Shloka 76
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
तद्वीर्यबिन्दुसंस्पर्शात्सा भूमिस्तत्रतत्र च / रजतस्वर्मवर्णाभूल्लक्षणाद्विन्ध्यमर्दन
Transliteration
tadvīryabindusaṃsparśātsā bhūmistatratatra ca / rajatasvarmavarṇābhūllakṣaṇādvindhyamardana
Translation
ഹേ വിന്ധ്യമർദന! ആ വീര്യബിന്ദുവിന്റെ സ്പർശത്താൽ അവിടവിടെയുള്ള ഭൂമി ലക്ഷണമായി വെള്ളിയും സ്വർണ്ണവും പോലെയുള്ള വർണ്ണം കൈവരിച്ചു.
Word by Word
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (as determiner in compound), एकवचन
वीर्यsemen/virility
वीर्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (in compound)
बिन्दुdrop
बिन्दु:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थ (in compound)
संस्पर्शात्from the contact (touch)
संस्पर्शात्:
अपादान (Apādāna/Cause-source)
TypeNoun
Rootसंस्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समास: (तद्वीर्यबिन्दु) + संस्पर्श; ‘from the contact’
साshe/that
सा:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूमिःthe earth/ground
भूमिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
तत्रhere and there
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्ति (reduplication for distributive sense: here and there)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
रजतस्वर्णवर्णाsilver-and-gold colored
रजतस्वर्णवर्णा:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootरजत + स्वर्ण + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: रजत-स्वर्ण (dvandva: silver and gold) + वर्ण (color) → ‘having the color of silver-and-gold’
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्षणात्due to the mark
लक्षणात्:
हेतु/अपादान (Cause)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘from/owing to a mark/characteristic’
विन्ध्यमर्दनO crusher of Vindhya
विन्ध्यमर्दन:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootविन्ध्य + मर्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समास: विन्ध्यस्य मर्दनः ‘crusher of Vindhya’ (epithet)