Adhyaya 50
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha (Balarāma’s Pilgrimage Context)
Upa-parva: Tīrthayātrā and Sārasvata–Dadhīca Itihāsa (Pilgrimage Exemplar within Śalya-parva)
Vaiśaṃpāyana recounts that Balarāma, after bathing and giving gifts, proceeds to the tīrtha of the dharmic sage Sārasvata. Prompted by Janamejaya’s inquiry, the narrative explains how Sārasvata became instrumental during a twelve-year drought when many sages, fleeing hunger, lost continuity of Vedic recitation. The backstory begins with Ṛṣi Dadhīca, renowned for ascetic power; Indra, unable to find an adequate weapon against hostile forces, seeks Dadhīca’s bones, which the sage yields through voluntary relinquishment of life, enabling the forging of potent divine weapons. Sarasvatī, as river-personified, receives and carries the seed associated with Dadhīca after an encounter involving the apsaras Alambuṣā, bears the child, and presents him to the sage-assembly; Dadhīca blesses and praises Sarasvatī, naming the child Sārasvata and foretelling his future role as Vedic instructor during the drought. When the drought arrives, Sarasvatī sustains Sārasvata with fish, allowing him to maintain life and study; later, migrating sages rediscover him, request instruction, accept formal discipleship despite his youth, and thereby restore Vedic learning. The chapter closes by returning to Balarāma, who donates again and proceeds onward to another famed tīrtha.
Chapter Arc: Janamejaya’s sacrificial hall turns from the clangor of war to the hush of sanctity as Vaiśampāyana opens the fiftieth adhyāya with the famed glory of Āditya-tīrtha, and, to illumine that merit, begins the intertwined lives of the sages Asita Devala and Jaigīṣavya. → Asita Devala is painted in austere colors—ever-dharmic, pure, self-restrained, laying aside the rod of punishment, equal in deed, mind, and speech toward all beings; unangered, unmoved by praise or blame, steady in pleasure and pain. Yet the narrative presses a sharper question: what truly lifts a soul—ritual worlds won by sacrifice and agnihotra, or the inward path that abandons household duty for mokṣa? The story ascends through visions of many ‘lokas’ attained by solitary sacrificers and fire-offerers, setting a ladder of merit that still feels incomplete. → The pivot comes when Devala, after deep inward deliberation, renounces gārhasthya-dharma and chooses mokṣa-dharma; the tale then swells as Nārada and the gods enter the scene, and the tapas of Jaigīṣavya becomes the axis of wonder—so great that Bṛhaspati and other devas arrive to praise it, while Nārada provocatively declares that Jaigīṣavya’s ‘tapas is not tapas’ insofar as it is turned toward astonishing or eclipsing Asita’s power, forcing the assembly to confront the difference between spiritual heat and spiritual freedom. → The chapter resolves by widening the horizon: even the exalted worlds of those who perform supreme kratus—Aśvamedha and even Nara-medha—are surveyed, yet the narrative’s moral weight rests on inner renunciation, equanimity, and the purification of intent. The tīrtha’s ‘mahima’ is thus framed not merely as a place that grants rewards, but as a mirror that reveals what kind of striving is worthy. → The gods’ debate—praise on one side, Nārada’s cutting assessment on the other—hangs unresolved, inviting the next adhyāya to decide what constitutes true tapas and the highest fruit of dharma.
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल छा जज पज्चाशत्तमो<्ध्याय: आदित्यतीर्थकी महिमाके प्रसंगमें असित देवल तथा जैगीषव्य मुनिका चरित्र वैशम्पायन उवाच तस्मिन्नेव तु धर्मात्मा वसति सम तपोधन: । गार्हस्थ्यं धर्ममास्थाय हासितो देवल: पुरा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມໄຈຍະ! ໃນອະດີດ ຢູ່ໃນສະຖານທີ່ສັກສິດນັ້ນເອງ ມີລຶສີຜູ້ມີທຳ ອະສິຕະ ເທວະລະ—ຜູ້ອຸດົມດ້ວຍບຸນກຳລັງແຫ່ງຕະປະ—ໄດ້ພຳນັກຢູ່ ໂດຍຍຶດຖືທຳແຫ່ງຄົວເຮືອນ (ຄາຣະຫັດສະທະ-ທຳ).
Verse 2
धर्मनित्य: शुचिर्दान्तो न्यस्तदण्डो महातपा: । कर्मणा मनसा वाचा सम: सर्वेषु जन्तुषु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານນັ້ນຍຶດໝັ້ນໃນທຳມະເສມອ—ບໍລິສຸດ ສຳລວມອິນຊີ ແລະວາງລົງແລ້ວໄມ້ທັນທະກຳ. ເປັນມະຫາຕະປະສີ ທ່ານມີຈິດເສມພາກຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ ດ້ວຍການກະທຳ ດ້ວຍຄວາມຄິດ ແລະດ້ວຍວາຈາ.
Verse 3
अक्रोधनो महाराज तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति: । प्रियाप्रिये तुल्यवृत्ति्यमवत्समदर्शन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ທ່ານນັ້ນບໍ່ມີໂທສະ. ທ່ານເຫັນການຕຳນິແລະການສັນລະເສີນເປັນສິ່ງເສມກັນ. ເມື່ອໄດ້ຮັບທັງສິ່ງທີ່ນ່າພໍໃຈ ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ນ່າພໍໃຈ, ຈິດໃຈຂອງທ່ານກໍຍັງຄົງເສມເທົ່າ. ດັ່ງພຣະຍົມະ, ທ່ານເບິ່ງທຸກຄົນດ້ວຍສາຍຕາທີ່ເສມພາກ ແລະບໍ່ລຳອຽງ.”
Verse 4
काउ्चने लोष्ठ भावे च समदर्शी महातपा: । देवानपूजयतन्नित्यमतिथींश्व द्विजैः सह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາຕະປະສີນັ້ນເບິ່ງຄຳແລະກ້ອນດິນເປັນສິ່ງເສມກັນ. ທ່ານຍຶດໝັ້ນໃນການນົບນ້ອມບູຊາ; ທຸກມື້ທ່ານບູຊາເທວະດາ ແລະພ້ອມກັບພຣາຫມະນະ ກໍໃຫ້ການຕ້ອນຮັບແຂກດ້ວຍອາຄັນຕິທີ່ສົມຄວນ.
Verse 5
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं सदा धर्मपरायण: । ततो<भ्येत्य महाभाग योगमास्थाय भिक्षुक:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານນັ້ນຍິນດີໃນພຣະຫມະຈັນທະ (brahmacarya) ຢູ່ເສມອ ແລະມຸ່ງໝັ້ນໃນທຳມະຕະຫຼອດ. ຕໍ່ມາ ຜູ້ມີສິຣິອັນຍິ່ງນັ້ນໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້; ຮັບເອົາວິຖີຊີວິດແຫ່ງໂຍຄະ ແລະດຳລົງຊີວິດເປັນພິກຂຸ—ດ້ວຍຄວາມສຳລວມ ໜ້າທີ່ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງພາຍໃນ.
Verse 6
देवलस्याश्रमे राजनन्यवसत् स महाद्युति:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ຜູ້ມີຣັດສະມີນັ້ນໄດ້ໄປພັກອາໄສຢູ່ໃນອາສຣົມຂອງເທວະລະ (Devala).”
Verse 7
तं तत्र वसमानं तु जैगीषव्यं महामुनिम्,यद्यपि महामुनि जैगीषव्य उस आश्रममें ही रहते थे तथापि देवल मुनि उन्हें दिखाकर धर्मतः योग-साधना नहीं करते थे। इस तरह दोनोंको वहाँ रहते हुए बहुत समय बीत गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແທ້ວ່າ ມະຫາມຸນິ ໄຈກີສະວະຍະ ພັກອາໄສຢູ່ໃນອາສຣົມນັ້ນເອງ ແຕ່ ມຸນິ ເທວະລະ—ແມ່ນຈະຊີ້ໃຫ້ເຫັນ—ກໍບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດວິໄນໂຍຄະຕາມທຳ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອທັງສອງຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເວລາອັນຍາວນານກໍຜ່ານໄປ.
Verse 8
देवलो दर्शयन्नेव नैवायुझड्जत धर्मत: । एवं तयोर्महाराज दीर्घकालो व्यतिक्रमत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເທວະລະ ແມ່ນຈະຊີ້ນຳຢູ່ເທົ່າໃດ ກໍບໍ່ໄດ້ບັງຄັບ ຫຼືຜູກໃຫ້ (ເຂົ້າ) ສູ່ວິໄນຕາມທຳ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະມະຫາລາຊາ, ເວລາອັນຍາວນານກໍຜ່ານໄປສຳລັບທັງສອງໃນທີ່ນັ້ນ.
Verse 9
जैगीषव्यं मुनिवरं न ददर्शाथ देवल: । आहारकाले मतिमान् परिव्राड़ जनमेजय
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເທວະລະ ບໍ່ໄດ້ເຫັນມຸນິຜູ້ປະເສີດ ໄຈກີສະວະຍະ ອີກ. ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ ຜູ້ມີປັນຍາ, ໃນເວລາຮັບປະທານອາຫານ ນັກບວດພະເດີນທາງຜູ້ຮູ້ທັນນັ້ນ ກໍຮູ້ວ່າທ່ານບໍ່ຢູ່.
Verse 10
स दृष्ट्वा भिक्षुरूपेण प्राप्तं॑ तत्र महामुनिम्
ເຂົາໄດ້ເຫັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ມະຫາມຸນິຜູ້ມາຮອດໃນຮູບຂອງພິກຂຸ.
Verse 12
ऋषिदृष्टेन विधिना समा बह्दी: समाहित: । भारत! संन्यासीके रूपमें वहाँ आये हुए महामुनि जैगीषव्यको देखकर देवल उनके प्रति अत्यन्त गौरव और महान् प्रेम प्रकट करते तथा यथाशक्ति शास्त्रीय विधिसे एकाग्रचित्त हो उनका पूजन (आदर-सत्कार) किया करते थे। बहुत वर्षोतक उन्होंने ऐसा ही किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍການປະຕິບັດຕາມພິທີທີ່ບັນດາລຶສີເຄີຍເຫັນແລະກຳນົດໄວ້, ເທວະລະຜູ້ມີໃຈໝັ້ນຄົງ—ໂອ ພາຣະຕະ—ເມື່ອເຫັນມະຫາມຸນິ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນໃນຮູບຂອງສັນຍາສີ, ກໍສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງສູງ ແລະຄວາມຮັກອັນເລິກຊຶ້ງຕໍ່ທ່ານ. ຕາມກຳລັງຂອງຕົນ, ດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈ້ອງ ແລະຕາມວິທີໃນຄຳພີ, ລາວໄດ້ບູຊາແລະຕ້ອນຮັບດ້ວຍກຽດ. ເປັນເວລາຫຼາຍປີ ລາວກໍເຮັດຢ່າງນີ້ຢູ່ເທື່ອ. ແລ້ວໃນຄັ້ງໜຶ່ງ, ໃນກໍລະນີຂອງເທວະລະຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ນັ້ນ, ໂອ ພຣະມະຫາລາຊາ…
Verse 13
चिन्ता सुमहती जाता मुनि दृष्टवा महाद्युतिम् नरेश्वर! एक दिन महातेजस्वी जैगीषव्य मुनिको देखकर महात्मा देवलके मनमें बड़ी भारी चिन्ता हुई ।। समास्तु समतिक्रान्ता बह्दयः पूजयतो मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ເມື່ອເຫັນມຸນີຜູ້ມີຮັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄວາມກັງວົນອັນໃຫຍ່ຫຼວງກໍເກີດຂຶ້ນ. ຄັ້ງໜຶ່ງ ເມື່ອເຫັນມຸນີໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ມີເຕຊະອັນສຸດຍອດ ອະສິຕະ ເທວະລະກະ ຜູ້ມີຈິດທຳອັນສູງ ຖືກຄວາມຫ່ວງກັງວົນອັນໜັກຫນ່ວງຄອບງຳໃນໃຈ. ເພາະຫຼາຍປີໄດ້ຜ່ານໄປ ໃນຂະນະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຍັງຄົງນັບຖື ແລະ ຮັບໃຊ້ (ທ່ານ) ຢູ່.
Verse 14
एवं विगणयन्नेव स जगाम महोदधिम्
ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ຍັງຄົງຄິດໄລ່ ແລະ ພິຈາລະນາຢູ່ ທ່ານກໍເດີນທາງໄປຫາມະຫາສະໝຸດ.
Verse 15
गच्छन्नेव स धर्मात्मा समुद्रं सरितां पतिम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ທ່ານຍັງເດີນທາງຕໍ່ໄປ ຜູ້ມີຈິດທຳອັນທ່ຽງທຳນັ້ນ ກໍມຸ່ງໜ້າໄປຫາສະໝຸດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງແມ່ນ້ຳທັງປວງ ດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງຕາມທຳ.
Verse 16
जैगीषव्यं ततो5पश्यद् गतं प्रागेव भारत । भारत! नदीपति समुद्रके पास पहुँचते ही धर्मात्मा देवलने देखा कि जैगीषव्य वहाँ पहलेसे ही गये हैं ।।
ຕໍ່ມາ ເທວະລະກະ ໄດ້ເຫັນວ່າ ໄຈກີສະວະຍະ ໄດ້ໄປຮອດກ່ອນແລ້ວ, ໂອ ພາຣະຕະ. ເມື່ອເທວະລະກະຜູ້ມີຈິດທຳ ໄປຮອດສະໝຸດ—ເຈົ້າແຫ່ງແມ່ນ້ຳທັງປວງ—ທ່ານກໍເຫັນໄຈກີສະວະຍະຢູ່ທີ່ນັ້ນກ່ອນໜ້າ. ໃນຂະນະນັ້ນ ອະສິຕະ ເທວະລະກະ ມະຫາຣິສິຜູ້ມີຮັດສະມີຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ກໍຕົກໃນຄວາມປະຫລາດໃຈ ແລະ ຄວາມກັງວົນຄິດຄຳນຶງວ່າ: “ພິກຂຸນີ້ມາຮອດກ່ອນຂ້ອຍໄດ້ແນວໃດ? ທ່ານຍັງໄດ້ສຳເລັດພິທີອາບນ້ຳໃນທະເລແລ້ວ!”
Verse 17
कथं भिक्षुरयं प्राप्त: समुद्रे स्नात एव च । इत्येवं चिन्तयामास महर्षिरसितस्तदा
“ພິກຂຸນີ້ມາຮອດໄດ້ແນວໃດ ແລະ ຍັງໄດ້ອາບນ້ຳໃນສະໝຸດແລ້ວອີກ?” ມະຫາຣິສິອະສິຕະ ຈຶ່ງຄິດຄຳນຶງຢູ່ໃນຂະນະນັ້ນ.
Verse 18
स््नात्वा समुद्रे विधिवच्छुचिर्जप्पं जजाप सः । कृतजप्याद्विक: श्रीमानाश्रमं च जगाम ह
ເມື່ອອາບນ້ຳໃນທະເລຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ແລະໄດ້ຄວາມບໍລິສຸດແລ້ວ ທ່ານກໍໄດ້ສວດຈະປະ (japa) ມົນຕຣາທີ່ກຳນົດໄວ້. ເມື່ອສຳເລັດຈະປະ ແລະພິທີປະກອບຕາມວິໄນຄົບຖ້ວນ ຜູ້ມີສະຫງ່າລາສີນັ້ນຈຶ່ງໄປສູ່ອາສຣົມ—ເປັນນິມິດແຫ່ງການຫັນຈາກການກະທຳພາຍນອກໄປສູ່ວິໄນພາຍໃນທີ່ຈິດຄວບຄຸມ.
Verse 19
ततः स प्रविशन्नेव स्वमाश्रमपदं मुनि:
ຕໍ່ມາ ເມື່ອມຸນີເຂົ້າໄປໃນອາສຣົມຂອງຕົນ ທ່ານເຫັນໄຈກີສະວະຍະ (Jaigiṣavya) ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ແຕ່ໄຈກີສະວະຍະບໍ່ໄດ້ເວົ້າກັບທ່ານແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ; ມະຫາຕະປະສະວີນັ້ນນັ່ງຢູ່ໃນອາສຣົມ ຮັກສາຄວາມມິດງຽບອັນແຂງກ້າ ດັ່ງໄມ້. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວິໄນແຫ່ງຕະປະ (tapas) ແລະພະລັງທາງຈິດຂອງການຂົມຂືນ—ຄວາມງຽບບໍ່ແມ່ນແຕ່ການບໍ່ມີຄຳເວົ້າ ແຕ່ເປັນຄຳປະຕິຍານທີ່ຈົ່ງໃຈ ເພື່ອທົດສອບຄວາມອົດທົນ ແລະການຄວບຄຸມຕົນຂອງຜູ້ທີ່ເຂົ້າມາໃກ້.
Verse 20
आसीनमाश्रमे तत्र जैगीषव्यमपश्यत । न व्याहरति चैवेनं जैगीषव्य: कथंचन
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ໃນອາສຣົມ ທ່ານເຫັນໄຈກີສະວະຍະນັ່ງຢູ່. ແຕ່ໄຈກີສະວະຍະບໍ່ໄດ້ເວົ້າກັບທ່ານເລີຍ—ຢູ່ໃນຄວາມງຽບຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວິໄນແຫ່ງການຂົມຂືນຄຳເວົ້າ: ຄວາມງຽບອາດໝາຍເຖິງການຈົ່ງໃຈຢູ່ພາຍໃນ, ຄວາມວາງຈິດ, ຫຼືການບໍ່ເຂົ້າຮ່ວມໂດຍຈົ່ງໃຈ ບໍ່ແມ່ນຄວາມບໍ່ເຄົາລົບ.
Verse 21
त॑ दृष्टवा चाप्लुतं तोये सागरे सागरोपमम्,राजन! समुद्रके समान अत्यन्त प्रभावशाली मुनिको समुद्रके जलमें स्नान करके अपनेसे पहले ही आश्रममें प्रविष्ट हुआ देख बुद्धिमान् असित देवलको पुनः बड़ी चिन्ता हुई
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອເຫັນມຸນີຜູ້ມີອຳນາດຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ—ລຶກດຸຈທະເລ—ອາບນ້ຳໃນນ້ຳທະເລ ແລະເຂົ້າອາສຣົມກ່ອນທ່ານ, ອະສິຕະ ເທວະລະ (Asita Devala) ຜູ້ມີປັນຍາ ກໍຖືກຄວາມກັງວົນອັນເລິກລ້ຳຄອບງຳອີກຄັ້ງ. ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ພະລັງທາງວິນຍານ ແລະການປະພຶດຢ່າງມີວິໄນ ອາດເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ກໍຫວັ່ນໄຫວ ແລະຫັນມາພິຈາລະນາຕົນເອງວ່າ ຄວນເຮັດສິ່ງໃດຕໍ່ໄປຈຶ່ງຖືກທຳ.
Verse 22
प्रविष्टमाश्रमं चापि पूर्वमेव ददर्श सः । असितो देवलो राजंश्रिन्तयामास बुद्धिमान्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ທ່ານເຫັນວ່າອາສຣົມນັ້ນຖືກເຂົ້າໄປກ່ອນແລ້ວ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ອະສິຕະ ເທວະລະ ຜູ້ມີປັນຍາ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນການຄິດຄຳນຶງອັນກັງວົນອີກຄັ້ງ—ຖືກກວນໃຈເມື່ອພົບວ່າຜູ້ອື່ນໄດ້ມາຮອດອາສຣົມກ່ອນຕົນ ແມ່ນແຕ່ຕົນໄດ້ພາກພຽນ ແລະມີພະລັງຫຼາຍປານໃດກໍຕາມ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ວ່າ ແມ່ນແຕ່ນັກບຳເນັດທີ່ສຳເລັດກໍອາດຖືກທົດສອບໂດຍຄວາມທະນົງຕົນອັນລະອຽດ, ຄວາມແຂ່ງຂັນ, ແລະຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງຄອບຄຸມຕົນເອງ.
Verse 23
दृष्टवा प्रभावं तपसरो जैगीषव्यस्य योगजम् | चिन्तयामास राजेन्द्र तदा स मुनिसत्तम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຫັນອຳນາດໂຍຄະອັນເກີດຈາກໄຟຕະປະຂອງ ໄຈກີສະວະຍະ ແລ້ວ, ມຸນີຜູ້ປະເສີດນັ້ນກໍເຂົ້າສູ່ການຄິດໄຕ່ຕອງອັນເລິກຊຶ້ງ, ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ—ພິຈາລະນານັຍ ແລະນ້ຳໜັກແຫ່ງທຳຂອງພະລັງວິນຍານນັ້ນ.
Verse 24
एवं विगणयजन्नेव स मुनिर्मन्त्रपारग:,प्रजानाथ! ऐसा विचार करते हुए वे मन्त्रशास्त्रके पारंगत विद्वान् मुनि उस आश्रमसे आकाशकी ओर उड़ चले। उस समय भिक्षु जैगीषव्यकी परीक्षा लेनेके लिये उन्होंने ऐसा किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ຍັງຊັ່ງນ້ຳໜັກເລື່ອງນັ້ນຢູ່ໃນໃຈ, ມຸນີຜູ້ຊຳນານໃນມັນຕຣະນັ້ນ ກໍລຸກຂຶ້ນຈາກອາສຣົມ ແລະບິນຂຶ້ນສູ່ຟ້າ. ເຂົາເຮັດເຊັ່ນນັ້ນໃນເວລານັ້ນ ເພື່ອທົດລອງພິກຂຸ ໄຈກີສະວະຍະ, ໃຫ້ຄວາມຕັ້ງໃຈແລະຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງເຂົາເປັນຫົວຂໍ້ແຫ່ງການທົດສອບ.
Verse 25
उत्पपाताश्रमात् तस्मादन्तरिक्षं विशाम्पते । जिज्ञासार्थ तदा भिक्षोर्जैगीषव्यस्य देवल:
ໂອ ພະຣາຊາເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ເຂົາໄດ້ກະໂດດອອກຈາກອາສຣົມນັ້ນ ໄປສູ່ອາກາດກາງ. ໃນເວລານັ້ນ ເດວະລະ ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນເພື່ອສືບຮູ້ ແລະທົດລອງພິກຂຸ ໄຈກີສະວະຍະ.
Verse 26
सोअन्तरिक्षचरान् सिद्धान् समपश्यत् समाहितान् । जैगीषव्यं च तै: सिद्धै: पूज्यमानमपश्यत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາເຂົາໄດ້ເຫັນພວກສິດທະຜູ້ສຳເລັດ ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນອາກາດກາງ, ທຸກອົງມີໃຈສະຫງົບ ແລະຈົ່ງຈໍ່ໃນສະມາທິ; ແລະທ່າມກາງພວກເຂົານັ້ນ ເຂົາເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ຖືກພວກສິດທະເຫຼົ່ານັ້ນ ບູຊາແລະນົບນ້ອມ.
Verse 27
ऊपर जाकर उन्होंने बहुत-से अन्तरिक्षचारी एकाग्रचित्तवाले सिद्धोंको देखा। साथ ही उन सिद्धोंके द्वारा पूजे जाते हुए जैगीषव्य मुनिका भी उन्हें दर्शन हुआ ।।
ເມື່ອຂຶ້ນໄປເຖິງເທິງ, ເຂົາໄດ້ເຫັນພວກສິດທະຈຳນວນຫຼາຍ ຜູ້ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນອາກາດກາງ ດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈໍ່ເປັນໜຶ່ງ; ແລະກໍເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ມຸນີ ຖືກພວກສິດທະເຫຼົ່ານັ້ນ ບູຊານົບນ້ອມ. ຕໍ່ມາ ອະສິຕະ ເດວະລະ—ຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນ ແລະຮັກສາວຣະຕະຢ່າງໝັ້ນຄົງ—ກໍເກີດຄວາມໂກດແຄ້ນຮຸນແຮງ; ແລະເຂົາເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ກຳລັງຂຶ້ນໄປສູ່ສະຫວັນ.
Verse 28
तस्मात् तु पितृलोकं त॑ व्रजन्तं सो5न्वपश्यत । पितृलोकाच्च तं यान्तं याम्यं लोकमपश्यत,स्वर्गलोकसे उन्हें पितृलोकमें और पितृलोकसे यमलोकमें जाते देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ເຫັນຜູ້ນັ້ນອອກເດີນທາງໄປສູ່ໂລກແຫ່ງບັນພະບຸລຸດ (Pitṛloka); ແລະຈາກ Pitṛloka ກໍເຫັນວ່າລາວຍັງຄົງໄປຕໍ່ສູ່ໂລກຂອງຍະມະ (Yamaloka)។
Verse 29
तस्मादपि समुत्पत्य सोमलोकमभिप्लुतम् । व्रजन्तमन्वपश्यत् स जैगीषव्यं महामुनिम्,वहाँसे भी ऊपर उठकर महामुनि जैगीषव्य जलमय चन्द्रलोकमें जाते दिखायी दिये
ຈາກໂລກນັ້ນອີກ ລາວຍັງລອຍຂຶ້ນສູງກວ່າເກົ່າ ແລະໄດ້ເຫັນມະຫາມຸນີ ໄຈກີສະວະຍະ (Jaigīṣavya) ກໍາລັງເດີນໄປສູ່ໂລກໂສມະ (Somaloka) ອັນຖືກພັນລະນາວ່າຊຸ່ມຊໍາ ຫຼືຖ້ວມທ້ວນດ້ວຍນ້ໍາສະຫວັນ.
Verse 30
लोकान् समुत्पतन्तं तु शुभानेकान्तयाजिनाम् । ततोडग्निहोत्रिणां लोकांस्ततश्चाप्युत्पपात ह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ລາວຖືກເຫັນວ່າລອຍຂຶ້ນສູ່ໂລກອັນເປັນມົງຄຸນ ທີ່ຜູ້ປະກອບຍັດຍະແບບໂດດດ່ຽວ ແລະມີໃຈແນ່ວແນ່ ໄດ້ບັນລຸ. ຈາກນັ້ນ ລາວຍັງລອຍຂຶ້ນຕໍ່ໄປສູ່ໂລກຂອງຜູ້ປະກອບອັກນິໂຫຕຣະ (Agnihotra).
Verse 31
दर्श च पौर्णमासं च ये यजन्ति तपोधना: । तेभ्य: स ददृशे धीमॉल्लोकेभ्य: पशूयाजिनाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາຜູ້ຖືຕະປະສະອັນມັ່ນຄົງ ຜູ້ປະກອບພິທີ Darśa ແລະ Paurṇamāsa ຖືກຜູ້ມີປັນຍານັ້ນເຫັນວ່າຢູ່ໃນໂລກທີ່ສູງກວ່າ. ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາປາກົດວ່າຍັງເດີນທາງຕໍ່ໄປສູ່ໂລກຂອງຜູ້ປະກອບການບູຊາສັດ (Paśuyāga).
Verse 32
ब्रजन्तं लोकममलमपश्यद् देवपूजितम् | चातुर्मास्यिर्बहुविधैर्यजन्ते ये तपोधना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເທວະລະມຸນີ (Devala Muni) ໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ (Jaigīṣavya) ກໍາລັງເດີນທາງໄປສູ່ໂລກອັນບໍລິສຸດ ໄຮ້ມົນທິນ—ໂລກທິບທີ່ເທວະດາທັງຫຼາຍຍົກຍ້ອງ. ໂລກອັນບໍລິສຸດເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຜົນຂອງຜູ້ມີຕະປະສະອຸດົມ ຜູ້ປະກອບຍັດຍະ Cāturmāsya ຫຼາຍຮູບແບບ.
Verse 33
तेषां स्थान ततो यातं तथाग्निष्टोमयाजिनाम् । अग्निष्ठतेन च तथा ये यजन्ति तपोधना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໄດ້ພັນລະນາເຖິງໂລກທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ສຳລັບຜູ້ທີ່ໄດ້ປະກອບຍັດຍາ ອັກນິສະໂຕມ (Agniṣṭoma) ແລະດັ່ງດຽວກັນ ໂລກທີ່ບັນດາຕະປະສະຜູ້ມີຕະປະອຸດົມ ບູຊາດ້ວຍພິທີ ອັກນິສະຖະ (Agniṣṭha) ໄດ້ບັນລຸ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳວ່າ ການກະທຳທາງພິທີກຳທີ່ມີວິໄນ ເຮັດດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ແລະການສຳລວມ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນທາງວິນຍານຢ່າງແນ່ນອນ ແລະມີລາງວັນ.
Verse 34
वाजपेयं क्रतुवरं तथा बहुसुवर्णकम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “(ລາວໄດ້ປະກອບ) ວາຈະເປຍ (Vājapeya) ອັນເປັນຍັດຍາອັນປະເສີດ ແລະຍັງ (ປະກອບພິທີອື່ນໆ) ທີ່ມີການທານຄຳຢ່າງຫຼາຍ.”
Verse 35
आहरन्ति महाप्राज्ञास्तेषां लोकेष्वपश्यत । जो महाप्राज्ञ पुरुष बहुत-सी सुवर्णमयी दक्षिणाओंसे युक्त क्रतुश्रेष्ठ वाजपेय यज्ञका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी उन्होंने जैगीषव्यका दर्शन किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ (Jaigīṣavya) ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກທີ່ບັນດາຜູ້ມີປັນຍາສູງສຸດ ຜູ້ປະກອບຍັດຍາ ວາຈະເປຍ (Vājapeya) ອັນປະເສີດ ພ້ອມດ້ວຍທານຄຳອັນຫຼາຍ ໄດ້ບັນລຸ. ແລະດັ່ງດຽວກັນ ໃນຫມູ່ຜູ້ທີ່ບູຊາດ້ວຍ ຣາຊະສູຍະ (Rājasūya) ແລະ ປຸນຑະຣີກະ (Puṇḍarīka) ລາວກໍເຫັນທ່ານນັ້ນຢູ່ທີ່ນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພິທີ ແລະການທານອັນຟຸ່ມເຟືອຍ ບໍ່ອາດຮັບປະກັນຄວາມໂດດເດັ່ນທາງວິນຍານແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ; ການປາກົດຂອງ ໄຈກີສະວະຍະ ໃນໂລກອັນສູງສົ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ບອກເຖິງການບັນລຸທີ່ສູງກວ່າ ແລະມັ່ນຄົງກວ່າ ພຽງແຕ່ບຸນຜົນຈາກຍັດຍາ.
Verse 36
अश्वमेधं क्रतुवरं नरमेधं तथैव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “(ລາວໄດ້ປະກອບ) ອັສວະເມທະ (Aśvamedha) ອັນເປັນຍັດຍາທີ່ຍິ່ງສຸດ ແລະດັ່ງດຽວກັນ (ຍັງປະກອບ) ນະຣະເມທະ (Naramedha) ອີກດ້ວຍ.” ບັນທັດນີ້ສະທ້ອນຄວາມຫ່ວງໃຍຂອງມະຫາກາບກ່ຽວກັບອຳນາດກະສັດທີ່ສະແດງອອກຜ່ານພິທີອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນກໍບອກເຖິງຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາທຳ ຕໍ່ອຸດົມຄະຕິການບູຊາທີ່ສຸດຂີດ ແລະຂອບເຂດຂອງທັມມະ (dharma).
Verse 37
सर्वमेधं च दुष्प्रापं तथा सौत्रामणिं च ये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຜູ້ທີ່ (ປະກອບ) ສັຣວະເມທະ (Sarvamedha) ອັນຍາກຍິ່ງທີ່ຈະໄດ້ມາ ແລະດັ່ງດຽວກັນ (ປະກອບ) ສະອຸດຣາມະນີ (Sautrāmaṇī) …”
Verse 38
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । जो लोग दुर्लभ सर्वमेध तथा सौत्रामणि यज्ञ करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यको देखा ।। द्वादशाहैश्व सत्रैश्न यजन्ते विविधैर्नूप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເດວະລະ ໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກທັງຫຼາຍທີ່ຜູ້ປະກອບພິທີບູຊາອັນຫາຍາກແລະຫນັກໜ່ວງ—ເຊັ່ນ ສະຣະວະເມດະ ແລະ ສະອຸຕຣາມະນີ—ໄດ້ບັນລຸ. ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສະຖານະທາງຈິດວິນຍານຂອງໄຈກີສະວະຍະ ບໍ່ໄດ້ຈໍາກັດຢູ່ແຕ່ບຸນທຳທົ່ວໄປ ແຕ່ຖືກຮັບຮູ້ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຜົນສໍາເລັດພິທີກຳອັນສູງສຸດ.
Verse 39
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । नरेश्वर! जो नाना प्रकारके द्वादशाह यज्ञोंका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यका दर्शन किया ।। मैत्रावरुणयोलोकानादित्यानां तथैव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນດິນແດນສະຫວັນເຫຼົ່ານັ້ນ ເດວະລະ ໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ. ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກທີ່ຜູ້ປະກອບພິທີບູຊາສິບສອງມື້ (ທວາດະສາຫະ) ຫຼາຍຮູບແບບໄດ້ບັນລຸ ເດວະລະກໍໄດ້ຮັບນິມິດເຫັນໄຈກີສະວະຍະ. ທ່ານຍັງໄດ້ເຫັນໂລກຂອງ ມິຕຣະ ແລະ ວະຣຸນະ ແລະດັ່ງດຽວກັນ ໂລກຂອງອາດິຕະຍະທັງຫຼາຍ.
Verse 40
रुद्राणां च वसूनां च स्थानं यच्च बृहस्पते:,तानि सर्वाण्यतीतानि समपश्यत् ततो$डसित: । तदनन्तर रुद्र, वसु और बृहस्पतिके जो स्थान हैं, उन सबको लाँधचकर ऊपर उठे हुए जैगीषव्यका असित देवलने दर्शन किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອະສິຕະ ເດວະລະ ໄດ້ເຫັນຖິ່ນສະຖານຂອງຣຸດຣະທັງຫຼາຍ, ຂອງວະສຸທັງຫຼາຍ, ແລະຂອງພຣະບຣິຫັດສະປະຕິ. ແລ້ວເມື່ອຂ້າມພົ້ນໂລກເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ທ່ານກໍໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ຢູ່ຖັດໄປອີກ—ຊີ້ວ່າ ການຍົກຂຶ້ນທາງຈິດວິນຍານຂອງລະສີນັ້ນ ເກີນກວ່າສະຖານະອັນສູງສົ່ງຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ.
Verse 41
।। आरुहा च गवां लोकं प्रयातो ब्रह्म॒सत्रिणाम्
ແລ້ວເມື່ອໄດ້ຂຶ້ນສູ່ “ໂລກແຫ່ງງົວ” ອັນເປັນດິນແດນສະຫວັນອັນເປັນມົງຄຸນ, ທ່ານກໍເດີນທາງຕໍ່ໄປສູ່ຂອບເຂດຂອງຜູ້ປະກອບ “ພຣະຫມະສັດຣະ” ຄືຜູ້ອຸທິດຕົນໃນພິທີເວດະອັນຍາວນານ. ການບັນຍາຍນີ້ຍ້ຳວ່າ ວິໄນພິທີກຳອັນໝັ້ນຄົງ ແລະການປະພຶດມີບຸນ ຖືກເຊື່ອວ່ານໍາໄປສູ່ຜົນບັນລຸອັນສູງສົ່ງຫຼັງຄວາມຕາຍ.
Verse 42
लोकानपश्यद् गच्छन्तं जैगीषव्यं ततोडसित: । इसके बाद असितने गौओंके लोकमें जाकर जैगीषव्यको ब्रह्मसत्र करनेवालोंके लोकोंमें जाते देखा ।। त्रीललोकानपरान् विप्रमुत्पतन्तं स्वतेजसा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອະສິຕະ ໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ກໍາລັງເຄື່ອນໄປຂ້າມຜ່ານໂລກທັງຫຼາຍ. ທ່ານເຫັນພຣາຫມະນະນັ້ນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງລັດສະໝີຕະເຈົາຂອງຕົນ ພຸ່ງຂຶ້ນຂ້າມພົ້ນສາມໂລກ ໄປສູ່ດິນແດນອື່ນທີ່ສູງກວ່າ—ດິນແດນທີ່ຜູ້ປະກອບພຣະຫມະສັດຣະ ແລະພິທີເວດະອັນໃຫຍ່ອື່ນໆ ໄດ້ບັນລຸ—ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງສະແດງວ່າ ບຸນແຫ່ງຕະປະສະຍາ ແລະວິໄນພິທີບູຊາ ຖືກເຊື່ອວ່າໃຫ້ຜົນເປັນຈຸດໝາຍຫຼັງຄວາມຕາຍອັນສູງສົ່ງ.
Verse 43
ततो मुनिवरं भूयो जैगीषव्यमथासित:
ຕໍ່ມາ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ມຸນີຜູ້ປະເສີດ ໄຈກີສະວະຍະ ໄດ້ນັ່ງລົງອີກຄັ້ງ—ເປັນໝາຍວ່າ ທ່ານພ້ອມຈະສືບຕໍ່ຄໍາຊີ້ນໍາ ແລະເລື່ອງລາວທີ່ກໍາລັງເປີດເຜີຍ ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບ ແລະອໍານາດຂອງຜູ້ຫຍັ່ງຮູ້.
Verse 44
सो<5चिन्तयन्महा भागो जैगीषव्यस्य देवल:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດີວະລະ ຜູ້ມີກຽດສົງ່າ ໄດ້ຄິດຄໍານຶກຢ່າງເລິກຊຶ້ງເຖິງ ໄຈກີສະວະຍະ ແລະພິຈາລະນາໃນໃຈຕົນ—ໃຈຂອງທ່ານຫັນໄປຫາສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ແລະເສັ້ນທາງໃດຈຶ່ງຈະສອດຄ່ອງກັບທັມມະທີ່ສຸດ.
Verse 45
प्रभाव॑ं सुव्रतत्वं च सिद्धिं योगस्य चातुलाम् । तत्पश्चात् महाभाग देवलने जैगीषव्यके प्रभाव, उत्तम व्रत और अनुपम योगसिद्धिके विषयमें विचार किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ຜູ້ມີວາສະນາດີ ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງ ໄຈກີສະວະຍະ ໃນປ່າສະຫວັນ—ທັງພະລັງອໍານາດທາງຈິດ, ຄວາມດີເລີດໃນວຣະຕະອັນບໍລິສຸດ, ແລະສິດທິໃນໂຍຄະອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ຕໍ່ມາ ອະສິຕະ ຜູ້ໝັ້ນຄົງ ປະນົມມື ແລະມີທ່າທີຖ່ອມຕົນ ໄດ້ຖາມບັນດາສິດທະຜູ້ປະເສີດທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໂລກເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ: “ຂ້ອຍປາດຖະນາຈະຟັງເລື່ອງນີ້, ເພາະຄວາມຢາກຮູ້ອັນໃຫຍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂ້ອຍ. ບັດນີ້ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່—ຂໍທ່ານບອກວ່າທ່ານຢູ່ໃສ.”
Verse 46
प्रयत: प्राउजलि र्भूत्वा धीरस्तान् ब्रह्म॒सत्रिण: । जैगीषव्यं न पश्यामि तं शंसध्वं महौजसम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ນັ້ນມີສະຕິ ແລະສໍາລວມຕົນ, ປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ແລ້ວກ່າວຕໍ່ບັນດາພຣາຫມະນທີ່ກໍາລັງປະກອບພິທີສັດຕະຣະຍັດຍະວ່າ: “ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ. ຂໍທ່ານບອກເລື່ອງຂອງມຸນີຜູ້ມີອໍານາດ ແລະຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນໃຫ້ຂ້ອຍຟັງ.”
Verse 47
सिद्धा ऊचु शृणु देवल भूतार्थ शंसतां नो दृढव्रत
ບັນດາສິດທະ ກ່າວວ່າ: “ຟັງເຖີດ ດີວະລະ, ໂອ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະ—ຈົ່ງບອກໃຫ້ພວກເຮົາຮູ້ເຖິງຄວາມໝາຍແທ້ຂອງສັດທັງປວງ ແລະການດໍາລົງຢູ່.”
Verse 48
जैगीषव्य: स वै लोकं शाश्षतं ब्रह्मणो गत: । सिद्धोंने कहा--दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाले देवल! सुनो। हम तुम्हें वह बात बता रहे हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ມຸນີ ໄຈກີສະວະ ນັ້ນ ໄດ້ເຖິງໂລກອັນຖາວອນຂອງພຣະພຣົມ ແທ້ແລ້ວ»។ ຄໍານີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຜົນຂອງການຮັກສາວຣະຕະອັນປະເສີດດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ: ການບັນລຸທາງຈິດວິນຍານບໍ່ແມ່ນໂຊກຊະຕາ ແຕ່ເປັນຜົນທາງຈັນຍາຂອງວິໄນແລະຄວາມແຂງແກ່ນພາຍໃນ.
Verse 49
असितो देवलस्तूर्णमुत्पपात पपात च । ततः सिद्धास्त ऊचुर्हि देवलं पुनरेव ह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຂອງພວກສິດທະ ຜູ້ປະກອບພິທີບູຊາພຣະພຣົມມັນ (Brahman), ມຸນີ ເທວະລະ ຜູ້ຖືກເອີ້ນວ່າ ອະສິຕະ ໄດ້ກະໂດດຂຶ້ນສູ່ເທິງຢ່າງກະທັນຫັນ ແຕ່ກໍຕົກກັບລົງມາ. ແລ້ວພວກສິດທະນັ້ນກໍໄດ້ກ່າວກັບເທວະລະອີກຄັ້ງ»។
Verse 50
न देवलगतिस्तत्र तव गन्तुं तपोधन । ब्रहद्मण: सदने विप्र जैगीषव्यो यदाप्तवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວະລະ ຜູ້ອຸດົມດ້ວຍຕະປະ, ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ—ເຈົ້າບໍ່ມີທາງເຂົ້າໄປທີ່ນັ້ນ. ນັ້ນແມ່ນສະຖານຂອງພຣະພຣົມ ທີ່ໄຈກີສະວະໄດ້ບັນລຸ»។ ຄໍານີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນລໍາດັບຂອງການບັນລຸທາງຈິດວິນຍານ: ຄວາມປາຖະໜາ ຫຼື ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງດຽວ ບໍ່ພໍຈະເຖິງໂລກສູງສຸດ; ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ບຸນກຸສົນແລະປັນຍາສຸກງອມເຕັມທີ່ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ເຂົ້າເຖິງ.
Verse 51
वैशम्पायन उवाच तेषां तद् वचन श्रुत्वा सिद्धानां देवल: पुनः । आनुपूर्व्येण लोकांस्तान् सर्वानवततार ह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນຂອງພວກສິດທະ, ມຸນີ ເທວະລະ ກໍລົງມາອີກຄັ້ງ—ຜ່ານໂລກເຫຼົ່ານັ້ນທຸກໆໂລກຕາມລໍາດັບ—ຈົນກະທັ້ງມາຮອດຂ້າງລຸ່ມ»។ ເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ບັນລຸ ແລະການເຄື່ອນໄຫວຢ່າງມີລະບຽບ ຕາມຄໍາຊີ້ນໍາຂອງຜູ້ສູງ ແທນການຫຸນຫັນຕາມອາລົມ.
Verse 52
स्वमाश्रमपदं पुण्यमाजगाम पतत्त्रिवत् । प्रविशन्नेव चापश्यज्जैगीषव्यं स देवल:,पक्षीकी तरह उड़ते हुए वे अपने पुण्यमय आश्रमपर आ पहुँचे। आश्रमके भीतर प्रवेश करते ही देवलने जैगीषव्य मुनिको वहाँ बैठा देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເທວະລະ ກັບຄືນສູ່ອາສຣົມອັນບໍລິສຸດຂອງຕົນ ດ້ວຍຄວາມໄວດັ່ງນົກບິນ. ເມື່ອກໍາລັງເຂົ້າໄປ ລາວເຫັນມຸນີ ໄຈກີສະວະ ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ—ການພົບພານນີ້ຊີ້ວ່າ ອາສຣົມແມ່ນສະຖານທີ່ສັກສິດ ທີ່ອໍານາດທາງທຳມະຖືກຍອມຮັບ ແລະເປັນບ່ອນທີ່ການສອນ, ການສໍາລວມຕົນ, ແລະທຳມະ ຖືກຟື້ນຟູຂຶ້ນໃໝ່ ຫຼັງຈາກການເຄື່ອນໄຫວຜ່ານໂລກ.
Verse 53
जैगीषव्यो मुनिर्धीमांस्तस्मिंस्तीर्थे समाहित: । वे मुनि सदा ब्रह्मचर्यपालनमें तत्पर रहते थे। उन्हें सब समय धर्मका ही सबसे बड़ा सहारा था। महाभाग! एक दिन बुद्धिमान् जैगीषव्य मुनि जो संन््यासी थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມຸນີຜູ້ມີປັນຍາ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ຕັ້ງຈິດໃນສະມາທິ ໄດ້ພັກຢູ່ທີ່ທ່ານ້ຳອັນສັກສິດນັ້ນ. ແລ້ວ ເດວະລະ ດ້ວຍປັນຍາທີ່ສອດຄ່ອງກັບທຳ ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງທ່ານ—ເມື່ອເຫັນອຳນາດແຫ່ງໂຍຄະທີ່ເກີດຈາກຕະປະຂອງໄຈກີສະວະຍະ.
Verse 54
ततो<ब्रवीन्महात्मानं जैगीषव्यं स देवल: । विनयावनतो राजन्नुपसर्प्प महामुनिम्,राजन! इसके बाद महामुनि महात्मा जैगीषव्यके पास जाकर देवलने विनीतभावसे कहा--
ແລ້ວ ເດວະລະ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ມະຫາມຸນີ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ໄຈກີສະວະຍະ ດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ແລະຄວາມເຄົາລົບ ແລ້ວກ່າວວ່າ—
Verse 55
मोक्षधर्म समास्थातुमिच्छेयं भगवन्नहम् । तस्य तद् वचन श्रुत्वा उपदेशं चकार सः
“ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຄວນບູຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຕັ້ງຢູ່ໃນທຳແຫ່ງໂມກສະ ອັນນຳໄປສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນ ທ່ານກໍໄດ້ໃຫ້ຄຳສອນ ແລະຊີ້ແນະທາງ.
Verse 56
विधिं च योगस्य परं कार्याकार्यस्य शास्त्रत: | संन्न्यासकृतबुद्धि त॑ ततो दृष्टवा महातपा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳພີ ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໃຈວິທີວິໄນອັນສູງສຸດຂອງໂຍຄະ ແລະຫຼັກແທ້ໃນການແຍກແຍະວ່າສິ່ງໃດຄວນເຮັດ ແລະສິ່ງໃດບໍ່ຄວນເຮັດ. ມະຫາຕະປະສະວີນັ້ນຈຶ່ງເບິ່ງເຂົາ—ຜູ້ທີ່ຈິດແນ່ວແນ່ດ້ວຍການອອກບວດ (saṃnyāsa).
Verse 57
सर्वाश्नास्य क्रियाश्षक्रे विधिदृष्टेन कर्मणा । 'भगवन्! मैं मोक्षधर्मका आश्रय लेना चाहता हूँ।” उनकी वह बात सुनकर महातपस्वी जैगीषव्यने उनका संन्यास लेनेका विचार जानकर उन्हें ज्ञानका उपदेश किया। साथ ही योगकी उत्तम विधि बताकर शास्त्रके अनुसार कर्तव्य-अकर्तव्यका भी उपदेश दिया। इतना ही नहीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານໄດ້ປະກອບພິທີທີ່ຈຳເປັນທັງປວງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ດຳເນີນຕາມວິທີທີ່ຄຳພີຮັບຮອງ. ແລ້ວເມື່ອຈິດໄດ້ແນ່ວແນ່ໃນການອອກບວດ (saṃnyāsa) ທ່ານກໍກາຍເປັນຜູ້ທີ່ສັດທັງປວງ—ພ້ອມທັງພິຕຣະ (ວິນຍານບັນພະບຸລຸດ)—ຮັບຮູ້ແລະເຄົາລົບຕາມການປ່ຽນຜ່ານອັນສັກສິດນັ້ນ.
Verse 58
देवलस्तु वच: श्रुत्वा भूतानां करुणं तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເດວະລະໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ທີ່ກ່າວເພື່ອສັດມີຊີວິດທັງປວງ ດີວະລະກໍຖືກກະທົບໃນໃຈ ເຫັນນ້ໍາໜັກແຫ່ງທໍາຂອງຄວາມເມດຕາ ທ່າມກາງຄວາມແຂງກະດ້າງຂອງເຫດການ.
Verse 59
ततस्तु फलमूलानि पवित्राणि च भारत
ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂອ ພາຣະຕະ ກໍມີຜົນໄມ້ແລະຫົວຮາກ—ອັນບໍລິສຸດ ແລະເໝາະສົມຕາມພິທີ—ປາກົດມີ/ຖືກນໍາມາ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຫຼຽວລ້ຽງອັນງ່າຍໆແຕ່ສັກສິດ ທ່າມກາງເຫດການທີ່ກໍາລັງຄືບໜ້າ.
Verse 60
पुष्पाण्योषधयश्चेव रोरूयन्ति सहस्रश: । पुनर्नो देवल: क्षूद्रो नूनं छेत्स्यति दुर्मति:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ດອກໄມ້ແລະສະໝຸນໄພຮັກສາໂລກ ນັບພັນໆ ດູເໝືອນຈະຮ້ອງໄຫ້ຄໍາຄວນ. ແນ່ນອນວ່າ ເດວະລະຜູ້ຕໍ່າຕ້ອຍນັ້ນ—ຜູ້ມີໃຈຄົດຄ້ຽວ—ຈະກັບມາຕັດຖອນພວກເຮົາອີກ”
Verse 61
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते । भारत! यह देख फल-मूल, पवित्री (कुश), पुष्प और ओषधियाँ--ये सहस्रों पदार्थ यह कहकर बारंबार रोने लगे कि “यह खोटी बुद्धिवाला क्षुद्र देवल निश्चय ही फिर हमारा उच्छेद करेगा। तभी तो यह सम्पूर्ण भूतोंकी अभयदान देकर भी अब अपनी प्रतिज्ञाको स्मरण नहीं करता है” ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ຜູ້ໃດທີ່ໃຫ້ຄວາມປອດໄພແກ່ສັດທັງປວງ ແຕ່ກັບບໍ່ເຂົ້າໃຈ (ຫຼືບໍ່ຈື່) ຄໍາປະຕິຍານຂອງຕົນ—ເພາະເຂົານັ້ນແຫຼະ ຜົນໄມ້ແລະຫົວຮາກ, ຫຍ້າຄຸຊະອັນຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດ, ດອກໄມ້ ແລະສະໝຸນໄພ—ສິ່ງທໍາມະຊາດນັບບໍ່ຖ້ວນ—ຈຶ່ງຮ້ອງໄຫ້ຊໍ້າໆ ຄໍາຄວນວ່າ: ‘ເດວະລະຜູ້ຕໍ່າຕ້ອຍນີ້ ມີປັນຍາຜິດທາງ ຈະທໍາລາຍພວກເຮົາອີກແນ່ນອນ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແມ່ນໃຫ້ຄວາມປອດໄພແກ່ສັດທັງປວງແລ້ວ ແຕ່ບັດນີ້ລາວກັບບໍ່ລະລຶກຄໍາສັດຂອງຕົນ’”
Verse 62
मोक्षे गार्हस्थ्यधर्मे वा कि नु श्रेयस्करं भवेत् | तब मुनिश्रेष्ठ देवल पुनः अपनी बुद्धिसे विचार करने लगे, मोक्ष और गार्हस्थ्यधर्म इनमेंसे कौन-सा मेरे लिये श्रेयस्कर होगा ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ອັນໃດໜໍຈຶ່ງເປັນປະໂຫຍດຍິ່ງກວ່າ—ໂມກສະ (ການຫຼຸດພົ້ນ) ຫຼື ທໍາແຫ່ງຊີວິດຄອບຄົວ (ຄຣະຫັດຖະທໍາ)?” ເມື່ອຕັດສິນໃນໃຈແລ້ວ ມຸນິຜູ້ປະເສີດ ເດວະລະ ກໍຫັນກັບມາພິຈາລະນາອີກ ຊັ່ງນ້ໍາໜັກວ່າທາງໃດຈຶ່ງນໍາໄປສູ່ຄວາມດີສູງສຸດ.
Verse 63
त्यक्त्वा गार्हस्थ्यधर्म स मोक्षधर्ममरोचयत् । नृपश्रेष्ठट देवलने मन-ही-मन इस बातपर निश्चित विचार करके गार्हस्थ्यधर्मको त्यागकर अपने लिये मोक्षधर्मको पसंद किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຄິດໄຕ່ຕອງຢ່າງລຶກຊຶ້ງໃນໃຈ ແລະຕັດສິນໃຈຢ່າງໝັ້ນຄົງແລ້ວ ເດວະລະໄດ້ລະທິ້ງທໍາຂອງຊີວິດຄອບຄົວ ແລະເລືອກເອົາທໍາແຫ່ງໂມກຂະ—ເສັ້ນທາງແຫ່ງການຫຼຸດພົ້ນ—ເປັນຂອງຕົນ.
Verse 64
प्राप्तवान् परमां सिद्धि परं योगं च भारत । भारत! इन सब बातोंको सोच-विचारकर देवलने जो संन्यास लेनेका ही निश्चय किया, उससे उन्होंने परमसिद्धि और उत्तम योगको प्राप्त कर लिया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອເດວະລະໄດ້ຄິດໄຕ່ຕອງທັງໝົດແລ້ວ ແລະຕັດສິນໃຈເຂົ້າສູ່ສັນນະຍາສະ, ທ່ານໄດ້ບັນລຸສິດທິອັນສູງສຸດ ແລະໂຍກະອັນປະເສີດ. ຕໍ່ມາ ເທວະທັງຫຼາຍໄດ້ມາຊຸມນຸມ ໂດຍມີພຣະບຣິຫັດສະປະຕິເປັນຜູ້ນໍາ.”
Verse 65
अथाब्रवीदृषिवरो देवान् वै नारदस्तथा
ແລ້ວຕໍ່ມາ ນາຣະດະ ຜູ້ເປັນລິສີອັນປະເສີດ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ເທວະທັງຫຼາຍເຊັ່ນກັນ.
Verse 66
योगनित्यो महाराज सिद्धि प्राप्तो महातपा: । राजन! महाराज! वे महातेजस्वी और महातपस्वी जैगीषव्य सदा योगपरायण रहकर सिद्धि प्राप्त कर चुके थे तथा देवलके ही आश्रममें रहते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ມະຫາກະສັດ, ຈາຍກີສະວະຍະ ນັກຕະປະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນໂຍກະຢູ່ເສມອ ໄດ້ບັນລຸສິດທິແລ້ວ. ທ່ານພັກຢູ່ໃນອາສຣົມຂອງເດວະລະກະ ແລະໄດ້ກ່າວດັ່ງນີ້; ແລ້ວເທວະຜູ້ມີປັນຍາກໍຕອບກັບທ່ານ.”
Verse 67
नैवमित्येव शंसन्तो जैगीषव्यं महामुनिम् । नात:ः परतरं किंचित् तुल्यमस्ति प्रभावत:
ພວກເຂົາປະກາດວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ—ແທ້ແນ່!” ແລະຍົກຍ້ອງມະຫາມຸນີ ຈາຍກີສະວະຍະ. “ເຫນືອກວ່າທ່ານ ບໍ່ມີສິ່ງໃດສູງກວ່າ; ໃນອໍານາດແລະພະລັງທາງຈິດວິນຍານ ບໍ່ມີໃຜເທົ່າທ່ານ.”
Verse 68
तेजसस्तपसश्चास्य योगस्य च महात्मन: । ऐसा कहनेवाले ज्ञानी नारदमुनिको देवताओंने महामुनि जैगीषव्यकी प्रशंसा करते हुए इस प्रकार उत्तर दिया--'आपको ऐसी बात नहीं कहनी चाहिये; क्योंकि प्रभाव, तेज, तपस्या और योगकी दृष्टिसे इन महात्मासे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है” || ६६-६७ $ ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພະລິສີນາຣະດະ ຜູ້ຮູ້ທັນ ເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ບັນດາເທວະ—ພ້ອມກັບການສັນລະເສີນພະລິສີໃຫຍ່ ໄຈກີສະວະຍະ—ໄດ້ຕອບວ່າ: «ທ່ານບໍ່ຄວນເວົ້າແບບນັ້ນ. ໃນອິດທິພົນ, ຕະເຈດ, ຕະປະ, ແລະພະລັງຍົກະ ບໍ່ມີໃຜຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າມະຫາອາດຕະມານີ້»। ດັ່ງນັ້ນ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ຖືທຳ ແລະມີອານຸພາບຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້. ສະຖານທີ່ນັ້ນຈຶ່ງກາຍເປັນຕີຣະຖະອັນປະເສີດ ແລະເປັນທີ່ຈາລິກບຸນຂອງມະຫາອາດຕະມາທັງສອງ.
Verse 69
धर्मात्मा जैगीषव्य तथा असितमुनिका ऐसा ही प्रभाव था। उन दोनों महात्माओंका यह श्रेष्ठ स्थान ही तीर्थ है ।।
ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ຖືທຳ ແລະ ພະລິສີອະສິຕະ ກໍມີອານຸພາບເຊັ່ນນັ້ນ. ສະຖານທີ່ອັນປະເສີດນີ້ຂອງມະຫາອາດຕະມາທັງສອງ ແມ່ນຕີຣະຖະ. ທີ່ນັ້ນອີກເທື່ອໜຶ່ງ ມະຫາອາດຕະມາ ບະລະຣາມະ ຜູ້ຖືຄັນໄຖ ໄດ້ອາບນ້ຳຕາມພິທີ ແລ້ວມອບທອນຊັບສິນແກ່ພວກພຣາຫມະນ “ທະວິຊະ”. ເມື່ອໄດ້ຮັບຜົນບຸນແຫ່ງທຳ ດ້ວຍການກະທຳທີ່ມຸ່ງສູ່ປະໂຫຍດສູງສຸດ ທ່ານຈຶ່ງໄປຍັງຕີຣະຖະອັນໃຫຍ່ ແລະດີເລີດຂອງເທວະໂສມະ (ເທວະຈັນ).
Verse 93
उपातिष्ठत धर्मज्ञो भैक्षकाले स देवलम् । जनमेजय! तदनन्तर कुछ कालतक ऐसा हुआ कि देवल मुनिवर जैगीषव्यको हर समय नहीं देख पाते थे। धर्मके ज्ञाता बुद्धिमान् संन्न्यासी जैगीषव्य केवल भोजन या भिक्षा लेनेके समय देवलके पास आते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ຫຼັງຈາກເວລາຜ່ານໄປພັກໜຶ່ງ ພະລິສີເທວະລະ ບໍ່ອາດເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ໄດ້ທຸກເວລາອີກ. ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ຮູ້ທຳ ແລະເປັນນັກສະຫຼະໂລກ ຈະມາພົບເທວະລະ ແຕ່ເວລາຮັບອາຫານ ຫຼືເວລາອອກຮັບບິນທະບາດເທົ່ານັ້ນ.
Verse 131
गौरवं परमं चक्रे प्रीतिं च विपुलां तथा । देवलस्तु यथाशक्ति पूजयामास भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານໄດ້ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງສູງສຸດ ແລະຄວາມຮັກໃຄ່ອັນກວ້າງໃຫຍ່. ແລະເທວະລະ, ໂອ ພາຣະຕະ, ກໍໄດ້ນັບຖືບູຊາທ່ານ ຕາມກຳລັງຂອງຕົນ.
Verse 136
न चायमलसो भिक्षुरभ्य भाषत किंचन । उन्होंने सोचा, “इनकी पूजा करते हुए मुझे बहुत वर्ष बीत गये; परंतु वे आलसी भिक्षु आजतक एक बात भी नहीं बोले'
ແລະພະສົງຜູ້ເກີດຄວາມເກີຍຄ້ານນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ຕອບກັບດ້ວຍຄຳເວົ້າແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ. ຄວາມຄິດໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນວ່າ: «ຂ້ອຍໄດ້ບູຊາ ແລະຮັບໃຊ້ທ່ານມາຫຼາຍປີ; ແຕ່ພະສົງຜູ້ເກີຍຄ້ານນັ້ນ ຈົນທຸກມື້ນີ້ ກໍຍັງບໍ່ເວົ້າແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ»។
Verse 143
अन्तरिक्षचर: श्रीमान् कलशं गृहा[ देवल: । यही सोचते हुए श्रीमान् देवलमुनि कलश हाथमें लेकर आकाशमार्गसे समुद्रतटकी ओर चल दिये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະມຸນີ ເທວະລະ ຜູ້ມີກຽດສົງ່າ ຜູ້ເດີນທາງໃນອາກາດ ໄດ້ຢືນຢັນຈິດໃຈແລ້ວຍົກກະລະສະ (ໝໍ້ນ້ຳ) ຂຶ້ນຖື. ຄິດດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມຸນີເທວະລະຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ຖືກະລະສະໄວ້ໃນມື ແລະອອກເດີນທາງຕາມທາງອາກາດໄປຫາຝັ່ງທະເລ.
Verse 186
कलशं जलपूर्ण वै गृहीत्वा जनमेजय । जनमेजय! फिर उन्होंने समुद्रमें विधिपूर्वक स्नान करके पवित्र हो जपनेयोग्य मन्त्रका जप किया। जप आदि नित्यकर्म पूर्ण करके श्रीमान् देवल जलसे भरा हुआ कलश लेकर अपने आश्रमपर आये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ທ່ານໄດ້ຖືກະລະສະທີ່ເຕັມນ້ຳ ແລ້ວໄປອາບນ້ຳໃນທະເລຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະສະດຸດມົນທີ່ເໝາະແກ່ການຈະປະ (japa). ເມື່ອສຳເລັດກິດປະຈຳວັນ ເຊັ່ນ ຈະປະ ແລະອື່ນໆ ແລ້ວ, ພຣະມຸນີເທວະລະຜູ້ມີກຽດສົງ່າ ກໍກັບຄືນສູ່ອາສຣົມ ພ້ອມກະລະສະທີ່ເຕັມນ້ຳ.”
Verse 203
काष्ठ भूतो55श्रमपदे वसति सम महातपा: । आश्रममें प्रवेश करते ही देवलमुनिने वहाँ बैठे हुए जैगीषव्यको देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາຕະປະສະວີນັ້ນ ພຳນັກຢູ່ໃນບ່ອນອາສຣົມ ດັ່ງກັບກາຍເປັນໄມ້—ນິ່ງສະຫງົບ ແລະຄວບຄຸມຕົນເອງຢ່າງເຂັ້ມງວດ. ເມື່ອເທວະລະເຂົ້າອາສຣົມ ກໍເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນ; ແຕ່ໄຈກີສະວະຍະ ກໍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຈາກັບທ່ານແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ໃນເວລານັ້ນ, ຍັງຄົງນັ່ງຢູ່ໃນມະອຸນະ (mauna) ດັ່ງໄມ້.
Verse 233
मया दृष्ट: समुद्रे च आश्रमे च कथं त्वयम् । राजेन्द्र! जैगीषव्यकी तपस्याका वह योगजनित प्रभाव देखकर ये मुनिश्रेष्ठ देवल फिर सोचने लगे--“मैंने इन्हें अभी-अभी समुद्रतटपर देखा है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າໄດ້ເຫັນທ່ານຢູ່ຝັ່ງທະເລ ແຕ່ບັດນີ້ທ່ານຢູ່ໃນອາສຣົມ—ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ, ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່? ອຳນາດອັນພິສົດໃດ ທີ່ເກີດຈາກຕະປະສະຍາ ແລະ ໂຍຄະ ຂອງ ໄຈກີສະວະຍະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນີ້?” ເມື່ອເຫັນອັດສະຈັນແຫ່ງໂຍຄະນັ້ນ ມຸນີເທວະລະຜູ້ເປັນເລີດ ກໍຄິດດ້ວຍຄວາມພິສົດວ່າ: “ຂ້າເພິ່ງເຫັນທ່ານຢູ່ຂອບທະເລ ແລ້ວເຫດໃດຈຶ່ງມາຢູ່ໃນອາສຣົມ?”
Verse 333
तत् स्थानमनुसम्प्राप्तमन्वपश्यत देवल: । वहाँसे अग्निष्टोमयाजी तथा अग्निष्ट्त् यज्ञके द्वारा यज्ञ करनेवाले तपोधनोंके लोकमें पहुँचे हुए जैगीषव्यको देवल मुनिने देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຖິງພູມພາກນັ້ນ ມຸນີເທວະລະ ກໍໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ—ຜູ້ທີ່ໄດ້ບັນລຸໂລກຂອງຜູ້ມີຕະປະສະຍາ ໂດຍການບູຊາອັກນິສະໂຕມະ (Agniṣṭoma) ແລະພິທີບູຊາໄຟອື່ນໆ—ຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 353
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । जो राजसूय और पुण्डरीक यज्ञके द्वारा यजन करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यको देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນໂລກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ—ທີ່ຜູ້ປະກອບຍັດຍາອັນໃຫຍ່ເຊັ່ນ ຣາຊະສູຍະ ແລະ ປຸນດະຣີກະ ໄດ້ບັນລຸ—ເດວະລະໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ. ບົດເລື່ອງນີ້ຊີ້ວ່າ ບຸນກຳຂອງພິທີຍັດຍາຖືກຮັບຮູ້ໃນລະບຽບແຫ່ງສາກົນ; ແຕ່ສິ່ງທີ່ນ່າຈົດຈຳຍິ່ງກວ່າ ແມ່ນການຮັບຮູ້ພຣະລິດສີຜູ້ບັນລຸທຳໃນທົ່ວໂລກອັນສູງສົ່ງ ຊີ້ວ່າ ການບັນລຸທາງວິນຍານ ແລະ ຊື່ສຽງ ອາດຂ້າມພົ້ນໄດ້ແມ່ນແຕ່ຜົນຍັດຍາອັນສູງສຸດ.
Verse 393
सलोकतामनुप्राप्तमपश्यत ततोडसित: । तत्पश्चात् असितने मित्र, वरुण और आदित्योंके लोकोंमें पहुँचे हुए जैगीषव्यको देखा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອະສິຕະໄດ້ເຫັນທ່ານ ເປັນຜູ້ທີ່ໄດ້ບັນລຸໂລກນັ້ນແລ້ວ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ອະສິຕະໄດ້ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ໄດ້ເຖິງອານາເຂດສະຫວັນຂອງ ມິຕຣະ, ວະຣຸນະ ແລະ ອາທິຕະຍະທັງຫຼາຍ—ເປັນນິມິດວ່າ ດ້ວຍບຸນແລະວິໄນການປະພຶດ ນັກພະຍານໄດ້ຂຶ້ນສູ່ຊັ້ນເທວະດາທີ່ສູງຂຶ້ນເປັນລຳດັບ.
Verse 423
पतिव्रतानां लोकांक्ष व्रजन्तं सो5न्वपश्यत । तत्पश्चात् देवलने देखा कि विप्रवर जैगीषव्य मुनि अपने तेजसे ऊपर-ऊपरके तीन लोकोंको लाँघकर पतिव्रताओंके लोकमें जा रहे हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ທ່ານໄດ້ເຫັນລາວກຳລັງເດີນທາງໄປສູ່ໂລກຂອງພັນລະຍາຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ສາມີ. ຈາກນັ້ນ ໃນສະຖານອັນສັກສິດແຫ່ງເທວະດາ ເດວະລະໄດ້ເຫັນ ພຣາຫມະນະຜູ້ປະເສີດ—ມຸນິ ໄຈກີສະວະຍະ—ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮັດສະມີຕະປະຂອງຕົນ ຂ້າມພົ້ນໂລກທັງສາມ ແລະມຸ່ງໄປສູ່ໂລກທີ່ສະຫງວນໄວ້ສຳລັບພັນລະຍາຜູ້ຮັກສາວຣະຕະ. ຕອນນີ້ເນັ້ນຄຸນຄ່າທາງຈິດທຳຂອງຄວາມສັດຊື່ໃນຊີວິດຄູ່ ແລະຊີ້ວ່າ ອຳນາດຕະປະເມື່ອສອດຄ່ອງກັບທຳ ຍ່ອມແຜ່ໄປໄດ້ຢ່າງອັດສະຈັນ.
Verse 436
नान्वपश्यत लोकस्थमन्तर्हितमरिंदम । शत्रुओंका दमन करनेवाले नरेश! इसके बाद असितने मुनिवर जैगीषव्यको पुनः किसी लोकमें स्थित नहीं देखा। वे अदृश्य हो गये थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ອະສິຕະບໍ່ເຫັນ ມຸນິຜູ້ປະເສີດ ໄຈກີສະວະຍະ ຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກໃດໆອີກເລີຍ. ທ່ານໄດ້ຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ—ກາຍເປັນຜູ້ມອງບໍ່ເຫັນ».
Verse 466
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । इसके बाद धैर्यवान् असितने उन लोकोंमें रहनेवाले ब्रह्मययाजी सिद्धों और साधु पुरुषोंसे हाथ जोड़कर विनीतभावसे पूछा--“महात्माओ! मैं महातेजस्वी जैगीषव्यको अब देख नहीं रहा हूँ। आप उनका पता बतावें। मैं उनके विषयमें सुनना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ी उत्कण्ठा है”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະໄດ້ຟັງເລື່ອງນີ້ ເພາະຄວາມຢາກຮູ້ຂອງຂ້ອຍລຶກຊຶ້ງນັກ»។ ຈາກນັ້ນ ອະສິຕະຜູ້ໝັ້ນຄົງ ໄດ້ປະນົມມື ແລະຖາມດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ຕໍ່ບັນດາສິດທະຜູ້ບູຊາພຣະພຣະຫມາ ແລະບຸລຸດສາທຸຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນໂລກເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ: «ທ່ານຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່! ບັດນີ້ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນ ໄຈກີສະວະຍະ ຜູ້ມີເທຊະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອີກແລ້ວ. ຂໍຈົ່ງບອກທີ່ຢູ່ຂອງທ່ານ. ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະໄດ້ຟັງເລື່ອງຂອງທ່ານ; ໃຈຂ້ອຍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຄິດຮອດອັນຮ້ອນຮົນ»។
Verse 573
ततो दृष्ट्वा प्ररुरुदु: को5स्मान् संविभजिष्यति । उनका संन्यास लेनेका विचार जानकर पितरोंसहित समस्त प्राणी यह कहते हुए रोने लगे “कि अब हमें कौन विभागपूर्वक अन्नदान करेगा”
ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນຄວາຍຂຶ້ນທັນທີ: «ບັດນີ້ ໃຜຈະແບ່ງສ່ວນອັນຄວນໄດ້ຂອງພວກເຮົາໃຫ້ຕາມລຳດັບ?» ເມື່ອຮູ້ວ່າລາວກຳລັງຄິດຈະເຂົ້າສູ່ການສະຫຼະ (ສັນຍາສ) ສັດທັງປວງ—ພ້ອມທັງປິຕຣ (Pitṛs)—ກໍຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມໂສກ ເພາະຢ້ານວ່າຈະສູນເສຍການແບ່ງປັນຢ່າງເປັນລະບຽບ ແລະທານອາຫານອັນຫຼ້ຽງຊີວິດ.
Verse 583
दिशो दश व्याहरतां मोक्ष त्यक्तुं मनो दधे । दसों दिशाओंमें विलाप करते हुए उन प्राणियोंका करुणायुक्त वचन सुनकर देवलने मोक्षधर्म (संन्यास)-को त्याग देनेका विचार किया
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຄຳຮ້ອງໄຫ້ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ທີ່ດັງຂຶ້ນຈາກທິດທັງສິບ ເດວະລະກໍຕັ້ງໃຈໃນຈິດວ່າຈະລະທິ້ງທາງແຫ່ງໂມກສະທຳ—ສັນຍາສ (ການສະຫຼະ)—ເພາະຖືກກະທົບໂດຍຄວາມທຸກຂອງສັດທັງຫຼາຍ ແລະແຮງເອີ້ນຂອງທຳທີ່ໃຫ້ຕ້ອງຕອບຮັບຄວາມລຳບາກຂອງພວກເຂົາ.
Verse 643
जैगीषव्ये तपश्चास्य प्रशंसन्ति तपस्विन: । तब बृहस्पति आदि सब देवता और तपस्वी वहाँ आकर जैगीषव्य मुनिके तपकी प्रशंसा करने लगे
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ບັນດາຕະປະສະວິນ (ນັກບຳເນັດຕະປະ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄດ້ສັນລະເສີນຕະປະຂອງໄຈກີສະວະຍະ; ແລະພຣະບຣິຫັດສະປະຕິ ກັບເທວະອື່ນໆ ພ້ອມດ້ວຍລະສີທັງຫຼາຍ ກໍມາຮອດສະຖານທີ່ນັ້ນ ແລະຍົກຍ້ອງຕະປະຂອງມຸນິ ຢືນຢັນວ່າ ວິໄນທາງວິນຍານທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະບໍລິສຸດ ຍ່ອມຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ໜ້າເທວະດາ.
Verse 653
जैगीषव्ये तपो नास्ति विस्मापयति यो5सितम् । तदनन्तर मुनिश्रेष्ठ नारदने देवताओंसे कहा--'जैगीषव्यमें तपस्या नहीं है; क्योंकि ये असित मुनिको अपना प्रभाव दिखाकर आश्चर्यमें डाल रहे हैं
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໃນໄຈກີສະວະຍະນັ້ນ ບໍ່ມີຕະປະທີ່ແທ້ຈິງ; ເພາະລາວພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ລະສີອະສິຕະຕົກໃຈ ໂດຍສະແດງອຳນາດຂອງຕົນ»។ ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ນາຣະດະ ມຸນິຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ເທວະດາທັງຫຼາຍວ່າ: «ການປະພຶດຂອງໄຈກີສະວະຍະ ບໍ່ແມ່ນຕະປະທີ່ແທ້; ລາວພຽງແຕ່ໃຊ້ອິດທິພົນຂອງຕົນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ອະສິຕະພິສົດພິສົນ»។ ຂໍ້ຄວາມນີ້ຈຶ່ງປຽບທຽບຕະປະທີ່ແທ້—ອັນຕັ້ງຢູ່ໃນການຂັດເກົາຕົນ ແລະຄວາມຖ່ອມຕົນ—ກັບການອວດອຳນາດອັນອັດສະຈັນ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອື່ນປະທັບໃຈ.
Verse 3636
आहरन्ति नरश्रेष्ठास्तेषां लोकेष्वपश्यत । जो नरश्रेष्ठ क्रतुओंमें उत्तम अश्वमेध तथा नरमेधका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी उनका दर्शन किया
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ເຫັນບັນດາບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ທີ່ໂດຍການປະກອບພິທີບູຊາຍັນອັນສູງສຸດ—ໂດຍສະເພາະ ອັສວະເມດະ (Aśvamedha) ແລະຍັງມີ ນະຣະເມດະ (Naramedha)—ໄດ້ບັນລຸໂລກອັນສູງສົ່ງ. ແມ່ນແຕ່ໃນດິນແດນສະຫວັນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍປາກົດການມີຢູ່ ແລະການເຫັນພົບຂອງພວກເຂົາຢ່າງແຈ້ງຊັດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຕາມເຫດຜົນທາງທຳຂອງມະຫາກາບຍະວ່າ: ກຳກັບພິທີຍັນ ເມື່ອກະທຳດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈເຕັມທີ່ ແລະຕາມລະບຽບບັນຍັດ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນຈຸດໝາຍ ແລະການຍອມຮັບທີ່ສອດຄ່ອງໃນປະໂລກ.
Frequently Asked Questions
The chapter tests how dharma operates when survival pressures threaten learning: whether sages should disperse for sustenance or sustain disciplined study and transmission, and whether extraordinary sacrifice (Dadhīca’s relinquishment) is justified for collective protection.
Knowledge and ethical procedure outrank age and social position: instruction must follow dharmic method (formal discipleship), and the continuity of sacred learning is portrayed as a civilizational duty even in prolonged crisis.
No explicit phalaśruti formula is stated here; the chapter’s meta-function is exemplum-based, using tīrtha and lineage narration to authorize Sarasvatī’s sanctity and to frame Vedic preservation as a meritorious, society-sustaining act.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.