Adhyaya 6
Dakṣa’s Daughters, Cosmic Lineages, and the Population of the Three Worlds
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശുകദേവൻ പറയുന്നു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം പ്രജാപതി ദക്ഷൻ (പ്രാചേതസൻ) അസിക്നിയിൽ അറുപത് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ച് അവരുടെ വിവാഹങ്ങളെ ‘വിസർഗ’മായ ദ്വിതീയ സൃഷ്ടിയുടെ വഴികളാക്കി. പത്ത് പുത്രിമാർ ധർമ്മരാജൻ/യമരാജനെ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് മൗഹൂർത്തികാദി വംശങ്ങളും അഷ്ട വസുക്കളും ഉദ്ഭവിച്ചു; ഉപേന്ദ്രൻ (ജയന്തൻ), വിശ്വകർമ്മാ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരും ഭഗവാന്റെ വ്യാപ്തികൾ (ശിശുമാരാദി)യും പരാമർശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അങ്ഗിരാ, കൃശാശ്വ തുടങ്ങിയ പ്രജാപതികളും കശ്യപന്റെ വിനതാ, കദ്രൂ മുതലായ ഭാര്യമാരുമിലൂടെ ഗരുഡൻ, അരുണൻ, സർപ്പങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, ശലഭാദി ജീവികൾ എന്നിവയുടെ ജനനകഥ വരുന്നു. ചന്ദ്രദേവന്റെ ശാപവും മോചനവും പറഞ്ഞ ശേഷം കശ്യപന്റെ പ്രധാന ഭാര്യമാർ—അദിതി, ദിതി, ദനു മുതലായവർ—അവരിൽ നിന്നുള്ള ജാതികളുടെ പട്ടികയും നൽകുന്നു; അവസാനം അദിതി-വംശാരംഭവും വിശ്വരൂപന്റെ ജനനസന്ദർഭവും കാണിച്ച് അടുത്ത അധ്യായത്തിലെ ദേവ–അസുര സംഘർഷം, പുരോഹിതത്വം, അധികാരം എന്നിവയുടെ പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तत: प्राचेतसोऽसिक्न्यामनुनीत: स्वयम्भुवा । षष्टिं सञ्जनयामास दुहितृ: पितृवत्सला: ॥ १ ॥
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, തുടർന്ന് സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ തന്റെ ഭാര്യ അസിക്നിയുടെ ഗർഭത്തിൽ അറുപത് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും പിതൃസ്നേഹപരവശരായിരുന്നു।
Verse 2
दश धर्माय कायादाद्द्विषट्त्रिणव चेन्दवे । भूताङ्गिर:कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे तार्क्ष्याय चापरा: ॥ २ ॥
അവൻ ധർമ്മരാജൻ (യമൻ)ക്ക് പത്ത് പുത്രിമാരെയും, കശ്യപന് പതിമൂന്നെയും, ചന്ദ്രദേവന് ഇരുപത്തേഴും, അങ്ങിരസ്, കൃശാശ്വ, ഭൂതൻ ഇവർക്കു രണ്ടെണ്ണം വീതവും ദാനമായി നൽകി; ശേഷിച്ച നാല് പുത്രിമാരും കശ്യപനേയ്ക്ക് തന്നെയായി നൽകി।
Verse 3
नामधेयान्यमूषां त्वं सापत्यानां च मे शृणु । यासां प्रसूतिप्रसवैर्लोका आपूरितास्त्रय: ॥ ३ ॥
ഇപ്പോൾ ഈ പുത്രിമാരുടെ പേരുകളും അവരുടെ സന്തതികളുടെ പേരുകളും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക; അവരുടെ പ്രസവങ്ങളും വംശവൃദ്ധിയും മൂലം മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിറഞ്ഞുപോയി.
Verse 4
भानुर्लम्बा ककुद्यामिर्विश्वा साध्या मरुत्वती । वसुर्मुहूर्ता सङ्कल्पा धर्मपत्न्य: सुताञ्शृणु ॥ ४ ॥
ധർമ്മരാജൻ (യമൻ)ക്ക് നൽകിയ പത്ത് പുത്രിമാരുടെ പേരുകൾ—ഭാനു, ലംബാ, കകുദ്, യാമി, വിശ്വാ, സാധ്യാ, മരുത്വതി, വസു, മുഹൂർത്താ, സങ്കൽപാ. ഇനി അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകളും കേൾക്കുക.
Verse 5
भानोस्तु देवऋषभ इन्द्रसेनस्ततो नृप । विद्योत आसील्लम्बायास्ततश्च स्तनयित्नव: ॥ ५ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഭാനുവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ദേവഋഷഭൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രസേനൻ ജനിച്ചു. ലംബയുടെ ഗർഭത്തിൽ വിദ്യോതൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാ മേഘങ്ങളും (സ്തനയിത്നവഃ) ഉദ്ഭവിച്ചു.
Verse 6
ककुद: सङ्कटस्तस्य कीकटस्तनयो यत: । भुवो दुर्गाणि यामेय: स्वर्गो नन्दिस्ततोऽभवत् ॥ ६ ॥
കകുദയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ‘സങ്കട’ൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ‘കീകട’. കീകടയിൽ നിന്ന് ‘ദുർഗാ’ എന്ന ദേവഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. യാമിയിൽ നിന്ന് ‘സ്വർഗ’നും സ്വർഗയിൽ നിന്ന് ‘നന്ദി’യും ജനിച്ചു.
Verse 7
विश्वेदेवास्तु विश्वाया अप्रजांस्तान् प्रचक्षते । साध्योगणश्च साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुत: ॥ ७ ॥
വിശ്വയുടെ പുത്രന്മാർ ‘വിശ്വേദേവർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; അവർ സന്താനരഹിതരായിരുന്നു എന്നു പറയുന്നു. സാധ്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ‘സാധ്യ’ ഗണം ജനിച്ചു; അവരുടെ പുത്രൻ ‘അർഥസിദ്ധി’ ആയിരുന്നു.
Verse 8
मरुत्वांश्च जयन्तश्च मरुत्वत्या बभूवतु: । जयन्तो वासुदेवांश उपेन्द्र इति यं विदु: ॥ ८ ॥
മരുത്വതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ‘മരുത്വാൻ’യും ‘ജയന്ത’നും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ജയന്തൻ ഭഗവാൻ വാസുദേവന്റെ അംശം; അവനെ ‘ഉപേന്ദ്ര’ എന്നു ലോകം അറിയുന്നു.
Verse 9
मौहूर्तिका देवगणा मुहूर्तायाश्च जज्ञिरे । ये वै फलं प्रयच्छन्ति भूतानां स्वस्वकालजम् ॥ ९ ॥
മുഹൂർത്തയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ‘മൗഹൂർത്തിക’ എന്ന ദേവഗണം ജനിച്ചു. അവർ ജീവികൾക്ക് അവരുടെ അവരുടെ സമയാനുസൃതമായ കർമ്മഫലം നൽകുന്നു.
Verse 10
सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्प: काम: सङ्कल्पज: स्मृत: । वसवोऽष्टौ वसो: पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु ॥ १० ॥ द्रोण: प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वास्तुर्विभावसु: । द्रोणस्याभिमते: पत्न्या हर्षशोकभयादय: ॥ ११ ॥
സങ്കൽപയുടെ പുത്രൻ ‘സങ്കൽപ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; അവനിൽ നിന്ന് ‘കാമം’ ജനിച്ചതായി സ്മരിക്കുന്നു. വസുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ‘അഷ്ട വസുക്കൾ’; അവരുടെ നാമങ്ങൾ—ദ്രോണം, പ്രാണൻ, ധ്രുവൻ, അർക്കൻ, അഗ്നി, ദോഷൻ, വാസ്തു, വിഭാവസു. ദ്രോണമെന്ന വസുവിന്റെ ഭാര്യ അഭിമതിയിൽ നിന്ന് ഹർഷം, ശോകം, ഭയം മുതലായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
Verse 11
सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्प: काम: सङ्कल्पज: स्मृत: । वसवोऽष्टौ वसो: पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु ॥ १० ॥ द्रोण: प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वास्तुर्विभावसु: । द्रोणस्याभिमते: पत्न्या हर्षशोकभयादय: ॥ ११ ॥
സങ്കൽപയുടെ പുത്രൻ ‘സങ്കൽപ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അവനിൽ നിന്നാണ് ‘കാമം’ ജനിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. വസുവിന്റെ എട്ട് പുത്രന്മാർ ‘അഷ്ടവസുക്കൾ’—ദ്രോണ, പ്രാണ, ധ്രുവ, അർക്ക, അഗ്നി, ദോഷ, വാസ്തു, വിഭാവസു. ദ്രോണന്റെ ഭാര്യ അഭിമതിയിൽ നിന്ന് ഹർഷം, ശോകം, ഭയം മുതലായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
Verse 12
प्राणस्योर्जस्वती भार्या सह आयु: पुरोजव: । ध्रुवस्य भार्या धरणिरसूत विविधा: पुर: ॥ १२ ॥
പ്രാണന്റെ ഭാര്യ ഊർജസ്വതിയിൽ നിന്ന് സഹ, ആയു, പുരോജവ എന്ന മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ധ്രുവന്റെ ഭാര്യ ധരണി; അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് വിവിധ പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഉദ്ഭവിച്ചു.
Verse 13
अर्कस्य वासना भार्या पुत्रास्तर्षादय: स्मृता: । अग्नेर्भार्या वसोर्धारा पुत्रा द्रविणकादय: ॥ १३ ॥
അർക്കന്റെ ഭാര്യ വാസനയിൽ നിന്ന് തർഷ മുതലായ അനേകം പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. വസുവായ ‘അഗ്നി’യുടെ ഭാര്യ ധാരയിൽ നിന്ന് ദ്രവിണക മുതലായ അനേകം പുത്രന്മാർ പിറന്നു.
Verse 14
स्कन्दश्च कृत्तिकापुत्रो ये विशाखादयस्तत: । दोषस्य शर्वरीपुत्र: शिशुमारो हरे: कला ॥ १४ ॥
അഗ്നിയുടെ മറ്റൊരു ഭാര്യയായ കൃത്തികയിൽ നിന്ന് സ്കന്ദൻ (കാർത്തികേയൻ) ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രന്മാരിൽ വിശാഖ മുതലായവർ പ്രധാനർ. വസുവായ ‘ദോഷ’ന്റെ ഭാര്യ ശർവരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ശിശുമാരൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ ശ്രീഹരിയുടെ കല (അംശപ്രകാശം) ആകുന്നു.
Verse 15
वास्तोराङ्गिरसीपुत्रो विश्वकर्माकृतीपति: । ततो मनुश्चाक्षुषोऽभूद् विश्वे साध्या मनो: सुता: ॥ १५ ॥
വസുവായ ‘വാസ്തു’യുടെ ഭാര്യ ആംഗിരസിയിൽ നിന്ന് മഹാശില്പി വിശ്വകർമ്മ ജനിച്ചു. വിശ്വകർമ്മ ആകൃതിയുടെ ഭർത്താവായി; അവരിൽ നിന്ന് ചാക്ഷുഷ മനു ജനിച്ചു. മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ‘വിശ്വേദേവ’കളും ‘സാധ്യ’കളും എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായി.
Verse 16
विभावसोरसूतोषा व्युष्टं रोचिषमातपम् । पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाग्रति कर्मसु ॥ १६ ॥
വിഭാവസുവിന്റെ ഭാര്യയായ ഊഷാ വ്യുഷ്ടൻ, രോചിഷൻ, ആതപൻ എന്ന മൂന്ന് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. ആതപനിൽ നിന്ന് പഞ്ചയാമം (ദിവസപ്രഹരം) ജനിച്ചു; അത് സർവ്വജീവികളെയും കർമ്മങ്ങളിൽ ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നു.
Verse 17
सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिश: । रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपि: ॥ १७ ॥ अजैकपादहिर्ब्रध्नो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा: प्रेतविनायका: ॥ १८ ॥
ഭൂതന്റെ ഭാര്യ സരൂപാ കോടിക്കണക്കിന് രുദ്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവരിൽ പ്രധാനമായ പതിനൊന്ന് രുദ്രർ—റൈവത, അജ, ഭവ, ഭീമ, വാമ, ഉഗ്ര, വൃഷാകപി മുതലായവർ.
Verse 18
सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिश: । रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपि: ॥ १७ ॥ अजैकपादहिर्ब्रध्नो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा: प्रेतविनायका: ॥ १८ ॥
അജൈകപാദ്, അഹിർബ്രധ്ന, ബഹുരൂപ, മഹാൻ—ഇവരും പ്രധാന രുദ്രർ. രുദ്രന്റെ മറ്റു ഭയങ്കര പരിഷദുകൾ—പ്രേതരും വിനായകരും—ഭൂതന്റെ മറ്റൊരു ഭാര്യയിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
Verse 19
प्रजापतेरङ्गिरस: स्वधा पत्नी पितृनथ । अथर्वाङ्गिरसं वेदं पुत्रत्वे चाकरोत् सती ॥ १९ ॥
പ്രജാപതി അങ്കിരസന് സ്വധാ, സതി എന്ന രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. സ്വധാ പിതൃദേവന്മാരെ പുത്രരായി സ്വീകരിച്ചു; സതി അഥർവാംഗിരസ വേദത്തെ പുത്രനായി അംഗീകരിച്ചു.
Verse 20
कृशाश्वोऽर्चिषि भार्यायां धूमकेतुमजीजनत् । धिषणायां वेदशिरो देवलं वयुनं मनुम् ॥ २० ॥
കൃശാശ്വന് അർച്ചിഷ്, ധിഷണാ എന്ന രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അർച്ചിഷിൽ ധൂമകേതുവിനെ ജനിപ്പിച്ചു; ധിഷണയിൽ വേദശിരാ, ദേവല, വയുന, മനു എന്ന നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
Verse 21
तार्क्ष्यस्य विनता कद्रू: पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयसूत पतगान्यामिनी शलभानथ ॥ २१ ॥ सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकश: ॥ २२ ॥
താർക്ഷ്യൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന കശ്യപന് നാല് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—വിനത (സുപർണാ), കദ്രൂ, പതംഗി, യാമിനി. പതംഗി പലവിധ പക്ഷികളെ പ്രസവിച്ചു; യാമിനി ശലഭങ്ങളെ (തുമ്പികളെ/വെട്ടുക്കിളികളെ) പ്രസവിച്ചു. വിനത (സുപർണാ) സ്വയം ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനം ഗരുഡനെയും, സൂര്യദേവന്റെ സാരഥിയായ അരുണൻ (അനൂരു)നെയും പ്രസവിച്ചു. കദ്രൂ പലവിധ നാഗങ്ങളെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 22
तार्क्ष्यस्य विनता कद्रू: पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयसूत पतगान्यामिनी शलभानथ ॥ २१ ॥ सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकश: ॥ २२ ॥
താർക്ഷ്യൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന കശ്യപന് നാല് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—വിനത (സുപർണാ), കദ്രൂ, പതംഗി, യാമിനി. പതംഗി പലവിധ പക്ഷികളെ പ്രസവിച്ചു; യാമിനി ശലഭങ്ങളെ (വെട്ടുക്കിളികളെ) പ്രസവിച്ചു. വിനത (സുപർണാ) സ്വയം ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനം ഗരുഡനെയും, സൂര്യദേവന്റെ സാരഥിയായ അരുണൻ (അനൂരു)നെയും പ്രസവിച്ചു. കദ്രൂ പലവിധ നാഗങ്ങളെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 23
कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दो: पत्न्यस्तु भारत । दक्षशापात् सोऽनपत्यस्तासु यक्ष्मग्रहार्दित: ॥ २३ ॥
ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ മഹാരാജാ പരീക്ശിത്! കൃത്തിക തുടങ്ങിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രദേവന്റെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു. എന്നാൽ പ്രജാപതി ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം ക്ഷയരോഗം ബാധിച്ച ചന്ദ്രൻ സന്താനഹീനനായി; അതിനാൽ അവൻ തന്റെ ഭാര്യമാരിൽ ഒരുത്തിയിലും സന്താനം ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Verse 24
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
അതിനുശേഷം സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) വിനയപൂർവ്വമായ വാക്കുകളാൽ പ്രജാപതി ദക്ഷനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ക്ഷയരോഗത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രകാശകലകൾ വീണ്ടും നേടി. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ തേജസ് ക്ഷയിക്കുകയും ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും അവന് സന്താനം ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹേ മഹാരാജ പരീക്ശിത്! ഇപ്പോൾ കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരുടെ ശുഭനാമങ്ങൾ കേൾക്കുക—അവരുടെ ഗർഭങ്ങളിൽ നിന്നാണ് സർവ്വലോകപ്രജകൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്: അദിതി, ദിതി, ദനു, കാഷ്ഠാ, അരിഷ്ടാ, സുരസാ, ഇലാ, മുനി, ക്രോധവശാ, താമ്രാ, സുരഭി, സരമാ, തിമി. തിമിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജലചരങ്ങൾ ജനിച്ചു; സരമയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് സിംഹ-വ്യാഘ്രാദി ക്രൂര ശ്വാപദങ്ങൾ ജനിച്ചു.
Verse 25
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
അതിനുശേഷം സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) വിനയപൂർവ്വമായ വാക്കുകളാൽ പ്രജാപതി ദക്ഷനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ക്ഷയരോഗത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രകാശകലകൾ വീണ്ടും നേടി. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ തേജസ് ക്ഷയിക്കുകയും ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും അവന് സന്താനം ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹേ മഹാരാജ പരീക്ശിത്! ഇപ്പോൾ കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരുടെ ശുഭനാമങ്ങൾ കേൾക്കുക—അവരുടെ ഗർഭങ്ങളിൽ നിന്നാണ് സർവ്വലോകപ്രജകൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്: അദിതി, ദിതി, ദനു, കാഷ്ഠാ, അരിഷ്ടാ, സുരസാ, ഇലാ, മുനി, ക്രോധവശാ, താമ്രാ, സുരഭി, സരമാ, തിമി. തിമിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജലചരങ്ങൾ ജനിച്ചു; സരമയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് സിംഹ-വ്യാഘ്രാദി ക്രൂര ശ്വാപദങ്ങൾ ജനിച്ചു.
Verse 26
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
അതിനുശേഷം സോമരാജൻ പ്രജാപതി ദക്ഷനെ മധുരവചനങ്ങളാൽ പ്രസാദിപ്പിച്ച് ക്ഷയരോഗത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട കലകൾ വീണ്ടും നേടി; എങ്കിലും സന്താനം ലഭിച്ചില്ല. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ തേജസ് ക്ഷയിക്കുകയും ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്, ഇപ്പോൾ കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരുടെ നാമങ്ങൾ കേൾക്കുക—അവരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നാണ് സർവ്വലോകപ്രജയും ജനിച്ചത്. അവർ: അദിതി, ദിതി, ദനു, കാഷ്ഠാ, അരിഷ്ടാ, സുരസാ, ഇളാ, മുനി, ക്രോധവശാ, താമ്രാ, സുരഭി, സരമാ, തിമി. തിമിയിൽ നിന്ന് ജലചരങ്ങൾ, സരമയിൽ നിന്ന് സിംഹ-വ്യാഘ്രാദി ഭയങ്കര മൃഗങ്ങൾ ജനിച്ചു.
Verse 27
सुरभेर्महिषा गावो ये चान्ये द्विशफा नृप । ताम्राया: श्येनगृध्राद्या मुनेरप्सरसां गणा: ॥ २७ ॥
ഹേ നൃപ പരീക്ഷിത്, സുരഭിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് മഹിഷം, പശു എന്നിവയും മറ്റു ദ്വിശഫ (പിളർന്ന കുളമ്പുള്ള) ജീവികളും ജനിച്ചു. താമ്രയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ശ്യേനൻ, ഗൃധ്രൻ മുതലായ വലിയ വേട്ടപ്പക്ഷികൾ ജനിച്ചു; മുനിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു.
Verse 28
दन्दशूकादय: सर्पा राजन् क्रोधवशात्मजा: । इलाया भूरुहा: सर्वे यातुधानाश्च सौरसा: ॥ २८ ॥
ഹേ രാജൻ, ക്രോധവശയുടെ പുത്രന്മാർ ദണ്ഡശൂക മുതലായ സർപ്പങ്ങളും മറ്റു സർപ്പങ്ങളും കൊതുകുപോലുള്ള കീടങ്ങളും ആയി ജനിച്ചു. ഇളയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ ലതകളും വൃക്ഷങ്ങളും സസ്യങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. സുരസയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് യാതുധാനർ—രാക്ഷസാദി ദുഷ്ടാത്മവർഗം—ജനിച്ചു.
Verse 29
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
അരിഷ്ടയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഗന്ധർവർ ജനിച്ചു; കാഷ്ഠയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അശ്വം മുതലായ അദ്വിശഫ (പിളരാത്ത കുളമ്പുള്ള) ജീവികൾ ജനിച്ചു. ഹേ രാജാ, ദനുവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അറുപത്തൊന്ന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി; അവരിൽ ഈ പതിനെട്ടുപേർ പ്രധാനർ: ദ്വിമൂഢാ, ശംബര, അരിഷ്ട, ഹയഗ്രീവ, വിഭാവസു, അയോമുഖ, ശങ്കുശിരാ, സ്വർഭാനു, കപില, അരുണ, പുലോമാ, വൃഷപർവാ, ഏകചക്ര, അനുതാപന, ധൂമ്രകേശ, വിരൂപാക്ഷ, വിപ്രചിത്തി, ദുര്ജയ।
Verse 30
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
അരിഷ്ടയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഗന്ധർവർ ജനിച്ചു; കാഷ്ഠയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അശ്വം മുതലായ അദ്വിശഫ (പിളരാത്ത കുളമ്പുള്ള) ജീവികൾ ജനിച്ചു. ഹേ രാജാ, ദനുവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അറുപത്തൊന്ന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി; അവരിൽ ഈ പതിനെട്ടുപേർ പ്രധാനർ: ദ്വിമൂഢാ, ശംബര, അരിഷ്ട, ഹയഗ്രീവ, വിഭാവസു, അയോമുഖ, ശങ്കുശിരാ, സ്വർഭാനു, കപില, അരുണ, പുലോമാ, വൃഷപർവാ, ഏകചക്ര, അനുതാപന, ധൂമ്രകേശ, വിരൂപാക്ഷ, വിപ്രചിത്തി, ദുര്ജയ।
Verse 31
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
അരിഷ്ടയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഗന്ധർവന്മാർ ജനിച്ചു; കാഷ്ഠയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അശ്വാദി വിഭജിത-ഖുരമില്ലാത്ത മൃഗങ്ങൾ ജനിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, ദനുവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ അറുപത്തൊന്ന് പുത്രന്മാർ; അവരിൽ ഈ പതിനെട്ടുപേർ പ്രധാനർ—ദ്വിമൂർധാ, ശംബര, അരിഷ്ട, ഹയഗ്രീവ, വിഭാവസു, അയോമുഖ, ശങ്കുശിരാ, സ്വർഭാനു, കപില, അരുണ, പുലോമാ, വൃഷപർവാ, ഏകചക്ര, അനുതാപന, ധൂമ്രകേശ, വിരൂപാക്ഷ, വിപ്രചിത്തി, ദുര്ജയ।
Verse 32
स्वर्भानो: सुप्रभां कन्यामुवाह नमुचि: किल । वृषपर्वणस्तु शर्मिष्ठां ययातिर्नाहुषो बली ॥ ३२ ॥
സ്വർഭാനുവിന്റെ പുത്രി സുപ്രഭയെ നമുചി വിവാഹം ചെയ്തു. വൃഷപർവയുടെ പുത്രി ശർമിഷ്ഠയെ നഹുഷപുത്രനായ ശക്തിമാൻ രാജാവ് യയാതിക്കു നൽകി.
Verse 33
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ദനുവിന്റെ പുത്രനായ വൈശ്വാനരന് ഉപദാനവീ, ഹയശിരാ, പുലോമാ, കാലകാ എന്നിങ്ങനെ നാലു മനോഹര പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ഉപദാനവിയെ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹയശിരയെ ക്രതുവും വിവാഹം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രജാപതി കശ്യപൻ പുലോമയെയും കാലകയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. ആ രണ്ടു പത്നിമാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നിവാതകവചാദികളായി അറുപതിനായിരം ദാനവർ ജനിച്ചു; അവർ പൗലോമരും കാലകേയരും എന്നറിയപ്പെട്ടു, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും മഹർഷികളുടെ യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. പ്രിയ രാജാ, നിങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ അർജുനൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ അവരെല്ലാം വധിച്ചു; അതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് അത്യന്തം പ്രീതനായി.
Verse 34
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ദനുവിന്റെ പുത്രനായ വൈശ്വാനരന് ഉപദാനവീ, ഹയശിരാ, പുലോമാ, കാലകാ എന്നിങ്ങനെ നാലു മനോഹര പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ഉപദാനവിയെ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹയശിരയെ ക്രതുവും വിവാഹം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രജാപതി കശ്യപൻ പുലോമയെയും കാലകയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. ആ രണ്ടു പത്നിമാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നിവാതകവചാദികളായി അറുപതിനായിരം ദാനവർ ജനിച്ചു; അവർ പൗലോമരും കാലകേയരും എന്നറിയപ്പെട്ടു, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും മഹർഷികളുടെ യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. പ്രിയ രാജാ, നിങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ അർജുനൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ അവരെല്ലാം വധിച്ചു; അതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് അത്യന്തം പ്രീതനായി.
Verse 35
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ദനുവിന്റെ പുത്രനായ വൈശ്വാനരന് ഉപദാനവീ, ഹയശിരാ, പുലോമാ, കാലകാ എന്നിങ്ങനെ നാലു മനോഹര പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ഉപദാനവിയെ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹയശിരയെ ക്രതുവും വിവാഹം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രജാപതി കശ്യപൻ പുലോമയെയും കാലകയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. ആ രണ്ടു പത്നിമാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നിവാതകവചാദികളായി അറുപതിനായിരം ദാനവർ ജനിച്ചു; അവർ പൗലോമരും കാലകേയരും എന്നറിയപ്പെട്ടു, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും മഹർഷികളുടെ യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. പ്രിയ രാജാ, നിങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ അർജുനൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ അവരെല്ലാം വധിച്ചു; അതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് അത്യന്തം പ്രീതനായി.
Verse 36
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ദാനുവിന്റെ പുത്രനായ വൈശ്വാനരന് ഉപദാനവീ, ഹയശിരാ, പുലോമാ, കാലകാ എന്നിങ്ങനെ നാല് മനോഹര പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഉപദാനവിയെ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹയശിരയെ ക്രതുവും വിവാഹം ചെയ്തു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രജാപതി കശ്യപൻ പുലോമയെയും കാലകയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. ഈ രണ്ടു ഭാര്യമാരുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പൗലോമരും കാലകേയരും എന്നറിയപ്പെടുന്ന അറുപതിനായിരം ദാനവർ ജനിച്ചു; അവർ യജ്ഞങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായിരുന്നു. രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ അർജുനൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ അവരെല്ലാം വധിച്ചു; അതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് അത്യന്തം പ്രീതനായി.
Verse 37
विप्रचित्ति: सिंहिकायां शतं चैकमजीजनत् । राहुज्येष्ठं केतुशतं ग्रहत्वं य उपागता: ॥ ३७ ॥
വിപ്രചിത്തി തന്റെ ഭാര്യ സിംഹികയുടെ ഗർഭത്തിൽ നൂറ്റൊന്ന് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. അവരിൽ ജ്യേഷ്ഠൻ രാഹു; ശേഷമുള്ള നൂറുപേർ കേതുക്കൾ. അവർ എല്ലാവരും പ്രഭാവമുള്ള ഗ്രഹസ്ഥാനങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു.
Verse 38
अथात: श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वश: । यत्र नारायणो देव: स्वांशेनावातरद्विभु: ॥ ३८ ॥ विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भग: । धाता विधाता वरुणो मित्र: शत्रु उरुक्रम: ॥ ३९ ॥
ഇപ്പോൾ അദിതിയുടെ വംശം ക്രമാനുസൃതമായി കേൾക്കുക; ഈ വംശത്തിലാണു സർവ്വവ്യാപിയായ ദേവൻ നാരായണൻ തന്റെ സ്വാംശത്തോടെ അവതരിച്ചത്. അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ: വിവസ്വാൻ, അര്യമാ, പൂഷാ, ത്വഷ്ടാ, സവിതാ, ഭഗ, ധാതാ, വിധാതാ, വരുണൻ, മിത്രൻ, ശത്രു, ഉരുക്രമൻ.
Verse 39
अथात: श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वश: । यत्र नारायणो देव: स्वांशेनावातरद्विभु: ॥ ३८ ॥ विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भग: । धाता विधाता वरुणो मित्र: शत्रु उरुक्रम: ॥ ३९ ॥
ഇപ്പോൾ അദിതിയുടെ വംശം ക്രമാനുസൃതമായി കേൾക്കുക; ഈ വംശത്തിലാണു സർവ്വവ്യാപിയായ ദേവൻ നാരായണൻ തന്റെ സ്വാംശത്തോടെ അവതരിച്ചത്. അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ: വിവസ്വാൻ, അര്യമാ, പൂഷാ, ത്വഷ്ടാ, സവിതാ, ഭഗ, ധാതാ, വിധാതാ, വരുണൻ, മിത്രൻ, ശത്രു, ഉരുക്രമൻ.
Verse 40
विवस्वत: श्राद्धदेवं संज्ञासूयत वै मनुम् । मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमीं तथा । सैव भूत्वाथ वडवा नासत्यौ सुषुवे भुवि ॥ ४० ॥
സൂര്യദേവനായ വിവസ്വാന്റെ ഭാര്യ സംജ്ഞ ശ്രാദ്ധദേവ എന്ന മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു. അതേ മഹാഭാഗ്യവതി യമദേവനും യമീ (യമുന) എന്ന ഇരട്ടകളെയും ജനിപ്പിച്ചു. പിന്നെ യമീ കുതിരയുടെ രൂപം ധരിച്ചു ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ നാസത്യന്മാരായ അശ്വിനീകുമാരന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 41
छाया शनैश्चरं लेभे सावर्णिं च मनुं तत: । कन्यां च तपतीं या वै वव्रे संवरणं पतिम् ॥ ४१ ॥
സൂര്യദേവന്റെ മറ്റൊരു ഭാര്യയായ ഛായ ശനൈശ്ചരനും സാവർണി മനുവും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാരെയും തപതീ എന്ന പുത്രിയെയും പ്രസവിച്ചു; തപതീ സംവരണനെ ഭർത്താവായി വരിച്ചു।
Verse 42
अर्यम्णो मातृका पत्नी तयोश्चर्षणय: सुता: । यत्र वै मानुषी जातिर्ब्रह्मणा चोपकल्पिता ॥ ४२ ॥
അര്യമന്റെ ഭാര്യയായ മാതൃകയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് അനേകം ചർഷണയർ—പണ്ഡിതപുത്രന്മാർ—ജനിച്ചു; അവരിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാവ് ആത്മപരിശോധനാശേഷിയുള്ള മനുഷ്യജാതിയെ സൃഷ്ടിച്ചത്।
Verse 43
पूषानपत्य: पिष्टादो भग्नदन्तोऽभवत्पुरा । योऽसौ दक्षाय कुपितं जहास विवृतद्विज: ॥ ४३ ॥
പൂഷയ്ക്ക് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായില്ല. ശിവൻ ദക്ഷനോടു ക്രുദ്ധനായപ്പോൾ പൂഷ പല്ലുകൾ കാട്ടി ചിരിച്ചു; അതിനാൽ അവന്റെ പല്ലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു, അവൻ അരച്ച മാവു മാത്രം കഴിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടിവന്നു।
Verse 44
त्वष्टुर्दैत्यात्मजा भार्या रचना नाम कन्यका । सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्यवान् ॥ ४४ ॥
പ്രജാപതി ത്വഷ്ടാവിന്റെ ഭാര്യ ദൈത്യകുലകന്നിയായ രചന ആയിരുന്നു. ത്വഷ്ടാവിന്റെ വീര്യത്താൽ അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ സന്നിവേശനും മഹാബലവാനായ വിശ്വരൂപനും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു।
Verse 45
तं वव्रिरे सुरगणा स्वस्रीयं द्विषतामपि । विमतेन परित्यक्ता गुरुणाङ्गिरसेन यत् ॥ ४५ ॥
വിശ്വരൂപൻ അവരുടെ നിത്യശത്രുക്കളായ ദൈത്യരുടെ പുത്രിയുടെ മകനായിരുന്നാലും, ഗുരു ബൃഹസ്പതിയെ അവമാനിച്ചതിനാൽ ദേവഗണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്താൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർ വിശ്വരൂപനെ പുരോഹിതനായി സ്വീകരിച്ചു।
Frequently Asked Questions
The detail is a visarga map: marriages function as sanctioned channels of secondary creation, showing how cosmic population, administrative deities, and species-lines arise under Brahmā’s plan. The Bhāgavata frames genealogy not as mere history but as a theological chart of how the Lord’s order manifests through prajāpatis and their networks.
The eight Vasus—Droṇa, Prāṇa, Dhruva, Arka, Agni, Doṣa, Vāstu, and Vibhāvasu—represent elemental and functional powers within universal maintenance. Their family lines (e.g., Viśvakarmā from Vāstu; Skanda from Agni) illustrate how specialized cosmic roles (architecture, time divisions, leadership of devas) emerge within dharmic creation.
The curse episode explains the moon’s cyclical waxing and waning and simultaneously transitions the narrative from Dakṣa’s immediate marital distributions to Kaśyapa’s broader progenitive network. It anchors cosmological observation (lunar phases) in moral causality (Dakṣa’s curse) while keeping the focus on population dynamics.
Aditi’s sons include Vivasvān, Aryamā, Pūṣā, Tvaṣṭā, Savitā, Bhaga, Dhātā, Vidhātā, Varuṇa, Mitra, Śatru, and Urukrama. This Āditya line is crucial because it is a primary deva lineage through which the Supreme Lord’s plenary expansion is described as descending, and it sets the stage for conflicts and resolutions involving devas, asuras, and priestly authority (e.g., Viśvarūpa).