Adhyaya 107
Droṇa-parva Adhyāya 107: Karṇa–Bhīma Saṃmarda (Arrow-storm Engagement)
Upa-parva: Karna–Bhīma Saṃmarda (Duel Episode within Droṇa-parva)
Dhṛtarāṣṭra questions Saṃjaya about the reactions of Duryodhana and Karṇa upon seeing a key figure appear turned away in battle. Saṃjaya reports that Karṇa, after taking up another properly prepared chariot, advances toward Bhīma, whose presence is likened to a blazing fire. The Kauravas perceive Bhīma as if offered to Yama’s mouth, indicating the dread his momentum inspires. Karṇa closes with loud bow and chariot-signal sounds; a renewed, severe clash begins between the two. Both warriors are described as mutually intent on each other’s defeat, glaring as if burning with their eyes, then colliding and striking in close contest. Bhīma’s internal motivation is explicitly tied to remembered hardships and humiliations: the dice-game, forest exile, Virāṭa residence, the seizure of wealth, and the attempted harm and public insult directed at Kuntī and Draupadī, including harsh speech attributed to Karṇa in the assembly. The duel becomes a dense missile exchange: Bhīma covers Karṇa with arrow-nets; Karṇa counters and pierces Bhīma with multiple sharp arrows. Their movements are compared to maddened elephants; conches and drums stir the host; mixed-colored horses and the spectacle of the combat draw the gaze of surrounding mahārathas. The narrative stresses the difficulty of discerning advantage, the creation of a sky-veiling arrow-rain, and the collateral collapse of men, horses, and elephants, producing rapid local devastation among Dhṛtarāṣṭra’s forces.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं—राजन्, उन महात्मा महारथियों के रथों पर फहराते नाना-रूप ध्वजों को सुनो; युद्धभूमि में वे अग्नि-शिखाओं की तरह चमक रहे हैं। → ध्वजों के रूप, वर्ण, नाम और अलंकरण का क्रमशः वर्णन युद्ध की तैयारी को दृश्य-रूप देता है—स्वर्णमय दंड, काञ्चन-पीठ, घंटिकाओं की झंकार; हर ध्वज अपने स्वामी के स्वभाव, कुल-कीर्ति और प्रतिज्ञा का उद्घोष बन जाता है। → अर्जुन का विशाल वानर-चिह्न ध्वज (हनुमान-केतु) हिमालय पर दहकती अग्नि-सा देदीप्यमान बताया जाता है; उसी के साथ ‘जयद्रथ-वध’ की अभिलाषा लिए गाण्डीव का खिंचना—ध्वज-वैभव से प्रतिज्ञा-वैभव तक कथा का शिखर बनता है। → ध्वज-परिचय के माध्यम से दोनों पक्षों की शक्ति, गर्जना और मनोबल का तुल्य-प्रदर्शन होता है; रथों का ‘व्यतिक्षेप’ और परस्पर गर्जना युद्ध के अगले प्रहारों का संकेत देकर अध्याय को समेटती है। → अर्जुन की प्रतिज्ञा (जयद्रथ-वध) अब कर्म-रूप लेने को है—अगला क्षण किसके ध्वज को धूल में झुकाएगा?
Shlokas
Verse 1
#-+>.ी >> हु हि की ३. आजानेयका लक्षण इस प्रकार है-गुडगन्धा: काये ये सुश्लक्ष्णा: कान्तितो जितक्रोधा: । सारयुता जितेन्द्रिया: क्षुत्त॒डाहितं चापि नो दुःखम् ।॥। जानन्त्याजानेया निर्दिष्टा वाजिनो धीरै: । अर्थात् जिनके शरीरसे गुड़की-सी गन्ध आती हो
ធൃതរाष्ट्रបាននិយាយថា៖ «សញ្ជ័យ! ចូរពិពណ៌នាឲ្យខ្ញុំស្តាប់អំពីទង់ជ័យនានា ដែលមានរូបរាងចម្រុះ និងភ្លឺរលោងដោយសោភ័ណភាពលើសលប់—ទាំងរបស់កូនប្រុសព្រឹថា និងរបស់យោធារបស់ខ្ញុំផង»។
Verse 2
संजय उवाच ध्वजान् बहुविधाकारान् शृणु तेषां महात्मनाम् | रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्ष निबोध मे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រ! សូមស្តាប់ ខ្ញុំនឹងពិពណ៌នាអំពីទង់ជ័យចម្រុះប្រភេទ ដែលកំពុងបក់លើរថសង្គ្រាមរបស់វីរបុរសចិត្តធំទាំងនោះ។ សូមយល់ពីខ្ញុំទាំងរូបរាង ពណ៌សម្បុរ និងនាម—ដើម្បីឲ្យសញ្ញាដែលគេស្គាល់គ្នានៅក្នុងសមរភូមិ ប្រាកដច្បាស់។»
Verse 3
तेषां तु रथमुख्यानां रथेषु विविधा ध्वजा: । प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावका:,राजेन्द्र! उन श्रेष्ठ महारथियोंके रथोंपर भाँति-भाँतिके ध्वज प्रज्वलित अग्निके समान तेजस्वी दिखायी देते थे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជាធិបតីដ៏ប្រសើរ! លើរថសង្គ្រាមរបស់មហារថីដ៏ល្អឯកទាំងនោះ មានទង់ជ័យចម្រុះប្រភេទបង្ហាញខ្លួន—ភ្លឺចែងចាំងដូចភ្លើងកំពុងឆេះ»។
Verse 4
काज्चना: काञज्चनापीडा: काञ्चनस्रगलंकृता: । काज्चनानीव शुड्राणि काञ्चनस्य महागिरे:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ទង់ជ័យទាំងនោះធ្វើពីមាស ស្រោបកំពូលដោយមាស និងតុបតែងដោយកម្រងផ្កាមាស។ វាស្រស់ស្អាតដូចកំពូលមាសនៃភ្នំដ៏មហិមា—ដូចសិខរមាសភ្លឺរលោងនៃភ្នំសុមេរុដ៏មាស»។
Verse 5
अनेकवर्णा विविधा ध्वजा: परमशोभना: । ते ध्वजा: संवृतास्तेषां पताकाभि: समन्ततः
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ទង់ជ័យរបស់ពួកគេមានពណ៌ជាច្រើន និងមានរូបរាងនានា ស្រស់ស្អាតលើសលប់ឲ្យមើល។ ប៉ុន្តែទង់ទាំងនោះវិញ ត្រូវបានបិទបាំង និងគ្របដណ្តប់ជុំវិញគ្រប់ទិស ដោយបដាកាតូចៗដែលព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 6
पताकाश्व ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिता:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក បដាកា និងសេះទាំងនោះបានចលនា ដោយត្រូវបានកម្រើកឡើងដោយកម្លាំងនៃដង្ហើម—ដូចជាថាមពលមិនស្ងប់ស្ងាត់នៃសមរភូមិ ដែលសូម្បីតែសញ្ញានៃកិត្តិយសយុទ្ធ (ទង់) និងឧបករណ៍នៃសង្គ្រាម (សេះ) ក៏ឆ្លើយតបចំពោះរលកជីវិត និងការខិតខំ មុនពេលហិង្សាដ៏ធំមកដល់។
Verse 7
नृत्यमाना व्यदृश्यन्त रज़्मध्ये विलासिका: । उनकी वे पताकाएँ वायुसे संचालित हो रंगमंचपर नृत्य करनेवाली विलासिनियोंके समान दिखायी देती थीं ।। इन्द्रायुधसवर्णाभा: पताका भरतर्षभ
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ កណ្ដាលពពកធូលី ទង់ទាំងនោះមើលទៅដូចនារីរបាំដ៏ស្រស់ស្អាតលើឆាក កំពុងរាំដោយខ្យល់ជំរុញ។ ឱ ព្រះអង្គជាគោឧត្តមក្នុងពួកភារតៈ ទង់ទាំងនោះភ្លឺរលោងដូចពណ៌ឥន្ទ្រធនូរបស់ឥន្ទ្រ ហាក់ដូចជារាំលើសមរភូមិ—សោភ័ណភាព និងទស្សនីយភាពកើតឡើងសូម្បីតែក្នុងហិង្សានៃសង្គ្រាម។
Verse 8
दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान् | भरतश्रेष्ठ! इन्द्रधनुषके समान प्रभावाली फहराती हुई पताकाएँ रथियोंके विशाल रथोंकी शोभा बढ़ाती थीं ।। सिंहलाड्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងពួកភារតៈ ទង់ជ័យដែលកំពុងញ័រ និងហូរតាមខ្យល់ បានលេចឡើងលើរថធំៗ រុងរឿងដូចខ្សែកោងនៃឥន្ទ្រធនូរបស់ឥន្ទ្រ ហើយបន្ថែមសោភ័ណភាពដល់មហារថីទាំងឡាយ។ ក្នុងចំណោមនោះ មានទង់មួយមានសញ្ញាស្វា មុខកាច និងកន្ទុយដូចសត្វសិង្ហ បង្ហាញអំណាច និងការប្តេជ្ញារបស់អ្នកកាន់ទង់ កណ្ដាលសូរស័ព្ទសង្គ្រាម។
Verse 9
स वानरवरो राजन् पताकाभिरलंकृत:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ស្វាដ៏ឧត្តមនោះ ដែលត្រូវបានតុបតែងដោយបដាកា បានលេចធ្លោជាសញ្ញាដ៏ច្បាស់នៃកម្លាំង និងការប្តេជ្ញា កណ្ដាលភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម—ជាសញ្ញាខាងក្រៅសម្រាប់លើកទឹកចិត្តមិត្តភក្តិ និងធ្វើឲ្យសត្រូវរអាក់រអួល។
Verse 10
तथैव सिंहलाडूगूलं द्रोणपुत्रस्य भारत
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូចគ្នានោះដែរ ឱ ភារតៈ កម្លាំងក្លាហានដូចសិង្ហ និងអំណាចដ៏សាហាវរបស់កូនប្រុសទ្រូណា ក៏បានបង្ហាញឡើង»។
Verse 11
ध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम् | भारत! इसी प्रकार हमलोगोंने द्रोणपुत्र अश्वत्थामा-के श्रेष्ठ ध्वजको प्रातः:कालीन सूर्यके समान अरुण कान्तिसे प्रकाशित देखा था। उसमें सिंहकी पूँछका चिह्न था || १०३ || काज्चनं पवनोदधूतं शक्रध्वजसमप्रभम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារតៈ យើងបានឃើញកំពូលទង់—ភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យព្រឹកវ័យក្មេង—ជាទង់មាស រលករំកិលតាមខ្យល់ ហើយរលោងដូចទង់របស់ឥន្ទ្រ»។
Verse 12
हस्तिकक्ष्या पुनर्हमी बभूवाधिरथेर्ध्वज:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ម្តងទៀត ទង់មានរូបដំរីរបស់កូនអធិរថៈ បានលេចមកឃើញ»។
Verse 13
पताका काज्चनी स्रग्वी ध्वजे कर्णस्य संयुगे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ក្នុងសមរភូមិ ទង់របស់កರ್ಣ មានបដាមាសមួយ តុបតែងដោយកម្រងផ្កា»។
Verse 14
आचार्यस्य तु पाण्डूनां ब्राह्मणस्य तपस्विन:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គ្រូបង្រៀនរបស់បណ្ឌវៈ—ព្រាហ្មណ៍អ្នកបួស—លើទង់រថធំរបស់គាត់ មានសញ្ញាគោឈ្មោលដ៏ស្រស់ស្អាត។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ រថដ៏ធំនោះរុងរឿងឡើងដោយសញ្ញាគោឈ្មោល ដូចរថរបស់មហាទេវៈ អ្នកបំផ្លាញត្រីបុរៈ ដែលរុងរឿងដោយសញ្ញាគោឈ្មោលដ៏ឧត្តម»។
Verse 15
गोवृषो गौतमस्यासीत् कृपस्य सुपरिष्कृत: । स तेन भ्राजते राजन् गोवृषेण महारथ:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ព្រះរាជាអើយ ទង់សញ្ញារូបគោដ៏រុងរឿង ដែលមុននេះជារបស់គោតមៈ ឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងកាន់កាប់របស់ក្រឹបៈ។ ដោយសញ្ញាគោនោះ មហារថីនោះរុងរឿងភ្លឺចែងចាំង—ទង់របស់គាត់ប្រកាសវង្សត្រកូល និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរនៃយុទ្ធសិល្ប៍កណ្ដាលភាពចលាចលនៃសមរភូមិ»។
Verse 16
मयूरो वृषसेनस्य काउ्चनो मणिरत्नवान्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «មានសញ្ញាមយូរមួយ—ជារបស់វೃಷសេនៈ—មានពណ៌មាស និងតុបតែងដោយមណីរត្នៈ»។
Verse 17
तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मन:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដោយសញ្ញាមយូរនោះ រថរបស់វីរបុរសចិត្តធំនោះ រុងរឿងភ្លឺចែងចាំង—លេចធ្លោ និងភ្លឺរលោងកណ្ដាលភាពចលាចលនៃសមរភូមិ ជាសញ្ញាបង្ហាញវត្តមាន និងឋានៈរបស់គាត់»។
Verse 18
मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेडग्नेशिखामिव
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «(គាត់) លេចឡើងដូចអណ្តាតភ្លើងកំពុងឆេះរលោងនៅចុងទង់របស់សល្យៈ ព្រះរាជានៃមទ្រៈ»។
Verse 19
सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिष
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ មារិសៈ អ្នកគួរគោរពអើយ សីតានោះរុងរឿងភ្លឺចែងចាំង ដោយឡើងជិះលើរថរបស់គាត់»។
Verse 20
वराह: सिन्धुराजस्य राजतो5भिविराजते
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «វរាហៈ ដែលជារបស់ព្រះមហាក្សត្រសិន្ធុ បញ្ចេញពន្លឺលេចធ្លោ—ឈរលេចចេញដោយសិរីរុងរឿងរបស់រាជវង្ស កណ្ដាលសន្ធឹកសន្ធាប់នៃសមរភូមិ»។
Verse 21
शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथ:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដោយបានតុបតែងដោយទង់សញ្ញាដែលភ្លឺចែងចាំងនោះ ជយទ្រថៈ លេចធ្លោយ៉ាងរុងរឿង—និមិត្តសញ្ញារបស់គាត់ធ្វើឲ្យគាត់ឃើញច្បាស់កណ្ដាលភាពចលាចលនៃសមរភូមិ ដោយរំលឹកថា ក្នុងសង្គ្រាម សញ្ញាខាងក្រៅនៃអំណាច និងកិត្តិយស អាចជំរុញមិត្តរួមទ័ព ហើយក៏អាចអញ្ជើញគ្រោះថ្នាក់ផងដែរ»។
Verse 22
सौमदत्ते: पुनर्यूपो यज्ञशीलस्थ धीमतः
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ម្តងទៀត សសរយញ្ញ (យូបៈ) ដែលជារបស់សោមទត្តិ—បុរសប្រាជ្ញាដែលមាំមួនក្នុងវិន័យនៃយញ្ញ—ត្រូវបានលើកឡើង/លេចចេញមក។ បន្ទាត់នេះបង្ហាញអធិការណ៍នៃសេចក្តីសក្ការៈវេដិកកណ្ដាលសង្គ្រាម ដោយរំលឹកថា គុណធម៌នៃពិធី និងធម៌ដែលទទួលស្នង ត្រូវបានចងចាំសូម្បីតែក្នុងសម្ពាធឈាមឆ្អឹងនៃសមរភូមិ»។
Verse 23
ध्वज: सूर्य इवाभाति सोमश्नात्र प्रदृश्यते । सदा यज्ञमें लगे रहनेवाले बुद्धिमान् भूरिश्रवाके रथमें यूपका चिह्न बना था। वह ध्वज सूर्यके समान प्रकाशित होता था और उसमें चन्द्रमाका चिह्न भी दृष्टिगोचर होता था ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ទង់សញ្ញានោះភ្លឺដូចព្រះអាទិត្យ ហើយលើវាក៏ឃើញនិមិត្តសញ្ញាព្រះចន្ទផងដែរ។ លើរថរបស់ភូរីស្រវា—បុរសប្រាជ្ញាដែលតែងជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តយញ្ញ—មានសញ្ញាយូបៈ (សសរយញ្ញ) ឈរជានិមិត្តរូប។ យូបៈនោះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ធ្វើពីមាស រលោងរុងរឿងលើរថរបស់សោមទត្តៈ—ភ្ជាប់អត្តសញ្ញាណអ្នកយុទ្ធក្នុងសមរភូមិជាមួយកិត្តិយស និងវិន័យនៃពិធីវេដិក»។
Verse 24
शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्,महाराज! शलके ध्वजमें चाँदीका महान् गजराज बना हुआ था। भरतश्रेष्ठ! वह ध्वज सुवर्णनिर्मित विचित्र अंगोंवाले मयूरोंसे सुशोभित था और आपकी सेनाकी शोभा बढ़ा रहा था
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏អធិការ ទង់សញ្ញារបស់សាលៈ ភ្លឺរលោងយ៉ាងលេចធ្លោ។ លើទង់នោះបានច្នៃជារូបដំរីមហាក្សត្រដ៏ធំធេងពីប្រាក់។ ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងពួកភារតៈ ទង់នោះត្រូវបានតុបតែងបន្ថែមដោយក្ងោកមាស មានអវយវៈចម្រុះអស្ចារ្យ ហើយវាបានបន្ថែមសិរីល្អឲ្យកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ»។
Verse 25
केतु: काञ्चनचित्रा ड्रैर्मयूरिरुपशोभित: । स केतु: शो भयामास सैन्यं ते भरतर्षभ
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះមហាក្សត្រា! ឱ បុរសឧត្តមក្នុងវង្សភារតៈ—ទង់មួយភ្លឺរលោងដោយមាស តុបតែងដោយមយូរពណ៌ចម្រុះដ៏រុងរឿង បានលេចធ្លោឲ្យឃើញច្បាស់។ ទង់នោះបានបន្ថែមសោភ័ណភាព និងកិត្យានុភាពយុទ្ធសាស្ត្រដល់កងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ ជាសញ្ញាដែលមើលឃើញបាននៃអំណាចរាជ្យ និងកម្លាំងដែលរៀបចំជាសណ្តាប់ធ្នាប់លើសមរភូមិ។
Verse 26
यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा । नागो मणिमयो राज्ञो ध्वज: कनकसंवृत:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូចជាដំរីសស្អាតអៃរាវតៈ ដ៏ធំសម្បើម តែងតុបតែងកងទ័ពរបស់ព្រះឥន្ទ្រា ព្រះរាជានៃទេវតា ដូច្នោះដែរ ទង់របស់ព្រះបាទទុរយោធន ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយមាស បានលេចធ្លោដោយសញ្ញារូបដំរីអធិរាជដូចត្បូង។ វាបង្ហាញថា អំណាចរាជ្យក្នុងសង្គ្រាម តែងបង្ហាញតាមរយៈនិមិត្តសញ្ញាដើម្បីលើកទឹកចិត្តមិត្តភក្តិ និងធ្វើឲ្យសត្រូវស្ញប់ស្ញែង ទោះបីសោភ័ណភាពនោះខ្លួនវាមិនល្អឬអាក្រក់ឡើយ ប៉ុន្តែអាស្រ័យលើធម៌នៃបុព្វហេតុដែលវាបម្រើ។
Verse 27
किंकिणीशतसंह्वादो भ्राजंश्रित्रो रथोत्तमे । व्यभ्राजत भृशं राजन् पुत्रस्तव विशाम्पते
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា! ឱ អធិរាជនៃប្រជាជន—ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គបានភ្លឺរលោងយ៉ាងខ្លាំងលើរថដ៏ប្រសើរនោះ ដែលកង្វាក់កណ្ដឹងរាប់រយសូរស័ព្ទក្រហមក្រហាយ។ ទ្រង់រុងរឿង និងស្រស់ស្អាត ខណៈពេលពិធីភាពនៃសង្គ្រាម និងគ្រោះថ្នាក់កំពុងប្រមូលផ្តុំជុំវិញទ្រង់។
Verse 28
नवैते तव वाहिन्यामुच्छिता: परमध्वजा:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឥឡូវនេះ អ្នកកាន់ទង់ដ៏ឧត្តមទាំងនេះ ត្រូវបានកាប់ទម្លាក់នៅក្នុងកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គហើយ»។ របាយការណ៍នេះរំលេចទម្ងន់សីលធម៌ដ៏សាហាវនៃសង្គ្រាម៖ សូម្បីតែវីរបុរសល្បីល្បាញ ដែលមានទង់ខ្ពស់ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ក៏មិនអាចរួចផុតបានឡើយ នៅពេលជម្លោះដែលបណ្តាលដោយអធម៌ឈានដល់កម្រិតក្តៅគគុកបំផុត។
Verse 29
दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपि:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅខាងអរជុន អ្នកទីដប់មានតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ—មហាកបិ អស្ចារ្យជាស្វាដ៏ខ្លាំងក្លា—ឈរជាគាំទ្រតែមួយគត់ ដ៏លើសលប់ នៅមធ្យមជួរកងទ័ព។
Verse 30
ततदश्रित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथा:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក មហារថាអ្នកជិះរទេះសង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យទាំងនោះ បានឈរនៅពីក្រោយខែលការពារដ៏ភ្លឺស និងធំមហិមា ហើយបានរុញចូលទៅក្នុងសមរភូមិ—ស្វែងរកអត្ថប្រយោជន៍ដោយការការពារ និងកម្លាំង ក្នុងភាពច្របូកច្របល់នៃធម៌ក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 31
तथैव धनुरायच्छत् पार्थ: शत्रुविनाशन:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ដូចគ្នានោះដែរ បಾರ್ಥៈ (អរជុន) អ្នកបំផ្លាញសត្រូវ បានទាញយកធ្នូរបស់គាត់ឡើង—រៀបចំខ្លួនដើម្បីប្រឈមមុខសត្រូវដោយសេចក្តីតាំងចិត្តមានវិន័យ ក្នុងកាតព្វកិច្ចដ៏តឹងរឹងនៃសង្គ្រាម។
Verse 32
तवापराधादू राजानो निहता बहुशो युधि
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដោយសារកំហុសរបស់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អធិរាជជាច្រើនបានត្រូវសម្លាប់ម្តងហើយម្តងទៀតនៅលើសមរភូមិ»។
Verse 33
तेषामासीद् व्यतिक्षेपौ गर्जतामितरेतरम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ក្នុងចំណោមពួកគេ មានការលាយឡំ និងការប៉ះទង្គិចយ៉ាងសាហាវកើតឡើង ខណៈពួកគេគ្រហឹមដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក—មួយភាគីឆ្លើយតបការប្រកួតប្រជែងរបស់មួយភាគីទៀត ក្នុងសំឡេងរំខាននៃសង្គ្រាម។
Verse 34
दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च । उस समय एक-दूसरेको लक्ष्य करके गर्जना करनेवाले दुर्योधन आदि महारथियों तथा पाण्डवश्रेष्ठ अर्जुनमें परस्पर आघात-प्रतिघात होने लगा ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ នៅពេលដែលមហារថាដ៏លេចធ្លោ ដឹកនាំដោយទុរយោធនៈ និងអរជុន—«គោឧសភ» ក្នុងចំណោមបណ្ឌវៈ—បានប៉ះទង្គិចគ្នា ដោយវាយប្រហារ និងវាយតបគ្នាទៅវិញទៅមក នោះកូនប្រុសនៃកុនទី ដែលមានក្រឹស្ណៈជាសារថី បានបង្ហាញស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យ និងលើសលប់។
Verse 35
अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन् धनु:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ វីរបុរសដៃខ្លាំងនោះភ្លឺរលោងឡើង ខណៈពេលគាត់កាន់កាប់ និងបង្វិលធ្នូ «គាណ្ឌីវ»—កម្លាំងដែលត្រៀមរួចជាស្រេចសម្រាប់សង្គ្រាម បង្ហាញទាំងសេចក្តីមុតមាំនៃយុទ្ធចិត្ត និងភារកិច្ចធ្ងន់ធ្ងររបស់ក្សត្រីយៈ ក្នុងសង្គ្រាមដែលកំពុងរាលដាល។
Verse 36
तत्रार्जुनो नरव्याप्र: शरैर्मुक्तै: सहस्रशः
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅទីនោះ អర్జុន—ខិតខំប្រឹងប្រែងដោយកម្លាំងពេញលេញនៃវីរបុរស—បានបាញ់ព្រួញចេញជាពាន់ៗ។ ក្រោមសម្ពាធធម៌នៃសមរភូមិ សមត្ថភាពដែលបានហ្វឹកហាត់របស់គាត់ក្លាយជាឧបករណ៍នៃភារកិច្ច បង្ហាញថា ការតាំងចិត្ត និងជំនាញ ត្រូវបានប្រមូលផ្តុំដើម្បីបំពេញភាពចាំបាច់ដ៏សាហាវនៃសង្គ្រាម។
Verse 37
ततस्ते5पि नरव्याप्रा: पार्थ सर्वे महारथा:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក អ្នកយុទ្ធរថដ៏ខ្លាំងទាំងនោះផង—បុរសដែលចូលរួមពេញទំហឹងក្នុងសមរភូមិ—បានរុញទៅមុខ ឱ បារថៈ; ពួកគេទាំងអស់ល្បីល្បាញថាជាវីរបុរសធំ។ បន្ទាត់នេះបញ្ជាក់ពីសេចក្តីតាំងចិត្តរួម និងភារកិច្ចយុទ្ធសាស្ត្រដែលជំរុញអ្នកប្រយុទ្ធឲ្យទៅមុខ ទោះបីទម្ងន់ធម៌នៃសង្គ្រាមកាន់តែជ្រាលជ្រៅក៏ដោយ។
Verse 38
संवृते नरसिंहैस्तु कुरूणामृषभे<र्जुने । महानासीत् समुद्धूतस्तस्य सैन्यस्य नि:स्वन:,जब कुरुश्रेष्ठ अर्जुन उन पुरुषसिंहोंद्वारा घेर लिये गये, तब उस सेनामें महान् कोलाहल प्रकट हुआ
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពេលអర్జុន—ជាគោឧសភៈក្នុងចំណោមកូរុ—ត្រូវបានវីរបុរសដូចសិង្ហទាំងនោះព័ទ្ធជុំវិញ នោះសំឡេងរំខានដ៏ធំបានផ្ទុះឡើងក្នុងកងទ័ព; សូរស័ព្ទនៃយោធាបានកើនឡើងហើយបែកផ្ទុះ បង្ហាញភាពតានតឹងធម៌នៃសមរភូមិ ដែលក្លាហាន និងភារកិច្ចប៉ះទង្គិចគ្នាក្រោមកម្លាំងលើសលប់។
Verse 53
नानावर्णविरागाभि: शुशुभु: सर्वतो वृता: । वे परम शोभासम्पन्न अनेक प्रकारके बहुरंगे ध्वज सब ओरसे नाना रंगकी पताकाओंद्वारा घिरकर बड़ी शोभा पाते थे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិសដោយទង់ជាតិ និងបដាដែលមានពណ៌ចម្រុះ ហើយបានជ្រលក់ពណ៌ភ្លឺចែងចាំង ពួកគេមើលទៅស្រស់ស្អាតរុងរឿង—ជាការបង្ហាញខាងក្រៅនៃរបៀបរៀបចំយុទ្ធ និងទំនុកចិត្ត កណ្ដាលអំពើហិង្សានៃសង្គ្រាមដែលកំពុងបន្ត។
Verse 83
धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यदृश्यत भैरवम् । उस संग्राममें अर्जुनका भयंकर ध्वज वानरके चिह्से सुशोभित दिखायी देता था। उस वानरकी पूँछ सिंहके समान थी और उसका मुख बड़ा ही उग्र था
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ទង់របស់ធនញ្ជ័យ (អរជុន) បានលេចឡើងយ៉ាងគួរឱ្យភ័យខ្លាច—រុងរឿងដោយសញ្ញាវានរ។ កន្ទុយវានរនោះដូចសត្វសិង្ហ ហើយមុខរបស់វាសាហាវខ្លាំងណាស់ បង្ហាញច្បាស់ពីសេចក្តីប្តេជ្ញារបស់អរជុន និងទំនុកចិត្តដ៏សុចរិតដែលគាំទ្រគាត់នៅមធ្យមភ័យរន្ធត់នៃសង្គ្រាម។
Verse 96
त्रासयामास तत् सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्चन: । राजन! श्रेष्ठ वानरसे सुशोभित तथा पताकाओंसे अलंकृत गाण्डीवधारी अर्जुनका वह ध्वज आपकी उस सेनाको भयभीत किये देता था
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា! ទង់របស់អរជុន អ្នកកាន់គន្ធីវ—តុបតែងដោយសញ្ញាវានរដ៏ប្រសើរ និងអលង្ការដោយខ្សែបដាក្រវ៉ាត់ៗ—បានធ្វើឱ្យកងទ័ពនោះរបស់ព្រះអង្គភ័យខ្លាច។ ក្នុងបរិយាកាសធម៌នៃសង្គ្រាម នេះមិនមែនជាការតាំងបង្ហាញទទេឡើយ; ទង់ក្លាយជាសញ្ញាដែលមើលឃើញនៃសេចក្តីប្តេជ្ញា និងសមត្ថភាព បង្កឱ្យសត្រូវរង្គើ និងបង្កើតភាពតានតឹងរវាងកាតព្វកិច្ចនិងការបំផ្លាញ។
Verse 104
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ चारवाँ अध्याय पूरा हुआ
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុង «ទ្រូណបರ್ವ» ជាពិសេសក្នុងផ្នែក «ជ័យទ្រថវធ» ជំពូកទីមួយរយបួន ដែលពិពណ៌នាអំពីសង្គ្រាមដ៏ស្មុគស្មាញ និងច្របូកច្របល់ បានបញ្ចប់ហើយ។ រូបមន្តបិទនេះរំលេចភាពស្មុគស្មាញមិនឈប់ឈរនៃសង្គ្រាម និងដាក់សាច់រឿងជាកំណត់ត្រាធម៌នៃសកម្មភាព និងផលវិបាក ក្នុងការតស៊ូធម៌ដ៏ធំទូលាយ។
Verse 105
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि ध्वजवर्णने पजञ्चाधिकशततमो<ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុង «ទ្រូណបર્વ» ជាពិសេសក្នុងផ្នែក «ជ័យទ្រថវធ» ជំពូកទីមួយរយប្រាំ ដែលមានប្រធានបទអំពីការពិពណ៌នាទង់បដា បានបញ្ចប់ហើយ។ កថាបិទនេះដាក់សាច់រឿងជាផ្នែកមួយនៃកំណត់ត្រាធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសង្គ្រាម ជាសញ្ញានៃចំណុចផ្លាស់ប្តូរ ក្នុងការបន្តបង្ហាញកាតព្វកិច្ច សេចក្តីប្តេជ្ញា និងផលវិបាកនៃសច្ចាវុធ។
Verse 116
नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेलक्ष्म समुच्छितम् अश्व॒त्थामाका इन्द्रध्वजके समान प्रकाशमान सुवर्णमय ऊँचा ध्वज वायुकी प्रेरणासे फहराता हुआ कौरव-नरेशोंका आनन्द बढ़ा रहा था
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ទង់មាសដ៏ខ្ពស់របស់អશ્વត្ថាមា—ភ្លឺរលោងដូចទង់របស់ឥន្ទ្រ និងលើកខ្ពស់ជាសញ្ញានៃវង្សទ្រូណ—បានរលកបក់តាមកម្លាំងខ្យល់ ហើយបង្កើនសេចក្តីរីករាយ និងទំនុកចិត្តដល់ស្តេចកౌរវ។ ក្នុងបរិយាកាសធម៌នៃសង្គ្រាម រូបភាពនេះបង្ហាញថា សញ្ញាខាងក្រៅនៃអំណាច និងវង្សត្រកូល អាចបញ្ឆេះមោទនភាព និងទឹកចិត្តបាន ទោះបីសមរភូមិកំពុងសាកល្បងការអះអាងជ្រាលជ្រៅនៃធម៌ក៏ដោយ។
Verse 126
आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव । अधिरथपुत्र कर्णका ध्वज हाथीकी सुवर्णमयी रस्सीके चिह्नसे युक्त था। महाराज! वह संग्राममें आकाशको भरता हुआ-सा दिखायी देता था
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះមហារាជា! នៅកណ្ដាលសមរភូមិ វាហាក់ដូចជាមេឃត្រូវបានបំពេញពេញ។ ទង់ដ៏ខ្ពស់របស់កರ್ಣា កូនអធិរថ មានសញ្ញាដំរីមាស និងតុបតែងដោយខ្សែមាស; វាធំសម្បើមដល់ថ្នាក់ហាក់បីដូចជាបំពេញមេឃក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 133
नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरिता । युद्धसस््थलमें कर्णके ध्वजपर सुवर्णमयी मालासे विभूषित पताका वायुसे आन्दोलित हो रथकी बैठकपर नृत्य-सा कर रही थी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយខ្យល់បក់ខ្លាំង ទង់បដាដែលតុបតែងដោយមាលាមាសលើទង់របស់កರ್ಣា បានរអិលរំកិលនៅលើសមរភូមិ ហាក់ដូចជាកំពុងរាំលើកៅអីរថ។
Verse 153
त्रिपुरघ्नरथो यद्वद् गोवृषेण विराजता । पाण्डवोंके आचार्य
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូចជារថរបស់ព្រះមហាទេវៈ អ្នកបំផ្លាញត្រីបុរៈ (ត្រីបុរាឃ្ន) រុងរឿងដោយសញ្ញាវೃಷភៈដ៏ស្រស់ស្អាត រថដ៏ធំរបស់គ្រូកೃપាចារ្យ—អាចារ្យរបស់បណ្ឌវៈ ព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកតបស្យា នៃគោត្រកោតម—ក៏រុងរឿងដូចគ្នា ព្រោះលើទង់មានសញ្ញាគោឈ្មោលដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 163
व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत् सेनाग्रमुपशो भयन् । वृषसेनका मणिरत्नविभूषित सुवर्णमय ध्वज मयूर-चिह्नसे युक्त था। वह मयूर सेनाके अग्रभागकी शोभा बढ़ाता हुआ इस प्रकार खड़ा था, मानो बोल देगा
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅមុខជួរកងទ័ព មានទង់មាសមួយ តុបតែងដោយមណីរត្ន ហាក់ដូចជានឹងនិយាយ។ ទង់នោះមានសញ្ញាមយូរ (ក្ងោក) បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់មុខកងទ័ព ហើយឈរយ៉ាងដូចជាកំពុងប្រកាសដោយខ្លួនវា។
Verse 183
सौवर्णी प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम् । मद्रराज शल्यकी ध्वजाके अग्रभागमें हमने अग्निशिखाके समान उज्ज्वल, सुवर्णमय, अनुपम तथा शुभ लक्षणोंसे युक्त एक सीता (हलसे भूमिपर खींची हुई रेखा) देखी थी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ យើងបានឃើញ នៅផ្នែកខាងមុខបំផុតនៃទង់របស់សាល្យា ព្រះរាជាមទ្រៈ មាន “សីតា” មាសមួយ—ជារន្ធដី ឬបន្ទាត់ដែលគូរដោយនង្គ័លលើផែនដី—ភ្លឺចែងចាំងដូចអណ្តាតភ្លើង មិនមានអ្វីប្រៀបបាន ហើយមានលក្ខណៈមង្គល។
Verse 196
सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता । माननीय नरेश! जैसे खेतमें हलकी नोकसे बनी हुई रेखा सभी बीजोंके अंकुरित होनेपर शोभासम्पन्न दिखायी देती है
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏គួរគោរព! ដូចជារន្ធរេកដែលចុងនង្គ័លគូសនៅក្នុងស្រែ ប្រែជាស្រស់ស្អាតពេលគ្រាប់ពូជទាំងអស់ដុះឡើងរុងរឿង ដូច្នោះដែរ ‘សីតា’—រន្ធរេកដែលនង្គ័លបានបង្កើត—បានទទួលពន្លឺសោភ័ណយ៉ាងខ្លាំង ដោយអាស្រ័យលើរទេះរបស់ស្តេចមទ្រ។»
Verse 203
ध्वजाग्रेडलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृत: । सिन्धुराज जयद्रथकी ध्वजाके अग्रभागमें उज्ज्वल सूर्यके समान श्वेत कान्तिमान् और सोनेकी जालीसे विभूषित चाँदीका बना हुआ वराहचिह्न अत्यन्त सुशोभित हो रहा था
សញ្ជ័យបានពណ៌នាថា៖ នៅកំពូលបំផុតនៃទង់របស់ស្តេចសិន្ធុ ជ័យទ្រថ មានសញ្ញាវរាហៈធ្វើពីប្រាក់ រលោងសភ្លឺ ដូចព្រះអាទិត្យភ្លឺចែងចាំង មានពន្លឺសស្អាត ហើយត្រូវបានតុបតែងបន្ថែមដោយសំណាញ់មាស ធ្វើឲ្យវាស្រស់ស្អាតលេចធ្លោយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 213
यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा सम शोभते । जैसे पूर्वकालमें देवासुर-संग्राममें पूषा शोभा पाते थे, उसी प्रकार उस रजतनिर्मित ध्वजसे जयद्रथकी शोभा हो रही थी
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូចជាកាលពីបុរាណ ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវតា និងអសុរ ពូសានបានរុងរឿងសោភា ដូច្នោះដែរ ជ័យទ្រថក៏រុងរឿងឡើងដោយទង់ប្រាក់នោះ។»
Verse 236
राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूप: समुच्छित: । राजन! जैसे यज्ञोंमें श्रेष्ठ राजसूयमें ऊँचा यूप सुशोभित होता है, भूरिश्रवाका वह सुवर्णमय यूप वैसे ही शोभा पा रहा था
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! ដូចជានៅក្នុងយញ្ញដ៏ឧត្តម—រាជសូយ—សសរយញ្ញ (យូប) ខ្ពស់មួយឈររុងរឿងសោភា ដូច្នោះដែរ យូបមាសរបស់ភូរីស្រវាសក៏រុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង។»
Verse 286
व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभा: । ये नौ उत्तम ध्वज आपकी सेनामें बहुत ऊँचे थे और प्रलयकालके सूर्यके समान अपना प्रकाश फैलाते हुए आपकी सेनाको उद्धासित कर रहे थे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ទង់ និងបដាខ្ពស់ៗទាំងនោះ រុងរឿងដូចព្រះអាទិត្យនៅចុងកាលយុគ បញ្ចេញពន្លឺរបស់ខ្លួនរាលដាល ហើយបំភ្លឺកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គឲ្យភ្លឺចែងចាំង។»
Verse 306
कार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परंतपा: । तदनन्तर शत्रुओंको संताप देनेवाले उन सब महारथियोंने अर्जुनको मारनेके लिये तुरंत ही विचित्र, चमकीले और विशाल धनुष हाथमें ले लिये
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ វីរបុរសមហារថីទាំងនោះ—អ្នកដុតឆេះសត្រូវ—បានយកធ្នូឡើងយ៉ាងរហ័ស ដើម្បីប្រយោជន៍អర్జុន។ បន្ទាប់មក ដោយបំណងសម្លាប់អర్జុន ពួកគេបានចាប់យកធ្នូប្លែកៗ ភ្លឺរលោង និងធំមហិមា ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីបង្កទុក្ខវេទនាដល់សត្រូវរបស់ខ្លួន។
Verse 316
गाण्डीवं दिव्यकर्मा तद् राजन दुर्मन्त्रिते तव । राजन! उसी प्रकार दिव्य कर्म करनेवाले शत्रुनाशन पार्थने भी आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप अपने गाण्डीव धनुषको खींचा
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ដោយសារព្រះអង្គមានយោបល់ខុសឆ្គង អర్జុន—អ្នកប្រតិបត្តិកម្មដ៏ទេវភាព និងអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ—ក៏បានទាញធ្នូ ‘គណ្ឌីវ’ របស់គាត់ដែរ។ ដូច្នេះ ដោយផលនៃនយោបាយខុសគំនិតរបស់ព្រះអង្គ កម្លាំងដែលគួរត្រូវបានទប់ស្កាត់វិញ ត្រូវបានបង្ខំឲ្យចូលទៅក្នុងសកម្មភាពដាច់ខាត។»
Verse 326
नानादिग्भ्य: समाहूता: सहया: सरथद्विपा: । महाराज! आपके अपराधसे उस युद्धसस््थलमें अनेक दिशाओंसे आमन्त्रित होकर आये हुए बहुत-से राजा अपने घोड़ों, रथों और हाथियोंसहित मारे गये हैं
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏អធិរាជ ដោយសារកំហុសរបស់ព្រះអង្គ នៅលើសមរភូមិនោះ មានស្តេចសម្ព័ន្ធមិត្តជាច្រើន—ដែលត្រូវបានអញ្ជើញមកពីទិសទាំងឡាយ—ត្រូវបានសម្លាប់ ព្រមទាំងសេះ រទេះ និងដំរីរបស់ពួកគេផងដែរ។
Verse 343
यदेको बहुभि: सार्ध समागच्छदभीतवत् | वहाँ श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन कुन्तीकुमार अर्जुनने यह अत्यन्त अद्भुत पराक्रम किया कि अकेले ही बहुतोंके साथ निर्भय होकर युद्ध आरम्भ कर दिया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «អស្ចារ្យណាស់នូវវីរភាពនោះ—អర్జុន កូនកុន្តី ដែលមានព្រះស្រីក្រឹෂ್ಣជាសារថី បានចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមដោយមិនភ័យខ្លាច ទោះតែម្នាក់ឯងក៏ប្រឈមមុខនឹងសត្រូវជាច្រើន ហើយបើកសមរភូមិដោយខ្លួនឯង។»
Verse 353
जिगीषुस्तान् नरव्याप्रो जिघांसुश्च जयद्रथम् । उनपर विजय पानेकी इच्छा रखकर जयद्रथके वधकी अभिलाषासे गाण्डीव धनुषको खींचते हुए पुरुषसिंह महाबाहु अर्जुनकी बड़ी शोभा हो रही थी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយបំណងឈ្នះលើសត្រូវទាំងនោះ និងដោយចិត្តក្តៅគគុកចង់សម្លាប់ជ័យទ្រថៈ អర్జុន—សីហបុរស មហាបាហុ—បានភ្លឺរលោងយ៉ាងអស្ចារ្យ ខណៈគាត់ទាញធ្នូ ‘គណ្ឌីវ’ ត្រឡប់ក្រោយ។
Verse 363
अदृश्यांस्तावकान् योधानू् प्रचक्रे शत्रुतापन: । उस समय शत्रुओंको संताप देनेवाले नरव्याप्र अर्जुनने अपने छोड़े हुए सहस्तरों बाणोंद्वारा आपके योद्धाओंको अदृश्य कर दिया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ អរជុន អ្នកដុតកម្តៅសត្រូវ បានធ្វើឲ្យយោធារបស់ព្រះអង្គមើលមិនឃើញ ដោយពួកគេត្រូវបានគ្របដណ្តប់ និងលង់លិចទាំងស្រុងក្រោមភ្លៀងព្រួញរាប់ពាន់ដែលគាត់បានបាញ់ចេញ។ ក្នុងបរិយាកាសធម៌នៃសង្គ្រាម រូបភាពនេះបង្ហាញថា កម្លាំងវីរភាពពេលភ្ជាប់នឹងពាក្យសច្ចា និងបុព្វហេតុ អាចធ្វើឲ្យសូម្បីតែអ្នកប្រយុទ្ធខ្លាំងក្លា ក្លាយជាអសមត្ថ និងលាក់បាត់ក្នុងផលវិបាកនៃភាគីដែលខ្លួនបានជ្រើស។
Verse 376
अदृश्यं समरे चक्र: सायकौचै: समन्तत: । तब उन सभी पुरुषसिंह महारथियोंने भी समरांगणमें सब ओरसे बाणसमूहोंकी वर्षा करके अर्जुनको अदृश्य कर दिया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ពួកគេបានធ្វើឲ្យអរជុនមើលមិនឃើញពីគ្រប់ទិស ដោយបាញ់ភ្លៀងព្រួញជាក្រុមដ៏ក្រាស់សន្ធឹក។ មហារថីដូចសីហាទាំងនោះ បាញ់វ៉ុលលីជុំវិញសមរភូមិ ដល់ថ្នាក់គ្របអរជុនឲ្យលាក់បាត់—រូបភាពមួយបង្ហាញថា កម្លាំងយុទ្ធសាស្ត្រ អាចបាំងសូម្បីតែវីរបុរសលើកំពូលបានមួយភ្លែត ក្នុងកំហឹងនៃសង្គ្រាម។
Verse 1763
यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता । राजेन्द्र! जैसे स्वामी स्कन्दका रथ सुन्दर मयूर-चिह्लसे शोभित होता है, उसी प्रकार महामना वृषसेनका रथ उस मयूरचिह्लसे शोभा पा रहा था
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ដូចជារថរបស់ព្រះស្កន្ទ (ស្កន្ទៈ) រុងរឿងដោយសញ្ញាមយូរ (ក្ងោក) នោះដែរ រថរបស់វ្រឹសសេន មហាមនៈ ក៏ភ្លឺរលោងដោយត្រាក្ងោកដូចគ្នានោះ»។
Verse 2736
ध्वजेन महता संख्ये कुरूणामृषभस्तदा । प्रजानाथ! वह विचित्र ध्वज दुर्योधनके उत्तम रथपर सैकड़ों क्षुद्रधंटिकाओंकी ध्वनिसे शोभायमान था। उस महान् ध्वजसे युद्धस्थलमें आपके पुत्र कुरुश्रेष्ठ दुर्योधनकी उस समय बड़ी शोभा हो रही थी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គ—ទុរយោធន កុរុឧត្តម—បានភ្លឺរលោងយ៉ាងខ្លាំង។ រថដ៏ប្រសើររបស់គាត់ មានទង់ធំមួយ និងស្តង់ដារចម្រុះដែលរវើរវាយ ហើយរុងរឿងដោយសម្លេងកណ្ដឹងតូចៗរាប់រយដែលក្រឡុករំញ័រ។ ដោយទង់ដ៏ខ្ពស់នោះ គាត់បានបង្ហាញសោភ័ណភាពពិសេសលើសមរភូមិ—រូបភាពនៃមោទនភាពរាជសម្បត្តិ និងការបង្ហាញអំណាចយុទ្ធសាស្ត្រ នៅចំពោះមុខភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃធម៌ក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 2936
अदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव वह्नलिना । दसवाँ ध्वज एकमात्र अर्जुनका ही था, जो विशाल वानरचिह्लसे सुशोभित था। उससे अर्जुन उसी प्रकार देदीप्यमान हो रहे थे, जैसे अग्निसे हिमालय पर्वत उद्धासित होता है
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយទង់នោះ អរជុនបានភ្លឺចែងចាំង—ដូចភ្នំហិមាល័យដែលត្រូវបានបំភ្លឺដោយវង់ភ្លើង។ រថរបស់គាត់មានស្តង់ដារខ្ពស់តែមួយ បំផុតស្រស់ស្អាតដោយសញ្ញាវានរ (ស្វាធំ) ហើយដោយទង់នោះ អរជុនបានបង្ហាញពន្លឺរលោង បង្កើតការភ័យស្ញប់ និងការតាំងចិត្ត នៅចំពោះមុខភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃធម៌ក្នុងសង្គ្រាម។
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes duty-driven combat with the ethically destabilizing force of grievance: Bhīma’s resolve is fueled by remembered injustices, raising the question of when righteous redress becomes indistinguishable from vengeance within kṣatriya action.
Actions in the present are shown to be conditioned by prior speech and institutional harms; the text implies that unresolved humiliation and public wrongdoing persist as causal seeds, shaping perception, escalation, and the capacity for restraint.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the meta-level effect is achieved through Saṃjaya’s evaluative similes and Dhṛtarāṣṭra’s inquiry structure, which frame the duel as exemplary of war’s moral and human cost.