Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अमृतमन्थनं नाम नवमो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ देवा महेन्द्राद्या विष्णुना प्रभविष्मुना / अङ्गीकृता महाधीराः प्रमोदं परमं ययुः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ ‘അമൃതമന്തനം’ എന്ന ഒൻപതാം അധ്യായം. ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ പ്രഭവിഷ്ണുവായ വിഷ്ണുവാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട്, മഹാധീരരായി പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 2

मलकाद्यास्तु ते सर्वे दैत्या विष्णुपराङ्मुखाः / संत्यक्ताश्च श्रिया देव्या भृशमुद्वेगमागताः

മലകാദികളായ ആ ദൈത്യന്മാർ എല്ലാവരും വിഷ്ണുവിനോട് വിമുഖരായിരുന്നു; ദേവി ശ്രീ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ അവർ അത്യന്തം വ്യാകുലതയിൽപ്പെട്ടു.

Verse 3

ततो जगृहिरे दैत्या धन्वन्तरिकरस्थितम् / परमामृतसाराढ्यं कलशं कनकोद्भवम् / अथासुराणां देवानामन्योन्यं कलहो ऽभवत्

അപ്പോൾ ദൈത്യർ ധന്വന്തരിയുടെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന, പരമ അമൃതസാരത്തോടെ നിറഞ്ഞ, സ്വർണ്ണജന്യമായ കലശം പിടിച്ചെടുത്തു. തുടർന്ന് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ പരസ്പരം ഭീകര കലഹം ഉണ്ടായി.

Verse 4

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वलोकैकरक्षकः / सम्यगाराधयामासललितां स्वैक्यरूपिणीम्

ഇതിനിടയിൽ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏക രക്ഷകനായ വിഷ്ണു, തന്റെ ഐക്യസ്വരൂപിണിയായ ലലിതാ ദേവിയെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചു.

Verse 5

सुराणामसुराणां च रणं वीक्ष्य सुदारुणम् / ब्रह्मा निजपदं प्राप शंभुः कैलासमास्थितः

ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ സ്വധാമം പ്രാപിച്ചു; ശംഭു കൈലാസത്തിൽ അധിവസിച്ചു.

Verse 6

मलकं योधयामास दैत्यानामधिपं वृषा / असुरैश्च सुराः सर्वे सांपरायमकुर्वत

വൃഷാ ദൈത്യാധിപനായ മലകനെ യുദ്ധം ചെയ്തു; അസുരന്മാരോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും പ്രാണാന്തക സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 7

भगवानपि योगीन्द्रः समाराध्य महेश्वरीम् / तदेकध्यानयोगेन तद्रूपः समजायत

ഭഗവാൻ യോഗീന്ദ്രനും മഹേശ്വരിയെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച്, അവളിലേക്കുള്ള ഏകാഗ്ര ധ്യാനയോഗംകൊണ്ട് അവളുടെ രൂപം തന്നെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 8

सर्वसंमोहिनी सा तु साक्षाच्छृङ्गारनायिका / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता

അവൾ സർവ്വരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവൾ, സാക്ഷാൽ ശൃംഗാരനായിക. എല്ലാ ശൃംഗാരവേഷങ്ങളാലും സമൃദ്ധയായി, സർവ്വാഭരണങ്ങളാലും ഭൂഷിതയായി.

Verse 9

सुराणामसुराणां च निवार्य रणमुल्वणम् / मन्दस्मितेन दैतेयान्मोहयन्ती जगद ह

ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഭീകരയുദ്ധം തടഞ്ഞിട്ട്, മന്ദസ്മിതത്തോടെ ദൈത്യരെ മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 10

अलं युद्धेन किं शस्त्रेर्मर्मस्थानविभेदिभिः / निष्ठुरैः किं वृथालापैः कण्ठशोषणहेतुभिः

യുദ്ധം മതി; മർമ്മസ്ഥാനങ്ങൾ ഭേദിക്കുന്ന ആയുധങ്ങൾ എന്തിന്? നിഷ്ഠുരമായ വ്യർത്ഥവാക്കുകൾ എന്തിന്, അവ കണ്ഠം ഉണക്കുന്നതിന് മാത്രമല്ലേ?

Verse 11

अहमेवात्र मध्यस्था युष्माकं च दिवौकसाम् / यूयं तथामी नितरामत्र हि क्लेशभागिनः

ഞാനാണ് ഇവിടെ നിങ്ങളുടെയും ദിവൗകസന്മാരുടെയും ഇടയിൽ മദ്ധ്യസ്ഥ. നിങ്ങളും ഇവരും—ഇവിടെ തീർച്ചയായും ക്ലേശത്തിന്റെ പങ്കാളികളാണ്.

Verse 12

सर्वेषां सममेवाद्य दास्याम्यमृतमद्भुतम् / मम हस्ते प्रदातव्यं सुधापात्रमनुत्तमम्

ഇന്ന് ഞാൻ എല്ലാവർക്കും സമമായി അത്ഭുത അമൃതം നൽകും. ആ അനുത്തമ സുധാപാത്രം എന്റെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 13

इति तस्या वचः श्रुत्वा दैत्यास्तद्वाक्यमोहिताः / पीयूषकलशं तस्यै ददुस्ते मुग्धचेतसः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദൈത്യർ ആ വചനമോഹത്തിൽ പെട്ടു; മുഗ്ധചിത്തരായി അവർ അവൾക്കു അമൃതകലശം നൽകി.

Verse 14

सा तत्पात्रं समादाय जगन्मोहनरूपिणी / सुराणामसुराणां च वृथक्पङ्क्तिं चकार ह

ജഗന്മോഹിനിയായ അവൾ ആ പാത്രം ഏറ്റെടുത്തു; ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും വേർതിരിച്ച് നിരകൾ ഒരുക്കി.

Verse 15

द्वयोः पङ्क्त्योश्च मध्यस्थास्तानुवाच सुरासुरान् / तूष्णीं भवन्तु सर्वे ऽपि क्रमशो दीयते मया

രണ്ടു നിരകളുടെ മദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട് അവൾ ദേവാസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“എല്ലാവരും മൗനമായിരിക്കൂ; ഞാൻ ക്രമമായി നൽകാം.”

Verse 16

तद्वाक्यमुररीचक्रुस्ते सर्वे समवायिनः / सा तु संमोहिताश्लेषलोका दातुं प्रचक्रमे

അവിടെ കൂടിയിരുന്ന എല്ലാവരും അവളുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു; ലോകങ്ങളെ മോഹബന്ധത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചവൾ വിതരണം തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

Verse 17

क्वणत्कनकदर्वीका क्वणन्मङ्गलकङ्कणा / कमनीयविभूषाढ्या कला सा परमा बभौ

അവളുടെ സ്വർണ്ണകരണ്ടി ക്വണിച്ചു, മംഗളകങ്കണങ്ങൾ മണിഞ്ഞു; മനോഹരാഭരണങ്ങളാൽ സമൃദ്ധയായ അവൾ പരമകലപോലെ ദീപ്തയായി.

Verse 18

वामे वामे करांभोजे सुधाकलशमुज्ज्वलम् / सुधां तां देवतापङ्क्तौ पूर्वं दर्व्या तदादिशत्

അവളുടെ ഇടത് ഇടത് കരകമലത്തിൽ ദീപ്തമായ സുധാകലശം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ ആദ്യം ദേവന്മാരുടെ നിരയിൽ കരണ്ടിയാൽ ആ അമൃതം വിതരണം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 19

दिशन्ती क्रमशास्तत्र चन्द्रभास्करसूचितम् / दर्वीकरेण चिच्छेद सैंहिकेयं तु मध्यगम् / पीतामृतशिरोमात्रं तस्य व्योम जगाम च

അവൾ ക്രമമായി വിതരണം ചെയ്യുമ്പോൾ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ സൂചിപ്പിച്ച മദ്ധ്യസ്ഥനായ സൈംഹികേയനെ കരണ്ടി പിടിച്ച കൈകൊണ്ട് വെട്ടി. അമൃതം കുടിച്ച അവന്റെ തല മാത്രം ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു പോയി.

Verse 20

तं दृष्ट्वाप्यसुरास्तत्र तूष्णीमासन्विमोहिताः / एवं क्रमेण तत्सर्वं विबुधेभ्यो वितीर्य सा / असुराणां पुरः पात्रं सानिनाय तिरोदधे

അത് കണ്ടിട്ടും അവിടെ അസുരർ മോഹിതരായി മൗനമായി ഇരുന്നു. അവൾ ഇങ്ങനെ ക്രമമായി എല്ലാം ദേവന്മാർക്ക് വിതരണം ചെയ്തു; പിന്നെ അസുരരുടെ മുമ്പിൽ പാത്രം കൊണ്ടുപോയി അപ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 21

रिक्तपात्रं तु तं दृष्ट्वा सर्वे दैतेयदानवाः / उद्वेलं केवलं क्रोधं प्राप्ता युद्धचिकीर्षया

ശൂന്യപാത്രം കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദൈത്യദാനവരും പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ കോപം മാത്രം പ്രാപിച്ചു; യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ ഉഗ്രരായി.

Verse 22

इन्द्रादयः सुराः सर्वे सुधापानाद्बलोत्तराः / दुर्वलैरसुरैः सार्धं समयुद्ध्यन्त सायुधाः

ഇന്ദ്രാദിയായ എല്ലാ ദേവന്മാരും സുധാപാനത്താൽ കൂടുതൽ ശക്തരായി. അവർ ആയുധധാരികളായി ദുർബല അസുരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 23

ते विध्यमानाः शतशो दानवेन्द्राः सुरोत्तमैः / दिगन्तान्कतिचिज्जग्मुः पातालं कतिचिद्ययुः

സുരോത്തമന്മാർ വേധിച്ചപ്പോൾ നൂറുകണക്കിന് ദാനവേന്ദ്രർ ചിതറിപ്പോയി; ചിലർ ദിഗന്തങ്ങളിലേക്കും ചിലർ പാതാളത്തിലേക്കും പോയി।

Verse 24

दैत्यं मलकनामानं विजित्य विबुधेश्वरः / आत्मीयां श्रियमाजह्रे श्रीकटाक्ष समीक्षितः

മലകനാമ ദൈത്യനെ ജയിച്ച ദേവാധിപൻ, ശ്രീദേവിയുടെ കടാക്ഷാനുഗ്രഹം ലഭിച്ച് തന്റെ തന്നെ ഐശ്വര്യം വീണ്ടെടുത്തു।

Verse 25

पुनः सिंहासनं प्राप्य महेन्द्रः सुरसेवितः / त्रैलोक्यं पालयामास पूर्ववत्पूर्वदेवजित्

വീണ്ടും സിംഹാസനം പ്രാപിച്ച്, ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്ന മഹേന്ദ്രൻ, മുൻപുപോലെ തന്നെ ത്രൈലോക്യം ഭരിച്ചു—ഒരിക്കൽ ദേവജിതനായവൻ പോലെ।

Verse 26

निर्भया निखिला देवास्त्रैलोक्ये सचराचरे / यथाकामं चरन्ति स्म सर्वदा हृष्टचेतसः

ചരാചരസഹിതമായ ത്രൈലോക്യത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും നിർഭയരായി; അവർ എപ്പോഴും ഹൃഷ്ടചിത്തരായി ഇഷ്ടപ്രകാരം സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 27

तदा तदखिलं दृष्ट्वा मोहिनीचरितं मुनिः / विस्मितः कामचारी तु कैलासं नारदो गतः

അപ്പോൾ മോഹിനിയുടെ ആ സമസ്ത ചരിതം കണ്ട മുനി നാരദൻ വിസ്മയിച്ചു; ഇഷ്ടപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 28

नन्दिना च कृतानुज्ञः प्रणम्य परमेश्वरम् / तेन संभाव्यमानो ऽसौ तुष्टो विष्टरमास्त सः

നന്ദിയുടെ അനുവാദം ലഭിച്ച് അവൻ പരമേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു; അവിടുത്തെ സാദര സ്വീകരണത്തിൽ തൃപ്തനായി വിശാലമായി ഇരുന്നു।

Verse 29

आसनस्थं महादेवो मुनिं स्वेच्छाविहारिणम् / पप्रच्छ पार्वतीजानिः स्वच्छस्फटिकसन्निभः

ആസനസ്ഥനായ സ്വേച്ഛാവിഹാരിയായ മുനിയെ മഹാദേവൻ—പാർവതീജാനിഃ, നിർമ്മല സ്ഫടികസദൃശൻ—ചോദിച്ചു।

Verse 30

भगवन्सर्ववृत्तज्ञ पवित्रीकृतविष्टर / कलहप्रिय देवर्षे किं वृत्तं तत्र नाकिनाम्

ഭഗവൻ, സർവ്വവൃത്താന്തജ്ഞൻ, ഈ ആസനം പവിത്രമാക്കിയവനേ; കലഹപ്രിയ ദേവർഷേ, അവിടെ ദേവന്മാർക്കു എന്തു സംഭവിച്ചു?

Verse 31

सुराणामसुराणां वा विजयः समजायत / किं वाप्यमृतवृत्तान्तं विष्णुना वापि किं कृतम्

ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ—ആർക്കാണ് വിജയം ലഭിച്ചത്? അമൃതത്തിന്റെ വാർത്ത എന്ത്? വിഷ്ണു എന്തു ചെയ്തു?

Verse 32

इति पृष्टो महेशेन नारदो मुनिसत्तमः / उवाच विस्मयाविष्टः प्रसन्नवदनेक्षणः

മഹേശൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മുനിസത്തമനായ നാരദൻ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി, പ്രസന്നമുഖനേത്രങ്ങളോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 33

सर्वं जानासि भगवन्सर्वज्ञो ऽसि यतस्ततः / तथापि परिपृष्टेन मया तद्वक्ष्यते ऽधुना

ഭഗവനേ, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നവൻ; നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞൻ. എങ്കിലും എന്റെ ചോദ്യം കൊണ്ടു അത് ഇപ്പോൾ പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 34

तादृशे समरे घोरे सति दैत्यदिवौकसाम् / आदिनारायमः श्रीमान्मोहिनीरूपमादधे

അത്തരം ഭീകര സമരത്തിൽ, ദൈത്യരും ദേവരും ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ, ശ്രീമാൻ ആദിനാരായണൻ മോഹിനീ രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 35

तामुदारविभूषाढ्यां मूर्तां शृङ्गारदेवताम् / सुरासुराः समालोक्य विरताः समरोध्यमात्

ഉദാരാഭരണങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ശൃംഗാരദേവതയുടെ രൂപമായ ആ മൂർത്തിയെ കണ്ടു ദേവരും അസുരരും യുദ്ധം നിർത്തി പിന്മാറി.

Verse 36

तन्मायामोहिता दैत्याः सुधापात्रं च याचिताः / कृत्वा तामेव मध्यस्थामर्पयामासुरञ्जसा

അവളുടെ മായയിൽ മോഹിതരായ ദൈത്യർ അമൃതപാത്രം ചോദിച്ചു; അവളെയേ മധ്യസ്ഥയാക്കി അതു ലളിതമായി ഏല്പിച്ചു.

Verse 37

तदा देवी तदादाय मन्दस्मितमनोहरा / देवेभ्य एव पीयूषमशेषं विततार सा

അപ്പോൾ മന്ദസ്മിതത്തോടെ മനോഹരയായ ദേവി അത് ഏറ്റെടുത്തു, സമസ്ത പീയൂഷവും ദേവന്മാർക്കേ മാത്രം വിതരണം ചെയ്തു.

Verse 38

तिरोहितामदृष्ट्वा तां दृष्ट्वा शून्यं च पात्रकम् / ज्वलन्मन्युमुखा दैत्या युद्धाय पुनरुत्थिताः

അവൾ അന്തർധാനമായതു കാണാതെ, പാത്രം ശൂന്യമെന്നു കണ്ടപ്പോൾ, ക്രോധം ജ്വലിക്കുന്ന മുഖങ്ങളോടെ ദൈത്യർ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി എഴുന്നേറ്റു।

Verse 39

अमरैरमृतास्वादादत्युल्वणपराक्रमैः / पराजिता महादैत्या नष्टाः पातालमभ्ययुः

അമൃതാസ്വാദം കൊണ്ടു അത്യന്തം ഉഗ്രപരാക്രമമുള്ള അമരന്മാർ തോൽപ്പിച്ചതിനാൽ, മഹാദൈത്യർ നശിച്ചവരെപ്പോലെ പാതാളത്തിലേക്ക് ഒഴിഞ്ഞുപോയി।

Verse 40

इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भवानीपतिख्ययः / नारदं प्रेषयित्वाशु तदुक्तं सततं स्मरन्

ഈ വൃത്താന്തം കേട്ട ഭവാനീപതി (ശിവൻ) ഉടൻ നാരദനെ അയച്ചു; അവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ നിരന്തരം സ്മരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 41

अज्ञातः प्रमथैः सर्वैः स्कन्दनन्दिविनायकैः / पार्वतीसहितो विष्णुमाजगाम सविस्मयः

പ്രമഥന്മാർക്കും സ്കന്ദനും നന്ദിക്കും വിനായകനും അറിയാതെ, പാർവതിയോടുകൂടി (ശിവൻ) വിസ്മയത്തോടെ വിഷ്ണുവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 42

क्षीरोदतीरगं दृष्ट्वा सस्त्रीकं वृषवाहनम् / भोगिभोगासनाद्विष्णुः समुत्थाय समागतः

ക്ഷീരോദത്തിന്റെ തീരത്ത് ഭാര്യയോടുകൂടിയ വൃഷവാഹനനെ (ശിവനെ) കണ്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണു ശേഷനാഗഫണങ്ങളുടെ ആസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് മുന്നോട്ട് വന്നു സ്വീകരിച്ചു।

Verse 43

वाहनादवरुह्येशः पार्वत्या सहितः स्थितम् / तं दृष्ट्वा शीघ्रमागत्य संपूज्यार्घ्यादितो मुदा

ഈശ്വരൻ പാർവതിയോടുകൂടെ വാഹനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി അവിടെ നിലകൊണ്ടു. അവനെ കണ്ട ഉടൻ അവൻ വേഗത്തിൽ വന്ന് സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യാദികൾ അർപ്പിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.

Verse 44

सस्नेहं गाढमालिङ्ग्य भवानीपतिमच्युतः / तदागमनकार्यं च पृष्टवान्विष्टरश्रवाः

അച്യുതൻ സ്നേഹത്തോടെ ഭവാനീപതിയെ ദൃഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് വിപുലശ്രവൻ അവരുടെ വരവിന്റെ കാരണവും ചോദിച്ചു.

Verse 45

तमुवाच महादेवो भगवन्पुरुषोत्तम / महायोगेश्वर श्रीमन्सर्वसौभाग्यसुन्दरम्

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ പുരുഷോത്തമാ! മഹായോഗേശ്വരാ, ശ്രീമാനേ, സർവ്വസൗഭാഗ്യസുന്ദരനേ!

Verse 46

सर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोचरम् / यद्रूपं भवतोपात्तं तन्मह्यं संप्रदर्शय

സകലരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതും വാക്കിനും മനസ്സിനും അതീതവുമായ— നിങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച ആ രൂപം എനിക്ക് വ്യക്തമായി കാണിച്ചുതരുക.

Verse 47

द्रष्टुमिच्छामि ते रूपं शृङ्गारस्याधिदैवतम् / अवश्यं दर्शनीयं मे त्वं हि प्रार्थितकामधृक्

ശൃംഗാരത്തിന്റെ അധിദേവതയായ നിങ്ങളുടെ രൂപം ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എനിക്ക് നിർബന്ധമായി ദർശനം തരുക; കാരണം നിങ്ങൾ പ്രാർത്ഥിച്ച ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവനാണ്.

Verse 48

इति संप्रार्थितः शश्वन्महादेवेन तेन सः / यद्ध्यानवैभवाल्लब्धं रूपमद्वैतमद्भुतम्

ഇങ്ങനെ മഹാദേവൻ നിരന്തരം പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ, ധ്യാനവൈഭവത്തിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ആ അദ്വൈതവും അത്ഭുതവും ആയ രൂപം അദ്ദേഹം പ്രകടമാക്കി.

Verse 49

तदेवानन्यमनसा ध्यात्वा किञ्चिद्विहस्य सः / तथास्त्विति तिरो ऽधत्त महायोगेश्वरो हरिः

അതേ കാര്യം ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം അല്പം പുഞ്ചിരിച്ചു; ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു മഹായോഗേശ്വരൻ ഹരി അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 50

शर्वो ऽपि सर्वतश्चक्षुर्मुहुर्व्यापारयन्क्वचित् / अदृष्टपूर्वमाराममभिरामं व्यलोकयत्

സർവദർശിയായ ശർവനും ഇടയ്ക്കിടെ എല്ലാടവും ദൃഷ്ടി ചലിപ്പിച്ച്, മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ആ മനോഹരമായ ഉദ്യാനം നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 51

विकसत्कुसुमश्रेणीविनोदिमधुपालिकम् / चंपकस्तबकामोदसुरभीकृतदिक्तटम्

ആ ഉദ്യാനം വിരിഞ്ഞ പുഷ്പശ്രേണികളാൽ ശോഭിച്ചു; അവിടെ തേൻചീറ്റകൾ വിനോദിച്ചു. ചമ്പകക്കുലകളുടെ സുഗന്ധം ദിക്കുകളുടെ അതിരുകളെ സുഗന്ധിതമാക്കി.

Verse 52

माकन्दवृन्दमाध्वीकमाद्यदुल्लोलकोकिलम् / अशोकमण्डलीकाण्डसताण्डवशिखण्डिकम्

അവിടെ മാകന്ദവൃന്ദങ്ങളുടെ മധുര മകരന്ദം നിറഞ്ഞിരുന്നു; ചഞ്ചല കോകിലകൾ മധുരസ്വരം മുഴക്കുകയായിരുന്നു. അശോകക്കൂട്ടങ്ങളുടെ കൊമ്പുകളിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മയൂരികൾ ശോഭിച്ചു.

Verse 53

भृङ्गालिनवझङ्कारजितवल्लकिनिस्वनम् / पाटलोदारसौरभ्यपाटलीकुसुमोज्ज्वलम्

ഭ്രമരങ്ങളുടെ പുതുഝങ്കാരം വല്ലകിയുടെ നാദത്തെയും ജയിച്ചതുപോലെ; പാടലീ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് അത് ദീപ്തമായി, അവയുടെ ഉദാര സൗരഭ്യം എല്ലാടവും പരന്നു।

Verse 54

तमालतालहिन्तालकृतमालाविलासितम् / पर्यन्तदीर्घिकादीर्घपङ्कजश्रीपरिष्कृतम्

തമാലം, താളം, ഹിന്താളം എന്നീ വൃക്ഷമാലകളുടെ ലീലാഭംഗിയിൽ അത് ശോഭിച്ചു; അതിരിലെ ദീർഘികകളിൽ വിരിഞ്ഞ ദീർഘപദ്മങ്ങളുടെ ശ്രീകൊണ്ട് അത് അലങ്കൃതമായി।

Verse 55

वातपातचलच्चारुपल्लवोत्फुल्लपुष्पकम् / सन्तानप्रसवामोदसन्तानाधिकवासितम्

കാറ്റിന്റെ താളത്തിൽ ഇളകുന്ന മനോഹര പല്ലവങ്ങളിൽ വിരിഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു; സന്താനവൃക്ഷങ്ങളുടെ പ്രസവസൗരഭ്യം ആ സ്ഥലത്തെ കൂടുതൽ സുഗന്ധിതമാക്കി।

Verse 56

तत्र सर्वत्र पुष्पाढ्ये सर्वलोकमनोहरे / पारिजाततरोर्मूले कान्ता काचिददृश्यत

അവിടെ എല്ലാടവും പുഷ്പസമൃദ്ധവും സർവലോകമനോഹരവുമായ ആ ഉദ്യാനത്തിൽ, പാരിജാതവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിവേരിൽ ഒരു കാന്തയായ സ്ത്രീ ദൃശ്യമായി।

Verse 57

बालार्कपाटलाकारा नवयौवनदर्पिता / आकृष्टपद्मरागाभा चरणाब्जनखच्छदा

അവൾ ബാലസൂര്യന്റെ പാടല വർണ്ണംപോലെ, നവയൗവനത്തിന്റെ ഗർവത്തിൽ ദീപ്തയായി; പദ്മരാഗമണിയുടെ ആകർഷക പ്രഭപോലെ അവളുടെ കാന്തി, അവളുടെ ചരണപദ്മങ്ങളിലെ നഖങ്ങൾ അലങ്കാരമെന്നപോലെ തിളങ്ങി।

Verse 58

यावकश्रीविनिक्षेपपादलौहित्यवाहिनी / कलनिःस्वनमञ्जीरपदपद्ममनोहरा

യാവകശ്രീയാൽ വർണ്ണിതമായ അവളുടെ പാദങ്ങൾ ചുവന്ന പ്രഭ പകരുന്നു; മധുരനാദമുള്ള മഞ്ജീരങ്ങളുടെ ഝങ്കാരത്തിൽ അവളുടെ പദപദ്മം മനോഹരമാകുന്നു।

Verse 59

अनङ्गवीरतूणीरदर्पोन्मदनजङ्घिका / करिशुण्डाकदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी

അനംഗവീരന്റെ തൂണീരുപോലെ ഗർവ്വം ഉണർത്തുന്ന അവളുടെ ജംഘകൾ; ആനയുടെ തുമ്പിയും വാഴത്തണ്ടിന്റെ കാന്തിയും പോലെയുള്ള അവളുടെ ഊരുകൾ ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 60

अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा

അരുണവർണ്ണമായ, മൃദുസ്പർശമുള്ള സൂക്ഷ്മ ദുകൂലത്തിൽ അവൾ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അലങ്കാരഭൂഷിതയായി, പുഷ്ടമായ നിതംബങ്ങളോടെ, വിശാല ജഘനത്തിന്റെ പ്രഭയിൽ ദീപ്തമാണ്।

Verse 61

नवमाणिक्यसन्नद्धहेमकाञ्जीविराजिता / नतनाभिमहावर्त्तत्रिवल्यूर्मिप्रभाझरा

പുതിയ മാണിക്യങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച സ്വർണ്ണ കാഞ്ജിയാൽ അവൾ വിരാജിക്കുന്നു; നമിഞ്ഞ നാഭിയുടെ മഹാവർത്തവും ത്രിവളിയുടെ തരംഗപ്രഭയും അവളിൽ ഒഴുകി തിളങ്ങുന്നു।

Verse 62

स्तनकुड्मलहिन्दोलमुक्तादामशतावृता / अतिपीवरवक्षोजभारभङ्गुरमध्यभूः

സ്തനകുട്മലങ്ങളുടെ ഹിന്ദോളമെന്നപോലെ തൂങ്ങുന്ന മുത്തുമാലകളുടെ നൂറുകണക്കിന് നിരകളാൽ അവൾ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിപുഷ്ടമായ വക്ഷോജങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ അവളുടെ മധ്യഭാഗം സുന്ദരമായി വളയുന്നു।

Verse 63

शिरीषकोमलभुजा कङ्कणाङ्गदशालिनी / सोर्मिकां गुलिमन्मृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा

ശിരീഷപുഷ്പംപോലെ কোমലമായ ഭുജങ്ങളുള്ളവൾ, കങ്കണവും അങ്കദവും ധരിച്ച് ശോഭിക്കുന്നു. മോതിരത്തിന്റെ തിളക്കത്തിൽ വിരലുകൾ മിനുങ്ങി, ശംഖസമാന സുന്ദര കണ്ഠയുള്ളവൾ.

Verse 64

मुखदर्पणवृत्ताभचुबुकापाटलाघरा / शुचिभिः पङ्क्तिभिः शुद्धैर्विद्यारूपैर्विभास्वरैः

മുഖം ദർപ്പണംപോലെ വൃത്തം, അധരം പാടലവർണ്ണം; ശുദ്ധവും തെളിഞ്ഞതുമായ ദന്തപങ്ക്തികളാൽ—വിദ്യാരൂപ ദീപ്തിപോലെ—അവൾ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 65

कुन्दकुड्मलसच्छायैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका / स्थूलमौक्तिकसन्नद्धनासाभरणभासुरा

കുന്ദമൊട്ടുപോലെ വെളുത്ത ദന്തപങ്ക്തി ചന്ദ്രികയെ വെളിപ്പെടുത്തി; കട്ടിയുള്ള മുത്തുകളാൽ ഘടിപ്പിച്ച നാസാഭരണം അവളെ ദീപ്തമാക്കി.

Verse 66

केतकान्तर्द्दलद्रोणिदीर्घदीर्घविलोचना / अर्धेन्दुतुलिताफाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा

കേതകീ ഇലകളെപ്പോലെ ദീർഘമായ ദീർഘ നേത്രങ്ങളുള്ളവൾ; അർദ്ധചന്ദ്രസമമായ നെറ്റിയിൽ ക്രമമായി ഒരുക്കിയ മുടിച്ചുരുളുകളുടെ ഭംഗി പരന്നു.

Verse 67

पालीवतंसमाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः / नवकर्पूरकस्तूरीरसामोदितवीटिका

ചെവികൾ പാളീ-വതംസവും മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ചു ശോഭിച്ചു; പുതുകർപ്പൂരും കസ്തൂരിരസവും സുഗന്ധിപ്പിച്ച വീടികയാൽ അവൾ ആനന്ദിച്ചു.

Verse 68

शरच्चरुनिशानाथमण्डलीमधुरानना / स्फुरत्कस्तूरितिलका नीलकुन्तलसंहतिः

അവൾ ശരദൃതുവിലെ ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ മധുരമുഖി; നെറ്റിയിൽ മിന്നുന്ന കസ്തൂരി-തിലകം, നീലനിറമുള്ള ഘനകുന്തലസംഹതി ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 69

सीमन्तरेखाविन्यस्तसिंदूरश्रेणिभासुरा

അവളുടെ സീമന്തരേഖയിൽ വെച്ച സിന്ദൂരശ്രേണിയാൽ അവൾ ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 70

स्फरच्चन्द्रकलोत्तंसमदलोलविलोचना / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणमण्डिता

ചന്ദ്രകലയുടെ ഉത്തംസത്തോടെ മിന്നി, മദം നിറഞ്ഞ ചലിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയോടെ; സർവ്വശൃംഗാരവേഷസമൃദ്ധയായി, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ മണ്ടിതയായി।

Verse 71

तामिमां कन्दुकक्रीडालोलामालोलभूषणाम् / दृष्ट्वा क्षिप्रमुमां त्यक्त्वा सो ऽन्वधावदथेश्वरः

പന്തുകളിയിൽ ലീനയായി, ഇളകുന്ന ആഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിതയായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ഈശ്വരൻ ഉടൻ ഉമയെ വിട്ട് അവളുടെ പിന്നാലെ പാഞ്ഞു।

Verse 72

उमापि तं समोवेक्ष्य धावन्तं चात्मनः प्रियम् / स्वात्मानं स्वात्मर्सोन्दर्यं निन्दन्ती चातिविस्मिता / तस्थाववाङ्मुखी तूष्णीं लज्जासूयासमन्विता

ഉമയും തന്റെ പ്രിയൻ ഓടുന്നതു കണ്ടു; അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ സ്വയംതന്നെയും സ്വന്തം സൗന്ദര്യത്തെയും കുറ്റപ്പെടുത്തി. പിന്നെ ലജ്ജയും അസൂയയും നിറഞ്ഞ്, മുഖം താഴ്ത്തി മൗനമായി നിന്നു।

Verse 73

गृहीत्वा कथमप्येनामालिलिग मुहुर्मुहुः / उद्धूयोद्धूय साप्येवं धावति स्म सुदूरतः

എങ്ങനെയോ അവളെ പിടിച്ച് അദ്ദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്തു; അവളും കുലുക്കി കുലുക്കി വളരെ ദൂരത്തേക്ക് ഓടിപ്പോയി.

Verse 74

पुनर्गृहीत्वा तामीशः कामं कामवशीसृतः / आश्र्लिष्टं चातिवेगेन तद्वीर्यं प्रच्युतं तदा

വീണ്ടും അവളെ പിടിച്ച്, കാമവശനായ ഈശ്വരൻ അതിവേഗത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്തു; അപ്പോൾ അവന്റെ വീര്യം ഉടൻ സ്രവിച്ചു.

Verse 75

ततः समुत्थितो देवो महाशास्ता महाबलः / अनेककोटिदैत्येन्द्रगर्वनिर्वापणक्षमः

അപ്പോൾ മഹാബലനായ മഹാശാസ്താ ദേവൻ ഉദ്ഭവിച്ചു; അനേകം കോടി ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരുടെ ഗർവ്വം ശമിപ്പാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ.

Verse 76

तद्वीर्यबिन्दुसंस्पर्शात्सा भूमिस्तत्रतत्र च / रजतस्वर्मवर्णाभूल्लक्षणाद्विन्ध्यमर्दन

ഹേ വിന്ധ്യമർദന! ആ വീര്യബിന്ദുവിന്റെ സ്പർശത്താൽ അവിടവിടെയുള്ള ഭൂമി ലക്ഷണമായി വെള്ളിയും സ്വർണ്ണവും പോലെയുള്ള വർണ്ണം കൈവരിച്ചു.

Verse 77

तथैवान्तर्दधे सापि देवता विश्वमोहिनी / निवृत्तः स गिरीशो ऽपि गिरिं गौरीसखो ययौ

അങ്ങനെ ലോകമോഹിനിയായ ആ ദേവതയും അന്തർധാനം ചെയ്തു; ഗൗരിയുടെ സഖാവായ ഗിരീശനും വിരമിച്ച് തന്റെ പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 78

अथाद्भुतमिदं वक्ष्ये लोपामुद्रापते शृणु / यन्न कस्यचिदाख्यातं ममैव त्दृदयेस्थितम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ അത്ഭുതവൃത്താന്തം പറയും; ഹേ ലോപാമുദ്രാപതേ, കേൾക്കുക. ആരോടും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തത് എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തന്നെയുണ്ട്.

Verse 79

पुरा भण्डासुरो नाम सर्वदैत्यशिखामणिः / पूर्वं देवान्बहुविधान्यः शास्ता स्वेच्छया पटुः

പുരാതനകാലത്ത് ഭണ്ഡാസുരൻ എന്ന, സർവ്വദൈത്യന്മാരിലും ശിരോമണി, ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ സ്വേച്ഛയാൽ നിപുണനായി ദേവന്മാരെ പലവിധത്തിൽ ശിക്ഷിച്ചു.

Verse 80

विशुक्रं नाम दैतेयं वर्गसंरक्षणक्षमम् / शुक्रतुल्यं विचारज्ञं दक्षांसेन ससर्ज सः

അവൻ വലതുഭാഗത്താൽ ‘വിശുക്ര’ എന്ന ദൈത്യനെ സൃഷ്ടിച്ചു; സംഘം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, ശുക്രനോടു തുല്യൻ, വിവേചനജ്ഞൻ.

Verse 81

वामांसेन विषाङ्गं च सृष्टवान्दुष्टशेखरम् / धूमिनीनामधेयां च भगिनीं भण्डदानवः

ഭണ്ഡ ദാനവൻ ഇടതുഭാഗത്താൽ ‘വിഷാംഗ’ എന്ന ദുഷ്ടശേഖരനെ സൃഷ്ടിച്ചു; കൂടാതെ ‘ധൂമിനി’ എന്ന പേരുള്ള തന്റെ സഹോദരിയെയും ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 82

भ्रातृभ्यामुग्रवीर्याभ्यां सहितो निहताहितः / ब्रह्माण्डं खण्डयामास शौर्यवीर्यसमुच्छ्रितः

ഉഗ്രവീര്യമുള്ള രണ്ടു സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ശൗര്യവും വീര്യവും ഉയർന്ന് അവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഖണ്ഡിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 83

ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च तं दृष्ट्वा दीप्ततेजसम् / पलायनपराः सद्यः स्वे स्वे धाम्नि सदावसन्

ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശനും ആ ദീപ്തതേജസ്സിനെ കണ്ട ഉടൻ തന്നെ പലയാൻപരരായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു പാർത്തു।

Verse 84

तदानीमेव तद्बाहुमंमर्द्दन विमूर्च्छिताः / श्वसितुं चापि पटवो नाभवन्नाकिनां गणाः

അന്നേ നിമിഷം അവന്റെ ഭുജമർദ്ദനത്താൽ ദേവഗണങ്ങൾ മൂർച്ചിതരായി; ശ്വസിക്കുവാൻ പോലും അവർക്ക് കഴിവുണ്ടായില്ല।

Verse 85

केचित्पातालगर्भेषु केचिदंबुधिवारिषु / केचिद्दिगन्तकोणेषु केचित्कुञ्जेषु भूभृताम्

ചിലർ പാതാളഗർഭങ്ങളിൽ, ചിലർ സമുദ്രജലങ്ങളിൽ, ചിലർ ദിഗന്തത്തിന്റെ കോണുകളിൽ, ചിലർ പർവതങ്ങളുടെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ ഒളിച്ചു.

Verse 86

विलीना भृशवित्रस्तास्त्यक्तदारसुतस्त्रियः / भ्रष्टाधिकारा ऋभवो विचेरुश्छन्नवेषकाः

അത്യന്തം ഭയന്ന് അവർ ലീനരായി; ഭാര്യയും മകനും സ്ത്രീകളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, അധികാരഭ്രഷ്ടരായ ഋഭുക്കൾ മറവേഷത്തിൽ അലഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 87

यक्षान्महोरगान्सिद्धान्साध्यान्समरदुर्मदान् / ब्रह्माणं पद्मनाभं च रुद्रं वज्रिणमेव च / मत्वा तृणायितान्सर्वांल्लोकान्भण्डः शशासह

യക്ഷന്മാരെയും മഹോരഗങ്ങളെയും സിദ്ധന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും യുദ്ധദർപ്പമുള്ളവരെയും, ബ്രഹ്മാവിനെയും പദ്മനാഭനായ വിഷ്ണുവിനെയും, രുദ്രനെയും വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനെയും—എല്ലാവരെയും പുല്ലുപോലെ കരുതി ഭണ്ഡൻ സർവ്വലോകങ്ങളെയും ശാസിച്ചു.

Verse 88

अथ भण्डासुरं हन्तुं त्रैलोक्यं चापि रक्षितुम् / तृतीयमुदभूद्रूपं महायागानलान्मुने

അപ്പോൾ ഭണ്ഡാസുരനെ വധിക്കാനും ത്രിലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും, ഹേ മുനേ, മഹായാഗാഗ്നിയിൽ നിന്ന് മൂന്നാമത്തെ ദിവ്യരൂപം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 89

यद्रूपशालिनीमाहुर्ललिता परदेवताम् / पाशाङ्कुशधनुर्वाणपरिष्कृतचतुर्भुजाम्

രൂപസൗന്ദര്യസമ്പന്നയായ പരദേവതയായി ‘ലലിത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അവൾ, പാശം, അങ്കുശം, ധനുസ്സ്, ബാണം എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ച നാലുകൈകളുള്ളവൾ ആണ്।

Verse 90

सा देवी परम शक्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी / जघान भण्डदैत्येन्द्रं युद्धे युद्धविशारदा

ആ ദേവി പരമശക്തി, പരബ്രഹ്മസ്വരൂപിണി; യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവളായി സമരത്തിൽ ഭണ്ഡ ദൈത്യേന്ദ്രനെ വധിച്ചു।