിയെ കണ്ടു, വിടവ് തേടി പ്രഹരിക്കുന്ന ദാനവർ—അയ്യോ!—അമ്പുകളാൽ നിഘ്നം ചെയ്യുന്നു।

Verse 55

अत्रोपायस्त्वया कार्यो मया च समरोद्यमे / त्वदीयरथपर्वस्थो यो ऽस्ति शीतमहार्णवः

ഈ സമരോദ്യമത്തിൽ നീയും ഞാനും ഉപായം ചെയ്യണം; നിന്റെ രഥത്തിന്റെ പർവതഭാഗത്തിൽ ഉള്ള ആ ശീത മഹാർണവം.

Verse 56

तमादिश समस्तानां शक्तीनां तर्षनुत्तये / नाल्पैः पानीयपानाद्यैरेतासां तर्षसंक्षयः

അവനോട് ആജ്ഞാപിക്കൂ—സകല ശക്തികളുടെയും തൃഷ്ണ ശമിപ്പാൻ; അല്പം ജലപാനം മുതലായവകൊണ്ട് ഇവരുടെ തൃഷ്ണ ക്ഷയിക്കുകയില്ല।

Verse 57

स एव मदिरासिंधुः शक्त्यौघं तर्पयिष्यति / तमादिश महात्मानं समरोत्साहकारिणम् / सर्वतर्षप्रशमनं महाबलविवर्धनम्

ആ മദിരാസിന്ധുവേ ശക്തികളുടെ പ്രവാഹത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും. സമരോത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ മഹാത്മാവിനെ ആജ്ഞാപിക്കൂ—അവൻ സകല തൃഷ്ണയും ശമിപ്പിച്ച് മഹാബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 58

इत्युक्ते दण्डनाथा सा सदुपायेन हर्षिता / आजुहाव सुधासिंधुमाज्ञां चक्रेश्वरी रणे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദണ്ഡനാഥാ സദുപായത്തിൽ ഹർഷിതയായി. യുദ്ധത്തിൽ ചക്രേശ്വരീ സുധാസിന്ധുവിനെ ആഹ്വാനിച്ച് ആജ്ഞ നൽകി.

Verse 59

स मदालसरक्ताक्षो हेमाभः स्रग्विभूषितः

അവൻ മദത്താൽ അലസനായി, രക്തനേത്രനായി, സ്വർണപ്രഭയിൽ ദീപ്തനായി, പുഷ്പമാലകളാൽ വിഭൂഷിതനായി നിന്നു.

Verse 60

प्रणम्य दण्डनाथां तां तदाज्ञापरिपारकः

ആ ദണ്ഡനാഥയെ प्रणമിച്ച്, അവൻ അവളുടെ ആജ്ഞ പൂർണ്ണമായി പാലിക്കുന്നവനായി.

Verse 61

आत्मानं बहुधा कृत्वा तरुणादित्यपाटलम् / क्वचित्तापिच्छवच्छ्यामं क्वचिच्च धवलद्युतिम्

അവൻ സ്വയം പലവിധമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു—എവിടെയോ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ അരുണവർണ്ണം, എവിടെയോ താമാലപത്രംപോലെ ശ്യാമം, മറ്റെവിടെയോ ധവള ദ്യുതിയിൽ പ്രകാശം.

Verse 62

कोटिशो मधुराधारा करिहस्तसमाकृतीः / ववर्ष सिंधुराजो ऽयं वायुना बहुलीकृतः

ഈ സിന്ധുരാജൻ വായുവാൽ പലമടങ്ങായി വർദ്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈപോലെയുള്ള ആകൃതിയിലുള്ള കോടിക്കണക്കിന് മധുരധാരകൾ വർഷിച്ചു.

Verse 63

पुष्कलावर्तकाद्यैस्तु कलपक्षयबलाहकैः / निषिच्यमानो मध्ये ऽब्धिः शक्तिसैन्ये पपात ह

പുഷ്കലാവർത്തകാദി പ്രളയകാല ബലാഹക മേഘങ്ങളാൽ നിരന്തരം സിഞ്ചിതനായി സമുദ്രം നടുവിൽ തന്നേ ശക്തിസൈന്യത്തിന്മേൽ വീണു.

Verse 64

यद्गन्धाघ्राममात्रेण मृत उत्तिष्ठते स्फुटम् / दुर्बलः प्रबलश्च स्यात्तद्ववर्ष सुरांबुधिः

അതിന്റെ ഗന്ധം മാത്രം ശ്വസിച്ചാൽ മരിച്ചവനും വ്യക്തമായി എഴുന്നേറും; ദുർബലനും പ്രബലനാകും—അത്തരം സുരയെ മദിരാസമുദ്രം വർഷിച്ചു.

Verse 65

परार्द्धसंख्यातीतास्ता मधुधारापरंपराः / प्रपिबन्त्यः पिपासार्तैर्मुखैः शक्तय उत्थिताः

പരാർദ്ധസംഖ്യാതീതമായ മധുധാരകളുടെ പരമ്പര, ദാഹാർത്തമായ വായുകളാൽ കുടിച്ചുകൊണ്ട് ശക്തികൾ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 66

यथा सा मदिरासिंधुवृष्टिर्दैत्येषु नो पतेत् / तथा सैन्यस्य परितो महाप्राकारमण्डलम्

ആ മദിരാസമുദ്രവൃഷ്ടി ദൈത്യന്മാരുടെ മേൽ വീഴാതിരിക്കുവാൻ, സൈന്യത്തിന്റെ ചുറ്റും മഹാപ്രാകാരമണ്ഡലം തീർത്തു.

Verse 67

लघुहस्ततया मुक्तैः शरजातैः सहस्रशः / चकार विस्मयकरी कदंबवनवासिनी

കദംബവനവാസിനിയായ ദേവി ലഘുഹസ്തതയാൽ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ട് അത്ഭുതം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 68

कर्मणा तेन सर्वे ऽपि विस्मिता मरुतो ऽभवन् / अथ ताः शक्तयो भूरि पिबन्ति स्म रणान्तरे

ആ കര്‍മ്മം കണ്ടു എല്ലാ മരുത്‌ഗണങ്ങളും വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ യുദ്ധമദ്ധ്യേ ആ ശക്തികള്‍ ധാരാളമായി സുര പാനം ചെയ്തു.

Verse 69

विविधा मदिराधारा बलोत्साहविवर्धनीः / यस्या यस्या मनःप्रीती रुचिः स्वादो यथायथा

വിവിധ മദിരാധാരകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ ബലവും ഉത്സാഹവും വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നവ. ഏവന് ഏതു മനഃപ്രീതി, രുചി, സ്വാദോ അതുപോലെ.

Verse 70

तृतीये युद्धदिवसे प्रहरद्वितयावधि / संततं मध्यधाराभिः प्रववर्ष सुरांबुधिः

യുദ്ധത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസം, രണ്ട് പ്രഹരങ്ങളോളം, സുരാസമുദ്രം മദ്ധ്യധാരകളായി നിരന്തരം പെയ്തു.

Verse 71

गौडी पैष्टी च माध्वी च वरा कादंबरी तथा / हैताली लाङ्गलेया च तालजातास्तथा सुराः

ഗൗഡീ, പൈഷ്ടീ, മാധ്വീ, ശ്രേഷ്ഠ കാദംബരീ, ഹൈതാലീ, ലാങ്ഗലേയാ, കൂടാതെ താളജാത സുരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 72

कल्पवृक्षोद्भवा दिव्या नानादेशसमुद्भवाः / सुस्वादुसौरभाद्याश्च शुभगन्धसुखप्रदाः

അവ ദിവ്യമായിരുന്നു—കല്‍പവൃക്ഷത്തില്‍നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതും നാനാദേശങ്ങളില്‍നിന്ന് വന്നതും; അത്യന്തം സ്വാദിഷ്ടവും സുഗന്ധസമ്പന്നവും, ശുഭഗന്ധംകൊണ്ട് സുഖം നല്‍കുന്നതും.

Verse 73

बकुलप्रसवामोदा ध्वनन्त्यो बुद्बुदोज्ज्वलाः / कटुकाश्च कषायाश्च मधुरास्तिक्ततास्पृशः

ബകുലപുഷ്പപ്രസവസൗരഭ്യം നിറഞ്ഞു, ധ്വനിച്ചു ബുദ്ബുദങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ ആ ധാരകൾ; ചിലത് കടു, ചിലത് കഷായ, ചിലത് മധുര, ചിലത് തിക്തതയുടെ സ്പർശമുള്ളവയായി.

Verse 74

बहुवर्मसमाविष्टाश्छेदिनीः पिच्छलास्तथा / ईषदम्लाश्च कट्वम्ला मधुराम्लास्तथा पराः

ചിലത് പല ആവരണങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞവ, ചിലത് ഛേദിക്കുന്ന ശക്തിയുള്ളവ, ചിലത് പിച്ചിലായി വഴുവഴുപ്പുള്ളവ; ചിലത് അല്പം അമ്ലം, ചിലത് കട്വാമ്ലം, മറ്റുചിലത് മധുരാമ്ലവും ആയിരുന്നു.

Verse 75

शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी / रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः

അവ ശസ്ത്രക്ഷതങ്ങളിലേക്കു കടന്നു ക്ഷതം ഹരിക്കുന്നവയും, അസ്ഥിസന്ധാനം നൽകുന്നവയും ആയിരുന്നു; യുദ്ധഭ്രമം അകറ്റുന്ന, ശീതളവും ലഘുവുമായവ—അതുപോലെ ‘കവോഷ്ഠക’ എന്നതുപോലുള്ളവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 76

संतापहारिणीश्चैव वारुणीस्ता जयप्रदाः / नानाविधाः सुराधारा ववर्ष मदिरार्णवः

സന്താപം ഹരിക്കുന്ന ‘വാരുണി’ ധാരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ ജയപ്രദമായിരുന്നു. മദിരാർണവം നാനാവിധ സുരാധാരകൾ മഴപോലെ വർഷിച്ചു.

Verse 77

अविच्छिन्नं याममात्रमेकैका तत्र योगिनी / ऐरावतकर प्रख्यां सुराधारां मुदा पपौ

അവിടെ ഓരോ യോഗിനിയും ഇടവിടാതെ ഒരു യാമമാത്രം, ഐരാവതത്തിന്റെ കരത്തെപ്പോലെ മഹത്തായ സുരാധാരയെ ആനന്ദത്തോടെ പാനം ചെയ്തു.

Verse 78

उत्तानं वदनं कृत्वा विलोलरसनाश्चलम् / शक्तयः प्रपपुः सीधु मुदा मीलितलोचनाः

മുഖം മേലോട്ടുയർത്തി, ചഞ്ചലമായ നാവോടെ, ആനന്ദത്തോടെ കണ്ണുകൾ അടച്ച് ശക്തികൾ സീധു-മധു പാനം ചെയ്തു।

Verse 79

इत्थं बहुविधं माध्वीधारापातैः सुधांबुधिः / आगतस्तर्पयित्वा तु दिव्यरूपं समास्थितः

ഇങ്ങനെ പലവിധ മാധ്വീധാരകളുടെ പതനത്താൽ സുദ്ഹാസമുദ്രൻ വന്ന് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, പിന്നെ ദിവ്യരൂപത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 80

पुनर्गत्वा दण्डनाथां प्रणम्य स सुरांबुधिः / स्निग्धगंभीरघोषेण वाक्यं चेदमुवाच ताम्

വീണ്ടും ആ സുരാ-സമുദ്രൻ ദണ്ഡനാഥയെ സമീപിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, സ്നിഗ്ധവും ഗംഭീരവുമായ സ്വരത്തിൽ അവളോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 81

देवि पश्य महाराज्ञि दण्डमण्डलनायिके / मया संतर्पिता मुग्धरूपा शक्तिवरूथिनी

ദേവീ, മഹാരാജ്ഞീ, ദണ്ഡമണ്ഡലനാഥേ! നോക്കുക, ഈ മോഹിനീരൂപമായ ശക്തിവരൂഥിനിയെ ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 82

काश्चिन्नृत्यन्ति गायन्त्यो कलक्वणितमेखलाः / नृत्यन्तीनां पुरः काश्चित्करतालं वितन्वते

ചിലർ മധുരമായി മുഴങ്ങുന്ന മേഘല ധരിച്ചു പാടിക്കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ചിലർ നൃത്തക്കാരുടെ മുമ്പിൽ കരതാളം മുഴക്കുന്നു।

Verse 83

काश्चिद्धसंति व्यावल्गद्वल्गुवक्षोजमण्डलाः / पतन्त्यन्योन्यमङ्गेषु काश्चिदानन्दमन्थराः

ചില സ്ത്രീകൾ ഹസിക്കുന്നു; അവരുടെ മനോഹര വക്ഷോജമണ്ഡലം ചലിച്ചുലയുന്നു. ചിലർ ആനന്ദത്തിൽ മന്ദഗതിയായി പരസ്പരാംഗങ്ങളിൽ വീണുകിടക്കുന്നു.

Verse 84

काश्चिद्वल्गन्ति च श्रोणिविगलन्मेखलांबराः / काश्चिदुत्थाय संनद्धा घूर्णयन्ति निरायुधाः

ചില സ്ത്രീകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അവരുടെ ശ्रोണിയിൽ നിന്നു മേഘലയും വസ്ത്രവും വഴുതി വീഴുന്നു. ചിലർ എഴുന്നേറ്റ്, സന്നദ്ധരെന്നപോലെ, ആയുധമില്ലാതെയും ചുറ്റി തിരിഞ്ഞ് വീരഭാവം കാണിക്കുന്നു.

Verse 85

इत्थं निर्दिश्यमानास्ताः शक्ती मैरेय सिंधुनां / अवलोक्य भृशं तुष्टा दण्डिनी तमुवाच ह

ഇങ്ങനെ മൈരേയ-സിന്ധുവിന്റെ ശക്തികൾ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ട ദണ്ഡിനി അത്യന്തം തൃപ്തയായി അവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 86

परितुष्टास्मि मद्याब्धे त्वया साह्यमनुष्ठितम् / देवकार्यमिद किञ्च निर्विघ्नितमिदं कृतम्

ഹേ മദ്യാബ്ധേ! നീ ചെയ്ത സഹായത്തിൽ ഞാൻ അത്യന്തം തൃപ്തയാണ്; ഈ ദേവകാര്യവും യാതൊരു വിഘ്നവുമില്ലാതെ പൂർത്തിയായി.

Verse 87

अतः परं मत्प्रसादाद्द्वापरे याज्ञिकैर्मखे / सोमपानवदत्यन्तमुपयोज्यो भविष्यसि

അതുകൊണ്ട് എന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യാജ്ഞികരുടെ യാഗത്തിൽ നീ സോമപാനത്തിനെപ്പോലെ അത്യന്തം ഉപകാരപ്രദനാകും.

Verse 88

मन्त्रेण पूतं त्वां यागे पास्यन्त्यखिलदेवताः / यागेषु मन्त्रपूतेन पीतेन भवता जनाः

മന്ത്രത്താൽ ശുദ്ധനായ നിന്നെ യാഗത്തിൽ സർവ്വദേവതകളും പാനം ചെയ്യും; യാഗങ്ങളിൽ നിന്റെ മന്ത്രപൂത പാനത്താൽ ജനങ്ങളും തൃപ്തരാകും.

Verse 89

सिद्धिमृद्धिं बलं स्वर्गमपवर्गं च बिभ्रतु / महेश्वरी महादेवो बलदेवश्च भार्गवः / दत्तात्रेयो विधिर्विष्णुस्त्वां पास्यन्ति महाजनाः

നീ സിദ്ധി, സമൃദ്ധി, ബലം, സ്വർഗ്ഗം, അപവർഗ്ഗം എന്നിവ ധരിക്കട്ടെ. മഹേശ്വരി, മഹാദേവൻ, ബലദേവൻ, ഭാർഗവൻ, ദത്താത്രേയൻ, വിധി (ബ്രഹ്മാവ്)യും വിഷ്ണുവും—ഈ മഹാജനങ്ങൾ നിന്നെ പാനം ചെയ്യും.

Verse 90

यागे समर्चितस्त्वं तु सर्वसिद्धिं प्रदास्यसि

യാഗത്തിൽ സമ്യകായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടാൽ നീ സർവ്വസിദ്ധിയും പ്രസാദിക്കും.

Verse 91

इत्थं वरप्रदानेन तोषयित्वा सुरांबुधिम्

ഇങ്ങനെ വരം നൽകി അവൾ സുരാംബുധിയെ (ദേവസമുദ്രത്തെ) സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 92

मन्त्रिणीं त्वरयामास पुनर्युद्धाय दण्डिनी / पुनः प्रववृते युद्धं शक्तीनां दानवैः सह

ദണ്ഡിനി വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി മന്ത്രിണിയെ വേഗപ്പെടുത്തി; ശക്തികളുടെയും ദാനവരുടെയും യുദ്ധം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു.

Verse 93

मुदाट्टहासनिर्भिन्नदिगष्टकधरा धरम् / प्रत्यग्रमदिरामत्ताः पाटलीकृतलोचनाः / शक्तयो दैत्यचक्रेषु न्यपतन्नेकहेलया

ആനന്ദോന്മത്തമായ അട്ടഹാസം ദിഗഷ്ടകം പിളർത്തി, ഭൂമിയും കുലുങ്ങി. പുതുമദിരാമത്തയായി, പാടലിവർണ്ണ നേത്രങ്ങളുള്ള ശക്തികൾ ദൈത്യചക്രങ്ങളിലേക്കു ഒരേ ലീലയിൽ പതിച്ചു.

Verse 94

द्वयेन द्वयमारेजे शक्तीनां समदश्रियाम् / मदरागेण चक्षूंषि दैत्यरक्तेन शस्त्रिका

സമമദത്തിൽ നിലകൊണ്ട ശക്തികളുടെ ദ്വയം ദ്വയമായി ദീപ്തമായി. മദരാഗം കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ ചുവന്നു; ദൈത്യരക്തം കൊണ്ട് ആയുധങ്ങൾ രക്തിമമായി മാറി.

Verse 95

तथा बभूव तुमुलं युद्धं शक्तिसुरद्विषाम् / यथा मृत्युरवित्रस्तः प्रजाः संहरते स्वयम्

ശക്തികളും സുരദ്വേഷികളായ ദൈത്യരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം അത്യന്തം തുമുലമായി; ഭയമില്ലാത്ത മൃത്യു സ്വയം പ്രജകളെ സംഹരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 96

संस्खलत्पदविन्यासा मदेनारक्तदृष्टयः / स्खलदक्षरसंदर्भवीरभाषा रणोद्धताः

അവരുടെ പാദവിന്യാസം തളർന്നു തെന്നി; മദം കൊണ്ട് ദൃഷ്ടി ചുവന്നു. അക്ഷരബന്ധവും ഇടറിപ്പോയെങ്കിലും, വീരഭാഷ യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മത്തമായി മുഴങ്ങി.

Verse 97

कदंबगोलकाकारा दृष्टसर्वाङ्गदृष्टयः / युवराजस्य सैन्यानि शक्त्यः समानाशयन्

കദംബഗോളകത്തെപ്പോലെ വൃത്താകൃതിയിൽ നിലകൊണ്ട്, സർവാംഗത്തെയും നിരീക്ഷിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ള ശക്തികൾ യുവരാജന്റെ സൈന്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചു.

Verse 98

अक्षौहिणीशतं तत्र दण्डिनी सा व्यदारयत् / अक्षौहिणीसार्द्धशत नाशयामास मन्त्रिणी

അവിടെ ദണ്ഡിനി നൂറ് അക്ഷൗഹിണി സേനകളെ പിളർത്തി; മന്ത്രിണി ഒന്നര നൂറ് അക്ഷൗഹിണികളെ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 99

अश्वारूढाप्रभृतयो मदारुणविलोचनाः / अक्षौहिणीसार्धशतं नित्युरन्तकमन्दिरम्

അശ്വാരൂഢന്മാർ മുതലായ, മദംകൊണ്ട് രക്തനേത്രരായ യോദ്ധാക്കൾ, ഒന്നര നൂറ് അക്ഷൗഹിണികളെ അന്തകന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

Verse 100

अङ्कुशेनातितीक्ष्णेन तुरगा रोहिणी रणे / उलूकजितमुन्मथ्य परलोकातिथिं व्यधात्

യുദ്ധത്തിൽ രോഹിണി അതിതീക്ഷ്ണമായ അങ്കുശംകൊണ്ട് കുതിരകളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ഉലൂകജിതനെ കുലുക്കി പരലോകത്തിന്റെ അതിഥിയാക്കി.

Verse 101

सम्पत्करीप्रभृतयः शक्तिदण्डाधिनायिकाः / परुषेण मुखान्यन्यान्यवरुद्धाव्यदारयन्

സമ്പത്കരീ മുതലായ ശക്തി-ദണ്ഡാധിനായികമാർ, കഠിന പ്രഹാരത്തോടെ ശത്രുക്കളുടെ തടഞ്ഞ മുഖങ്ങളെ പിളർത്തി.

Verse 102

अस्तं गते सवितरि ध्वस्तसर्वबलं ततः / विशुक्रं योधयामास श्यामला कोपशालिनी

സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ അപ്പോൾ സകലബലവും തകർന്നു; കോപശാലിനിയായ ശ്യാമല വിശുക്രനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 103

अस्त्रप्रत्य स्त्रमोक्षेण भीषणेन दिवौकसाम् / महता रणकृत्येन योधयामास मन्त्रिणी

ദേവഗണങ്ങളുടെ മേൽ ഭീകരമായ അസ്ത്ര-പ്രത്യസ്ത്രമോക്ഷം ചൊരിഞ്ഞ്, ആ മന്ത്രിണി മഹത്തായ രണകൃത്യത്തോടെ അവരെ യുദ്ധത്തിലാഴ്ത്തി।

Verse 104

आयुधानि सुतीक्ष्णानि विशुक्रस्य महौजसः / क्रमशः खण्डयन्ती सा केतनं रथसारथिम्

മഹാബലനായ വിശുക്രന്റെ അതിതീക്ഷ്ണ ആയുധങ്ങളെ അവൾ ക്രമമായി ഖണ്ഡിച്ചു; കേതനവും രഥസാരഥിയെയും പോലും അവൾ ചിതറിച്ചു।

Verse 105

धनुर्गुणं धनुर्दण्डं खण्डयन्ती शिलीमुखैः / अस्त्रेण ब्रह्मशिरसा ज्वलत्पावकरोचिषा

ശിലീമുഖ ബാണങ്ങളാൽ അവൾ ധനുർഗുണവും ധനുർദണ്ഡവും ഖണ്ഡിച്ചു; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായ ‘ബ്രഹ്മശിര’ അസ്ത്രവും പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 106

विशुक्रं मर्दयामास सो ऽपतच्छूर्णविग्रहः / विषङ्गं च महादैत्यं दण्डनाथा मदोद्धता

മദോദ്ധതയായ ദണ്ഡനാഥാ വിശുക്രനെ മർദിച്ചു; അവൻ ചൂർണ്ണവിഗ്രഹനായി വീണു. മഹാദൈത്യനായ വിഷംഗനെയും അവൾ അടക്കി.

Verse 107

योधयामास चण्डन मुसलेन विनिघ्नती / सचापि दुष्टो दनुजः कालदण्डनिभां गदाम् / उद्यम्य बाहुना युद्धं चकाराशेषभीषणम्

അവൾ മുസലംകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച് ചണ്ഡനനെയും യുദ്ധത്തിൽ നിഗ്രഹിച്ചു. ആ ദുഷ്ട ദനുജൻ കാലദണ്ഡസദൃശമായ ഗദ കൈകൊണ്ട് ഉയർത്തി, അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം നടത്തി।

Verse 108

अन्योन्यमङ्गं मृद्नन्तौ गदायुद्धप्रवर्तिनौ / चण्डाट्टहासमुखरौ परिभ्रमणकारिणौ

അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം അവയവങ്ങളെ മർദ്ദിച്ചുകൊണ്ട് ഗദായുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; ഭീകര അട്ടഹാസത്തോടെ മുഴങ്ങി ചുറ്റി തിരിഞ്ഞ് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 109

कुर्वाणौ विविधांश्चारान्घूर्णन्तौ तूर्मवेष्टिनौ / अन्योन्यदण्डहननैर्मोहयन्तौ मुहुर्मुहुः

അവർ പലവിധ ചലനങ്ങൾ നടത്തി ചുറ്റി തിരിഞ്ഞു, വേഗത്തിൽ ചുരുളുപോലെ കറങ്ങി; പരസ്പര ദണ്ഡപ്രഹാരങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഒരുത്തനെ മറ്റൊരുത്തൻ മയക്കി.

Verse 110

अन्योन्यप्रहृतौ रन्ध्रमीक्षमाणौ महोद्धतौ / महामुसलदण्डाग्रघट्टनक्षोभितांबरौ / अयुध्येतां दुराधर्षौं दण्डिनीदैत्यशेखरौ

അവർ ഇരുവരും മഹോദ്ധതരായി പരസ്പരം പ്രഹരിക്കുകയും തമ്മിലത്തെ ദുർബലത (രന്ധ്രം) നോക്കുകയും ചെയ്തു; മഹാമുസലദണ്ഡങ്ങളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിച്ചതാൽ ആകാശം വരെ വിറച്ചു. ദണ്ഡിനീ എന്ന ദൈത്യശേഖരന്മാരായ ദുർജയർ യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 111

अथार्द्धरात्रिसमयपर्यन्तं कृतसंगरा / संक्रुद्धा हन्तुमारेभे विषङ्गं दण्डनायिका

പിന്നീട് അർദ്ധരാത്രിവരെ യുദ്ധം നടത്തി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം ക്രുദ്ധയായ ദണ്ഡനായിക വിഷംഗനെ വധിക്കുവാൻ ആക്രമണം തുടങ്ങി.

Verse 112

तं मूर्धनि निमग्नेन हलेनाकृष्य वैरिणम् / कठोरं ताडनं चक्रे मुसलेनाथ पोत्रिणी

ശത്രുവിന്റെ തലയിൽ ഹലം കുത്തിനിന്നതിനാൽ, അവനെ ഹലത്തോടെ വലിച്ചിഴച്ച്, പിന്നെ പോത്രിണീ മുസലത്തോടെ കഠിനമായി അടിച്ചു.

Verse 113

ततो मुसलघातेन त्यक्तप्राणो महासुरः / चूर्णितेन शताङ्गेन समं भूतलमाश्रयत्

അപ്പോൾ മുസളത്തിന്റെ പ്രഹരത്താൽ മഹാസുരൻ പ്രാണം വിട്ടു; അവന്റെ ശതാംഗങ്ങൾ ചൂർണ്ണമായി ഭൂതലത്തോടു സമമായി വീണു.

Verse 114

इति कृत्वा महत्कर्म मन्त्रिणीदण्डनायिके / तत्रैव तं निशा शेषं निन्यतुः शिबिरं प्रति

ഹേ മന്ത്രിണീ-ദണ്ഡനായികേ! ഇങ്ങനെ മഹത്തായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു, അവിടെ തന്നേ ശേഷിച്ച രാത്രി കഴിച്ച്, അവനെ ശിബിരത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി.