Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेन भूपाल रामो मतिमतां वरः / निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ (വായുപ്രോക്തം) മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് രാമൻ മനസ്സിൽ വീണ്ടും ആലോചിച്ച്, അത്ഭുതത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

राम उवाच कस्त्वं ब्रूहि महाभाग न वै प्राकृतपूरुषः / इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ, നീ ആരാണെന്ന് പറയുക; നീ സാധാരണ മനുഷ്യനല്ല. ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ മഹിമയാൽ നിന്റെ ദേഹം ദീപ്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 3

विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः / सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा

വിചിത്രമായ അർത്ഥവും ഉദാത്തമായ പദങ്ങളും ഗുണഗാംഭീര്യവും നിറഞ്ഞ നിന്റെ വാണി സർവ്വജ്ഞന്റെ വാണിപോലെ അത്യന്തം മനോഹരമായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः / ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः

നീ ഇന്ദ്രനോ, അഗ്നിയോ, യമനോ, ധാതാവോ, വരുണനോ, ധനാധിപൻ കുബേരനോ? അല്ലെങ്കിൽ ഈശാനൻ, സൂര്യൻ, ബ്രഹ്മാവ്, വായു, സോമൻ, ഗുരു (ബൃഹസ്പതി), അല്ലെങ്കിൽ ഗുഹനോ?

Verse 5

एषामन्यतमः प्रायो भवान्भवितुमर्हति / अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे

ഇവരിൽ ഒരാളായിരിക്കാം നിങ്ങൾ; നിങ്ങളുടെ അനുഭാവപ്രഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സംശയം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 6

मायावी भगवान्विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः / को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः

മായാവിയായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പുരുഷോത്തമൻ എന്നു ശ്രുതമാണ്; ഈ രൂപത്തിൽ എന്റെ അടുക്കൽ വന്ന നീ ആരാണ്? എന്നോട് പറയുക.

Verse 7

अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः / परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः

അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, സർവ്വജ്ഞ പരമേശ്വരൻ; പരമാത്മയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച, ആത്മാരാമൻ, സനാതനൻ.

Verse 8

स्वच्छन्दचारी भगवाञ्छिवः सर्वजगन्मयः / वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति

സ്വേച്ഛാനുസാരി, സർവ്വജഗന്മയനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ; ഈ രൂപത്തോടുകൂടി നിങ്ങൾ തന്നെയാകേണ്ടതാണ്.

Verse 9

नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः / जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी

ലോകത്തിൽ മറ്റാര്ക്കും ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രഭാവസമ്പന്നമായ ദേഹം ഉണ്ടാകില്ല; കുലമഹിമയും അർത്ഥസൗഷ്ഠവവും ഉള്ള, ഔദാര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞ വാക്കും ഇല്ല.

Verse 10

मन्ये ऽहं भक्तवात्सल्याद्वानेन वपुषाहरः / प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया

ഭക്തവാത്സല്യത്താൽ വനവാസി രൂപം ധരിച്ചു ഹരി പ്രത്യക്ഷനായതായി ഞാൻ കരുതുന്നു; എന്റെ പരീക്ഷണത്താൽ സംശയവും നീങ്ങി।

Verse 11

न केवलं भवान् व्याधस्तेषां नेदृग्विधाकृतिः / तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय

നീ വെറും വേട്ടക്കാരനല്ല; അവർക്കു ഇത്തരമൊരു രൂപമില്ല. അതിനാൽ നിനക്കു നമസ്കാരം, ആ പരമത്തിന്നും നമസ്കാരം—നിന്റെ ശുഭരൂപം കാണിക്കൂ।

Verse 12

आविष्कुर्वन्प्रसीदात्ममहिमानुगुणं वपुः / ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी

സ്വമഹിമയ്ക്കനുസരിച്ച രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി പ്രസാദിക്കണമേ; അതിനാൽ എന്റെ മനസ്സിലെ പലവിധ സംശയങ്ങൾ വിട്ടുമാറട്ടെ।

Verse 13

प्रसीद सर्वभावेन बुद्धिमोहौ ममाधुना / प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्

സകലഭാവത്തോടും പ്രസാദിക്കണമേ; ഇപ്പോൾ എന്റെ ബുദ്ധിമോഹങ്ങളെ, നിന്റെ സ്വരൂപദർശനമാത്രംകൊണ്ടുതന്നെ, നശിപ്പിക്കൂ।

Verse 14

प्रार्थयेत्वां महाभाग प्रणम्य शिरसासकृत् / कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः

മഹാഭാഗനേ! ഒരിക്കൽ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു—നീ ആരാണ്? എനിക്ക് നിന്റെ സ്വരൂപം കാണിക്കൂ; ഇതാ നിനക്കായി ഞാൻ കെട്ടിയ അഞ്ജലി।

Verse 15

इत्युक्त्वा तं महाभाग ज्ञातुमिच्छन्भृगूद्वहः / उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാഭാഗനായ ഭൃഗുകുലശ്രേഷ്ഠൻ അവനെ അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഭൂമിയിൽ ഇരുന്ന് ഏകാഗ്രനായി ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 16

बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः

അവൻ ബദ്ധപദ്മാസനത്തിൽ മൗനിയായ് ഇരുന്നു; വാക്ക്, ശരീരം, മനസ്സ് എന്നിവ നിയന്ത്രിച്ച് പ്രാണചലനം തടഞ്ഞ് ഉദാരബുദ്ധിയോടെ ദീർഘകാലം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 17

सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च / चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम्

ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ച് മനസിനെ ഹൃദയത്തിൽ നിർത്തി, ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ ദേവേശനായ ജഗദ്ഗുരുവിനെ അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു।

Verse 18

अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा / स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम्

ആത്മസന്ധാനദൃഷ്ടിയാൽ അദ്ദേഹം ജഗന്നാഥനെ കണ്ടു—സ്വഭക്തർക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നവൻ, മൃഗവ്യാധൻ (വേട്ടക്കാരൻ) രൂപം ധരിച്ചവൻ।

Verse 19

तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम्

അപ്പോൾ ഭാർഗവൻ കണ്ണുകൾ തുറന്ന് വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, അതേ രൂപത്തിൽ ദേവൻ തന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നതു കണ്ടു।

Verse 20

आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्

മഹാരാജാവേ, തന്റെ അനുഗ്രഹാർത്ഥം ശരണ്യനും ഭക്തവത്സലനും ആയ ദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായതു കണ്ടു രാമൻ ഭക്തിസംഭ്രമത്തോടെ നിറഞ്ഞു।

Verse 21

रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गो हर्षाश्रुप्लुतलोचनः / पपात पादयोर्भूमौ भक्त्या तस्य महामतिः

റോമാഞ്ചംകൊണ്ട് ശരീരം മുഴുവൻ പുളകിതമായി, ഹർഷാശ്രുക്കൾ കണ്ണുകൾ നിറച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാമതി ഭക്തിയോടെ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഭൂമിയിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 22

स गद्गदमुवाचैनं संभ्रमाकुलया गिरा / शरणं भव शर्वेति शङ्करेत्यसकृन्नृप

ഹേ നൃപാ, അവൻ ഗദ്ഗദസ്വരത്തോടെ, സംഭ്രമംകൊണ്ട് കലങ്ങിയ വാക്കുകളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ഹേ ശർവാ, ഹേ ശങ്കരാ, നീയേ എനിക്ക് ശരണം ആകേണമേ.”

Verse 23

ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि

അനന്തരം സ്വരൂപധാരിയായ ശംഭു അവന്റെ ഭക്തിയിൽ സന്തുഷ്ടനായി, ഭൂമിയിൽ പ്രണാമത്തിൽ കുനിഞ്ഞിരുന്ന രാമനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു।

Verse 24

उत्थापितो जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां भृगूद्वहः / तुष्टाव देवदेवेशं पुरः स्थित्वा कृताजलिः

ജഗദ്ധാതാവ് തന്റെ ഇരുകൈകളാൽ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠൻ മുന്നിൽ നിന്നു കൃതാഞ്ജലിയോടെ ദേവദേവേശനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 25

राम उवाच नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्त्तये / नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमोनमः

രാമൻ പറഞ്ഞു— ദേവദേവാ, ആദിമൂർത്തിയായ ശങ്കരാ, നമസ്കാരം. ശാന്തനും ശാശ്വതനുമായ ശർവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 26

नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये / नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः

നീലകണ്ഠാ, നീല-ലോഹിതമൂർത്തിയേ, നമസ്കാരം. ഭൂതനാഥാ, ഭൂതവാസാ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 27

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे / शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः

വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ആയ സ്വരൂപമുള്ള മഹാദേവാ, വരദായകാ! ബഹുരൂപനും ത്രിനേത്രനും ആയ ശിവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 28

शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते / भूयो ऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्

ഹേ ശർവാ, ജഗത്പതേ! ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തൻ; എനിക്ക് ശരണം ആവേണമേ. മറ്റൊരു ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്ക് നീയേ പരമാശ്രയം.

Verse 29

यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर / अजानता त्वां भगवन्मम तत्क्षन्तुमर्हसि

ഹേ ദേവാ, ഹേ ശങ്കരാ! ഞാൻ ചെയ്ത അപകാരം അല്ലെങ്കിൽ കഠിനവാക്ക്, നിന്നെ അറിയാതെയായിരുന്നു—ഹേ ഭഗവൻ—ദയവായി അത് ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 30

अनन्यवेद्यरुपस्य सद्भावमिहकः पुमान् / त्वामृते तव सर्वेश सम्यक् शक्रोति वेदितुम्

ഹേ സർവേശ്വരാ! മറ്റൊന്നാലും അറിയപ്പെടാത്ത നിന്റെ രൂപത്തിന്റെ സത്യഭാവം, നിന്നെ കൂടാതെ ഇവിടെ ഏത് മനുഷ്യന് ശരിയായി അറിയാൻ കഴിയും?

Verse 31

तस्मात्त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर / नान्यास्ति मे गतिस्तुभ्यं नमो भूयो नमो नमः

അതുകൊണ്ട്, എന്റെ ശങ്കരാ, സർവ്വഭാവത്തോടെയും എന്നോടു പ്രസന്നനാകണമേ. നിന്നെ കൂടാതെ എനിക്ക് മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ല; നമോ, വീണ്ടും നമോ, പുനഃപുനഃ നമോ.

Verse 32

वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, കൃതാഞ്ജലിയായി മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന അവനോട്, പ്രസന്നഹൃദയനായ ജഗന്മയ ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 33

भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മകനേ, ഈ സമയത്ത് നിന്റെ ഈ തപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; ഭാർഗവശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ അചഞ്ചല ഭക്തിയാലും അതുപോലെ.

Verse 34

दास्ये चाभि मतं सवे भवते ऽहं त्वया वृतम् / भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

ദാസ്യഭാവത്തിലും, ഹേ സർവേ, നീ എന്നെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു. നീ എന്റെ അത്യന്തം ഭക്തനാണ്; ഇതിൽ ചിന്തിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.

Verse 35

मयैवावगतं सर्वं त्दृदि वत्ते ऽद्यवर्त्तते / तस्माद्ब्रवीमि यत्त्वाहं तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्

ഇന്ന് നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളതെല്ലാം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നതു സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യുക.

Verse 36

नास्त्राणां धारणे वत्स विद्यते शक्तिरद्य ते / रौद्राणां तेन भूयो ऽपि तपो घोरं समाचर

വത്സാ, ഇന്ന് നിനക്ക് അസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാനുള്ള ശക്തിയില്ല. അതിനാൽ രൗദ്ര അസ്ത്രങ്ങൾക്കായി വീണ്ടും ഘോര തപസ് അനുഷ്ഠിക്കു.

Verse 37

परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात् / स्रात्वा पवित्रदेहस्त्तवं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि

സകല ഭൂമിയും പരിക്രമിച്ച്, ക്രമമായി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്ത്, പവിത്രദേഹനായിട്ട് നീ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 38

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിഭു ദേവൻ അതേ രൂപത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു. രാജാവേ, രാമൻ നോക്കി നിൽക്കേ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ അദൃശനായി.

Verse 39

अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम् / परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नाने ऽकरोन्मनः

ജഗന്നാഥൻ അന്തർധാനം ചെയ്തപ്പോൾ രാമൻ ശങ്കരനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ സകല ഭൂമിയും പരിക്രമിച്ച് തീർത്ഥസ്നാനം ചെയ്യാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 40

ततः स पृथिवीं सर्वां परिक्रम्य यथाक्रमम् / चकार सर्वतीर्थेषु स्नानं विधिवदात्मवान्

അനന്തരം ആത്മനിയമമുള്ളവൻ യഥാക്രമം സർവ്വ ഭൂമിയും പരിക്രമിച്ച് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 41

तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु तथा देवालयेषु च / पितॄन्देवांश्च विधिवदतर्पयदतन्द्रितः

തീർത്ഥങ്ങളിലും പ്രധാന ക്ഷേത്രപ്രദേശങ്ങളിലും ദേവാലയങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അലസതയില്ലാതെ പിതൃന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം ചെയ്തു।

Verse 42

उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः / तीर्थेषु विधिवत्कुर्वन्परिचक्राम मेदिनीम्

ഉപവാസം, തപസ്, ഹോമം, ജപം, സ്നാനം മുതലായ ശുഭകർമ്മങ്ങൾ തീർത്ഥങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്തു കൊണ്ടു അദ്ദേഹം ഭൂമിയെ പരിക്രമിച്ചു।

Verse 43

एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा चैव वसुंधराम् / प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहो ऽभवन्नृप

ഹേ നൃപാ! ഇങ്ങനെ ക്രമമായി തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വസുന്ധരയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതോടെ അദ്ദേഹം പതുക്കെ ശുദ്ധദേഹനായിത്തീർന്നു।

Verse 44

परीत्यैवं वसुमतीं भार्गवः शंभुशासनात् / जगाम् भूयस्तं देशं यत्र पूर्वमुवास सः

ഇങ്ങനെ വസുമതിയെ പരിക്രമിച്ച ശേഷം, ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഭാർഗവൻ മുമ്പ് താമസിച്ചിരുന്ന അതേ ദേശത്തേക്ക് വീണ്ടും പോയി।

Verse 45

गत्वा राजन्सतत्रैव स्थित्वा देवमुमापतिम् / भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्न्नियमैरपि

ഹേ രാജാവേ, അവൻ അവിടെ ചെന്നു അവിടെയേ നിലകൊണ്ട് ഉമാപതി ദേവനെ ഭക്തിയോടെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചു; തപസ്സും നിയമങ്ങളും കൊണ്ടും ആരാധിച്ചു।

Verse 46

एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह / बभूव सुचिरं राजन्संग्रामो रोमहर्षणः

ഹേ രാജാവേ, ഇതേ സമയത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിന്ന രോമാഞ്ചകരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി।

Verse 47

ततो देवान्पराजित्य युद्धे ऽतिबलिनो ऽसुराः / अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः

അപ്പോൾ അത്യന്തം ബലവാനായ അസുരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി, ഭയമില്ലാതെ ദേവൈശ്വര്യം മുഴുവനും കൈവശപ്പെടുത്തി।

Verse 48

युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः / शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः

യുദ്ധത്തിൽ പരാജിതരായ ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും, ശത്രുക്കൾ അവരുടെ ഐശ്വര്യം നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, ശങ്കരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 49

तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजय संस्तवैः / प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम्

പ്രണാമങ്ങളും ജയഘോഷങ്ങളും സ്തുതികളും കൊണ്ട് ജഗന്നാഥനെ പ്രസന്നനാക്കി, ദേവന്മാർ പിനാകധാരിയോട് അസുരന്മാരെ വധിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 50

ततस्तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप / देवानां वरदः शंभुर्महो दरमुवाच ह

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപാ! ദാനവന്മാരുടെ വധം വാഗ്ദാനം ചെയ്ത്, ദേവന്മാർക്ക് വരദനായ ശംഭു മഹോദരനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 51

हिमद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः / मुनिपुत्रो ऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति

ഹിമാദ്രിയുടെ തെക്കേ ഭാഗത്ത് ‘രാമ’ എന്ന മഹാതപസ്വി, മുനിപുത്രൻ, അതിതേജസ്വി, എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.

Verse 52

तत्र गत्वात्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम् / महोदर तपस्यन्तं तमिहानय माचिरम्

നീ ഇന്നുതന്നെ അവിടെ ചെന്നു എന്റെ കല്പന അറിയിക്ക; മഹോദരാ, തപസ്സിലിരിക്കുന്ന ആ (രാമനെ) വൈകാതെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 53

इत्याज्ञप्रस्तथेत्युक्त्वा प्रणभ्येशं महोदरः / जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः

‘ആജ്ഞ’ എന്നു പറഞ്ഞു മഹോദരൻ ഈശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ രാമൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.

Verse 54

समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम् / तपस्यन्तमिदं वाक्यमुवाच विनयान्वितः

ആ ദേശത്ത് എത്തി, തപസ്സിലിരിക്കുന്ന മഹാമുനി രാമനെ കണ്ട മഹോദരൻ വിനയത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 55

द्रष्टुमिच्छति शम्भुस्त्वां भृगुवर्यं तदाज्ञया / आगतो ऽहं तदागच्छ तत्पादांबुजसन्निधिम्

ശംഭു നിന്നെ, ഹേ ഭൃഗുവര്യാ, ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ വാ, അവന്റെ പാദപദ്മസന്നിധിയിലേക്കു ചെല്ലുക।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / तदाज्ञां शिरसानन्द्य तथेति प्रत्यभाषत

അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട ഭാർഗവൻ വേഗം എഴുന്നേറ്റ്, ആ ആജ്ഞയെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ ‘അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 57

ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे

അതിനുശേഷം വേഗത്തോടെ മഹോദരൻ രാമനെ ശംഭുവിന്റെ പാർശ്വത്തിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് എത്തിച്ചു; നാഗങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്റെ കൈലാസത്തിൽ.

Verse 58

सहितं सकलैर्भूतैरिन्द्राद्यैश्च सहामरैः / ददर्श भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलम्

അപ്പോൾ ഭാർഗവശ്രേഷ്ഠൻ ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരനെ ദർശിച്ചു—സകല ഭൂതഗണങ്ങളോടും കൂടിയും, ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടും കൂടിയും വിരാജിച്ചവനെ।

Verse 59

संस्तूयमानं मुनिभिर्नारदाद्यैस्तपोधनैः / गन्धर्वैरुपगायद्भिर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

നാരദാദി തപോധന മുനിമാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു; ഗന്ധർവർ ഗാനം പാടുകയും, അപ്സരാഗണങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു।

Verse 60

उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् / भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

ഉപാസിക്കപ്പെടുന്ന ദേവേശൻ, ഗജചർമവസ്ത്രധാരി; ഭസ്മം പുരണ്ട സർവ്വാംഗൻ; ത്രിനേത്രൻ; ചന്ദ്രശേഖരൻ।

Verse 61

धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् / प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम्

പിംഗള ജടകളുടെ ഭാരമേറ്റവൻ, നാഗാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിതൻ; ദീർഘോഷ്ഠ-ഭുജൻ, സൗമ്യൻ, പ്രസന്ന പദ്മമുഖൻ।

Verse 62

आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप / उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः

ഹേ രാജാവേ! ദേവസഭയിൽ സ്വർണ്ണാസനത്തിൽ ഇരുന്ന ദേവേശന്റെ അടുക്കൽ ഭൃഗുവര്യൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ സമീപിച്ചു।

Verse 63

श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः / बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम्

ശ്രീകണ്ഠദർശനത്തിൽ രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ, കണ്ണുനീരാൽ നനഞ്ഞ ദേഹവുമായി അവൻ ഹരന്റെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നു।

Verse 64

भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् / नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम्

ഭക്തിയോടും വിറയലോടും കൂടി, ഹർഷത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളാൽ പലവട്ടം ‘ദേവദേവാ, നമസ്കാരം’ എന്നു പറഞ്ഞ്, അക്ഷരങ്ങൾ കുഴഞ്ഞുപോയി.

Verse 65

पपात संस्पृशन्मूर्ध्ना चरणौ पुरविद्विषः / पश्यतां देववृन्दानां मध्ये भृगुकुलोद्वहम्

ഭൃഗുകുലോത്തമൻ ദേവവൃന്ദങ്ങൾ നോക്കി നിൽക്കേ പുരവിദ്വിഷന്റെ പാദങ്ങൾ ശിരസ്സാൽ സ്പർശിച്ച് നിലത്തു വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 66

तमुत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजम् / रामं मधुरया वाचा प्रहसन्नाह सादरम्

അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് പ്രീതനായ ശിവൻ പ്രസന്നമുഖപങ്കജനായ രാമനോട് മധുരവാക്കുകളാൽ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 67

इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात्परिच्युताः / अशक्रुवन्तस्तान्हन्तुं गीर्वाणा मामुपागताः

ഇവർ ദൈത്യഗണങ്ങൾ ആക്രമിച്ചതാൽ സ്വന്തം അധിഷ്ഠാനങ്ങളിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവർ; അവരെ വധിക്കാൻ കഴിയാതെ ദേവന്മാർ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 68

तस्मान्ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया / जहि दैत्यगणान्सर्वान्समर्थस्त्वं हि मे मतः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാമാ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ പ്രിയഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ ദൈത്യഗണങ്ങളെയും വധിക്ക; നീ സമർത്ഥനെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു।

Verse 69

ततो रामो ऽब्रवीच्छर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सप्रश्रयमिदं वचः

അപ്പോൾ രാമൻ ശർവനെ നമസ്കരിച്ചു കയ്യുകൂപ്പി, സർവദേവന്മാർ കേൾക്കേ വിനയത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 70

स्वामिन्न विदितं किं ते सर्वज्ञस्याखिलात्मनः / तथापि विज्ञापयतो वचनं मे ऽवधारय

സ്വാമീ! സർവ്വജ്ഞനും അഖിലാത്മാവുമായ നിനക്കു എന്താണ് അറിയാത്തത്? എങ്കിലും എന്റെ അപേക്ഷാവചനം ദയവായി ശ്രവിക്കണമേ।

Verse 71

यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारयः / न शक्या हन्तुमेकस्य शक्याः स्यस्ते कथं मम

ഇന്ദ്രാദി സർവ്വദേവന്മാർക്കും ആ അമരശത്രുക്കളിൽ ഒരുത്തനെയെങ്കിലും വധിക്കാനാകില്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് അവരെ എങ്ങനെ വധിക്കാനാകും?

Verse 72

अनस्त्रज्ञो ऽस्मि देवेश युद्धानामप्यकोविदः / कथं हनिष्ये सकलान्सुरशत्रूननायुधः

ദേവേശാ! ഞാൻ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ അജ്ഞനും യുദ്ധത്തിൽ അകൗശലനും ആകുന്നു; ആയുധമില്ലാതെ സർവ്വ ദേവശത്രുക്കളെ എങ്ങനെ വധിക്കും?

Verse 73

इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभम् / शैवमस्त्रमयं तेजो ददौ तस्मै महात्मने

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവേശൻ കാലാഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായ, ശൈവാസ്ത്രമയമായ ശ്വേതതേജസ് ആ മഹാത്മാവിന് നൽകി।

Verse 74

आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकम् / रामपाह प्रसन्नात्मा गीर्वाणानां तु शृण्वतम्

സകല ശസ്ത്രങ്ങളെയും കീഴടക്കുന്ന തന്റെ പരശു നൽകി, പ്രസന്നഹൃദയനായി ദേവന്മാർ കേൾക്കേ ‘രാമാ, രക്ഷിക്ക!’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 75

मत्प्रसादेन सकलान्सुरशत्रून्विनिघ्नतः / शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ സർവ്വ ദേവശത്രുക്കളെയും സംഹരിക്ക; ഹേ സൗമ്യാ, എല്ലാ ശത്രുക്കൾക്കും ദുർലഭവും അജേയവുമായ ശക്തി നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ।

Verse 76

अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः / स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्

ഈ ആയുധം തന്നെയെടുത്ത് നീ പോകുക, ശത്രുക്കളോടു യുദ്ധം ചെയ്യുക; അപ്പോൾ യഥാർത്ഥ യുദ്ധകൗശലം നീ സ്വയം അറിയും।

Verse 77

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च / जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— ശംഭു ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ രാമൻ അവനെ നമസ്കരിച്ചു; ദേവശത്രുക്കളുടെ വധത്തിനായി ഉത്സുകനായി ശൈവ പരശു കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 78

ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्ञ्जो ऽशसंभवः / रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः

അപ്പോൾ രാമൻ ശോഭിച്ചു— വിഷ്ണുതേജസ്സിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ചവൻ, രുദ്രഭക്തിയാൽ സമന്വിതൻ; മഹാസൂര്യന്റെ ദ്യുതിപോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 79

सो ऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः / जगाम हन्तुमसुरान्युद्धाय कृतनिश्चयः

ത്രിനേത്രന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച്, സർവ്വ ദേവന്മാരോടും കൂടെ, യുദ്ധത്തിന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് അസുരന്മാരെ വധിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 80

ततो ऽभवत्पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह / त्रैलोक्यविजयोद्युक्तै राजन्नतिभयङ्करम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ വീണ്ടും യുദ്ധം ഉണ്ടായി. രാജാവേ, ത്രിലോകവിജയം ലക്ഷ്യമാക്കിയ അവരുടെ ആ സമരം അത്യന്തം ഭയങ്കരമായിരുന്നു.

Verse 81

अथ रामो महाबाहुस्तस्मिन्युद्धे सुदारुणे / कुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्

ആ അത്യന്തം ദാരുണമായ യുദ്ധത്തിൽ മഹാബാഹുവായ രാമൻ ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിച്ചു; ആ പരശുവാൽ മഹാസുരന്മാരെ വധിച്ചു.

Verse 82

प्रहारैरशनिप्रख्यैर्निघ्नन्दैत्यान्सहस्रशः / चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः

ഇടിമിന്നൽപോലെയുള്ള പ്രഹാരങ്ങളാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദൈത്യരെ വധിച്ചുകൊണ്ട്, ക്രോധിച്ച രാമൻ സമരത്തിൽ മറ്റൊരു കാലനെന്നപോലെ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 83

हत्वा तु सकलान्दैत्यान्देवान्सर्वानहर्षयत् / क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः

സകല ദൈത്യരെയും വധിച്ച് അദ്ദേഹം എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു. പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവരെ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 84

रामेण हन्यमा नास्तु समस्ता दैत्यदानवाः / ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः

രാമൻ ദൈത്യദാനവരെ മുഴുവനും വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ശേഷിച്ചവർ ഭയവിഹ്വലരായി എല്ലാടവും രാമനെയേ കണ്ടുനിന്നു.

Verse 85

हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः

അസുരസംഘങ്ങൾ വധിക്കപ്പെടുകയും ശേഷിച്ചവർ മുഴുവനും ഓടിപ്പോകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവഗണങ്ങൾ രാമനോട് വിടപറഞ്ഞ് വീണ്ടും ത്രിദിവം (സ്വർഗം) പ്രാപിച്ചു।

Verse 86

रामो ऽपि हत्वा दितिजानभ्यनुज्ञाप्य चामरान् / स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः

രാമനും ദിതിജന്മാരെ വധിച്ച് ദേവന്മാരോട് വിടപറഞ്ഞ ശേഷം, തപസ്സിൽ ലീനമായ മനസ്സോടെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി।

Verse 87

मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः / भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमेवशी

മഹാമതി (രാമൻ) മൃഗവ്യാധന്റെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച്, ആ ആശ്രമത്തിൽ ഇന്ദ്രിയനിയമത്തോടെ വസിച്ച്, ഭക്തിയോടെ ശംഭു (ശിവൻ)നെ സമ്യകായി പൂജിച്ചു।

Verse 88

गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः / स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत्

സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഹൃദയഹാരിയായ നൈവേദ്യങ്ങൾ, വന്ദനം, സ്തോത്രങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്—വിധിപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ—അവൻ പരമ പ്രീതിയെ പ്രാപിച്ചു।