Shloka 11
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
प्राहु: क्षत्रे बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (अश्वमेध: क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिश्श्रेष्ठो दिवाकर: । ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो बलश्रेष्ठस्तु मारुत: ।।
vaiśampāyana uvāca |
prāhuḥ kṣatre balajyeṣṭhaṃ balajyeṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu |
(aśvamedhaḥ kratuśreṣṭho jyotiśśreṣṭho divākaraḥ |
brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭho balaśreṣṭhas tu mārutaḥ ||
mārutaṃ marutāṃ śreṣṭhaṃ sarvaprāṇibhir īḍitam |
āvāhaya tvaṃ niyamāt putrārthaṃ varavarṇini ||
sa no yaṃ dāsyati sutaṃ sa prāṇabalavān nṛṣu |)
atas tathokta bhartrā tu vāyum evājuhāva sā |
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວົງວານນັກຮົບ ພະລັງກຳລັງແມ່ນຖືກຖືວ່າເປັນຄຸນຄ່າສູງສຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກບຸດຜູ້ເປັນເລີດໃນກຳລັງ. ເຊັ່ນດຽວກັບອັສວະເມດະເປັນຍັນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, ພະອາທິດເປັນປະທານໃນບັນດາແສງສະຫວ່າງ, ແລະພຣາຫມະນະເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາມະນຸດ, ພະວາຍຸກໍເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນພະລັງກຳລັງ. ໂອ ນາງຜູ້ຜິວພັນງາມ, ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການຮັກສາວິໄນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈົ່ງເຊີນພະວາຍຸ—ເທວະຜູ້ປະເສີດທີ່ສັດທັງປວງສັນລະເສີນ—ເພື່ອຂໍບຸດ. ບຸດທີ່ພະອົງປະທານໃຫ້ພວກເຮົາ ຈະເປັນເລີດໃນບັນດາມະນຸດ ດ້ວຍພະລັງຊີວິດ ແລະກຳລັງກາຍ» ເມື່ອຖືກສາມີກ່າວດັ່ງນັ້ນ ຄຸນຕີຈຶ່ງເຊີນພະວາຍຸແຕ່ພຽງອົງດຽວ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames a Kṣatriya ethic: for rulers and warriors, strength and vital energy are prized as enabling protection and duty. It also emphasizes niyama—disciplined, rule-bound ritual conduct—showing that desired ends (a powerful heir) should be pursued through lawful, regulated means rather than impulse.
Kuntī’s husband advises her to invoke the deity who embodies supreme strength—Vāyu—so that the son granted will be exceptionally powerful. Following this counsel, Kuntī performs the proper invocation of Vāyu, setting the stage for the birth of a mighty son (Bhīma).