Adhyaya 123
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
Upa-parva: Āstīka Parva (Frame and Kuru-Formation Episodes; includes the Droṇa-śikṣā and Ekalavya cycle)
Vaiśaṃpāyana narrates a tightly linked sequence on martial pedagogy and regulated excellence. Arjuna intensifies guru-pūjā and weapons-discipline, becomes especially dear to Droṇa, and cultivates night-practice after learning to operate effectively even when light is extinguished. The episode then introduces Ekalavya, son of the Niṣāda ruler Hiraṇyadhanuṣ, whom Droṇa declines to accept as a disciple; Ekalavya nevertheless fashions an earthen image of Droṇa and trains with strict niyama, achieving notable precision (illustrated by placing seven arrows into a dog’s mouth without injury). The Pāṇḍavas report this to Droṇa; Arjuna raises the issue of comparative excellence and Droṇa approaches Ekalavya, who offers himself as a disciple. Droṇa demands guru-dakṣiṇā: Ekalavya’s right thumb, which he gives, reducing his prior speed. The chapter further records comparative competencies among students and culminates in a controlled target test (a bird, bhāsa, on a tree): most students describe seeing the broader scene, while Arjuna narrows perception to the bird’s head and successfully strikes. A subsequent river incident (a crocodile seizing Droṇa) is resolved by Arjuna’s rapid multi-arrow strike; Droṇa then transmits the Brahmaśiro-astra with strict usage constraints, reaffirming Arjuna’s unmatched status among archers.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं—गान्धारी के गर्भ धारण के समय, कुन्ती भी संतान-प्राप्ति के हेतु दुर्वासा-प्रदत्त मंत्र का स्मरण कर धर्मदेव का आवाहन करती है। → कुन्ती विधिपूर्वक बलि-उपहार अर्पित कर जप करती है; मंत्र-बल से धर्मदेव सूर्य-सदृश तेजस्वी विमान पर प्रकट होते हैं। देव-आगमन के साथ ही यह प्रश्न तीखा हो उठता है कि मनुष्य-धर्म और राजधर्म की मर्यादा में रहते हुए संतान कैसे प्राप्त हो। → देव-समागम से युधिष्ठिर का दिव्य जन्म सुनिश्चित होता है; आगे क्रमशः भीम और अर्जुन की उत्पत्ति के प्रसंग में देव-लोक का वैभव उमड़ पड़ता है—अप्सराएँ नृत्य-गान करती हैं, गन्धर्व (तुम्बुरु आदि) और महर्षि मंगल-जप करते हैं, और दिव्य स्त्रियों (तिलोत्तमा, रम्भा आदि) का वर्णन अध्याय को अलौकिक उत्कर्ष देता है। → पाण्डु कुन्ती के कथन/आचरण को धर्मशास्त्र-सम्मत मानकर स्वीकार करता है—‘तुम जो कहती हो, ठीक है’; इस स्वीकृति से देव-नियोग द्वारा पाण्डव-उत्पत्ति का मार्ग वैध और स्थिर हो जाता है। → पाण्डु दीर्घकाल बाद इन्द्र (वासव) की आराधना की ओर प्रवृत्त होता है और ‘श्रेष्ठ पुत्र’ देने का आश्वासन उभरता है—आगामी अध्यायों में अर्जुन-जन्म और उसके अद्भुत फल का संकेत।
Shlokas
Verse 1
: द्वाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: युधिष्ठिर
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອການຖືພາຂອງຄານທາຣີຄົບໜຶ່ງປີແລ້ວ ຄຸນຕີໄດ້ອາວາຫະນາ ເຊີນພຣະທັມມະ—ຜູ້ບໍ່ເສື່ອມສູນ—ເພື່ອໃຫ້ນາງໄດ້ບຸດ».
Verse 2
सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार ह । जजाप विधिवज्जप्यं दत्तं दुर्वाससा पुरा
ຄຸນຕີ ຜູ້ດຸດດັ່ງເທວີ ໄດ້ຮີບຮ້ອນນຳບະລິ (ເຄື່ອງບູຊາ) ໄປຖວາຍແດ່ພຣະທັມມະ. ແລ້ວນາງກໍສະດຸດມົນຕຣາຕາມພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ—ມົນຕຣາທີ່ດຸຣວາສະ ລະສີໃຫຍ່ ເຄີຍປະທານໃຫ້ນາງແຕ່ກ່ອນ.
Verse 3
आजगाम ततो देवो धर्मो मन्त्रबलातू ततः । विमाने सूर्यसंकाशे कुन्ती यत्र जपस्थिता,तब मन्त्रबलसे आकृष्ट हो भगवान् धर्म सूर्यके समान तेजस्वी विमानपर बैठकर उस स्थानपर आये, जहाँ कुन्तीदेवी जपमें लगी हुई थीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງມົນຕຣາ ພຣະເທວະທຳມະຖືກເຊີນດຶງມາ ແລະເສດດັ່ງພຣະອາທິດຢູ່ເທິງວິມານສະຫວ່າງໄສ ມາຮອດສະຖານທີ່ທີ່ນາງກຸນຕີນັ່ງຢູ່ ຈົ່ງໃຈໃນການສວດມົນຕຣາອັນສັກສິດ.
Verse 4
विहस्य तां ततो ब्रूया: कुन्ति कि ते ददाम्यहम् । सा त॑ विहस्यमानापि पुत्र देहुब्रवीदिदम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງຫົວເຮາະແລ້ວກ່າວກັບນາງວ່າ “ກຸນຕີ, ເຈົ້າປາດຖະນາໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າປະທານສິ່ງໃດ?” ແມ່ນແຕ່ຖືກຖາມດ້ວຍຮອຍຍິ້ມຫຼິ້ນໆ ກຸນຕີກໍຕອບວ່າ “ຂໍພຣະອົງປະທານບຸດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 5
संयुक्ता सा हि धर्मेण योगमूर्तिधरेण ह । लेभे पुत्र वरारोहा सर्वप्राणभूृतां हितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກຸນຕີຜູ້ມີອວຍະວະງາມ ໄດ້ຮ່ວມສະຫມັກກັບພຣະທຳມະ ຜູ້ສະແດງຮູບແບບແຫ່ງໂຍຄະ ແລະໄດ້ຖືພາກໍເກີດບຸດຜູ້ໜຶ່ງ—ຜູ້ຖືກກໍານົດໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ.
Verse 6
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेडभिजितेडष्टमे । दिवामध्यगते सूर्य तिथौ पूर्णेडतिपूजिते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຍາມອັນເປັນມົງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ—ເມື່ອດວງຈັນສະຖິດໃນນັກສັດຕຣາທີ່ສຳພັນກັບພຣະອິນທຣາ, ເມື່ອມຸຫູຣຕະທີ 8 ຊື່ “ອະພິຊິດ” ກໍາລັງຄອບງໍາ, ເມື່ອພຣະອາທິດຢູ່ກາງວັນ, ແລະເມື່ອຕິຖິອັນເຄົາລົບສູງສຸດກໍາລັງດໍາເນີນ—ກຸນຕີເທວີໄດ້ປະສູດບຸດອັນປະເສີດ ຜູ້ມີຍົດຍາສະຫງ່າງາມ. ທັນທີທີ່ເດັກນ້ອຍເກີດ ກໍມີສຽງຈາກຟ້າດັງຂຶ້ນ—
Verse 7
समृद्धयशसं कुन्ती सुषाव प्रवरं सुतम् । जातमात्रे सुते तस्मिन् वागुवाचाशरीरिणी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກຸນຕີ ຜູ້ມີຍົດຍາເຈີຣິນ ໄດ້ປະສູດບຸດອັນປະເສີດ. ທັນທີທີ່ເດັກນ້ອຍນັ້ນເກີດ ກໍມີສຽງບໍ່ມີຮ່າງກາຍກ່າວຈາກຟ້າ—
Verse 8
एष धर्मभूृतां श्रेष्ठो भविष्यति नरोत्तम: । विक्रान्त: सत्यवाक् त्वेव राजा पृथ्व्यां भविष्यति
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດນີ້ ຈະເປັນຜູ້ນຳໜ້າໃນບັນດາຜູ້ທີ່ທຳນຸບຳລຸງທຳມະ. ລາວຈະເປັນກະສັດກ້າຫານເທິງແຜ່ນດິນ ແລະຍືນຢັນໃນຄຳສັດ. ມີຊື່ສຽງ ແລະສະຫງ່າລາສີ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມປະພຶດຊອບ ລາວຈະປົກຄອງດ້ວຍຄຸນທຳ».
Verse 9
युधिष्ठिर इति ख्यात:ः पाण्डो: प्रथमज: सुतः । भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍຄົນທຳອິດຂອງປານດຸ ຈະໄດ້ຮັບນາມວ່າ ຢຸດທິສຖິຣະ. ລາວຈະເປັນກະສັດຜູ້ໂດ່ງດັງ ແລະມີຊື່ສຽງໄປທົ່ວສາມໂລກ».
Verse 10
धार्मिक त॑ सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनरब्रवीत्,उस धर्मात्मा पुत्रको पाकर राजा पाण्डुने पुनः (आग्रहपूर्वक) कुन्तीसे कहा --
ເມື່ອໄດ້ຮັບລູກຊາຍຜູ້ຊອບທຳແລ້ວ ພະຣາຊາປານດຸ ກໍໄດ້ກ່າວກັບນາງອີກຄັ້ງ. ກະສັດຜູ້ຍຶດຖືທຳມະນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບຸດແລ້ວ ກໍເອີ້ນຄຸນຕີມາກ່າວອີກຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມຮັດກຸມ ເພື່ອຊັກຊວນໃຫ້ນາງດຳເນີນຕໍ່ໃນເສັ້ນທາງເດີມ.
Verse 11
प्राहु: क्षत्रे बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (अश्वमेध: क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिश्श्रेष्ठो दिवाकर: । ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो बलश्रेष्ठस्तु मारुत: ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວົງວານນັກຮົບ ພະລັງກຳລັງແມ່ນຖືກຖືວ່າເປັນຄຸນຄ່າສູງສຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກບຸດຜູ້ເປັນເລີດໃນກຳລັງ. ເຊັ່ນດຽວກັບອັສວະເມດະເປັນຍັນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, ພະອາທິດເປັນປະທານໃນບັນດາແສງສະຫວ່າງ, ແລະພຣາຫມະນະເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາມະນຸດ, ພະວາຍຸກໍເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນພະລັງກຳລັງ. ໂອ ນາງຜູ້ຜິວພັນງາມ, ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການຮັກສາວິໄນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈົ່ງເຊີນພະວາຍຸ—ເທວະຜູ້ປະເສີດທີ່ສັດທັງປວງສັນລະເສີນ—ເພື່ອຂໍບຸດ. ບຸດທີ່ພະອົງປະທານໃຫ້ພວກເຮົາ ຈະເປັນເລີດໃນບັນດາມະນຸດ ດ້ວຍພະລັງຊີວິດ ແລະກຳລັງກາຍ» ເມື່ອຖືກສາມີກ່າວດັ່ງນັ້ນ ຄຸນຕີຈຶ່ງເຊີນພະວາຍຸແຕ່ພຽງອົງດຽວ.
Verse 12
ततस्तामागतो वायुर्मगारूढो महाबल: । किं ते कुन्ति ददाम्यद्य ब्रूहि यत् ते हदि स्थितम्
ແລ້ວພະວາຍຸຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ຂີ່ກວາງມາຫານາງ ແລະກ່າວວ່າ: «ຄຸນຕີ, ຈົ່ງບອກຄວາມປາຖະໜາທີ່ຢູ່ໃນໃຈເຈົ້າ. ມື້ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານຫຍັງໃຫ້ເຈົ້າ?»
Verse 13
सा सलज्जा विहस्याह पुत्र देहि सुरोत्तम । बलवन्तं महाकायं सर्वदर्पप्रभञ्जनम्
ນາງຍິ້ມຢ່າງອາຍໆ ແລ້ວກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະເທວະຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຂໍຈົ່ງປະທານລູກຊາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ—ໃຫ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຮ່າງກາຍມະຫາໃຫຍ່ ແລະສາມາດທຳລາຍຄວາມຈອງຫອງຂອງທຸກຄົນ»។
Verse 14
तस्माज्जज्ञे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रम: । तमप्यतिबलं जात॑ वागुवाचाशरीरिणी
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກພະວາຍຸ ໄດ້ເກີດພີມະ ຜູ້ມີແຂນອັນໃຫຍ່ ແລະວິລະກຳນ່າຢ້ານ. ເມື່ອເດັກນ້ອຍຜູ້ມີພະລັງອັນເຫຼືອລົ້ນນັ້ນເກີດມາ ກໍມີສຽງບໍ່ມີຮ່າງກາຍປະກາດວ່າ: «ກຸມານນີ້ແມ່ນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຜູ້ແຂງແຮງທັງປວງ».
Verse 15
सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातो5यमिति भारत । इदमत्यद्भुतं चासीज्जातमात्रे वृकोदरे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ມີສຽງປະກາດວ່າ ‘ເດັກນີ້ເກີດມາເປັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາຜູ້ແຂງແຮງທັງປວງ’। ແລະແທ້ຈິງ ໃນຂະນະທີ່ວຣິໂກດະຣະ ເກີດມາ ກໍເກີດເຫດອັນອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ»។
Verse 16
यदड्कात् पतितो मातु: शिलां गान्रैव्यचूर्णयत् । (कुन्ती तु सह पुत्रेण यात्वा सुरुचिरं सर: । स्नात्वा तु सुतमादाय दशमे5हनि यादवी ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເດັກນ້ອຍນັ້ນຕົກຈາກຕັກແມ່ ລາວໄດ້ທຸບຫີນໃຫ້ແຕກເປັນຜົງ ດ້ວຍແຮງຂອງຮ່າງກາຍຕົນເອງ.
Verse 17
नान्वबुध्यत संसुप्तमुत्सड़े स्वे वृकोदरम् । ततः स वज्रसंघात: कुमारो न््यपतद् गिरी
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຄວາມຮີບຮ້ອນ ນາງບໍ່ຮູ້ຕົວວ່າ ວຣິໂກດະຣະ ກຳລັງນອນຫຼັບຢູ່ໃນຕັກຂອງນາງ. ແລ້ວເດັກນ້ອຍຜູ້ມີຮ່າງກາຍແຂງດັ່ງຟ້າຜ່າ ກໍຕົກລົງໃສ່ຍອດພູ.
Verse 18
पतता तेन शतधा शिला गान्रैविंचूर्णिता । तां शिलां चूर्णितां दृष्टवा पाण्डुविस्मयमागत:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອມັນຕົກລົງ ມັນໄດ້ທຳລາຍແຜ່ນຫີນແຂງນັ້ນໃຫ້ແຕກເປັນຮ້ອຍຊິ້ນ ບົດບີ້ໃຫ້ເປັນຝຸ່ນຈົນໝົດ. ເມື່ອພຣະຣາຊາປານດຸເຫັນຫີນຖືກບົດເປັນຝຸ່ນ ກໍຕົກຕະລຶງຢ່າງຫນັກ—ເປັນລາງບອກອັນນ່າຢ້ານ ວ່າອຳນາດທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມໃນປ່າອາດນຳໄປສູ່ໄພພິບັດ.
Verse 19
(मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ । दिवामध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशे ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອດວງຈັນປະສານກັບນັກສັດຕະມະຄາ (Maghā), ເມື່ອພຣະພະຫັດ (Jupiter) ຂຶ້ນໃນລາສີສິງ, ແລະເມື່ອພຣະອາທິດຢືນຢູ່ກາງຟ້າໃນຍາມທ່ຽງ—ໃນວັນຕິຖິທີ 13 ອັນເປັນມົງຄຸນ, ໃນມຸຫູຣຕະ «ໄມຕຣະ»—ນາງກຸນຕີໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດພີມະ ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນພະລັງ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ, ໃນວັນດຽວກັນນັ້ນເອງ ທີ່ພີມະເກີດ, ດຸຣະໂຢທະນະກໍເກີດຂຶ້ນທີ່ຮັດສະຕິນາປຸຣະ, ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ. ເລື່ອງນີ້ຊູ້ຊັດຄວາມພ້ອມພຽງອັນເປັນຊະຕາ: ການເກີດຂອງຜູ້ພິທັກອັນແຂງກ້າ ແລະການເກີດຂອງຜູ້ຈະເປັນຕົ້ນເຫດແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງໃນພາຍຫຼັງ ຖືກກອບດ້ວຍນິມິດເວລາອັນແນ່ນອນ.
Verse 20
जाते वृकोदरे पाण्डुरिदं भूयो5न्वचिन्तयत् | कथं नु मे वर: पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेदिति
ເມື່ອວຣະໂກດະຣະ (Bhīma) ເກີດແລ້ວ ພຣະຣາຊາປານດຸກໍຄິດຄືນອີກວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າຈະໃຊ້ວິທີໃດ ເພື່ອໄດ້ບຸດຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ຈະເປັນຍອດໃນບັນດາມະນຸດ?”
Verse 21
दैवे पुरुषकारे च लोको<यं सम्प्रतिष्ठित: । तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते,यह संसार दैव तथा पुरुषार्थपर अवलम्बित है। इनमें दैव तभी सुलभ (सफल) होता है, जब समयपर उद्योग किया जाय
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂລກນີ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງທັງພຣະພອນ/ຊະຕາ (ປັດໃຈແຫ່ງເທວະ) ແລະຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ. ແຕ່ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ຊະຕາ’ ກໍຈະໃຫ້ຜົນໄດ້ ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອກະທຳຖືກວິທີ ແລະຖືກເວລາ.”
Verse 22
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युति:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ພວກເຮົາໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະອິນທຣະເປັນພຣະຣາຊາແຫ່ງເທວະ ແລະເປັນຜູ້ປະທານໃນບັນດາເທວະ—ມີພະລັງແລະຄວາມຮຸ່ນແຮງອັນຫາຂອບບໍ່ໄດ້, ກ້າຫານມີວິຣະຍະ, ແລະມີຣັດສະມີອັນບໍ່ມີຂອບເຂດ. ດ້ວຍຕະປະສະຍາ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດໃຫ້ພຣະອົງພໍໃຈ ແລະໄດ້ບຸດຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງໃຫຍ່. ບຸດທີ່ພຣະອົງປະທານໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ຈະເປັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດແນ່ນອນ ແລະຈະສາມາດຂ້າຜູ້ຕໍ່ຕ້ານໃນສົງຄາມ—ທັງມະນຸດ ແລະສັດທີ່ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ ເຊັ່ນ ໄດຕະຍະ ແລະ ດານະວະ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍໃຈ ດ້ວຍວາຈາ ແລະດ້ວຍກາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະພຶດຕະປະສະຍາອັນເຂັ້ມງວດ.”
Verse 23
त॑ तोषयित्वा तपसा पुत्र लप्स्ये महाबलम् । यं दास्यति स मे पुत्र॑ं स वरीयान् भविष्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍຕະປະ (ການບຳເນັດພະຕະບະ) ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດໃຫ້ພຣະອົງພໍພຣະໄທ ແລະໄດ້ບຸດຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ບຸດທີ່ພຣະອົງປະທານໃຫ້ຈະເປັນບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າແທ້ ແລະຈະເປັນຜູ້ຍອດຢ່າງ—ເລີດລ້ຳດ້ວຍກຳລັງແລະວິລະກຳ»។
Verse 24
अमानुषान् मानुषांश्व संग्रामे स हनिष्यति । कर्मणा मनसा वाचा तस्मात् तप्स्ये महत् तप:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດທີ່ພຣະອົງປະທານຈະສາມາດຂ້າໄດ້ໃນສົງຄາມ ທັງຜູ້ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ ແລະສັດຕູມະນຸດ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບຳເນັດຕະປະອັນໃຫຍ່—ດ້ວຍກາຍ ດ້ວຍໃຈ ແລະດ້ວຍວາຈາ»។
Verse 25
बालक भीमके शरीरकी चोटसे चट्टान टूट गयी ततः पाणए्डुर्महाराजो मन्त्रयित्वा महर्षिभि: । दिदेश कुन्त्या: कौरव्यो व्र॒तं सांवत्सरं शुभम्
ຕໍ່ມາ ພຣະຣາຊາປານດຸ ໄດ້ປຶກສາກັບບັນດາມະຫາລິສີ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດສິນໃຈ ແນະນຳໃຫ້ກຸນຕີ ຖືວຣະຕະ (vrata) ອັນເປັນມົງຄຸນ ຕະຫຼອດໜຶ່ງປີ.
Verse 26
आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितो5 भवत् । उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ (ປານດຸ) ຄວບຄຸມຕົນເອງ ແລ້ວຢືນດ້ວຍຂາຂ້າງດຽວ. ທ່ານຍຶດຖືຕະປະອັນຮຸນແຮງ ດ້ວຍສະມາທິອັນສູງສຸດ ແລະອົດທົນຢູ່ດົນນານ; ຈົນໃນການເວລາອັນຄວນ ວາສະວະ (ອິນດຣະ) ກໍເກີດຄວາມເມດຕາ ແລະເຂົ້າມາໃກ້.
Verse 27
आरिराधयिषुर्देव॑ त्रिदशानां तमीश्वरम् सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यतप्पत भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເພື່ອບູຊາໃຫ້ພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນອົງອະທິປະໄຕແຫ່ງເທວະສາມສິບສາມ, ຜູ້ຊອບທຳນັ້ນໄດ້ບຳເນັດຕະປະອັນຮຸນແຮງຄຽງຄູ່ກັບພຣະອາທິດ—ໂອ ພາຣະຕະ—ເຜົາຕົນດ້ວຍຄວາມພາກພຽນອັນມີວິໄນ ເພື່ອສະແຫວງພຣະກະລຸນາແຫ່ງເທວະ.
Verse 28
शक्र उवाच पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्,इन्द्रने कहा--राजन! मैं तुम्हें ऐसा पुत्र दूँगा, जो तीनों लोकोंमें विख्यात होगा
ສັກກະ (ອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຂ້າຈະປະທານບຸດໃຫ້ທ່ານ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງຈະໂດງດັງໄປທົ່ວສາມໂລກ».
Verse 29
ब्राह्मणानां गवां चैव सुह्दां चार्थसाधकम् | दुर्ददां शोकजननं सर्वबान्धवनन्दनम्
ສັກກະກ່າວວ່າ: «(ການກະທຳນີ້) ກະທົບຕໍ່ພຣາຫມັນ ແລະ ຝູງງົວ, ກະທັ້ງຕໍ່ມິດຜູ້ປາດຖະນາດີ; ມັນບ່ອນທຳລາຍສິ່ງທີ່ເປັນທາງໃຫ້ສຳເລັດສຸກພອນຢ່າງແທ້. ລະທິ້ງຍາກ ແຕ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມໂສກ, ແລະ (ໃນໄລຍະສັ້ນ) ທຳໃຫ້ຍາດພີ່ນ້ອງທັງປວງຍິນດີ».
Verse 30
इत्युक्त: कौरवो राजा वासवेन महात्मना
ເມື່ອຖືກກ່າວໂດຍ ວາສະວະ (ອິນທຣາ) ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່, ພະຣາຊາແຫ່ງກຸຣຸ—ຜູ້ທຳມະທຳ—ກໍເກີດຄວາມຍິນດີຢ່າງລຶກຊຶ້ງ. ພຣະອົງລະລຶກຖ້ອຍຄຳຂອງຈອມເທວະ ແລ້ວກ່າວກັບ ພຣະນາງກຸນຕີ ວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ, ຜົນໃນອະນາຄົດຂອງພຣະວຣະຕະຂອງເຈົ້າຈະເປັນສິຣິມງຄົນ. ອິນທຣາ ຈອມເທວະ ພໍໃຈໃນພວກເຮົາ ແລະປາດຖະນາຈະປະທານບຸດອັນປະເສີດໃຫ້ເຈົ້າຕາມຄຳຕັ້ງໃຈ—ຜູ້ກະທຳການງານເຫນືອມະນຸດ, ມີຊື່ສຽງ, ປາບສັດຕູ, ຮູ້ທັນນະໂຍບາຍ, ໃຈໃຫຍ່, ສະຫວ່າງໄສດັ່ງຕາເວັນ, ບໍ່ອາດຕ້ານທານ, ຂະຫຍັນໃນການງານ, ແລະນ່າອັດສະຈັນເມື່ອໄດ້ເຫັນ».
Verse 31
उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवच: स्मरन् । उदर्कस्तव कल्याणि तुष्टो देवगणेश्वर:
ຜູ້ທຳມະທຳ ໄດ້ລະລຶກຖ້ອຍຄຳຂອງຈອມເທວະ ແລ້ວກ່າວກັບ ກຸນຕີ ວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ, ຜົນໃນອະນາຄົດຂອງພຣະວຣະຕະຂອງເຈົ້າຈະເປັນພອນ. ຈອມແຫ່ງຫມູ່ເທວະທັງປວງພໍໃຈໃນພວກເຮົາ».
Verse 32
दातुमिच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं त्वया । अतिमानुषकर्माणं यशस्विनमरिंदमम्
«ພຣະອົງປາດຖະນາຈະປະທານບຸດໃຫ້ເຈົ້າ ຕາມທີ່ເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງໃຈໄວ້. ລາວຈະເປັນຜູ້ກະທຳການງານເຫນືອມະນຸດ—ມີຊື່ສຽງ ແລະ ປາບສັດຕູ».
Verse 33
नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम् । दुराधर्ष क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम्
ສັກຣະ (ພຣະອິນທຣາ) ໄດ້ພັນລະນາບຸດທີ່ຈະປະທານວ່າ ເປັນຜູ້ຮູ້ນະໂຍບາຍ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ, ມີໃຈໃຫຍ່ດັ່ງມະຫາວິລະຊົນ, ສະຫວ່າງໄສເທົ່າພຣະອາທິດ. ລາວຈະເປັນຜູ້ບໍ່ອາດຖືກລົບລ້າງ, ກະຕືລືລົ້ນໃນການກະທຳ, ແລະ ມີຮູບລັກສະນະອັນອັດສະຈັນຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້—ເໝາະສົມເປັນຜູ້ປົກຄອງ ມີປັນຍາທາງທຳ ມີພະລັງ ແລະ ຄວາມມົງຄຸນພ້ອມພຽງ.
Verse 34
पुत्र जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् | लब्ध: प्रसादो देवेन्द्रात् तमाह्य शुचिस्मिते
ສັກຣະ (ພຣະອິນທຣາ) ກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ຈົ່ງໃຫ້ກຳເນີດບຸດຜູ້ເປັນດັ່ງທີ່ສະຖິດຂອງພະລັງກະສັດນັກຮົບ. ໂອ ກຸນຕີ ຜູ້ຍິ້ມຢ່າງບໍລິສຸດ, ຂ້າໄດ້ຮັບພຣະເມດຕາຈາກຈອມເທວະແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເຊີນພຣະອົງມາ.”
Verse 35
वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तत: शक्रमाजुहाव यशस्विनी । अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ນາງຜູ້ມີກຽດສັກສີກໍໄດ້ເຊີນສັກຣະ (ພຣະອິນທຣາ). ແລ້ວຈອມເທວະກໍມາ ແລະ ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດອາຣຈຸນ.
Verse 36
वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज पाण्डुके यों कहने-पर यशस्विनी कुन्तीने इन्द्रका (उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा । जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फाल्गुन: स्मृतः ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດປານດຸໄດ້ກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ນາງກຸນຕີຜູ້ມີກຽດສັກສີໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດໃນເດືອນພາລກຸນ (Phālguna) ໃນເວລາກາງວັນ ໃນຂະນະຕໍ່ກັນຂອງນັກສັດຕະຣາດ ປູຣວາ-ພາລກຸນີ ແລະ ອຸດຕະຣາ-ພາລກຸນີ. ເນື່ອງຈາກເກີດໃນເດືອນພາລກຸນ ແລະ ໃຕ້ດາວພາລກຸນີ ເດັກນ້ອຍນັ້ນຈຶ່ງຖືກຈື່ຈຳວ່າ “ພາລກຸນ.” ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າຊາຍເກີດຂຶ້ນທັນທີ ມີສຽງບໍ່ມີຮ່າງ—ທຸ້ມໜັກ ແລະ ກ້ອງກັງວານໃຫ້ຟ້າທັງຜືນສັ່ນສະເທືອນ—ໄດ້ເອີ້ນນາງກຸນຕີຜູ້ຍິ້ມຢ່າງບໍລິສຸດ ແລະ ກ່າວດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຊັດເຈນ ໃນທ່າມກາງການຟັງຂອງສັດທັງປວງ ແລະ ຜູ້ຢູ່ອາສຣົມ ດັ່ງນີ້.
Verse 37
शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम् | कुन्तीमाभाष्य विस्पष्टमुवाचेदं शुचिस्मिताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ສັດທັງປວງ ແລະ ຜູ້ຢູ່ອາສຣົມກຳລັງຟັງຢູ່ ມີສຽງໜຶ່ງໄດ້ເອີ້ນນາງກຸນຕີ—ຜູ້ຍິ້ມຢ່າງບໍລິສຸດ—ແລະ ກ່າວກັບນາງດ້ວຍຄວາມຊັດເຈນຢ່າງບໍ່ອາດສົງໄສໄດ້.
Verse 38
कार्तवीर्यसम: कुन्ति शिवतुल्यपराक्रम: । एष शक्र इवाजय्यो यशस्ते प्रथयिष्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຸນຕີ, ເດັກນ້ອຍນີ້ຈະສະເໝີກັບ ກາຣຕະວີຣຍະ ໃນພະລັງກ້າຫານ, ປຽບດັ່ງ ພຣະສິວະ ໃນວິລະກຳ, ແລະດັ່ງ ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດ. ລາວຈະເຮັດໃຫ້ຊື່ສຽງຂອງເຈົ້າແຜ່ໄກ».
Verse 39
अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाभूदभिवर्धिता । तथा विष्णुसम: प्रीतिं वर्धयिष्यति ते$र्जुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງທີ່ ພຣະວິສະນຸ ເຮັດໃຫ້ຄວາມປິຕິຂອງ ອະດິຕີ ເພີ່ມພູນ, ຢ່າງນັ້ນແຫຼະ ອາຣຈຸນຂອງເຈົ້າ—ຜູ້ສະເໝີພຣະວິສະນຸ—ຈະເພີ່ມພູນຄວາມສຸກໃຫ້ເຈົ້າ».
Verse 40
एष मद्रान् वशे कृत्वा कुरूंश्व सह सोमकै: । चेदिकाशिकरूषांश्व॒ कुरुलक्ष्मीं वहिष्पति,“तुम्हारा यह वीर पुत्र मद्र, कुर, सोमक, चेदि, काशि तथा करूष नामक देशोंको वशमें करके कुरुवंशकी लक्ष्मीका पालन करेगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດວິລະຂອງເຈົ້ານີ້ ຈະນຳຊາວມັດຣະໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ, ແລະຈະຄວບຄຸມຊາວກຸຣຸພ້ອມດ້ວຍຊາວໂສມະກະ, ທັງຊາວເຈດີ, ກາສີ, ແລະກາຣູສະ. ລາວຈະຄ້ຳຈຸນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ແລະສິຣິມົງຄຸນແຫ່ງວົງກຸຣຸ».
Verse 41
(गत्वोत्तरदिशं वीरो विजित्य युधि पार्थिवान् । धनरत्नौघधममितमानयिष्यति पाण्डव: ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ວິລະຊົນປານດະວະນັ້ນ ຈະໄປທາງທິດເໜືອ ແລະພິຊິດກະສັດທັງຫຼາຍໃນສົງຄາມ, ນຳກັບມາເປັນກອງທະນະສົມບັດ ແລະເພັດນິລະມະນີອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້. ແລະດ້ວຍພະລັງແຂນຂອງລາວ, ໃນປ່າຄານດະວະ ພຣະອັກນິ (ເທວະໄຟ) ຈະໄດ້ຮັບຄວາມອິ່ມໃຈສູງສຸດ ໂດຍການກິນໄຂມັນຂອງສັດມີຊີວິດທັງປວງ».
Verse 42
ग्रामणीक्ष महीपालानेष जित्वा महाबल: । भ्रातृभि: सहितो वीरस्त्रीन् मेधानाहरिष्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເດັກນ້ອຍຜູ້ກ້າຫານ ແລະມີພະລັງຫຼາຍນີ້ ຈະເປັນຜູ້ນຳແຫ່ງກອງນັກຮົບທັງປວງ. ເມື່ອພິຊິດກະສັດທັງຫຼາຍໃນສົງຄາມແລ້ວ, ລາວຈະປະກອບພິທີອັດສະວະເມດະ (Aśvamedha) ສາມຄັ້ງ ພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງຂອງລາວ».
Verse 43
जामदग्न्यसम: कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रम: । एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यति महायशा:,'कुन्ती! यह परशुरामके समान वीर योद्धा, भगवान् विष्णुके समान पराक्रमी, बलवानोंमें श्रेष्ठ और महान् यशस्वी होगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກຸນຕີ, ຜູ້ນີ້ຈະເປັນວິລະຊົນເທົ່າທຽມຈາມະດັກນະ (ປະຣະຊຸຣາມ) ແລະມີອານຸພາບດັ່ງພຣະວິສນຸ. ລາວຈະເປັນຜູ້ເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ມີກໍາລັງ ແລະມີຊື່ສຽງອັນໃຫຍ່ຫຼວງ».
Verse 44
एष युद्धे महादेवं तोषयिष्यति शंकरम् । अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात् तुष्टादवाप्स्यति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມນີ້ ລາວຈະເຮັດໃຫ້ພຣະມະຫາເທວະ ສັງກະຣະ ພໍໃຈ; ແລະເມື່ອພຣະອົງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນພໍໃຈ ລາວຈະໄດ້ຮັບອາວຸດຊື່ ປາຊຸປະຕະ (Pāśupata) ຈາກພຣະອົງ».
Verse 45
निवातकववचा नाम दैत्या विबुधविद्विष: । शक्राज्ञया महाबाहुस्तान् वधिष्यति ते सुत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ມີພວກໄດຕະຍະຊື່ ນິວາຕະກະວະຈະ (Nivātakavaca) ເປັນສັດຕູຕະຫຼອດການຂອງເທວະ. ຕາມພຣະບັນຊາຂອງອິນທຣະ ບຸດຜູ້ມີແຂນແຂງຂອງເຈົ້າຈະສັງຫານພວກນັ້ນ».
Verse 46
तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलेनाहरिष्यति । विप्रणष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ຜູ້ເລີດໃນຫມູ່ມະນຸດນີ້ຈະໄດ້ຮັບອາວຸດທິບທັງປວງຢ່າງຄົບຖ້ວນ ແລະຈະນໍາຄືນມາຊຶ່ງສິຣິສົມບັດທີ່ເຄີຍສູນເສຍ».
Verse 47
ं 24443 पंप कुन्ती शुश्राव सूतके । च्चारितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຍາມທີ່ກຸນຕີຢູ່ໃນຊ່ວງພິທີຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດຫຼັງການຄອດ ນາງໄດ້ຍິນຄໍາປະກາດອັນອັດສະຈັນຢ່າງຫຼວງ. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງສະຫວັນນັ້ນ ທີ່ກ່າວດັງກ້ອງດ້ວຍສຽງສູງ ບັນດາດຸດສີຜູ້ບໍາເພັນຕະບະທີ່ພໍານັກຢູ່ສະຕະສຶຣິງກະ (Śataśṛṅga) ແລະຫມູ່ເທວະ—ອິນທຣະແລະອື່ນໆ—ຜູ້ຢູ່ໃນລົດອາກາດຂອງຕົນ ລ້ວນປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 48
बभूव परमो हर्ष: शतशृड्शनिवासिनाम् | तथा देवनिकायानां सेन्द्राणां च दिवौकसाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມປິຕິຍິນດີອັນສູງສຸດໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫມູ່ດວງດາບສີ (ລະສີ) ຜູ້ຢູ່ອາໄສທີ່ ສະຕະສຣິງຄະ; ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຫມູ່ກອງທັບເທວະດາໃນສະຫວັນ—ພ້ອມດ້ວຍພຣະອິນທຣະ—ຜູ້ພຳນັກໃນຟ້າ. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງປະກາດຈາກຟ້າອັນອັດສະຈັນ ພວກເຂົາກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ດັ່ງວ່າລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານໄດ້ຖືກຢືນຢັນອີກຄັ້ງ.
Verse 49
आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुल: स्वनः । उदतिष्ठन्महाघोष: पुष्पवृष्टिभिरावृत:,तदनन्तर आकाशमें फूलोंकी वर्षकि साथ देव-दुन्दुभियोंका तुमुल नाद बड़े जोरसे गूँज उठा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໃນຟ້າ ສຽງກອງດຸນດຸບີຂອງເທວະດາກໍເກີດຂຶ້ນຢ່າງອື້ອອຶງ. ສຽງໂຫ່ຮ້ອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດັງກັງວານ ໃນຂະນະທີ່ຟ້າຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຝົນດອກໄມ້—ເປັນນິມິດສະຫວັນອັນເປັນມົງຄຸນ ບອກເຖິງການອະນຸໂມທະນາ ແລະການສະເຫຼີມສະຫຼອງຕໍ່ເຫດການທີ່ກຳລັງຄ່ອຍໆເປີດເຜີຍ.
Verse 50
समवेत्य च देवानां गणा: पार्थमपूजयन् । काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथा । प्रजानां पतय: सर्वे सप्त चैव महर्षय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຫມູ່ເທວະດາໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາກໍໄດ້ສັນລະເສີນ ແລະຖວາຍການນົບນ້ອມແກ່ ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ). ບຸດຂອງກັດຣູ (ນາກາ), ບຸດຂອງວິນະຕາ (ກະຣຸດ), ຄົນດົນຕີສະຫວັນ (ຄັນທັຣວະ) ແລະນາງຟ້າ (ອັບສະຣາ), ບັນດາຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ (ປຣະຊາປະຕິ) ແລະມະຫາຣິສີເຈັດອົງ ກໍພາກັນມາຊຸມນຸມ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ວ່າ ພະລັງແລະຄຸນທຳຂອງອາຣຊຸນ ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບທົ່ວທັງຫມູ່ເທວະດາ ແລະຫມູ່ດາບສີ; ແລະຄວາມດີອັນຖືກທຳນອງຄວນຖືກປະກາດສັນລະເສີນຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະ.
Verse 51
भरद्वाज: कश्यपो गौतमश्न विश्वामित्रो जमदन्निर्वसिष्ठ: । यश्नोदितो भास्करे< भूत् प्रणष्टे सो>प्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣະດວາຊະ, ກາສຍະປະ, ໂກຕະມະ, ວິສວາມິຕຣະ, ຈະມະດັກນິ, ແລະ ວະສິດຖະ ກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນ. ແລະ ອະຕຣິ ດາບສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບ—ຜູ້ຖືກເລົ່າວ່າປາກົດເມື່ອຕາເວັນຕົກ ແລະແສງກາງວັນສູນຫາຍ—ກໍມາດ້ວຍ. ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາເທວະດາ ແລະດາບສີຜູ້ສູງສົ່ງ ຈຶ່ງຊຸມນຸມກັນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເພື່ອສັນລະເສີນ ແລະຖວາຍການນົບນ້ອມ; ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມດີອັນແທ້ຈິງ ຍ່ອມດຶງດູດການຍອມຮັບຈາກຜູ້ທຳດີ ແລະຈາກສະຫວັນພ້ອມກັນ.
Verse 52
मरीचिरद्;िराश्चैव पुलस्त्य: पुलह:ः क्रतुः । दक्ष: प्रजापतिश्रैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा,मरीचि और अंगिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु एवं प्रजापति दक्ष, गन्धर्व तथा अप्सराएँ भी आयीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຣີຈິ ແລະ ອັງກິຣະ, ພ້ອມທັງ ປຸລັດສະຕະ, ປຸລະຫະ, ແລະ ກຣະຕຸ; ອີກທັງ ດັກສະ ຜູ້ເປັນປຣະຊາປະຕິ—ພ້ອມດ້ວຍ ຄັນທັຣວະ ແລະ ອັບສະຣາ—ກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຊຸມນຸມຂອງດາບສີບູຮານ ແລະສັດສະຫວັນ, ບົດບອກວ່າເປັນວາລະອັນສັກສິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳມະ ແລະຖືກເຫັນພ້ອມອະນຸມັດໂດຍຜູ້ມີອຳນາດອັນນ່າເຄົາລົບ.
Verse 53
दिव्यमाल्याम्बरधरा: सर्वालंकारभूषिता: । उपगायन्ति बीभत्सुं नृत्यन्तेडप्सरसां गणा:
Vaiśampāyana said: Adorned with celestial garlands and garments, and embellished with every kind of ornament, the companies of Apsarases gathered there. They began to sing in praise of Bībhatsu (Arjuna) and to dance—an enchanting display that underscores how extraordinary merit and heroic discipline draw even divine admiration.
Verse 54
तथा महर्षयश्चापि जेपुस्तत्र समन््ततः । गन्धर्वें: सहित: श्रीमान् प्रागायत च तुम्बुरु:
Vaiśampāyana said: “Just so, the great seers too, standing all around there, began to recite auspicious mantras. And the illustrious Tumburu, accompanied by the Gandharvas, began to sing sweetly.” The scene underscores a dharmic atmosphere: sacred recitation and refined music are presented as consecrating the occasion and aligning the gathering with auspicious order rather than mere spectacle.
Verse 55
भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथा । गोपतिर्धतराष्ट्रश्न सूर्यवर्चास्तथाष्टम:
Vaiśampāyana said: “Bhīmasena and Ugrasena, Ūrṇāyu and the blameless Anagha; Gopati and Dhṛtarāṣṭra; Sūryavarcā as the eighth; then Yugapa, Tṛṇapa, Kārṣṇi, Nandi, and Citraratha; the thirteenth Śāliśirā and the fourteenth Parjanya; the fifteenth Kali and the sixteenth Nārada; Ṛtvā and Bṛhattvā, and Bṛhaka the great-minded; Karāla, the brahmacārin, and the renowned, virtuous Suvarṇa; Viśvāvasu and Bhūmanyu; Sucandra and Śaru; and the celebrated Hāhā and Hūhū, endowed with sweetness of song—O King, all these divine Gandharvas had arrived there.”
Verse 56
युगपस्तृणप: काष्णिनिन्दिश्षित्ररथस्तथा । त्रयोदश: शालिशिरा: पर्जन्यश्व चतुर्दश:
Vaiśampāyana said: Yugapa, Tṛṇapa, Kārṣṇi, Nandi, and Citraratha; Śāliśirā as the thirteenth and Parjanyaśva as the fourteenth; Bhīmasena and Ugrasena; Ūrṇāyu and Anagha; Gopati and Dhṛtarāṣṭra; and Sūryavarcā—along with others—came there. Again were named Yugapa, Tṛṇapa, Kārṣṇi, Nandi, and Citraratha; Śāliśirā as the thirteenth and Parjanyaśva as the fourteenth; Kali as the fifteenth and Nārada as the sixteenth; Ṛtvā, Bṛhattvā, Bṛhaka, and the great-minded Karāla; the brahmacārin, the renowned and virtuous Suvarṇa; Viśvāvasu and Bhūmanyu; Sucandra and Śaru; and the celebrated Hāhā and Hūhū, famed for the sweetness of their song. O King, all these divine Gandharvas arrived at that gathering.
Verse 57
कलि: पञठ्चदशश्लैव नारदक्षात्र षोडश: । ऋत्वा बृहत्त्वा बृहक: करालश्न महामना:
Vaiśaṃpāyana said: “Kali was the fifteenth, and Nārada—born in the Kṣatra line—was the sixteenth. Also present were Ṛtvā, Bṛhattvā, Bṛhaka, and the great-souled Karāla; Bhīmasena and Ugrasena; Ūrṇāyu and Anagha; Gopati and Dhṛtarāṣṭra; Sūryavarcā and Yugapa; Tṛṇapa, Kārṣṇi, Nandi, and Citraratha; Śāliśirā as the thirteenth and Parjanya as the fourteenth. Again were named Kali as the fifteenth and Nārada as the sixteenth, along with Ṛtvā, Bṛhattvā, Bṛhaka, and Karāla the great-souled; the famed Brahmacārin, the virtuous Suvarṇa; Viśvāvasu and Bhūmanyu; Sucandra and Śaru; and the widely renowned Hāhā and Hūhū, endowed with sweetness of song. O King, all these divine Gandharvas had assembled there.”
Verse 58
ब्रह्मचारी बहुगुण: सुवर्णश्रेति विश्वुतः । विश्वावसुर्भुगन्युश्व सुचन्द्रश्न शरुस्तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ! ທີ່ນັ້ນມີພວກຄັນທະວະເທວະຫຼາຍອົງເດີນທາງມາ—ພຣະຄັນທະວະ ພຣະຫມະຈາຣີ; ສຸວັນນະເສຣດຖີ ຜູ້ມີຄຸນທຳ ແລະໂດ່ງດັງ; ວິສະວາວະສຸ; ພູມັນຍຸ; ສຸຈັນທຣ; ສະຣຸ; ພີມະເສນ; ອຸກຣະເສນ; ອູນນາຍຸ; ອະນະຄະ; ໂຄປະຕິ; ທຣິຕະຣາດສະຕຣ; ສູຣະຍະວັຣຈາ; ແລະອື່ນໆຕາມລຳດັບ—ຢຸຄະປະ, ຕຣິນະປະ, ກາຣສະນິ, ນັນທິ, ຈິຕຣະຣະຖະ, ຊາລິຊິຣາ, ປັຣຈັນຍະ, ກະລິ, ນາຣະດະ, ຣິຕວາ, ບຣິຫັດຕວາ, ບຣິຫະກະ, ກະຣາລະຜູ້ໃຈໃຫຍ່, ແລະ ຮາຮາ ກັບ ຮູຮູ ຜູ້ໂດ່ງດັງ ມີສຽງຮ້ອງອ່ອນຫວານ. ດັ່ງນັ້ນ ນັກດົນຕີແຫ່ງສະຫວັນເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ໄດ້ຊຸມນຸມກັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 59
गीतमाधुर्यसम्पन्नौ विख्यातौ च हहाहुहू । इत्येते देवगन्धर्वा जग्मुस्तत्र नराधिप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຮາຮາ ແລະ ຮູຮູ ຄັນທະວະຜູ້ໂດ່ງດັງ ຜູ້ມີຄວາມອ່ອນຫວານໃນສຽງຮ້ອງ—ພ້ອມດ້ວຍຄັນທະວະເທວະອື່ນໆເຫຼົ່ານີ້—ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນ.
Verse 60
तथैवाप्सरसो हृष्टा: सर्वालंकारभूषिता: । ननृतुर्वे महाभागा जगुश्वायतलोचना:,इसी प्रकार समस्त आभूषणोंसे विभूषित बड़े-बड़े नेत्रोंवाली परम सौभाग्यशालिनी अप्सराएँ भी हर्षोल्लासमें भरकर वहाँ नृत्य करने लगीं
ຕໍ່ມາ ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພວກອັບສະຣາ—ຊື່ນບານ ແລະປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງອາພອນທຸກຢ່າງ—ໄດ້ເລີ່ມຟ້ອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ; ນາງຟ້າຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນ ດວງຕາຍາວງາມ ກໍຮ້ອງເພງດ້ວຍ.
Verse 61
अनूचानानवद्या च गुणमुख्या गुणावरा | अद्विका च तथा सोमा मिश्रकेशी त्वलम्बुषा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນຍັງມີ ອະນູຈານາ, ອະນະວັດຍາ, ຄຸນະມຸຂຍາ, ຄຸນະວະຣາ, ອັດວິກາ, ແລະ ໂສມາ; ແລະຍັງມີ ມິສຣະເກສີ ກັບ ອະລັມບຸສາ ອີກດ້ວຍ.
Verse 62
मरीचि: शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा । अम्बिका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “(ທີ່ນັ້ນມີ) ມະຣີຈິ, ສຸຈິກາ, ວິດຍຸດປັນນາ, ຕິໂລຕຕະມາ, ອັມບິກາ, ລັກສະນາ, ເກສະມາ, ເທວີ, ຣັມບາ, ແລະ ມະໂນຣະມາ.”
Verse 63
असिता च सुबाहुश्न सुप्रिया च वपुस्तथा । पुण्डरीका सुगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນມີ ອະສິຕາ, ສຸບາຫຸ, ສຸປຣິຍາ ແລະ ວະປຸ; ຍັງມີ ປຸນຑະຣີກາ, ສຸຄັນທາ, ສຸຣະສາ ແລະ ປຣະມາຖິນີ»។
Verse 64
काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र सड्घश: । मेनका सहजन्या च कर्णिका पुज्जिकस्थला
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນ ອັບສະຣາ ກາມຍາ ແລະ ຊາຣັດວະຕີ ໄດ້ຟ້ອນເປັນກຸ່ມໆ; ແລະຍັງມີ ເມນະກາ, ສະຫະຈັນຍາ, ກັນນິກາ, ແລະ ປຸນຊິກາສະຖະລາ»។
Verse 65
ऋतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि । उम्लोचेति च विख्याता प्रम्लोचेति च ता दश
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນພວກນາງມີ ຣຶຕຸສະຖະລາ, ຄຣຶຕາຈີ, ແລະ ວິສະວາຈີ; ພ້ອມທັງ ປູຣະວະຈິດຕີ. ຍັງມີຜູ້ມີຊື່ສຽງ ອຸມໂລຈາ ແລະ ປຣະມໂລຈາ—ດັ່ງນັ້ນ ອັບສະຣາສິບນາງຖືກເອີ້ນນາມໄວ້»។
Verse 66
उनके नाम इस प्रकार हैं--अनूचाना और अनवसद्या
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນາມຂອງອັບສະຣາທັງຫຼາຍແມ່ນດັ່ງນີ້—ອະນູຈານາ ແລະ ອະນະວະສັດຍາ, ຄຸນະມຸກຍາ ແລະ ຄຸນາວະຣາ, ອັດຣິກາ ແລະ ໂສມາ, ມິສຣະເກສີ ແລະ ອະລັມບຸສາ; ມະຣີຈີ ແລະ ສຸຈິກາ, ວິດຍຸດປະຣະນາ ແລະ ຕິໂລດຕະມາ; ອັມບິກາ, ລັກສະນາ, ກເສມາ, ເທວີ, ຣັມພາ, ມະໂນຣະມາ; ອະສິຕາ ແລະ ສຸບາຫຸ, ສຸປຣິຍາ ແລະ ວະປຸ; ປຸນຑະຣີກາ ແລະ ສຸຄັນທາ, ສຸຣະສາ ແລະ ປຣະມາຖິນີ, ກາມຍາ ແລະ ຊາຣັດວະຕີ ແລະອື່ນໆອີກຫຼາຍ. ພວກນາງຊຸມນຸມເປັນກອງໆ ແລ້ວເລີ່ມຟ້ອນເປັນກຸ່ມ. ໃນພວກນັ້ນ ສິບນາງທີ່ໂດດເດັ່ນມີຊື່ສຽງ—ເມນະກາ, ສະຫະຈັນຍາ, ກັນນິກາ, ປຸນຊິກາສະຖະລາ, ຣຶຕຸສະຖະລາ, ຄຣຶຕາຈີ, ວິສະວາຈີ, ປູຣະວະຈິດຕີ, ອຸມໂລຈາ ແລະ ປຣະມໂລຈາ. ແລະເປັນອົງທີ 11 ໃນຫມູ່ອັບສະຣາຫຼັກໆນັ້ນ ຄື ອຸຣະວະຊີ; ນາງງາມຕາໃຫຍ່ທັງຫຼາຍໄດ້ຂັບຮ້ອງຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ຕໍ່ມາ ອາທິຕຍະ 12 ອົງ—ທາຕຣຶ, ອາຣຍະມັນ, ມິຕຣະ, ວະຣຸນະ, ອັມສະ, ພະຄະ, ອິນທຣະ, ວິວັສວານ, ປູສັນ, ຕະວັສຕຣຶ, ສະວິຕຣຶ, ປະຣະຈັນຍະ ແລະ ວິສນຸ—ໄດ້ຢືນຢູ່ເທິງຟ້າ ເພື່ອສັນລະເສີນພຣະກຽດຂອງບຸດແຫ່ງປານຑຸ (ອາຣຈຸນ)»។
Verse 67
इन्द्रो विवस्वान् पूषा च त्वष्टा च सविता तथा । पर्जन्यश्वैव विष्णुश्व॒ आदित्या द्वादश स्मृता: । महिमान॑ पाण्डवस्य वर्धयन्तो>म्बरे स्थिता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ອິນທຣະ, ວິວັສວານ (ພຣະອາທິດ), ປູສັນ, ຕະວັສຕຣຶ, ແລະ ສະວິຕຣຶ; ພ້ອມທັງ ປະຣະຈັນຍະ ແລະ ວິສນຸ—ເຫຼົ່ານີ້ຖືກຈື່ຈຳວ່າເປັນ ອາທິຕຍະ 12 ອົງ. ພວກເຂົາຢືນຢູ່ເທິງຟ້າ ເພື່ອເພີ່ມພຣະກຽດຂອງປານຑະວະ (ອາຣຈຸນ)»។
Verse 68
मृगव्याधश्च सर्पश्न निर्क्रतिश्न महायशा: । अजैकपादहिर्बुध्न्य: पिनाकी च परंतप
ມຶກວະຍາດ ແລະ ສັບພະຊະນ, ນິຣກຣະຕິ ຜູ້ມີກຽດຍິ່ງ; ອະໄຈກະປາດ, ອະຫິຣບຸດນະຍ, ແລະ ປິນາກີ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ—ໂອ ມະຫາຣາຊາ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ! ຣຸດຣະທັງສິບເອັດນັ້ນ ກໍມາຢືນຢູ່ເທິງຟ້າ ໃນທີ່ນັ້ນເຊັ່ນກັນ.
Verse 69
दहनो<थेश्व॒रशक्षेव कपाली च विशाम्पते । स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रास्तत्रावतस्थिरे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ! ດະຫະນ ແລະ ອີສະວະຣະ, ກະປາລີ, ສະຖານຸ, ແລະ ພະຜູ້ຈະເລີນ ພະຄະ—ຣຸດຣະເຫຼົ່ານີ້ກໍມາຮອດ ແລະ ຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນ»។
Verse 70
अश्विनौ वसवश्चाष्टी मरुतश्न॒ महाबला: । विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन् परित: स्थिता:,दोनों अश्विनीकुमार तथा आठों वसु, महाबली मरुद्गण एवं विश्वेदेवणण तथा साध्यगण वहाँ सब ओर विद्यमान थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອັດສະວິນທັງສອງ, ວະສຸທັງແປດ, ຝູງມະຣຸດອັນມີພະລັງຍິ່ງ, ແລະ ວິສະເວເທວະ ກັບ ສາດຫະຍະ ກໍຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຢືນລ້ອມຢູ່ທຸກດ້ານ.
Verse 71
कर्कोटको<थ सर्पश्च वासुकिश्न भुजड्रम: । कश्यपश्चाथ कुण्डश्न तक्षकश्न महोरग:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນມີ ກະຣະໂກຕະກະ, ແລະ ງູ ວາສຸກິ, ນາຄະ ກັດສະຍະປະ, ກຸນຑະ, ແລະ ຕັກສະກະ ງູໃຫຍ່»។
Verse 72
आयसयुस्तपसा युक्ता महाक्रोधा महाबला: । एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມີອາຍຸຍືນ ແລະ ປະກອບດ້ວຍຕະປະ; ເດືອດດານດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະ ມີພະລັງຍິ່ງ—ນາຄະເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ອື່ນໆອີກຫຼາຍ ກໍຢືນຊຸມນຸມຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 73
तार्कष्यक्षारिष्टनेमि श्व॒ गरुडश्षासितध्वज: । अरुणश्षारुणिश्लैव वैनतेया व्यवस्थिता:,ताक्ष्य और अरिष्टनेमि, गरुड एवं असितध्वज, अरुण तथा आरुणि--विनताके ये पुत्र भी उस उत्सवमें उपस्थित थे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕາຣກສະຍະ ແລະ ອະຣິດຕະເນມິ, ກະຣຸດະຜູ້ມີທຸງສີຄ່ຳ, ພ້ອມທັງ ອະຣຸນ ແລະ ອາຣຸນິ—ບຸດຂອງ ວິນະຕາ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍໄດ້ມາຮ່ວມ ແລະ ຢືນປະຈຳຕຳແໜ່ງຢ່າງຖືກລະບຽບ ໃນງານມະຫາມົນຄົດນັ້ນ.
Verse 74
तांश्व देवगणान् सर्वास्तप:सिद्धा महर्षय: । विमानगिर्यग्रगतान् ददृशुर्नेतरे जना:,वे सब देवगण विमान और पर्वतके शिखरपर खड़े थे। उन्हें तप:सिद्ध महर्षि ही देख पाते थे, दूसरे लोग नहीं
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຝູງເທວະທັງຫຼາຍນັ້ນ ຢືນຢູ່ແຖວໜ້າ ເທິງວິມານລອຍຟ້າ ແລະ ເທິງຍອດພູ. ມີແຕ່ມະຫາລິສີຜູ້ສຳເລັດດ້ວຍຕະປະເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເຫັນໄດ້; ຄົນທົ່ວໄປບໍ່ອາດເຫັນ.
Verse 75
तद् दृष्टवा महदाश्चर्य विस्मिता मुनिसत्तमा: । अधिकां सम ततो वृत्तिमवर्तन् पाण्डवान् प्रति
ເມື່ອເຫັນອັດສະຈັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ບັນດາມຸນີຜູ້ປະເສີດກໍຕົກຕະລຶງດ້ວຍຄວາມພິສົດ. ນັບແຕ່ນັ້ນມາ ຈິດໃຈຂອງພວກເຂົາຕໍ່ປານດະວະ ຍິ່ງເປັນມິດ—ເພີ່ມພູນທັງຄວາມຮັກ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 76
पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशा: । वक्तुमैच्छद् धर्मपत्नीं कुन्ती त्वेममथाब्रवीत्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາປານດຸຜູ້ມີກຽດສັກສີ ຖືກຄວາມປາຖະໜາຢາກໄດ້ບຸດດຶງໃຈອີກຄັ້ງ ແລະ ປາດຖະໜາຈະເວົ້າຕໍ່ກັບພຣະມະເຫສີຜູ້ຖືທຳ ຄຸນຕີ. ແຕ່ຄຸນຕີໄດ້ຫ້າມໄວ້ ແລະ ກ່າວວ່າ—
Verse 77
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ອາຣຍະບຸດ! ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມຄັບຂັນ ຄຳສອນໃນຊາສະຕຣາກໍບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ມີການໃຫ້ກຳເນີດລູກຄົນທີສີ່ເກີນກວ່າຂອບເຂດທີ່ກຳນົດ. ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າຍິງໃດປາຖະໜາລູກເກີນຂອບເຂດນັ້ນ ນາງຈະຖືກເອີ້ນວ່າ ‘svairiṇī’—ຜູ້ປະພຶດຕາມໃຈຕົນເອງໂດຍບໍ່ຢູ່ໃນການຄວບຄຸມ; ແລະເມື່ອມີລູກຄົນທີຫ້າ ນາງຈະຖືກນັບວ່າ ‘bandhakī’—ຍິງຜູ້ເສຍຊື່ສຽງ»។
Verse 78
स त्वं विद्वन् धर्ममिममधिगम्य कथं नु माम् । अपत्यार्थ समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे
“ເຈົ້າເປັນຜູ້ຮູ້ ແລະເຂົ້າໃຈທຳມະນີ້ແລ້ວ—ແຕ່ເປັນຫຍັງບັດນີ້ຈຶ່ງເວົ້າກັບຂ້ອຍຄືຄົນປະມາດ? ເມື່ອເຈົ້າລະທິ້ງເສັ້ນທາງແຫ່ງທຳມະແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຍັງມາຊັກຊວນຂ້ອຍໃຫ້ມີລູກອີກ?”
Verse 96
यशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वित: । “यह श्रेष्ठ पुरुष धर्मात्माओंमें अग्रगण्य होगा और इस पृथ्वीपर पराक्रमी एवं सत्यवादी राजा होगा। पाण्डुका यह प्रथम पुत्र 'युधिष्ठिर' नामसे विख्यात हो तीनों लोकोंमें प्रसिद्धि एवं ख्याति प्राप्त करेगा; यह यशस्वी
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: “ຜູ້ນັ້ນຈະພ້ອມດ້ວຍຊື່ສຽງ ແລະລັດສະໝີ ພ້ອມທັງຄວາມປະພຶດທີ່ຊອບທຳ; ຈະເປັນຜູ້ເດັ່ນທີ່ສຸດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືທຳມະ. ໃນແຜ່ນດິນນີ້ ຈະເປັນກະສັດກ້າຫານ ແລະເວົ້າຄວາມຈິງ. ເປັນບຸດຄົນທຳອິດຂອງປານດຸ ມີນາມວ່າ ຢຸດທິສະຖິຣ ຈະໄດ້ຮັບຊື່ສຽງກວ້າງໄກໃນສາມໂລກ—ໂດດເດັ່ນດ້ວຍກຽດສັກສີ ລັດສະໝີ ແລະຄຸນທຳອັນໝັ້ນຄົງ.”
Verse 121
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें कुन्तीको पुत्रोत्पत्तिके लिये आदेशविषयक एक सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ່ 121 ໃນພາກສຳບະວະ ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ ແຫ່ງມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ—ວ່າດ້ວຍຄຳສັ່ງທີ່ມອບແກ່ກຸນຕີ ໃຫ້ກ່ຽວກັບການມີບຸດ; ເປັນຕອນທີ່ວາງກອບເລື່ອງສາຍເລືອດ ໜ້າທີ່ ແລະແຮງກົດດັນທາງຈັນຍາທີ່ຕົກຢູ່ເທິງສະຕຣີຊັ້ນກະສັດໃນການສືບຕໍ່ລາຊະວົງ.
Verse 122
(पाण्डुरुवाच एवमेतद् धर्मशास्त्रं यथा वदसि तत् तथा ।) पाण्डुने कहा--प्रिये! वास्तवमें धर्मशास्त्रका ऐसा ही मत है। तुम जो कुछ कहती हो
ປານດຸກ່າວວ່າ: “ແມ່ນແທ້—ນີ້ແມ່ນຄຳສອນໃນທຳມະສາດ ຕາມທີ່ເຈົ້າເວົ້າ. ສິ່ງທີ່ເຈົ້າກ່າວນັ້ນ ຖືກຕ້ອງ.”
Verse 273
त॑ तु कालेन महता वासव: प्रत्यपद्यत । और भारत! वे महाबाहु धर्मात्मा पाण्डु स्वयं देवताओंके ईश्वर इन्द्रदेवकी आराधना करनेके लिये चित्तवृत्तियोंको अत्यन्त एकाग्र करके एक पैरसे खड़े हो सूर्यके साथ-साथ उग्र तप करने लगे अर्थात् सूर्योदय होनेके समय एक पैरसे खड़े होते और सूर्यास्ततक उसी रूपमें खड़े रहते। इस तरह दीर्घकाल व्यतीत हो जानेपर इन्द्रदेव उनपर प्रसन्न हो उनके समीप आये और इस प्रकार बोले--
ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປດົນນານ ວາສະວະ (ອິນທຣະ) ກໍເກີດຄວາມເມດຕາພໍໃຈຕໍ່ລາວ. ໂອ ພາຣະຕະ! ປານດຸ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ແລະມີຈິດໃຈຖືທຳມະ ໄດ້ຮວບຮວມຈິດໃຫ້ເປັນໜຶ່ງຢ່າງແນ່ນອນ ແລ້ວຢືນດ້ວຍຂາຂ້າງດຽວ ບຳເນັດຕະປະສະຢາອັນຮຸນແຮງຄຽງຄູ່ກັບດວງອາທິດ: ເມື່ອຕາເວັນຂຶ້ນ ລາວກໍຢືນຂາຂ້າງດຽວ ແລະຢືນຢູ່ຢ່າງນັ້ນຈົນຕາເວັນຕົກ. ເມື່ອວິໄນນີ້ດຳເນີນມາດົນນານ ອິນທຣະຜູ້ພໍໃຈກໍເຂົ້າມາໃກ້ ແລະກ່າວດັ່ງນີ້—
Verse 293
सुतं ते5ग्रयं प्रदास्पामि सर्वामित्रविनाशनम् | वह ब्राह्मणों
ສັກຣະກ່າວວ່າ: «ເຮົາຈະປະທານບຸດຜູ້ປະເສີດໃຫ້ເຈົ້າ—ຜູ້ຈະທຳລາຍສັດຕູທັງປວງ. ລາວຈະສຳເລັດຄວາມປາຖະໜາອັນພຶງປາດຂອງພຣາຫມັນ, ງົວ, ແລະມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ; ລາວຈະນຳຄວາມໂສກໃຫ້ສັດຕູ ແລະນຳຄວາມຍິນດີໃຫ້ຍາດພີ່ນ້ອງທັງປວງ».
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sankat around educational access and obligation: Ekalavya’s demonstrated excellence conflicts with institutional refusal, while guru-dakṣiṇā is used to enforce a hierarchy of capability and preserve a promised preeminence.
Excellence is shown as a product of abhyāsa and ekāgratā, yet the epic simultaneously emphasizes that power and knowledge operate within social contracts; disciplined skill must be paired with restraint and ethically governed transmission.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter offers meta-commentary through Droṇa’s reiterated assurance that no archer will equal Arjuna and through the explicit injunction restricting Brahmaśiro-astra use—framing mastery as inseparable from responsibility.