तपसो महिमा (The Greatness and Typology of Tapas)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ तत्प्राप्तिं वद सत्तम । यद्गत्वा न निवर्तंते शिवभक्तियुता नराः

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸನತ್ಕುಮಾರ, ಹೇ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಆ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳು; ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಶಿವಭಕ್ತಿಯುತರಾದ ನರರು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । पराशरसुत व्यास शृणु प्रीत्या शुभां गतिम् । व्रतं हि शुद्धभक्तानां तथा शुद्धं तपस्विनाम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪರಾಶರಸುತ ವ್ಯಾಸಾ! ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ಕೇಳು. ಈ ವ್ರತವು ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರಿಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೋ ಪವಿತ್ರವೇ.

Verse 3

ये शिवं शुद्धकर्माणस्सुशुद्धतपसान्विताः । समर्चयन्ति तं नित्यं वन्द्यास्ते सर्वथान्वहम्

ಶುದ್ಧಾಚಾರಿಗಳಾಗಿ, ಪರಮಶುದ್ಧ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ನಿತ್ಯ ಭಕ್ತಿ-ಗೌರವಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಸಮರ್ಚಿಸುವವರು ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವಕಾಲವೂ ವಂದನೀಯರು.

Verse 4

नातप्ततपसो यांति शिवलोकमनामयम् । शिवानुग्रहसद्धेतुस्तप एव महामुने

ತಪಸ್ಸು ಮಾಡದವರು ನಿರಾಮಯವಾದ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯರು. ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಶಿವಾನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸತ್ಯವೂ ನಿಶ್ಚಿತವೂ ಆದ ಕಾರಣ ತಪಸ್ಸೇ.

Verse 5

तपसा दिवि मोदन्ते प्रत्यक्षं देवतागणाः । ऋषयो मुनयश्चैव सत्यं जानीह मद्वचः

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 6

सुदुर्द्धरं दुरासाध्यं सुधुरं दुरतिक्रमम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्

ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಧರ, ದುರಾಸಾಧ್ಯ, ಭಾರವಾದ ಮತ್ತು ದುರತಿಕ್ರಮವಾದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾಧ್ಯ; ಏಕೆಂದರೆ ತಪಸ್ಸೇ ದುರ್ಜೇಯ ಶಕ್ತಿ.

Verse 7

सुस्थितस्तपसि ब्रह्मा नित्यं विष्णुर्हरस्तथा । देवा देव्योऽखिलाः प्राप्तास्तपसा दुर्लभं फलम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ವಿಷ್ಣುವೂ ಹರನೂ (ಶಿವನೂ) ನಿತ್ಯ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೇವ-ದೇವಿಯರು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದುರ್ಲಭ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 8

येन येन हि भावेन स्थित्वा यत्क्रियते तपः । ततस्संप्राप्यतेऽसौ तैरिह लोके न संशयः

ಯಾವ ಯಾವ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಯಾವ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।

Verse 9

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं त्रिविधं स्मृतम् । विज्ञेयं हि तपो व्यास सर्वसाधनसाधनम्

ತಪಸ್ಸು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ—ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ವ್ಯಾಸ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳಿಗೂ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ।

Verse 10

सात्त्विकं दैवतानां हि यतीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । राजसं दानवानां हि मनुष्याणां तथैव च । तामसं राक्षसानां हि नराणां क्रूरकर्मणाम्

ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ವೀರ್ಯಸಂಯಮ ಹೊಂದಿರುವ ಯತಿಗಳದ್ದೂ. ದಾನವರ ಸ್ವಭಾವ ರಾಜಸ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರದ್ದೂ ಹಾಗೆಯೇ. ರಾಕ್ಷಸರ ಸ್ವಭಾವ ತಾಮಸ; ಕ್ರೂರಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ನರರದ್ದೂ ಅದೇ.

Verse 11

त्रिविधं तत्फलं प्रोक्तं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । जपो ध्यानं तु देवानामर्चनं भक्तितश्शुभम्

ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಮುನಿಗಳು ಇದರ ಫಲವನ್ನು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಿದರು—ಮಂತ್ರಜಪ, ದೇವಧ್ಯಾನ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುವ ಶುಭ ದೇವಾರ್ಚನೆ (ಪೂಜೆ).

Verse 12

सात्त्विकं तद्धि निर्दिष्टमशेषफलसाधकम् । इह लोके परे चैव मनोभिप्रेतसाधनम्

ಅದೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಫಲಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರೇತವಾದುದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 13

कामनाफलमुद्दिश्य राजसं तप उच्यते । निजदेहं सुसंपीड्य देहशोषकदुस्सहैः

ಕಾಮ್ಯ ಫಲವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸನ್ನು ‘ರಾಜಸ’ ತಪಸ್ಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಅಸಹ್ಯ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ತಪಸ್ಸು ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 14

तपस्तामसमुद्दिष्टं मनोभिप्रेतसाधनम्

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸನ್ನು ‘ತಾಮಸ’ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 15

उत्तमं सात्त्विकं विद्याद्धर्मबुद्धिश्च निश्चला । स्नानं पूजा जपो होमः शुद्धशौचमहिंसनम्

ಉತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ತಿಳಿ—ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ ಅಚಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ, ಜಪ, ಹೋಮ, ಶುದ್ಧ ಶೌಚ‑ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆ।

Verse 16

व्रतोपवासचर्या च मौनमिन्द्रियनिग्रहः । धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दानं क्षांतिर्दमो दया

ವ್ರತ‑ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚರ್ಯೆ, ಮೌನ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ; ಧೈರ್ಯಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ರೋಧ; ದಾನ, ಕ್ಷಮೆ, ದಮ ಮತ್ತು ದಯೆ।

Verse 17

वापीकूपतडागादेः प्रसादस्य च कल्पना । कृच्छ्रं चांद्रायणं यज्ञस्सुतीर्थान्याश्रमाः पुनः

ವಾಪಿ‑ಕೂಪ‑ತಡಾಗಾದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ/ಮಂದಿರಾದಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಕೃಚ್ಛ್ರ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತಗಳು, ಯಜ್ಞ; ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಸುತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು।

Verse 18

धर्मस्थानानि चैतानि सुखदानि मनीषिणाम् । सुधर्मः परमो व्यासः शिवभक्तेश्च कारणम्

ಇವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವು. ಓ ವ್ಯಾಸ! ಸುಧರ್ಮ (ಸತ್ಆಚರಣೆ) ಪರಮ; ಅದು ಶಿವಭಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 19

संक्रातिविषुवद्योगो नादमुक्ते नियुज्यताम् । ध्यानं त्रिकालिकं ज्योतिरुन्मनीभावधारणा

ಸಂಕ್ರಾಂತಿ-ವಿಷುವಗಳ ಯೋಗವನ್ನು ನಾದಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ತ್ರಿಕಾಲ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು—ಅಂತರಜ್ಯೋತಿಯ ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಉನ್ಮನೀಭಾವದ ಸ್ಥಿರ ಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ.

Verse 20

रेचकः पूरकः कुम्भः प्राणायामस्त्रिधा स्मृतः । नाडीसंचारविज्ञानं प्रत्याहारनिरोधनम्

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ರೇಚಕ, ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಕುಂಭಕ. ಜೊತೆಗೆ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಸಂಚಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ-ನಿರೋಧಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.

Verse 21

तुरीयं तदधो बुद्धिरणिमाद्यष्टसंयुतम् । पूर्वोत्तमं समुद्दिष्टं परज्ञानप्रसाधनम्

ಆ ತುರೀಯದ ಅಧೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಿದೆ; ಅದು ಅಣಿಮಾದಿ ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಅಂತಸ್ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಪರಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಗೆ ಉಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

काष्ठावस्था मृतावस्था हरितावेति कीर्तिताः । नानोपलब्धयो ह्येतास्सर्वपापप्रणाशनाः

ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಕಾಷ್ಠಾವಸ್ಥೆ’, ‘ಮೃತಾವಸ್ಥೆ’, ‘ಹರಿತಾವಸ್ಥೆ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿ ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವು.

Verse 23

नारी शय्या तथा पानं वस्त्रधूपविलेपनम् । ताम्बूलभक्षणं पंच राजैश्वर्य्यविभूतयः

ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ, ಶಯ್ಯೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ಲೇಪನ, ಹಾಗೂ ತಾಂಬೂಲ ಭಕ್ಷಣ—ಇವು ಐದು ರಾಜೈಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಲೋಕ ವೈಭವದ ಭೋಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 24

हेमभारस्तथा ताम्रं गृहाश्च रत्नधेनवः । पांडित्यं वेदशास्त्राणां गीतनृत्यविभूषणम्

ಅವನು ಚಿನ್ನದ ಭಾರಗಳನ್ನೂ ತಾಮ್ರವನ್ನೂ, ಮನೆಗಳನ್ನೂ ರತ್ನಸಮಾನ ಕಾಮಧೇನು ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದನು; ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನೂ, ಗೀತ-ನೃತ್ಯಸಿದ್ಧಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು.

Verse 25

शंखवीणामृदंगाश्च गजेन्द्रश्छत्रचामरे । भोगरूपाणि चैतानि एभिश्शक्तोऽनुरज्यते

ಶಂಖ, ವೀಣೆ, ಮೃದಂಗ; ಗಜೇಂದ್ರ, ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಮರ—ಇವೆಲ್ಲ ಭೋಗರೂಪಗಳು. ಇವುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ ಜೀವನು ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಕಾಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

आदर्शवन्मुनेस्नेहैस्तिलवत्स निपीड्यते । अरं गच्छेति चाप्येनं कुरुते ज्ञानमोहितः

ಜ್ಞಾನಮೋಹಿತನಾಗಿ ಮುನಿ ಸ್ನೇಹವಶದಿಂದ ಕರುವನ್ನು ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಒತ್ತಿ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ಕನ್ನಡಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹಿಡಿದಂತೆ—ನಂತರ “ಸಾಕು, ಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಗೊಂದಲಿತ ವಿವೇಕದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

जानन्नपीह संसारे भ्रमते घटियंत्रवत् । सर्वयोनिषु दुःखार्तस्स्थावरेषु चरेषु च

ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವನು ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಘಟಿಯಂತ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಥಾವರ-ಚರ ಎಲ್ಲ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

एवं योनिषु सर्वासु प्रतिक्रम्य भ्रमेण त । कालांतरवशाद्याति मानुष्यमतिदुर्लभम्

ಹೀಗೆ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರುಮರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲಾಂತರದ ವಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅತಿದುರ್ಳಭ ಮಾನವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

व्युत्क्रमेणापि मानुष्यं प्राप्यते पुण्यगौरवात् । विचित्रा गतयः प्रोक्ताः कर्मणां गुरुलाघवात्

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮದಿಂದಲೂ ಪುಣ್ಯದ ಗೌರವಭಾರದಿಂದ ಮಾನವತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮಗಳ ಗುರುತ್ವ-ಲಘುತ್ವದಂತೆ ಜೀವಿಗಳ ಗತಿಗಳು ವಿಚಿತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 30

मानुष्यं च समासाद्य स्वर्गमोक्षप्रसाधनम् । नाचरत्यात्मनः श्रेयस्स मृतश्शोचते चिरम्

ಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಧನವಾದ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡದವನು, ಮರಣಾನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 31

देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यं चाति दुर्लभं । तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा

ದೇವಾಸುರರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾನವಜನ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು।

Verse 32

स्वर्गापवर्गलाभाय यदि नास्ति समुद्यमः । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं वृथा तज्जन्म कीर्तितम्

ಸ್ವರ್ಗಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಮೋಕ್ಷಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ದುರ್ಲಭ ಮಾನವಜನ್ಮ ದೊರೆತರೂ ಆ ಜೀವನ ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 33

सर्वस्य मूलं मानुष्यं चतुर्वर्गस्य कीर्तितम् । संप्राप्य धर्मतो व्यास तद्यत्तादनुपालयेत्

ಓ ವ್ಯಾಸ! ಮಾನವಜನ್ಮವೇ ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲವೆಂದು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಚತುರ್ವರ್ಗದ ಆಧಾರವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಡೆದವನು, ಆ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

Verse 34

धर्ममूलं हि मानुष्यं लब्ध्वा सर्वार्थसाधकम् । यदि लाभाय यत्नः स्यान्मूलं रक्षेत्स्वयं ततः

ಧರ್ಮವೇ ಮೂಲವಾದ, ಎಲ್ಲ ಸಾರ್ಥಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲ ಮಾನವಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವುದಾದರೆ, ಮೊದಲು ಆ ಮೂಲವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಾನೇ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 35

मानुष्येऽपि च विप्रत्वं यः प्राप्य खलु दुर्लभम् । नाचरत्यात्मनः श्रेयः कोऽन्यस्तस्मादचेतनः

ಮಾನವಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೂಡ ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡದವನು—ಅವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಚೇತನ ಇನ್ನಾರು?

Verse 36

द्वीपानामेव सर्वेषां कर्मभूमिरियमुच्यते । इतस्स्वर्गश्च मोक्षश्च प्राप्यते समुपार्जितः

ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನೇ ಕರ್ಮಭೂಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಪುಣ್ಯೋಪಾರ್ಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವರ್ಗವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಂಪಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 37

देशेऽस्मिन्भारते वर्षे प्राप्य मानुष्यमध्रुवम् । न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा खलु वंचितः

ಈ ಭಾರತವರ್ಷದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನಿತ್ಯ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೂಡ ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸದವನು, ಅವನ ಆತ್ಮ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 38

कर्मभूमिरियं विप्र फलभूमिरसौ स्मृता । इह यत्क्रियते कर्म स्वर्गे तदनुभुज्यते

ಹೇ ವಿಪ್ರನೇ! ಈ ಲೋಕವು ಕರ್ಮಭೂಮಿ, ಆ (ಸ್ವರ್ಗ) ಫಲಭೂಮಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 39

यावत्स्वास्थ्यं शरीरस्य तावद्धर्मं समाचरेत् । अस्वस्थश्चोदितोऽप्यन्यैर्न किंचित्कर्तुमुत्सहेत्

ದೇಹವು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾದಾಗ, ಇತರರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಾರದು।

Verse 40

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं यो न प्रसाधयेत् । ध्रुवं तस्य परिभ्रष्टमध्रुवं नष्टमेव च

ಈ ಅನಿತ್ಯ ದೇಹದಿಂದ ಧ್ರುವವಾದ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸದವನಿಗೆ, ಧ್ರುವವೂ ಕೈ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ; ಅನಿತ್ಯವೂ ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 41

आयुषः खंडखंडानि निपतंति तदग्रतः । अहोरात्रोपदेशेन किमर्थं नावबुध्यते

ಆಯುಷ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡುಗಳು ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಏಕೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 42

यदा न ज्ञायते मृत्युः कदा कस्य भविष्यति । आकस्मिके हि मरणे धृतिं विंदति कस्तथा

ಮರಣವು ಯಾವಾಗ ಯಾರಿಗೆ ಬರುವುದು ತಿಳಿಯದಿರುವಾಗ, ಅಕಸ್ಮಿಕ ಮರಣ ಬಂದರೆ ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಮನೋಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು?

Verse 43

परित्यज्य यदा सर्वमेकाकी यास्यति ध्रुवम् । न ददाति कदा कस्मात्पाथेयार्थमिदं धनम्

ಯಾವಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬನೇ ಹೊರಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಈ ಧನವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ—ಪ್ರಯಾಣದ ಪಾಥೇಯವಾಗಿಯಾದರೂ—ಏಕೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 44

गृहीतदानपाथेयः सुखं याति यमालयम् । अन्यथा क्लिश्यते जंतुः पाथेयरहिते पथि

ದಾನರೂಪ ಪಾಥೇಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವನು ಸುಖವಾಗಿ ಯಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪಾಥೇಯವಿಲ್ಲದ ಪಥಿಕನಂತೆ ಜೀವನು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಡುವನು।

Verse 45

येषां कालेय पुण्यानि परिपूर्णानि सर्वतः । गच्छतां स्वर्गदेशं हि तेषां लाभः पदेपदे

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಪುಣ್ಯವಿರುವವರು ಸ್ವರ್ಗದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಶುಭಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 46

इति ज्ञात्वा नरः पुण्यं कुर्यात्पापं विवर्जयेत् । पुण्येन याति देवत्वमपुण्यो नरकं व्रजेत्

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಪಾಪವನ್ನು ವಜ್ರಿಸಬೇಕು. ಪುಣ್ಯದಿಂದ ದೇವತ್ವ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

ये मनागपि देवेशं प्रपन्नाश्शरणं शिवम् । तेऽपि घोरं न पश्यंति यमं न नरकं तथा

ಯಾರು ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರವಾದರೂ ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಘೋರ ಯಮನನ್ನೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ನರಕವನ್ನೂ ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 48

किंतु पापैर्महामोहैः किंचित्काले शिवाज्ञया । वसंति तत्र मानुष्यास्ततो यांति शिवास्पदम्

ಆದರೆ ಪಾಪಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಮೋಹದಿಂದ ಕೆಲ ಮಾನವರು ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಶಿವನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 49

ये पुनस्सर्वभावेन प्रतिपन्ना महेश्वरम् । न ते लिम्पंति पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

ಆದರೆ ಯಾರು ಸರ್ವಭಾವದಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶರಣಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಪಾಪದಿಂದ ಲೇಪಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ನೀರಿನಿಂದ ತೋಯದ ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ।

Verse 50

उक्तं शिवेति यैर्नाम तथा हरहरेति च । न तेषां नरकाद्भीतिर्यमाद्धि मुनिसत्तम

ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನೂ ‘ಹರ-ಹರ’ ಎಂದೂ ಉಚ್ಚರಿಸುವವರಿಗೆ ನರಕಭಯವಿಲ್ಲ; ಯಮಭಯವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 51

परलोकस्य पाथेयं मोक्षोपायमनामयम् । पुण्यसंघैकनिलयं शिव इत्यक्षरद्वयम्

‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಪರಲೋಕಯಾತ್ರೆಗೆ ಪಾಥೇಯ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ನಿರಾಮಯ ಉಪಾಯ, ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯಗಳ ಏಕೈಕ ನಿಲಯವಾಗಿದೆ।

Verse 52

शिवनामैव संसारमहारोगेकशामकम् । नान्यत्संसाररोगस्य शामकं दृश्यते मया

ಶಿವನಾಮವೇ ಸಂಸಾರಮಹಾರೋಗಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಶಮನ; ಸಂಸಾರರೋಗವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಾಯ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 53

ब्रह्महत्यासहस्राणि पुरा कृत्वा तु पुल्कसः । शिवेति नाम विमलं श्रुत्वा मोक्षं गतः पुरा

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪುಲ್ಕಸನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸಾವಿರಾರು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಆದರೂ ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಲ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 54

तस्माद्विवर्द्धयेद्भक्तिमीश्वरे सततं बुधः । शिवभक्त्या महाप्राज्ञ भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಯಾವಾಗಲೂ ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಓ ಮಹಾ ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು.