Sukta 4
Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Skambha-type speculation in AV 15 (exact r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī; needs full hymn apparatus).
Devata: Kāla (Time/Year) and directional guardians personified as Vairūpa and Vairāja.
Chandas: Mixed/prose-like Atharvanic style; not a strict Ṛgvedic meter in these cataloguing lines.
AV 15.4 ഒരു കാലഗണന–ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ സംരക്ഷണസൂക്തമാണ്. ഇത് വർഷത്തെ (കാലത്തെ) മാസങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ, യാഗകർമ്മം നിർവഹിക്കുന്ന ശക്തികൾ എന്നിവയുടെ ക്രമബദ്ധമായ ജാലകമായി “സ്ഥാപിച്ച്”, ഗുണഭോക്താവ് കാലത്തിലും സ്ഥലത്തിലും ശരിയായി നിലകൊള്ളുന്നവിധം ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഋതുമാസങ്ങളെ രക്ഷകരായി നാമകരണം ചെയ്ത്, അവയെ ശക്തമായ വൈദിക ലിതുര്ജിക ശക്തികളുമായി (ഉദാ., ബൃഹത്, രഥന്തര; വൈരൂപ, വൈരാജ) കൂട്ടിചേർക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ സൂക്തം അക്രമവും അശുഭവും അകറ്റുന്ന അപോത്രോപൈക സംരക്ഷണവലയം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഔഷധത്തിലൂടെ അല്ല, ശരിയായ സമന്വയം/വിദ്യയിലൂടെ സമൃദ്ധി ഉറപ്പാക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
तस्मै॒ प्राच्या॑ दि॒शः
തസ്മൈ പ്രാച്യാ ദിശഃ—കിഴക്കുദിക്ക് അവനുടേതാകുന്നു.
Mantra 2
वा॒स॒न्तौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
വസന്തത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങളെ അവർ അവന്റെ രക്ഷകരാക്കി; ബൃഹത്യും രഥന്തരവും—ഇവ രണ്ടിനെയും അവന്റെ യാഗവിധിയുടെ അനുഷ്ഠാതാക്കളായി (കർമ്മനിർവാഹകരായി) ആക്കി.
Mantra 3
वा॒स॒न्तावे॑नं॒ मासौ॒ प्राच्या॑ दि॒शो गो॑पायतो बृ॒हच्च॑ रथंत॒रं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
വസന്തത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങൾ കിഴക്കുദിക്കിൽ നിന്നു അവനെ കാക്കുന്നു; ബൃഹത്യും രഥന്തരവും അവനെ അനുഗമിച്ച് സമീപസ്ഥരായി നിലകൊള്ളുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ.
Mantra 4
तस्मै॒ दक्षि॑णाया दि॒शः
അവനുവേണ്ടി തെക്കുദിക്ക് സുരക്ഷിതമാകുന്നു.
Mantra 5
ग्रैष्मौ॒ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् यज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदेव्यं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
ഗ്രീഷ്മത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങളെ അവർ കാവൽക്കാരാക്കി; യജ്ഞായജ്ഞിയവും വാമദേവ്യവും—കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കുന്ന രണ്ടു (സ്തോത്രങ്ങൾ).
Mantra 6
ग्रैष्मा॑वेनं॒ मासौ॒ दक्षि॑णाया दि॒शो गो॑पायतो यज्ञाय॒ज्ञियं॑ च वामदे॒व्यं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
വേനൽക്കാലത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങൾ അവനെ തെക്കുദിക്കിൽ നിന്നു കാക്കുന്നു; ‘യജ്ഞായജ്ഞിയ’യും ‘വാമദേവ്യ’വും എന്ന സ്തുതികൾ യജ്ഞത്തിൽ അവന്റെ സമീപത്തു നിന്നു അനുഗമിച്ചു സേവിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്.
Mantra 7
तस्मै॑ प्र॒तीच्या॑ दि॒शः
അവനുവേണ്ടി പടിഞ്ഞാറുദിക്ക് സുരക്ഷിതമാകുന്നു.
Mantra 8
वार्षि॑कौ॒ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वन् वैरू॒पं च॑ वैरा॒जं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
മഴക്കാലത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങൾ വൈരൂപനും വൈരാജനും രക്ഷകരായി നിയമിച്ചു—വിധിയുടെ അനുഷ്ഠാതാക്കൾ (കർമ്മനിർവാഹകർ) ആയി.
Mantra 9
वार्षि॑कावेनं॒ मासौ॑ प्र॒तीच्या॑ दि॒शो गो॑पायतो वैरू॒पं च॑ वैरा॒जं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
പശ്ചിമ ദിക്കിൽ നിന്നുള്ള മഴക്കാലത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങൾ ഈ പുരുഷനെ കാക്കുന്നു—വൈരൂപനും വൈരാജനും അവന്റെ സമീപത്ത് അനുഗമിച്ച് നില്ക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ.
Mantra 10
तस्मा॒ उदी॑च्या दि॒शः
അവനുവേണ്ടി വടക്കൻ ദിക്കുകൾ അനുകൂലവും രക്ഷാകരവുമാകുന്നു.
Mantra 11
शा॒र॒दौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्वंछ्यै॒तं च॑ नौध॒सं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
ശരദൃതുവിലെ രണ്ടു മാസങ്ങൾ കാവൽക്കാരായി നിയുക്തരായി—ശ്യൈതനും നൗധസനും; കർമാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ നിർവാഹകരായി ആ ഇരുവരും.
Mantra 12
शा॒र॒दावे॑नं॒ मासा॒वुदी॑च्या दि॒शो गो॑पायतः श्यै॒तं च॑ नौध॒सं चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
ഉത്തരദിക്കിൽ നിന്നുള്ള ശരദൃതുവിലെ ആ രണ്ടു മാസങ്ങൾ ഈ മനുഷ്യനെ കാക്കുന്നു—ശ്യൈതനും നൗധസനും അവന്റെ സമീപത്ത് സേവകരായി നിലകൊള്ളുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ.
Mantra 13
तस्मै॑ ध्रु॒वाया॑ दि॒शः
അവനാണ് ധ്രുവ (സ്ഥിര) പ്രദേശത്തിന്റെ ദിക്കുകൾ (ചതുര്ദിക്കുകൾ) അവകാശമായി ഉള്ളത്.
Mantra 14
है॒म॒नौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्व॒न् भूमिं॑ चा॒ग्निं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
ഹൈമന എന്ന ആ രണ്ടു മാസങ്ങളെ അവർ രക്ഷകരായി നിയമിച്ചു—ഭൂമിയുടെയും അഗ്നിയുടെയും (അഗ്നിദേവൻ) അനുഷ്ഠാതാക്കൾ/കർമ്മനിർവാഹകർ ആയി.
Mantra 15
है॒म॒नावे॑नं॒ मासौ॑ ध्रु॒वाया॑ दि॒शो गो॑पायतो॒ भूमि॑श्चा॒ग्निश्चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
ഹൈമാന എന്ന ആ രണ്ടു മാസങ്ങൾ—അവനുവേണ്ടി ധ്രുവപ്രദേശത്തിന്റെ ദിക്കുകളെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു; ഭൂമിയും അഗ്നിയും അവനെ അനുഗമിച്ച്, സേവകരായി, നിലകൊള്ളുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവന്നു.
Mantra 16
तस्मा॑ ऊ॒र्ध्वाया॑ दि॒शः
അവന്നു ഊർധ്വപ്രദേശത്തിന്റെ ദിക്കുകൾ സ്വന്തമാകുന്നു.
Mantra 17
शै॒शि॒रौ मासौ॑ गो॒प्तारा॒वकु॑र्व॒न् दिवं॑ चादि॒त्यं चा॑नुष्ठा॒तारौ॑
ശൈശിര എന്ന ആ രണ്ടു മാസങ്ങളെ അവർ കാവൽക്കാരായി നിയമിച്ചു—ദിവ് (സ്വർഗ്ഗം)യും ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ)യും സംബന്ധിച്ച കര്മ്മം നടപ്പാക്കുന്ന അനുഷ്ഠാതാക്കളായി.
Mantra 18
शै॒शि॒रावे॑नं॒ मासा॑वू॒र्ध्वाया॑ दि॒शो गो॑पायतो॒ द्यौश्चा॑दि॒त्यश्चानु॑ तिष्ठतो॒ य ए॒वं वेद॑
ശൈശിര (ശീതകാല) മാസങ്ങൾ അവനെ മേലുദിക്കിൽ നിന്നു കാക്കുന്നു; ദ്യൗ (ആകാശം)യും ആദിത്യനും അവന്റെ സമീപത്ത് അനുചരന്മാരായി നില്ക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ.
Frequently Asked Questions
It creates protection by aligning a person with the ordered Year (Kāla): months are appointed as guardians and the quarters (directions) are ritually secured, forming a complete protective grid.
They are personified guardian-executors assigned to specific months/seasonal segments, functioning like Kāla’s appointed officers who carry out protection.
Not necessarily. The hymn’s ‘materials’ are primarily time (months/season) and space (quarters). Simple direction-marking (water, cord, kuśa) can be used, but the core act is the structured recitation and installation.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.