Sarga 58
त्रिशङ्कुशापः — Trishanku’s Curse and Appeal to Viśvāmitra
बालकाण्ड
ສັກຣະ 58 ນຳເສີນຂໍ້ຂັດແຍ້ງທາງຈັນຍາທຳຢ່າງເປັນລະບຽບ ວ່າດ້ວຍອຳນາດໃນພິທີຍັດ ແລະຂອບເຂດຂອງການຫຼີກລ້ຽງຄູອາຈານຜູ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງ. ເມື່ອກະສັດ ຕຣິຊັງກຸ ຖືກຣິຊີ ວະສິດຖະ ປະຕິເສດຄຳຂໍ ພຣະອົງຈຶ່ງໄປຫາບຸດຮ້ອຍຄົນຂອງວະສິດຖະ. ພວກເຂົາຕຳນິວ່າ ການພະຍາຍາມຂ້າມຜ່ານກູຣູຜູ້ຍຶດສັດຈະ ແມ່ນອະທຳ ແລະເປັນການດູໝິ່ນລະບຽບປຸໂຣຫິດແຫ່ງວົງສ໌ ອິກສະວາກຸ. ເມື່ອຕຣິຊັງກຸກ່າວວ່າຈະຫາວິທີອື່ນ ບຸດທັງຮ້ອຍໂກດກ້າ ແລະສາບໃຫ້ພຣະອົງເປັນ ຈັນດາລ. ຄຳສາບບັງເກີດຜົນໃນຄືນດຽວ ມີເຄື່ອງໝາຍປ່ຽນແປງທັງກາຍແລະສະຖານະສັງຄົມ ຈົນຂຸນນາງ ຊາວເມືອງ ແລະຜູ້ຕິດຕາມພາກັນຫນີໄປ. ຕຣິຊັງກຸຜູ້ໂດດດ່ຽວແລະເສົ້າໂສກ ໄປພຶ່ງພາ ວິຊວາມິດຣະ. ຣິຊີຜູ້ເມດຕາຖາມເຫດແຫ່ງການປ່ຽນແປງນັ້ນ. ຕຣິຊັງກຸອະທິບາຍສັນຕິສັນຍາດຸຈວຣະຕະ ວ່າປາດຖະໜາຂຶ້ນສະຫວັນພ້ອມຮ່າງກາຍ ກ່າວເຖິງຍັດທີ່ເຄີຍກະທຳ ການປົກຄອງດ້ວຍທຳ ຄວາມສັດຈິງ ແລະຄວາມຮູ້ສຶກວ່ານິຍະຕິ(ຊະຕາ)ໄດ້ກະທົບບຸນຂອງຕົນ. ພຣະອົງຂໍໃຫ້ວິຊວາມິດຣະຕໍ່ຕ້ານຊະຕາດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດ ເພື່ອພິຈາລະນາເລື່ອງທຳ ອຳນາດ ຜົນຂອງຄຳສາບ ແລະຄວາມຕຶງຕັນລະຫວ່າງຄວາມພະຍາຍາມກັບຊະຕາ.
Shlokas
Verse 1
ततस्त्रिशङ्कोर्वचनं श्रुत्वा क्रोधसमन्वितम् ।ऋषिपुत्रशतं राम राजानमिदमब्रवीत्।।।।
ຕໍ່ມາ ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງຕຣິຊັງກຸອັນເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ບຸດຂອງລຶສີທັງຮ້ອຍ—ມີຄວາມໂກດຄຽດ—ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພະຣາຊາ ໂອ ຣາມ ດັ່ງນີ້.
Verse 2
प्रत्याख्यातो हि दुर्बुद्धे गुरुणा सत्यवादिना।तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरमुपेयिवान्।।।।
ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ! ເມື່ອຄູບາອາຈານຜູ້ເວົ້າສັດຈະໄດ້ປະຕິເສດເຈົ້າແລ້ວ ເຈົ້າຈະຂ້າມຜ່ານທ່ານໄດ້ແນວໃດ ແລ້ວໄປຫາສາຂາອື່ນ—ອັນເປັນແຕ່ກິ່ງຍ່ອຍຂອງສາຍດຽວກັນ?
Verse 3
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधा: परमो गुरु:।न चातिक्रमितुं शक्यं वचनं सत्यवादिन:।।।।
ສຳລັບກະສັດທັງປວງໃນວົງສາອິກສະວາກຸ ປຸໂຣຫິດແຫ່ງລາຊະສຳນັກແມ່ນຄຸຣຸສູງສຸດ; ແລະວາຈາຂອງຜູ້ເວົ້າສັດຈະ ບໍ່ອາດຝ່າຝືນໄດ້.
Verse 4
अशक्यमिति चोवाच वसिष्ठो भगवानृषि:।तं वयं वै समाहर्तुं क्रतुं शक्ता:कथं तव।।।।
ເມື່ອພຣະຣິສີວະສິດຖະຜູ້ຄວນບູຊາໄດ້ກ່າວແລ້ວວ່າ “ເປັນໄປບໍ່ໄດ້” ພວກເຮົາຈະມີກຳລັງຢ່າງໃດ ເພື່ອຈັດການຍັດຍະພິທີນັ້ນໃຫ້ແກ່ທ່ານ?
Verse 5
बालिशस्त्वं नरश्रेष्ठ गम्यतां स्वपुरं पुन:।याजने भगवाञ्छक्तस्त्रैलोक्यस्यापि पार्थिव।।।।अवमानं च तत्कर्तुं तस्य शक्ष्यामहे कथम्।
ໂອ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ ເຈົ້າປະພຶດດັ່ງເດັກນ້ອຍ ຈົ່ງກັບໄປນະຄອນຂອງເຈົ້າເຖີດ. ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ ຣິສີຜູ້ນ່າບູຊານັ້ນມີພະລັງສາມາດປະກອບຍັຊະພິທີໄດ້ແມ່ນກະທັ້ງເພື່ອສາມໂລກ; ແລ້ວພວກເຮົາຈະກ້າລົບຫຼູ່ທ່ານໄດ້ຢ່າງໃດ
Verse 6
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधपर्याकुलाक्षरम्।।।।स राजा पुनरेवैतानिदं वचनमब्रवीत्।
ເມື່ອພຣະຣາຊາໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາຂອງພວກເຂົາ—ອັກສອນທີ່ສັບສົນໃນຄວາມປັ່ນປ່ວນແຫ່ງຄວາມໂກດ—ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວກັບພວກເຂົາອີກຄັ້ງດັ່ງນີ້
Verse 7
प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च।।।।अन्यां गतिं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु तपोधना:।
ຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄູອາຈານປະຕິເສດແລ້ວ ແລະບຸດຂອງຄູອາຈານກໍປະຕິເສດເຊັ່ນກັນ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປຕາມໜທາງອື່ນ. ຂໍຄວາມສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍ ໂອ ຜູ້ມີຕະປະເປັນຊັບ
Verse 8
ऋषिपुत्रास्तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम्।।।।शेपु: परमसङ्कृद्धाश्चण्डालत्वं गमिष्यसि।
ເມື່ອບຸດຂອງຣິສີທັງຫຼາຍໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍເຈດຕະນາອັນນ່າຢ້ານ ພວກເຂົາໂກດເກີນປະມານ ແລ້ວສາບວ່າ “ເຈົ້າຈະຕົກໄປເປັນຈັນດາລາ!”
Verse 9
एवमुक्त्वा महात्मनो विविशुस्ते स्वमाश्रमम्।।।।अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गत:।
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມະຫາອາດມາເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປຍັງອາສຣົມຂອງຕົນ. ແລະເມື່ອຄືນນັ້ນຜ່ານໄປ ພຣະຣາຊາກໍໄດ້ກາຍເປັນຈັນດາລາແທ້ໆ
Verse 10
नीलवस्त्रधरो नील: पुरुषो ध्वस्तमूर्धज:।।।।चित्यमाल्यानुलेपश्च आयसाभरणोऽभवत्।
ລາວກາຍເປັນບຸລຸດຜິວຄ່ຳມົວດູມົນທິນ ນຸ່ງເຄື່ອງສີຄ່ຳ ຜົມຍຸ່ງຫຍຸ້ງ; ຖືກທາແລະປະດັບດ້ວຍພວງມາລາຈາກປ່າຊ້າ ແລະສວມເຄື່ອງປະດັບເຫຼັກ.
Verse 11
तं दृष्टवा मन्त्रिणस्सर्वे त्यज्य चण्डालरूपिणम्।।।।प्राद्रवन् सहिता राम पौरा येऽस्यानुगामिन:।
ເມື່ອເຫັນລາວຢູ່ໃນຮູບຈັນດາລາ ບັນດາມົນຕີທັງປວງກໍລະທິ້ງລາວ; ແລະຊາວເມືອງທັງຫຼາຍ—ໂອ ຣາມ—ພ້ອມທັງຜູ້ທີ່ຕາມລາວມາ ກໍພາກັນໜີໄປ.
Verse 12
एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान्।।।।दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोनिधिम्।
ພະຣາຊາຢູ່ພຽງຜູ້ດຽວ—ໂອ ຜູ້ສືບສາຍກາກຸດສະຖະ—ຜູ້ມີຈິດວິນຍານໝັ້ນຄົງ ຖືກຄວາມທຸກເຜົາໄໝ້ທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ ໄດ້ໄປຫາວິສະວາມິດຣະ ຜູ້ເປັນຄັງແຫ່ງຕະປະ.
Verse 13
विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम्।चण्डालरूपिणं राम मुनि: कारुण्यमागत:।।।।
ແຕ່ພຣະມຸນີ ວິສະວາມິດຕະ ເມື່ອເຫັນພຣະຣາຊາຖືກເຮັດໃຫ້ທຸກທໍລະມານ ແລະມີຮູບຮ່າງດຸຈຈັນດາລາ ກໍເກີດພຣະກະຣຸນາ ໂອ ພຣະຣາມ.
Verse 14
कारुण्यात्स महातेजा वाक्यं परमधार्मिक:।इदं जगाद भद्रं ते राजानं घोररूपिणम्।।।।
ດ້ວຍພຣະກະຣຸນາ ພຣະລິສີຜູ້ມີເດຊະອັນຍິ່ງ ແລະຜູ້ຖືທຳອັນສູງສຸດ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະຣາຊາຜູ້ມີຮູບອັນນ່າຢ້ານວ່າ: “ຂໍໃຫ້ທ່ານມີສຸກສະຫວັດດີ.”
Verse 15
किमागमनकार्यं ते राजपुत्र महाबल।अयोध्याधिपते वीर शापाच्चण्डालतां गत:।।।।
“ໂອ ຣາຊະບຸດຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່, ໂອ ວີຣະຜູ້ເປັນອະທິປະຕີແຫ່ງອະໂຍທະຍາ, ການມາຂອງທ່ານເພື່ອສິ່ງໃດ ໃນເມື່ອທ່ານຖືກຄຳສາບໃຫ້ຕົກສູ່ສະພາບຈັນດາລາແລ້ວ?”
Verse 16
अथ तद्वाक्यमाज्ञाय राजा चण्डालतां गत:।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।
ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງຖ້ອຍຄຳນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາຊາ—ແມ່ນແຕ່ຈະຕົກສູ່ສະພາບຈັນດາລາ—ກໍພະນົມມື ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນຄວນຄ່າ ຕໍ່ພຣະລິສີຜູ້ຊຳນານໃນວາຈາ; ເພາະພຣະອົງເອງກໍເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກຖ້ອຍຄຳທີ່ເໝາະສົມ.
Verse 17
प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च।अनवाप्यैव तं कामं मया प्राप्तो विपर्यय:।।।।
“ຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄູບາອາຈານປະຕິເສດ ແລະບຸດຂອງຄູບາອາຈານກໍປະຕິເສດເຊັ່ນກັນ; ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບັນລຸຄວາມປາຖະໜານັ້ນ ກໍກັບພົບຄວາມຜັນຜວນ—ເຄາະຮ້າຍແທນຄວາມສົມຫວັງ.”
Verse 18
सशरीरो दिवं यायामिति मे सौम्यदर्शनम्।मया चेष्टं क्रतुशतं तच्च नाऽवाप्यते फलम्।।।।
ໂອ ທ່ານຜູ້ອ່ອນໂຍນ ນີ້ແມ່ນປະຕິຍານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ: “ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄປສະຫວັນພ້ອມກັບກາຍນີ້ເອງ” ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະກອບຍັດຍະຮ້ອຍຄັ້ງ ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງຄວາມເພຍພະຍາຍາມນັ້ນ
Verse 19
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन।कृच्छ्रेष्वपि गत स्सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे।।।।
ໂອ ທ່ານຜູ້ອ່ອນໂຍນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍເວົ້າຄຳບໍ່ຈິງມາກ່ອນ ແລະຈະບໍ່ເວົ້າເລີຍ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມລຳບາກກໍຕາມ। ໂດຍທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະທຳ) ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສາບານຕໍ່ທ່ານ
Verse 20
यज्ञैर्बहुविधैरिष्टं प्रजा धर्मेण पालिता:।।।।गुरवश्च महात्मान श्शीलवृत्तेन तोषिता:।
ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບູຊາດ້ວຍຍັດຍະຫຼາຍປະເພດ ໄດ້ປົກປ້ອງປະຊາຊົນຕາມທຳ ແລະໄດ້ເຮັດໃຫ້ບັນດາຜູ້ເຖົ້າແລະຄູບາອາຈານຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ພໍໃຈ ໂດຍສີນແລະຄວາມປະພຶດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ
Verse 21
धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञं चाहर्तुमिच्छत:।।।।परितोषं न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुङ्गव ।
ໂອ ທ່ານຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາມຸນີ ແມ່ນແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າພາກພຽນໃນທຳ ແລະປາດຖະໜາຈະປະກອບຍັດຍະ ແຕ່ຄູບາອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ພໍໃຈ—ທ່ານທັງຫຼາຍບໍ່ອະນຸມັດ
Verse 22
दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम्।।।।दैवेनाक्रम्यते सर्वं दैवं हि परमा गति:।
ຂ້າເຫັນວ່າພຣະພິລິຂິດເທົ່ານັ້ນແມ່ນສູງສຸດ; ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດດູເຫມືອນໄຮ້ຜົນ. ທຸກສິ່ງຖືກພຣະພິລິຂິດຄອບງຳ—ພຣະພິລິຂິດນັ້ນແມ່ນທີ່ພຶ່ງອັນສູງສຸດແທ້ໆ.
Verse 23
तस्य मे परमार्तस्य प्रसादमभिकाङ्क्षत:।।।।कर्तुमर्हसि भद्रं ते दैवोपहतकर्मण:।
ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າຜູ້ທຸກທ້ອນຢ່າງຫນັກ ແລະປາຖະໜາພຣະກະລຸນາຈາກທ່ານ—ຜູ້ທີ່ການງານທັງປວງຖືກພຣະພິລິຂິດທຳລາຍ—ທ່ານພຶງໂປດປະທານພຣະເມດຕາ. ຂໍໃຫ້ພອນມົງຄຸນມີແດ່ທ່ານ.
Verse 24
नान्यां गतिं गमिष्यामि नान्यश्शरणमस्ति मे।।।।दैवं पुरुषकारेण निवर्तयितुमर्हसि।।
ຂ້າຈະບໍ່ໄປຫາທາງອື່ນ ແລະບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງອື່ນສຳລັບຂ້າ. ທ່ານສາມາດໃຊ້ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ ເພື່ອຫັນກັບພຣະພິລິຂິດນີ້ໄດ້.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Triśaṅku may ethically bypass his appointed guru (Vasiṣṭha) after refusal and seek ritual fulfilment elsewhere; the sages’ sons treat this as a breach of legitimate authority and a dishonour to the established priestly order.
The chapter juxtaposes (1) the binding force of a truth-speaking guru’s word and the social power of śāpa, with (2) Triśaṅku’s argument that puruṣakāra (human effort) can and should confront daiva (destiny), inviting reflection on moral agency under adverse fate.
Ayodhyā functions as the cultural-political center whose ministers and citizens abandon the transformed king; the caṇḍāla markers—ashes, cemetery garlands, iron ornaments—serve as culturally coded signs of social exclusion and ritual impurity within the narrative world.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.