Sarga 110
लोकसमुत्पत्ति-वर्णनम् तथा इक्ष्वाकुवंश-प्रशंसा (Cosmogony and Ikshvaku Genealogy as Counsel to Rama)
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗ ១១០ ត្រូវបានរៀបចំជាព្រះបន្ទូលណែនាំកែតម្រូវចំពោះព្រះរាមដែលកំពុងខឹង។ ព្រះឥសីវសិដ្ឋ បកស្រាយពាក្យរបស់ជាបាលីមុននេះថា មិនមែនជាការបដិសេធធម៌ទេ ប៉ុន្តែជាការបញ្ចុះបញ្ចូលតាមលក្ខណៈអនុវត្ត ដើម្បីឲ្យព្រះរាមព្រមត្រឡប់មកវិញ; បន្ទាប់មកទើបបង្រៀនតាមអំណាចសាស្ត្រ។ វសិដ្ឋពណ៌នាកំណើតលោកយ៉ាងសង្ខេប៖ ទឹកដើមកាល ការបង្ហាញខ្លួនរបស់ព្រះព្រហ្មស្វយಂಭូ និងការដែលព្រះវិษ្ណុអវតារជាវរាហៈលើកផែនដីឡើង។ បន្ទាប់មកគាត់រៀបរាប់ខ្សែសាច់ញាតិពីមនុ និងឥក្ស្វាគុ ទៅដល់ព្រះមហាក្សត្រល្បីៗនៃអយោធ្យា។ វង្សាវលីនេះក្លាយជាភស្តុតាងផ្នែកច្បាប់-សីលធម៌៖ ប្រពៃណីឥក្ស្វាគុសក្ការៈការតាំងរាជ្យឲ្យព្រះរាជបុត្រច្បង។ ដូច្នេះ ព្រះរាមជាព្រះរាជទាយាទច្បងរបស់ទសរថ ត្រូវបានអំពាវនាវឲ្យទទួលរាជ្យ ការពារប្រជាជន និងបន្តរាជធម៌បុព្វបុរស ដើម្បីរក្សាគុលធម៌ និងសុខុមាលភាពសាធារណៈ។
Shlokas
Verse 1
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।
ពេលវសិដ្ឋៈដឹងថាព្រះរាមកំពុងខឹង គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ជាបាលីក៏យល់ដឹងអំពីការមក និងការទៅ—ដំណើរ និងវាសនារបស់សត្វលោកក្នុងលោកនេះដែរ»។
Verse 2
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងឡាយ! គាត់បាននិយាយពាក្យទាំងនេះចំពោះព្រះអង្គ ដោយមានបំណងតែឲ្យព្រះអង្គត្រឡប់វិញប៉ុណ្ណោះ។ ឥឡូវនេះ សូមព្រះអង្គស្តាប់ពីខ្ញុំ អំពីរឿងរ៉ាវកំណើតនៃលោកទាំងមូល។
Verse 3
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह।।।।
នៅដើមកាល សព្វអ្វីទាំងអស់មានតែទឹកប៉ុណ្ណោះ; ពីទឹកនោះផែនដីត្រូវបានបង្កើតឡើង។ បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មា «ស្វយម្ភូ» អ្នកកើតឡើងដោយខ្លួនឯង ក៏បានបង្ហាញព្រះអង្គជាមួយទេវតាទាំងឡាយ។
Verse 4
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានអវតារជា វរាហៈ ហើយលើកវសុន្ធរា—ផែនដី—ឡើងវិញ; ព្រះអង្គបានបង្កើតសកលលោកទាំងមូល ព្រមទាំងព្រះបុត្រទាំងឡាយដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ និងសម្របសម្រួលខ្លួន។
Verse 5
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।
ព្រះព្រហ្មា ដែលកើតចេញពីអាកាស មានសភាពអចិន្ត្រៃយ៍ និច្ច និងមិនរលាយ។ ពីព្រះអង្គបានកើតមរីចិ; ហើយពីមរីចិបានកើតកശ്യប ជាព្រះបុត្រ។
Verse 6
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।
ពីកശ്യប បានកើតវិវស្វាន—ព្រះសូរិយទេវ—ហើយពីវិវស្វាន បានកើតមនុ វៃវស្វតៈ។ មនុអង្គនោះជាប្រជាបតិដំបូង; ហើយអិក្ស្វាគុបានកើតជាព្រះបុត្ររបស់មនុ។
Verse 7
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।
ចំពោះ អិក្ស្វាគុ—ដែលមនុបានប្រទានផែនដីដ៏សម្បូរបែបនេះជាលើកដំបូង—ចូរដឹងថា ព្រះអង្គគឺជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងនៅអយោធ្យា។
Verse 8
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।
អិក្ស្វាគុមានព្រះរាជបុត្រដ៏រុងរឿង មហាជនស្គាល់ថា «កុក្សិ»; ហើយពីកុក្សិ ក៏បានប្រសូតវីរបុរស «វិកុក្សិ»។
Verse 9
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपा:।।।।
ពីវិកុក្សិ បានប្រសូត «បានៈ» ព្រះរាជបុត្រដ៏មានតេជៈ និងអំណាច; ហើយពីបានៈ បានប្រសូត «អនរណ្យ» អ្នកមានព្រះពាហាធំ និងមានតបៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 10
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।
កាលណាមហារាជ អនរណ្យៈ ដែលប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានធម៌ គ្រប់គ្រងដែនដីនេះ មិនមានគ្រោះរាំងស្ងួត មិនមានទុរភិក្ស ហើយសូម្បីតែចោរម្នាក់ក៏មិនមាន។
Verse 11
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: सशरीरो दिवं गतः।
ពីអនរណ្យៈ បានកើតមានព្រះរាជា ព្រឹថុ អ្នកមានព្រះពាហាដ៏ខ្លាំងក្លា; ពីព្រឹថុ បានកើតមានមហារាជ ត្រីសង្គុ។ វីរបុរសត្រីសង្គុនោះ ដោយអานุភាពនៃពាក្យសច្ចៈ បានឡើងទៅស្ថានសួគ៌ជាមួយទាំងរាងកាយ។
Verse 12
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।
ព្រះរាជបុត្ររបស់ត្រីសង្គុ គឺ ដុន្ធុមារ អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំ; ហើយពីដុន្ធុមារ បានកើតមាន យុវនាស្វៈ អ្នកមានពន្លឺតេជៈដ៏ខ្លាំង។
Verse 13
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
ព្រះរាជបុត្ររបស់យុវនាស្វៈ គឺ មាន្ធាត្រឹ អ្នករុងរឿងសិរី; ពីមាន្ធាត្រឹ បានកើតមាន សុសន្ធិ អ្នកមានតេជៈខ្លាំង។ សុសន្ធិមានព្រះរាជបុត្រពីរអង្គ គឺ ធ្រុវសន្ធិ និង ប្រសេនជិត។ ហើយពីធ្រុវសន្ធិ បានកើតមាន ភរត អ្នកល្បីល្បាញ ជាអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ។
Verse 14
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।
ពីយុវនាស្វៈ បុត្រដ៏រុងរឿង បានកើតព្រះមាន្ធាត្រ។ ពីព្រះមាន្ធាត្រ បានកើតព្រះសុសន្ធិ អ្នកមានតេជៈដ៏មហិមា; ហើយព្រះសុសន្ធិមានព្រះរាជបុត្រពីរអង្គ គឺ ធ្រុវសន្ធិ និង ប្រសេនជិត។ ពីធ្រុវសន្ធិ បានកើតព្រះភរត ដ៏ល្បីល្បាញ ជាអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ។
Verse 15
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।
ពីព្រះភរត អ្នកមានព្រះពាហុដ៏ខ្លាំងក្លា បានកើតព្រះរាជបុត្រមួយអង្គ មានព្រះនាមថា អសិត។ ប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ មានស្តេចជាគូប្រជែងជាសត្រូវកើតឡើង គឺ ពួកហៃហយៈ ពួកតាលជង្គៈ និងពួកសសិបិន្ទុដ៏ក្លាហាន។
Verse 16
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।
ពាក្យនេះបាននិយាយស្ទួនថា ពីព្រះភរត អ្នកមានព្រះពាហុដ៏ខ្លាំងក្លា បានកើតព្រះរាជបុត្រឈ្មោះ អសិត; ហើយប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ មានស្តេចជាគូប្រជែងជាសត្រូវកើតឡើង គឺ ពួកហៃហយៈ ពួកតាលជង្គៈ និងពួកសសិបិន្ទុដ៏ក្លាហាន។
Verse 17
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।
ព្រះរាជាបានត្រៀមទ័ពទប់ទល់ពួកគេទាំងអស់ក្នុងសង្គ្រាម ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ខំឲ្យចាកចេញទៅនិរទេស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានស្នាក់នៅលើភ្នំដ៏ស្រស់ស្អាតរមណីយ និងរស់នៅដោយសុខសាន្ត ដូចមុនី (ឥសី) មួយអង្គ។
Verse 18
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।
មានសេចក្តីបានឮថា ព្រះអង្គមានមហេសីពីរអង្គ ហើយទាំងពីរអង្គមានផ្ទៃពោះ។ មហេសីមួយអង្គ ដោយចង់បំផ្លាញគភ៌របស់មហេសីរួម បានឲ្យថ្នាំពុលដល់នាង។
Verse 19
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।
មានឥសីវង្សភារគវៈមួយអង្គ ឈ្មោះ ច្យវណៈ បានស្នាក់អាស្រ័យនៅលើភ្នំហិមវន្ត។ កាលិនទីបានចូលទៅជួបឥសីមហាតាបសនោះ ហើយថ្វាយបង្គំដោយក្តីគោរព; បន្ទាប់មក ព្រះព្រាហ្មណ៍ឥសីបានមានព្រះវាចាដល់នាង ព្រោះនាងប្រាថ្នាពរមួយ គឺការបានកំណើតបុត្រ។
Verse 20
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।
«ឱ ទេវី! នាងនឹងបានបុត្រមួយអង្គ—មានចិត្តធំ និងល្បីល្បាញទូទាំងលោក; ជាអ្នកប្រកាន់ធម៌ មានសុចរិតល្អ ប្រកបដោយសីលធម៌ ជាអ្នកបន្តវង្ស និងជាអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ»។
Verse 21
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।
ដោយក្តីរីករាយ ទេវីបានធ្វើប្រទក្សិណជុំវិញមុនីនោះ ហើយសូមអនុញ្ញាតលា។ បន្ទាប់មក នាងត្រឡប់ទៅគេហដ្ឋាន ហើយបានប្រសូតបុត្រមួយអង្គ មានភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក និងមានពន្លឺរលោងដូច បទ្មគರ್ಭ (ព្រះព្រហ្មដែលកើតពីផ្កាឈូក)។
Verse 22
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।
ដោយក្តីរីករាយ នាងបានធ្វើប្រទក្សិណជុំវិញមុនី ហើយសូមអនុញ្ញាតលា; បន្ទាប់ពីត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ទេវីបានប្រសូតបុត្រមួយអង្គ មានភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក និងមានពន្លឺដូច បទ្មគರ್ಭ (ព្រះព្រហ្មកើតពីផ្កាឈូក)។
Verse 23
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।
ប៉ុន្តែភរិយារួមរបស់នាង ដោយបំណងចង់បំផ្លាញទារកក្នុងផ្ទៃ បានឲ្យនាងទទួល ‘gara’ គឺពុល។ កុមារនោះកើតមកជាមួយពុលនោះ ដូច្នេះទើបបានគេហៅថា សគរ (Sagara)។
Verse 24
स राजा सगरो नाम य: समुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।
ព្រះរាជានោះមាននាមថា សគរ គឺជាព្រះអង្គដែលបានបញ្ជាឲ្យជីកសមុទ្រ។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើយជ្ញៈនៅថ្ងៃពេញចន្ទនៃពិធីបុណ្យហើយ ព្រះអង្គបានប្រញាប់ប្រញាល់ដោយអំណាចធំធេង ធ្វើឲ្យប្រជាជនទាំងឡាយភ័យខ្លាច។
Verse 25
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।
យើងបានឮថា ព្រះសគរមានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គឈ្មោះ អសមញ្ច (Asamañja)។ ខណៈព្រះបិតានៅមានព្រះជន្មរស់ អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបនោះត្រូវបានព្រះបិតាបណ្តេញចេញ។
Verse 26
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।
អសមញ្ចមានកូនប្រុសក្លាហានឈ្មោះ អំសុមាន (Aṁśumān)។ ទិលីប (Dilīpa) ជាកូនប្រុសរបស់អំសុមាន ហើយ ភគីរថ (Bhagīratha) ជាកូនប្រុសរបស់ទិលីប។
Verse 27
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।
ពីភគីរថ បានកើតមាន កកុត្ស្ថ (Kakutstha) ហើយដោយព្រះអង្គនេះ វង្សរបស់អ្នកបានល្បីល្បាញថា វង្សកាកុត្ស្ថ (Kākuṭstha)។ ហើយកកុត្ស្ថមានកូនប្រុសឈ្មោះ រគុ (Raghu) ដោយព្រះអង្គនេះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវបានគេស្គាល់ថា រាឃវ (Rāghava)។
Verse 28
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।
ព្រះរាជបុត្រាដ៏រុងរឿងនៃព្រះរាឃុ កាលបានចម្រើនដោយតេជៈ និងអំណាច ក៏ល្បីល្បាញលើលោកក្នុងនាម «កល្មាសបាទ» និង «សៅដាស»; ហើយដោយសាបព្រហ្មចារីមួយរយៈ ក៏ត្រូវគេហៅថា ជាអ្នកស៊ីមនុស្ស។
Verse 29
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់កល្មាសបាទ ល្បីល្បាញក្នុងនាម «សង្គ្ខណ»; អ្នកណាដែលទៅប្រឈមនឹងវីរភាពរបស់ព្រះអង្គ នោះត្រូវបំផ្លាញរួមទាំងកងទ័ព។
Verse 30
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।
ព្រះរាជបុត្ររបស់សង្គ្ខណ គឺសុទර්សនៈ វីរបុរសដ៏រុងរឿង; ព្រះរាជបុត្ររបស់សុទර්សនៈ គឺអគ្និវර්ណៈ ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់អគ្និវර්ណៈ គឺស៊ីឃ្រគៈ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ស៊ីឃ្រគៈ គឺមរុ; ព្រះរាជបុត្ររបស់មរុ គឺប្រសុស្រវៈ; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់ប្រសុស្រវៈ គឺអំបរីษៈ អ្នកមានពន្លឺដ៏មហិមា។ ព្រះរាជបុត្ររបស់អំបរីษៈ គឺនហូษៈ អ្នកមានវីរកម្មពិតប្រាកដ; ព្រះរាជបុត្ររបស់នហូษៈ គឺនាភាគៈ អ្នកធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់។ នាភាគៈមានព្រះរាជបុត្រពីរអង្គ គឺអជៈ និងសុវ្រតៈ; ហើយព្រះរាជបុត្ររបស់អជៈ គឺព្រះរាជាទសរថ អ្នកមានធម៌។
Verse 31
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
ព្រះអង្គជាទាយាទច្បងរបស់ព្រះអង្គនោះ ហើយល្បីល្បាញទូទាំងទិសក្នុងនាម «រាម»។ ដូច្នេះ សូមព្រះមហាក្សត្រ ទទួលយករាជ្យរបស់ព្រះអង្គ ហើយពិនិត្យថែរក្សាប្រជាជន។
Verse 32
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
ក្នុងចំណោមព្រះវង្សអិក្ស្វាគុទាំងអស់ ព្រះរាជាអង្គច្បងតែងតែបានឡើងជាស្តេច; ខណៈដែលព្រះអង្គច្បងនៅមានព្រះជន្ម បុត្រអង្គក្រោយមិនត្រូវបានអភិសេកឡើងកាន់រាជ្យទេ។
Verse 33
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।
ឱ មហាយស អ្នកមានកិត្តិយសដ៏ធំ! ថ្ងៃនេះ អ្នកមិនគួរបោះបង់កុលធម៌ដ៏សនាតនៈរបស់ព្រះវង្សរាឃវៈឡើយ។ សូមអនុសាសន៍គ្រប់គ្រងផែនដីនេះ ដែលសម្បូរទៅដោយរតនៈ និងទូលាយដោយអាណាចក្រ ដូចព្រះបិតារបស់អ្នកបានគ្រប់គ្រង។
Verse 34
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।
ព្រះអង្គជាទាយាទច្បងរបស់ព្រះអង្គនោះ ហើយល្បីល្បាញទូទាំងទិសក្នុងនាម «រាម»។ ដូច្នេះ សូមព្រះមហាក្សត្រ ទទួលយករាជ្យរបស់ព្រះអង្គ ហើយពិនិត្យថែរក្សាប្រជាជន។
Verse 35
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।
ក្នុងចំណោមព្រះវង្សអិក្ស្វាគុទាំងអស់ ព្រះរាជាអង្គច្បងតែងតែបានឡើងជាស្តេច; ខណៈដែលព្រះអង្គច្បងនៅមានព្រះជន្ម បុត្រអង្គក្រោយមិនត្រូវបានអភិសេកឡើងកាន់រាជ្យទេ។
Verse 36
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।
ឱ មហាយស អ្នកមានកិត្តិយសដ៏ធំ! ថ្ងៃនេះ អ្នកមិនគួរបោះបង់កុលធម៌ដ៏សនាតនៈរបស់ព្រះវង្សរាឃវៈឡើយ។ សូមអនុសាសន៍គ្រប់គ្រងផែនដីនេះ ដែលសម្បូរទៅដោយរតនៈ និងទូលាយដោយអាណាចក្រ ដូចព្រះបិតារបស់អ្នកបានគ្រប់គ្រង។
Frequently Asked Questions
Rama’s anger and refusal to be swayed is met with Vasistha’s intervention: the dilemma is whether Rama should return and accept kingship. Vasistha frames acceptance of the throne as a dharmic obligation grounded in lawful succession and public protection.
The chapter teaches that tradition and social order are not merely custom but ethical infrastructure: cosmogony and genealogy establish authority, and rājadharma requires the rightful heir to govern for lokasaṅgraha (welfare of the people).
Ayodhya is foregrounded as the dynastic seat of the Ikshvakus; Himavat appears as Chyavana’s refuge; and the ocean (samudra) is referenced through Sagara’s excavation motif—each serving as a cultural anchor for lineage memory and royal legitimacy.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.