Shloka 50
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः / विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् / शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्
Transliteration
śithilīkurute sainyamasmākaṃ hā vidheḥ kramaḥ / viśuṣkatālumūlānāṃ vibhraṣṭāyudhatejasām / śaktīnāṃ maṇḍalenātra samare samupekṣitam
Translation
അയ്യോ, വിധിയുടെ ക്രമം ഇങ്ങനെയത്രേ! ആ തർഷം മൂലം നമ്മുടെ സൈന്യം ശിഥിലമാകുന്നു; താലുമൂലം വരണ്ടതിനാൽ ആയുധതേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ട ശക്തിധരരെ ഇവിടെ സമരത്തിൽ ശത്രുമണ്ഡലം അവഗണിച്ചിരിക്കുന്നു.
Word by Word
शिथिली-कुरुतेmakes slack/weakens
शिथिली-कुरुते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootशिथिली-कृ (धातु; कृ with nominal preverb)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अस्माकम्of us/our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
हाalas
हा:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोक-निपात (interjection of lament)
विधेःof fate/ordinance
विधेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्रमःcourse/sequence
क्रमः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विशुष्क-तालु-मूलानाम्of those whose palate-roots are parched
विशुष्क-तालु-मूलानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविशुष्क-तालु-मूल (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—विशुष्क (parched) + तालु (palate) + मूल (root)
विभ्रष्ट-आयुध-तेजसाम्of those whose weapon-power has failed
विभ्रष्ट-आयुध-तेजसाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविभ्रष्ट-आयुध-तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—विभ्रष्ट (lost) + आयुध (weapon) + तेजस् (splendour/power)
शक्तीनाम्of the Śaktis / of spears
शक्तीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
मण्डलेनby a circle/formation
मण्डलेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
समुपेक्षितम्has been neglected/overlooked
समुपेक्षितम्:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootसम्-उप-ईक्ष् (धातु)
Formकृदन्त क्त (PPP) used predicatively; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन