Shloka 16

Devanagari script

व्रतोपवासचर्या च मौनमिन्द्रियनिग्रहः । धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दानं क्षांतिर्दमो दया

Transliteration

vratopavāsacaryā ca maunamindriyanigrahaḥ | dhīrvidyā satyamakrodho dānaṃ kṣāṃtirdamo dayā

Translation

ವ್ರತ‑ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಚರ್ಯೆ, ಮೌನ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ; ಧೈರ್ಯಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ರೋಧ; ದಾನ, ಕ್ಷಮೆ, ದಮ ಮತ್ತು ದಯೆ।

Word by Word

• व्रत: vow, observance
• व्रत: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; list-item noun

• उपवास: fasting
• उपवास: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: उपवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• चर्या: conduct, disciplined practice
• चर्या: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: चर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• मौनम्: silence
• मौनम्: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• इन्द्रिय-निग्रहः: restraint of the senses
• इन्द्रिय-निग्रहः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + निग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): इन्द्रियाणां निग्रहः

• धीः: intellect, understanding
• धीः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• विद्या: knowledge, learning
• विद्या: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• सत्यम्: truthfulness
• सत्यम्: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• अक्रोधः: freedom from anger
• अक्रोधः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: अक्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक (absence of anger)

• दानम्: charity, giving
• दानम्: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• क्षान्तिः: forbearance, patience
• क्षान्तिः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: क्षान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• दमः: self-control
• दमः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

• दया: compassion
• दया: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; list-item noun

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Jyotirlinga Context

Significance: Lists sāttvika virtues (vrata, upavāsa, mauna, indriya-nigraha, satya, akrodha, dāna, dayā) that weaken pāśa (kārma and māyā) and dispose the paśu toward Śiva’s anugraha.

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It lists core Shaiva virtues—restraint, truth, patience, charity, and compassion—that purify the mind and weaken pasha (bondage), making the seeker fit for Shiva’s grace and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship in the Shiva Purana is not only outer ritual; these inner disciplines stabilize the devotee’s conduct so the worship becomes sattvic and receptive to Saguna Shiva’s blessings and guidance toward the Supreme.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Upavasa (fasting) with vrata, mauna (measured speech), and indriya-nigraha (sense-restraint) are highlighted; they pair naturally with japa of the Panchakshara (Om Namah Shivaya) and simple dana as a daily practice.