Opening the text

अनसूयाप्रीतिदानम् · Anasūyā’s Blessing and the Forest Path
अयोध्याकाण्ड
សរគនេះបញ្ចប់ព្រឹត្តិការណ៍នាង អនសូយា ហើយនាំក្រុមដំណើរចូលជ្រៅទៅក្នុងព្រៃ។ បន្ទាប់ពីស្តាប់ពាក្យពេចន៍របស់នាង សីតា ដែលលម្អិត និងផ្អែមល្ហែម—ជាពិសេសអំពីពិធី ស្វយំវរ—នាង អនសូយា មានមេត្តាស្រឡាញ់ដូចម្តាយ ថើបលើថ្ងាស និងអោបក្រសោបនាងសីតា។ នាងអនុញ្ញាតឲ្យចាកចេញ ហើយស្នើឲ្យនាងសីតាត្រូវបានតុបតែងនៅចំពោះមុខនាង ដោយប្រទាន “ព្រីតិ-ទាន” គឺអំណោយដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ជាមួយគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់ទិព្វ។ នាងសីតាប្រែជាស្រស់ស្អាតភ្លឺរលោងដូចកញ្ញាទេវតា ក្រាបបង្គំដោយគោរព ហើយទៅជួបព្រះរាម; ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណ៍រីករាយចំពោះកិត្តិយសដ៏កម្រដែលនាងទទួលបាន។ បន្ទាប់មករឿងរ៉ាវបង្ហាញទិដ្ឋភាពពីល្ងាចទៅយប់យ៉ាងកវីភាព៖ ព្រះអាទិត្យលិច បក្សីត្រឡប់ទៅសំបុក ព្រះឥសីត្រឡប់ពីការងូតទឹកកាន់ក្រឡទឹក ផ្សែងអគ្និហោត្រ លេចឡើង អារម្មណ៍ព្រៃកាន់តែសន្ធឹង សត្វរាត្រីចាប់ផ្តើមចលនា ហើយព្រះចន្ទរះក្នុងចំណោមផ្កាយ។ ក្រោយរាត្រីបរិសុទ្ធដែលទទួលស្វាគមន៍ដោយតាបសអ្នកសម្រេចតបៈ ពេលព្រលឹមព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណ៍លាចាក។ តាបសអ្នករស់នៅព្រៃព្រមានអំពីរាក្សសស៊ីមនុស្សដែលអាចបម្លែងរូប និងសត្វព្រៃផឹកឈាមដែលគំរាមកំហែងដល់អ្នកបួស ហើយបង្ហាញផ្លូវសុវត្ថិភាពដែលមុនីប្រើពេលទៅប្រមូលផ្លែឈើ។ ដោយទទួលពរពីព្រះព្រាហ្មណ៍-តាបស ព្រះរាមចូលព្រៃជាមួយនាងសីតា និងព្រះលក្ខ្មណ៍ ប្រៀបដូចព្រះអាទិត្យចូលទៅក្នុងក្រុមពពក។
Verse 1
अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् ।पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ॥१॥
អនសូយា អ្នកដឹងធម៌ ពេលបានស្តាប់រឿងរ៉ាវដ៏អស្ចារ្យនោះហើយ ក៏បានឱបព្រះនាងមៃថិលី ដោយដៃទាំងពីរ ហើយថើបលើក្បាលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។
Verse 2
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया ।यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया ॥२॥रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।
ព្រះនាងបាននិយាយយ៉ាងផ្អែមល្ហែម និងវិចិត្រស្រស់ស្អាត ដោយអក្សរ និងពាក្យទាំងអស់ច្បាស់លាស់។ រឿងរ៉ាវទាំងមូលអំពីពិធីស្វយំវរៈកើតឡើងដូចម្តេច ខ្ញុំបានស្តាប់រួចហើយ។ ឱ សីតា អ្នកនិយាយផ្អែមល្ហែម! ខ្ញុំពិតជារីករាយជ្រាលជ្រៅក្នុងកថារបស់ព្រះនាង។
Verses 3-4
रविरस्तङ्गतश्श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् ॥३॥दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम् ।सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥४॥
ព្រះអាទិត្យដ៏ភ្លឺរលោងបានលិចទៅហើយ ហើយរាត្រីដ៏ជាមង្គលក៏ខិតជិតមក។ បក្សីដែលពេលថ្ងៃបានហោះហើរបែកចេញឆ្ងាយៗដើម្បីស្វែងរកអាហារ នៅពេលសន្ធ្យាវេលា ក៏ត្រឡប់មកស្ងៀមស្ងាត់សម្រាប់ដេក ហើយសំឡេងរបស់វាត្រូវបានឮ។
Verse 5
एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः कलशोद्यताः ।सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः ॥५॥
មុនីទាំងនេះផងដែរ ក៏សើមជ្រាបពីអភិសេក (ការស្រង់ទឹកបរិសុទ្ធ) ហើយត្រឡប់មកជាមួយគ្នា ដោយកាន់កលសៈ (ក្រឡាទឹក) ឡើង; សម្លៀកបំពាក់វល្កល (សំបកឈើ) របស់ពួកគេត្រូវទឹកជ្រាបពេញ។
Verse 6
ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् ।कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥६॥
ពេលដែលឫសីទាំងឡាយបានបូជាអាហុតិ ក្នុងពិធីអគ្និហោត្រ តាមវិធីវិន័យដ៏ត្រឹមត្រូវហើយ នោះមានផ្សែងពណ៌ក្រហមត្នោត ដូចពណ៌រាងកាយសត្វព្រាប បង្ហាញឡើង ត្រូវខ្យល់លើកឡើងហើយនាំទៅ។
Verse 7
अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूतास्समन्ततः ।विप्रकृष्टेन्द्रिये देशेऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥७॥
ជុំវិញទាំងអស់ ដើមឈើដែលធ្លាប់មានស្លឹកតិច ឥឡូវក្លាយជាក្រាស់សម្បើម។ នៅក្នុងដែននេះ ដែលអារម្មណ៍ទាំងឡាយហាក់ដូចត្រូវបង្ខិត និងឆ្ងាយចេញ ទិសទាំងឡាយក៏មិនបង្ហាញច្បាស់ឡើយ។
Verse 8
रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः ।तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ॥८॥
សត្វដែលចេញដើរពេលរាត្រីកំពុងចល័តនៅគ្រប់ទិសទាំងអស់។ ហើយក្តាន់នៃតបោវននេះក៏ដេកសម្រាកនៅជុំវិញទីសក្ការៈនៃវេទិកា (វេទី-ទីរថ)។
Verse 9
सम्प्रवृत्तानिशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता ।ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे ॥९॥
ឱ សីតា រាត្រីបានចាប់ផ្តើមហើយ តុបតែងដោយផ្កាយទាំងឡាយ។ ហើយព្រះចន្ទក៏ឃើញកំពុងរះលើមេឃ ដូចជាពាក់អាវក្រណាត់នៃពន្លឺចន្ទ្រា។
Verse 10
गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव ।कथायन्त्या हि मधुरं त्वयाऽहं परितोषिता ॥१०॥
«ចូរទៅបានហើយ—ខ្ញុំអនុញ្ញាត។ ចូរធ្វើជាអ្នកតាមបម្រើព្រះរាមដោយសេចក្តីស្មោះភក្តិ; ព្រោះដោយពាក្យពេចន៍ផ្អែមល្ហែម និងពិតត្រង់របស់អ្នក ខ្ញុំបានពេញចិត្តយ៉ាងពេញលេញ»
Verse 11
अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि ।प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ॥११॥
ឥឡូវនេះ ឱ មៃថិលី ចូរតុបតែងខ្លួននៅចំពោះមុខខ្ញុំ។ កូនស្រីជាទីស្រឡាញ់ ចូរបង្កើតសេចក្តីរីករាយដល់ខ្ញុំ ដោយបង្ហាញខ្លួនភ្លឺរលោង ស្រស់ស្អាតដោយគ្រឿងអលង្ការទិព្វទាំងនេះ។
Verse 12
सा तथा समलङ्कृत्य सीता सुरसुतोपमा ।प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ॥१२॥
ដូច្នេះ សីតា បានតុបតែងខ្លួនយ៉ាងនោះ ហើយភ្លឺរលោងដូចកូនស្រីសួគ៌; នាងបានឱនក្បាលប្រណាមចំពោះ អនសូយា ហើយបន្ទាប់មកបានដើរទៅមុខ ដើម្បីទៅជួបព្រះរាម។
Verse 13
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः ।राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ॥१३॥
ព្រះរាឃវៈ អ្នកប្រសើរនៅក្នុងចំណោមអ្នកមានវាចាអមតៈ បានឃើញសីតាដែលតុបតែងយ៉ាងនោះ ហើយទ្រង់រីករាយយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារអំណោយពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពីស្ត្រីតាបសវីនោះ។
Verse 14
न्यवेदयत्ततस्सर्वं सीता रामाय मैथिली ।प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ॥१४॥
បន្ទាប់មក សីតា ព្រះនាងនៃមិថិលា បានទូលប្រាប់ព្រះរាមអំពីរឿងទាំងអស់ ហើយបង្ហាញអំណោយពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពីតាបសវីនោះ គឺសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ និងកម្រងផ្កា។
Verse 15
प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।मैथिल्यास्सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥१५॥
ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ មហារថៈដ៏អស្ចារ្យ បានពេញដោយសេចក្តីរីករាយ ពេលបានឃើញការគោរពសក្ការៈដែលបានប្រគល់ដល់មៃថិលី—ការគោរពដែលកម្រណាស់ក្នុងចំណោមមនុស្ស។
Verse 16
ततस्तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः ।अर्चितस्तापसै स्सिद्धैरुवास रघुनन्दनः ॥१६॥
បន្ទាប់មក រាឃុនន្ទនៈ ព្រះមុខដូចព្រះចន្ទ មានចិត្តរីករាយ ក្រោយបានទទួលការគោរពបូជាតាមពិធីពីព្រះឥសីតបស្យាអ្នកសម្រេចសិទ្ធិ ក៏ស្នាក់នៅពេញរាត្រីដ៏បរិសុទ្ធនោះ។
Verse 17
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् ।आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान् ॥१७॥
ពេលរាត្រីនោះកន្លងផុតទៅ បុរសទាំងពីរដូចខ្លា ក្រោយងូតទឹកបរិសុទ្ធ ហើយក្រោយព្រះឥសីបានបំពេញពិធីហោមបូជាភ្លើងរួច ក៏លាអ្នកតបស្យាអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃ។
Verse 18
तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः ।वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसैस्समभिप्लुतम् ॥१८॥
ព្រះតបស្យាអ្នកស្នាក់នៅព្រៃ អ្នកប្រព្រឹត្តតាមធម៌ បានប្រាប់ទាំងពីរថា ការធ្វើដំណើរនៅតំបន់ព្រៃនោះ ត្រូវពួករាក្សសលុកលុយពេញទៅ។
Verse 19
रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः ॥१९॥
ឱ រាឃវៈ! ក្នុងមហាព្រៃនេះ មានរាក្សសស៊ីមនុស្ស មានរូបរាងនានា ស្នាក់នៅ; ហើយក៏មានសត្វព្រៃសាហាវទាំងឡាយ ដែលស៊ីឈាមជាអាហារ។
Verse 20
उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् ।अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव ॥२०॥
បើមានតាបសវិន អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ណាម្នាក់ មានមលិនដោយសារអាហារសល់ (ឧច្ឆិષ્ટ) ឬប្រហែសមិនប្រយ័ត្ន នៅក្នុងមហាព្រៃនេះ រាក្សសនឹងលេបស៊ីពួកគេ។ ឱ រាឃវៈ! សូមទប់ស្កាត់ពួកវា និងរារាំងកុំឲ្យកើតឡើង។
Verse 21
एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने ।अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥२१॥
ឱ រាឃវៈ នេះជាផ្លូវដែលមហាឫសីទាំងឡាយប្រើក្នុងព្រៃ ពេលទៅប្រមូលផ្លែឈើ។ តាមផ្លូវនេះ អ្នកអាចឆ្លងកាត់ព្រៃដ៏លំបាក និងគ្រោះថ្នាក់នោះបានដោយសុវត្ថិភាព។
Verse 22
इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।वनं सभार्यः प्रविवेश राघवस्सलक्ष्मणस्सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥२२॥
ដូច្នេះ ព្រះរាមៈ អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានទទួលពរជ័យ និងពាក្យសុភមង្គលពីព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកបួស (ទ្វិជ) ដែលប្រណមដៃ។ បន្ទាប់មក រាឃវៈបានចូលទៅក្នុងព្រៃជាមួយព្រះមហេសី និងព្រះលក្ខ្មណៈ ដូចព្រះអាទិត្យចូលទៅក្នុងក្រុមពពក។
The pivotal action is the transformation of hospitality into ethical empowerment: Anasūyā’s prīti-dāna to Sītā is not mere ornamentation but a sanctioned, dharma-aligned strengthening of the exile household, followed by the ascetics’ urgent appeal for protection against rākṣasa violence.
The sarga teaches that dharma is sustained through reciprocal care: the ascetic world offers blessings, counsel, and sacred gifts, while the kṣatriya householder-in-exile assumes responsibility to safeguard vulnerable communities—linking inner virtue to social protection.
Key markers include the tapovana (penance grove), veditīrtha (altar-sites), the agnihotra setting with ritual smoke, and the designated panthā (fruit-gatherers’ path) through an otherwise durga (hard-to-cross) forest—mapping a ritualized landscape of safe movement.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.