Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

សូត្រាបាននិយាយថា៖ ក្សេត្រ (ទីសក្ការៈ) ទាំងនេះទាំងអស់ ត្រូវបានកម្តៅ និងបំភ្លឺដោយកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ; ហើយសម្រាប់តំបន់ទាំងនោះ ព្រះអាទិត្យ—រួមជាមួយនក្សត្រ និងផ្កាយ—ចែកចាយចំណែកនៃពេលវេលា និងលំដាប់ត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ ពន្លឺមេឃក៏បម្រើចង្វាក់សក្ការៈនៃក្សេត្រ ដែលនៅទីនោះ ពតិ (ព្រះសិវៈ) ត្រូវបានបូជាដើម្បីដោះលែងបាសុពីបាស។

Verse 2

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

ដោយសុគ្រឹត (កុសល) ដែលបានអនុវត្តនៅទីនេះ នៅពេលកុសលនោះឈានដល់ចុងក្រោយ សត្វលោកទទួលបានទីស្នាក់នៅនៃគ្រោះ (គ្រាហៈ)។ ពួកវាត្រូវបានហៅថា «តារកា» ព្រោះវាជួយនាំបាសុដែលត្រូវចងឲ្យឆ្លងកាត់; ហើយក៏ហៅថា «តារកា» ដោយសារពន្លឺសភ្លឺសស្អាតរបស់វា។

Verse 3

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

ពីអាណាចក្រសេឡេស្ទ្យាល់ ពីផែនដី និងពីយប់—គ្រប់ទិសទាំងអស់—អាទិត្យ (ព្រះអាទិត្យ) ទាញយកជានិច្ចនូវអំណាចទាំងឡាយ ទាំងថាមពលភ្លឺចែងចាំង និងថាមពលងងឹតផងដែរ។ ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យដើរតួនាទីជាអ្នកប្រមូលសកល ក្នុងសೃષ્ટិដែលមានលំដាប់របស់ព្រះអម្ចាស់។

Verse 4

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

ឫសពាក្យនេះ ត្រូវបានពន្យល់ថាមានន័យ «ជំរុញ/បង្កើតឲ្យកើត» និង «បណ្តាលឲ្យហូរ»។ ព្រោះព្រះអាទិត្យបង្កើតតេជស (ពន្លឺរលោង) និងធ្វើឲ្យទឹកចលនា ដូច្នេះហើយត្រូវបានយល់ថាជា សវិត្រ (Savitṛ)។ ក្នុងទស្សនៈសៃវៈ អំណាចឲ្យមានជីវិតនេះ ដំណើរក្រោមពតិ—ព្រះសិវៈ—ជាព្រះអម្ចាស់ខាងក្នុង ដែលដាស់ឲ្យសೃષ્ટិភ្ញាក់ឡើង។

Verse 5

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

ព្រះនាម «Bahula» និង «Candra» នេះ ត្រូវបានពោលថា កើតពីធាតុពាក្យមានន័យថា «ធ្វើឲ្យរីករាយ»។ វាត្រូវបានយល់ដឹងតាមរយៈភាពស ភាពដូចអម្រឹតនៃអមតៈ និងភាពត្រជាក់។

Verse 6

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

នៅក្នុងមណ្ឌលទេវីយ៍ដ៏ភ្លឺរលោង នៃព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទ—ភ្លឺចែងចាំងលើមេឃ—មានគ្រាប់មណ្ឌលសស្អាតមង្គលមួយ បង្កប់ដោយទឹក និងពន្លឺភ្លើង ដូចក្រឡុកកំប៉ុងមូលល្អឥតខ្ចោះ។

Verse 7

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

នៅទីនោះ មណ្ឌលព្រះចន្ទ (Śaśin) ត្រូវបានបង្រៀនថា មានសភាពជាទឹកកកកុញ; ចំណែកមណ្ឌលព្រះអាទិត្យ (Bhāskara) វិញ ជាមណ្ឌលសស្អាតភ្លឺចែងចាំង បង្កើតពីពន្លឺកកកុញ។ ដូច្នេះ ពុរាណៈបានបែងចែកគោលការណ៍ត្រជាក់បំប៉នរបស់ព្រះចន្ទ ពីអំណាចឆេះភ្លឺបំភ្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យ—ទាំងពីរប្រតិបត្តិក្នុងរបៀបចក្រវាលរបស់ព្រះសិវៈ ដែលចងក្រង និងដឹកនាំបសុ (វិញ្ញាណមានរាងកាយ) ទៅរកការយល់ឃើញត្រឹមត្រូវ។

Verse 8

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

ព្រះទេវទាំងអស់ ស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងស្ថានដ្ឋានបរិសុទ្ធទាំងនេះ តាមគ្រប់មន្វន្តរៈទាំងអស់ ជាគ្រឹះគាំទ្ររក្សាទុកនៃក្រុមផ្កាយ ព្រះអាទិត្យ និងភពទាំងឡាយ។

Verse 9

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

ហេតុនេះហើយ ទេវតាភព (Graha) ត្រូវបានហៅតាមនាមនៃស្ថានដ្ឋានរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យបានចូលទៅកាន់ស្ថានសូរៈ (Saura) ហើយព្រះចន្ទក៏ចូលទៅកាន់ស្ថានសោម្យៈ (Saumya) ដូចគ្នា។

Verse 10

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्

សុក្រដ៏ភ្លឺរលោង បានចូលទៅកាន់ស្ថានសុក្ររបស់ខ្លួន ដុះភ្លើងដោយកាំរស្មីដប់ប្រាំមួយ និងព្រះតេជៈដ៏មហិមា។ ដូចគ្នានេះ ព្រះព្រហស្បតិ៍ បានចូលទៅកាន់ស្ថានធំ (ព្រហស្បតិ៍) ហើយ លោហិត (មង្គល) បានចូលទៅកាន់ស្ថានក្រហម (មង្គល)។

Verse 11

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः

ដូចគ្នានេះ ស្ថានរបស់សនៃශ්ចរ (សៅរ៍) ត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយទេវតាដែលគ្រប់គ្រងទីនោះ ក៏ជាសនៃශ්ចរ ដែរ។ ព្រះពុធ (Budha) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ពុធ; ហើយ ស្វರ್ಭានុ (រាហ៊ូ) បានយកជ្រកកោនក្នុងស្ថានរបស់ខ្លួន ហើយនៅស្ថិតក្នុងស្ថានស្វರ್ಭានុ។

Verse 12

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्

នក្ខត្រាទាំងអស់ និងស្ថាននក្ខត្រទាំងអស់ ត្រូវបានចូលទៅស្ថិតជាលំនៅដ្ឋាន។ គ្រោះទាំងនេះទាំងអស់ ជាវិមានពន្លឺ សម្រាប់អ្នកដែលចិត្តវិញ្ញាណបានបរិសុទ្ធដោយកុសលកម្ម—ព្រលឹង (បសុ) ដែលត្រូវបានលើកតម្កើងដោយធម្ម និងភក្តិចំពោះព្រះបសុបតិ។

Verse 13

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्

លំនៅដ្ឋានដ៏បរិសុទ្ធទាំងនេះ បានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅដើមកាលប៉ា ហើយត្រូវបានស្វយಂಭូ (ព្រះព្រហ្មា) បង្កើតឡើង។ វានឹងឈរមាំមួន ដល់ពេលមហាប្រល័យ ដែលលេបលាន់សត្វលោកទាំងអស់។

Verse 14

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः

ក្នុងមនុវន្តរ ទាំងអស់ ស្ថានទេវតាទាំងនោះ ពិតជានៅតែមាន។ ហើយទេវតាអធិបតី ដែលមានអត្តសញ្ញាណជាមួយតួនាទីរបស់ខ្លួន នឹងទៅស្ថិតនៅទីនោះ ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយត្រឡប់ទៅកាន់តំណែងដដែលជានិច្ច។

Verse 15

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह

មុខងារ និងស្ថានានុក្រមកោសល្យសកលទាំងនេះ ស្ថិតនៅជាប់ជានិច្ច—រួមជាមួយទេវតានៃអតីតកាល រួមជាមួយទេវតាដែលនឹងមក (និងអ្នកមិនកំណត់ឲ្យកើតឡើង) ហើយក៏ជាមួយទេវតាបច្ចុប្បន្នដែលកាន់តំណែងតាមកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។

Verse 16

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे

ក្នុងមន្វន្តរានេះ អំណាចភពផ្កាយ (គ្រាហៈ) ត្រូវបានចងចាំថាជាទេវតាស្ថិតលើរថអាកាស។ ក្នុងសម័យវៃវស្វតៈ ព្រះអាទិត្យ—វិវស្វាន កូនរបស់អទិតិ—គ្រប់គ្រងជាព្រះអធិរាជសូរិយៈ រក្សាលំដាប់សកល ដែលចុងក្រោយស្ថិតលើបតិ គឺព្រះសិវៈ។

Verse 17

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

ព្រះសោមៈដ៏ភ្លឺរលោង កើតពីកូនរបស់ឥសី ត្រូវបានចងចាំថាជាទេវតាម្នាក់ក្នុងចំណោមវសុ។ ហើយព្រះសុក្រនោះ ត្រូវដឹងថាជាទេវតា—ព្រះភារគវៈ អ្នកបម្រើជាបូជាចារ្យសម្រាប់អសុរ។

Verse 18

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः

ទេវតានោះ ត្រូវបានចងចាំថា «បೃಹត្តេជៈ» អ្នកមានពន្លឺធំទូលាយ—ជាគ្រូបង្រៀនរបស់ទេវតាទាំងឡាយ កូនរបស់អង្គិរាស។ គាត់ក៏ត្រូវបានហៅថា ព្រះពុធៈ អ្នកគួរឲ្យស្រឡាញ់ ហើយត្រូវបានចងចាំថាជាកូនរបស់ឥសីមួយរូប។

Verse 19

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः

ព្រះសនៃශ්ចរ (សៅរ៍) ដែលហៅថា វិរូបៈ គឺជាកូនរបស់សំជ្ញា និងវិវស្វាន (ព្រះអាទិត្យ)។ ហើយពីអគ្គិ និងវិកេសី បានកើតឡើងយុវជនមួយរូប ឈ្មោះ លោហិតារចិសៈ អ្នកមានអណ្តាតភ្លើងក្រហម។

Verse 20

नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः

កូនស្រីដែលកើតពីទក្ខៈទាំងនោះ ត្រូវបានចងចាំថា មាននាមតាមនក្ខត្រ និងឫក្ស។ ហើយ ស្វರ್ಭានុ កូនប្រុសសിംហិកា គឺអសុរាដែលបង្កទុក្ខទោមនស្សដល់សត្វមានជីវិត។

Verse 21

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

នៅក្នុងព្រះចន្ទ នក្ខត្រ (គេហដ្ឋានចន្ទ) ភពទាំងឡាយ និងព្រះអាទិត្យ គេប្រកាសថាមានអំណាចគ្រប់គ្រង (អភិមានិន)។ ដូច្នេះ ទីស្ថានទាំងនេះត្រូវបានពណ៌នាតាមដែលបាននិយាយ រួមទាំងទេវតាដែលស្ថិតនៅ និងគ្រប់គ្រងស្ថានានោះ។

Verse 22

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च

ព្រះអាទិត្យវិវស្វាន អ្នកមានកាំរស្មីពាន់ មានទីស្ថានសូរ្យដែលមានសភាពជាភ្លើង។ តែទីស្ថានរបស់ហិមាន્શុ (ព្រះចន្ទ) ត្រូវបានចងចាំថា កើតពីទឹក និងសស្អាតទាំងស្រុង។

Verse 23

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्

ទីស្ថានដែលមានសភាពជាទឹក (អាប្យ) មានពណ៌ខ្មៅស្រអែម និងគួរឲ្យរីករាយ ត្រូវបានប្រកាសថាជាគេហដ្ឋានដែលកើតពីកាំរស្មីរបស់ព្រះពុធ (ពុធៈ)។ ហើយទីស្ថានរបស់ “អ្នកស” ក៏មានសភាពជាទឹកដូចគ្នា៖ ជាផ្ទៃសស្អាតភ្លឺចែងចាំង មានកាំរស្មីដប់ប្រាំមួយ។

Verse 24

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः

ភពអង្គារ ត្រូវបាននិយាយថាមានកាំរស្មីប្រាំបួន ហើយស្ថានានុត្តមរបស់គាត់មានពណ៌ក្រហមចែងចាំង។ ភពព្រហស្បតិ៍ មានទ្រង់ទ្រាយធំទូលាយ មានពណ៌មាសដូចរមៀត ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានអណ្តាតភ្លើងភ្លឺចែងចាំងដប់ប្រាំមួយ។

Verse 25

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

លំនៅដែលមានកាំរស្មីប្រាំបី ត្រូវបានប្រកាសថាជារបស់ ព្រះសនៃශ්ចរ (សៅរ៍) ហើយមានពណ៌ងងឹត។ ចំណែកលំនៅរបស់ ស្វರ್ಭានុ (រាហ៊ូ) ត្រូវបាននិយាយថាជាភូមិ តាមសៈ—ទីកន្លែងដែលបង្កទុក្ខវេទនាដល់សត្វលោក។

Verse 26

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः

ចូរយល់ថា ផ្កាយទាំងអស់ គឺជាព្រះឥសីទាំងឡាយផ្ទាល់—ពន្លឺមានកាំរស្មីតែមួយ—ជាទីពឹងទីស្នាក់សម្រាប់អ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះបុណ្យកុសល; ហើយតាមសភាពរបស់ខ្លួន វាក៏មានពណ៌សផងដែរ។

Verse 27

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः

វាត្រូវបានដឹងថា ផ្កាយទាំងនោះមានសភាពជាទឹកដ៏ក្រាស់ខ្លាំង ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីដើមកាលនៃកល្បៈ។ ដោយការប៉ះពាល់នឹងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ វាត្រូវបានចងចាំថា ក្លាយជាពន្លឺរុងរឿងពេញលេញ។

Verse 28

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

អង្កត់ផ្ចិត (វិષ្កម្ភ) របស់ សវិត្រ (ព្រះអាទិត្យ) ត្រូវបាននិយាយថា មាន៩ពាន់យោជនៈ។ ហើយតាមមាត្រដ្ឋាននៃមណ្ឌលព្រះអាទិត្យ (មណ្ឌល) ការពង្រីករបស់វា មានបីដងនៃនោះ។

Verse 29

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

ការពង្រីករបស់ព្រះចន្ទ ត្រូវបានបង្រៀនថា មានទំហំទ្វេដងនៃអង្កត់ផ្ចិតព្រះអាទិត្យ។ ហើយ ស្វರ್ಭានុ (រាហ៊ូ) ក្លាយជាមានមាត្រស្មើទាំងពីរ រអិលទៅក្រោមពួកវា—ជាមូលហេតុនៃគ្រាស។ ក្នុងលំដាប់ចក្រវាលដ៏ត្រឹមត្រូវនេះ ព្រះអម្ចាស់ (បតិ) តែម្ដង ជាអធិបតីគ្រប់គ្រង; ខណៈពន្លឺទាំងឡាយ និងគ្រោះទាំងឡាយ ដំណើរក្នុងខ្សែចង (បាសៈ) នៃចលនាដែលបានវាស់វែង។

Verse 30

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम्

ដោយដកយកស្រមោលនៃផែនដី ដែលបានបង្កើតជារង្វង់មណ្ឌលឡើង មានដែនធំទូលាយរបស់ ស្វರ್ಭានុ ជាភូមិទីបី ដែលសម្បូរទៅដោយភាពងងឹត។

Verse 31

आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु

ចាកចេញពីព្រះអាទិត្យ វាធ្វើដំណើរយ៉ាងស្មើតាមចំណុចប្រសព្វ (បរវ) ហើយម្តងទៀត ចាកពីព្រះចន្ទ វាត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះអាទិត្យ នៅចំណុចប្រសព្វសូរ្យ—ដូច្នេះវដ្តពេលវេលាបរិសុទ្ធត្រូវបានរៀបចំ។

Verse 32

स्वर्भानुं नुदते यस्मात् तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते

ព្រោះគាត់បង្ក្រាប (ឬទប់ស្កាត់) ស្វರ್ಭានុ ដូច្នេះហើយគាត់ត្រូវបានហៅថា «ស្វರ್ಭានុ»។ ហើយភាគដប់ប្រាំមួយនៃព្រះចន្ទ ត្រូវបានកំណត់ឲ្យ ភារគវ (សុក្រក្រៈ)។

Verse 33

विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

ពីអង្កត់ផ្ចិត និងវិសាលភាពរង្វង់នៃមណ្ឌលមេឃ ហើយតាមមាត្រដ្ឋានយោជនៈ ចូរដឹងថា ព្រះបૃហស្បតិ (ព្រហស្បតិ) មានទំហំតិចជាង ភារគវ (សុក្រក្រៈ) មួយភាគបួន។

Verse 34

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

ប្រៀបធៀបនឹង ព្រះបૃហស្បតិ នោះ វក្រ និង សោរី ទាំងពីរ ត្រូវបានចងចាំថា «ខ្វះមួយជើង» តាមមាត្រា; ហើយ ព្រះពុធ (Budha) ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថា ខ្វះមួយជើងជាងទាំងពីរ នោះទាំងទទឹង និងមណ្ឌលគន្លង។

Verse 35

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै

រូបកាយដែលគេហៅថា តារា និងក្រុមនក្ខត្រ នៅទីនេះ—គេថា ស្មើនឹងព្រះពុធ (Budha) ទាំងក្នុងវិសាលភាព និងក្នុងមណ្ឌលរង្វង់របស់វា។ ដូច្នេះ ពន្លឺស្ថានសួគ៌ក៏ចល័តក្នុងមាត្រដ្ឋានដែលបានកំណត់ បង្ហាញព្រះបតី ជាអ្នកវាស់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងរបៀបរយកាលលោក។

Verse 36

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्

អ្នកដឹងតត្ត្វ (tattva-vit) គួរយល់ថា ភាគច្រើននៃវត្ថុទាំងនេះ ជាយោគនៃព្រះចន្ទ (candra-yoga) និងជាមាត្រដ្ឋានតារាសាស្ត្រដែលវិទ្យាពេលវេលាបង្ហាញ។ វាលេចឡើងជាតារា និងនក្ខត្រ ប៉ុន្តែគ្រប់មួយខុសពីគ្នា តាមអានុភាពតិចឬច្រើនរបស់ខ្លួន។

Verse 37

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु

មណ្ឌលតារា (tārakāmaṇḍala) ត្រូវវាស់ជាយោជនៈ ជាពីរ បី បួន និងប្រាំរយ; ហើយក្នុងចំណោមវា មានខ្លះខ្ពស់បំផុត ខ្លះទាបបំផុត—រៀបជាលំដាប់ថ្នាក់នៅលើៗគ្នា។

Verse 38

योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः

មាត្ររបស់វា គឺកន្លះយោជនៈ; នៅទីនេះ មិនរាប់អ្វីតូចជាងនោះទេ។ លើសពីវា មានគ្រោះបី (graha) ដែលចល័តឆ្ងាយ និងរអិលទៅតាមផ្លូវរបស់ខ្លួន។

Verse 39

सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम्

សោរៈ (Saura) អង្គិរាស (Āṅgirasa) និងវក្រៈ (Vakra) គួរដឹងថា ជាអ្នកពិចារណាខ្សោយ។ គតិរបស់ពួកគេ ត្រូវបានប្រកាសរួចហើយពីមុន តាមលំដាប់របស់វា។

Verse 40

एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः

ពីនក្ខត្រាទាំងនេះឯង គេថាភពទាំងអស់កើតឡើង។ ហើយ វិវស្វាន—បុត្រារបស់ អទិតិ—គឺព្រះអាទិត្យពិតប្រាកដ ឱ សេនាបណ្ឌិតមហាមុនី។

Verse 41

विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः

កើតនៅក្នុងនក្ខត្រ វិសាខា ភពដំបូងក្នុងចំណោមគ្រាហៈគឺ សោមៈ។ ព្រះសោមៈមានពន្លឺរុងរឿង គេថាជាបុត្ររបស់ ធម្មៈ ហើយព្រះនោះជាវសុមួយ។

Verse 42

शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम्

ពីក្រឹត្តិកា នក្ខត្រ ព្រះចន្ទ—អ្នកបង្កើតរាត្រី មានកាំរស្មីត្រជាក់—បានកើតឡើង។ បន្ទាប់ពីព្រះអាទិត្យ នោះ សុក្រក្រាហៈ—បុត្ររបស់ ភ្រឹគុ—មានពន្លឺដប់ប្រាំមួយប្រការ បានបង្ហាញខ្លួន។

Verse 43

ताराग्रहाणां प्रवरस् तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः

ក្នុងចំណោមភពដែលភ្លឺដូចតារា អ្នកលើសគេគឺ ព្រះព្រហស្បតិ (បૃហស្បតិ)៖ ព្រះអង្គកើតឡើងនៅក្នុងទីដីបរិសុទ្ធនៃ ទិស្យ (Tiṣya)។ ព្រះអង្គជាគ្រាហៈ បុត្ររបស់ អង្គិរាស (Aṅgiras) ហើយភ្លឺចែងចាំងដោយពន្លឺដប់ពីរ—ដូច្នេះហើយបានប្រកាសថា ព្រហស្បតិ។

Verse 44

फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः

កើតនៅក្នុងនក្ខត្រ ផាល់គុនី ហើយត្រូវបានហៅក្នុងកថាដើមៗថា «គ្រូនៃលោក» ភពនេះ—នវារចិ (Navārci) ឬ លោហិតាង្គ (Lohitāṅga)—បានកើតឡើងជាបុត្ររបស់ ប្រជាបតិ ហើយជាគ្រាហៈដែលគ្រប់គ្រងសត្វមានកាយក្រោមព្រះបតិ (ព្រះអម្ចាស់)។

Verse 45

आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः रेवतीष्वेव सप्तार्चिःस्थाने सौरिः शनैश्चरः

តាមស្មృతិ គេរំលឹកថា ក្នុងលំដាប់កោស्मिकនេះ សនៃශ්ចរៈ (សៅរិ) អ្នកដំណើរយឺត បានកើតនៅនក្ខត្រ ពូರ್ವាអាសាឍា; ហើយទីតាំងដ៏បានបង្កើតរបស់ទ្រង់ស្ថិតនៅ រេវតី ក្នុងលោគុសដែលហៅថា សប្តារចិះ (ភ្លើងប្រាំពីរ)។

Verse 46

सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी

ព្រះពុធៈ (បុធ) មានសភាពទន់ភ្លន់ លេចឡើងនៅនក្ខត្រ ធនិષ્ઠា ដោយមានកាំរស្មីប្រាំ។ ទោះយ៉ាងណា ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថា ជារូបកាយកើតពីភាពងងឹត កើតពី ម្រឹត្យុ (មរណៈ) មានកំពូលដូចភ្លើង ហើយអាចបណ្ដាលឲ្យពូជពង្សស្រកស្រាយ—បង្ហាញថា គ្រាហៈទាំងឡាយ ក្រោមអធិបតីភាពរបស់ បតិ (ព្រះសិវៈ) ក្លាយជាឧបករណ៍ឲ្យបាសៈកម្ម ស成熟 សម្រាប់បសុ (វិញ្ញាណមានរាងកាយ)។

Verse 47

आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः

នៅក្នុងក្រុមតារា អាស្លೇಷា មានមហាគ្រាហៈដ៏ខ្លាំងក្លា កើតឡើង ជាអ្នកលួចយកអស់ទាំងស្រុង ជាអ្នកបំផ្លាញគ្រប់យ៉ាង។ ដូចគ្នានេះផងដែរ ក្នុងចំណោមតារាដែលមាននាមរបស់ខ្លួនឯង កូនស្រីរបស់ ទក្ខ (ដាក្សាយណី) បានបង្ហាញខ្លួនជាការលេចឡើងដ៏អពមង្គល។

Verse 48

तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः

រាហុ ជារូបកាយកើតពីអំណាចនៃ តមស; តាមធម្មជាតិ គឺជាវង់មណ្ឌលខ្មៅ។ កើតនៅក្នុង ភរណី ទ្រង់ជាគ្រាហៈ (អ្នកចាប់យក) ដែលរំខានព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ។

Verse 49

एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः

តារា និងគ្រាហៈទាំងនេះផងដែរ គួរត្រូវបានយល់ដឹង ចាប់ពី ភារគវ (សុក្រក្រាហៈ) ជាដើម; ព្រោះនៅពេលនក្ខត្រកំណើតត្រូវរងការរំខាន ពួកវាក្លាយជាខ្វះខាតក្នុងឥទ្ធិពល និងបង្កើតផលអពមង្គល។ ដូច្នេះ សភាពរបស់ពួកវាត្រូវតែដឹង ដើម្បីធ្វើពិធីសិវៈសម្រាប់ការកែសម្រួល។

Verse 50

मुच्यते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः सर्वग्रहाणामेतेषाम् आदिरादित्य उच्यते

ដោយសេចក្តីភក្តីចំពោះគ្រោះនោះឯង មនុស្សត្រូវបានដោះលែងពីទោសវិនាសដែលវាបង្ក។ ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមគ្រោះទាំងអស់ អាទិត្យ (ព្រះអាទិត្យ) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាអាទិ និងអធិបតី។

Verse 51

ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनां चापि धूमवान् ध्रुवः किल ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्दिशम्

ក្នុងចំណោមគ្រោះតារា សុក្រហ (សុក្រ/វេនុស) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាអធិបតី; ក្នុងចំណោមកេតុ (ផ្កាយកន្ទុយ) ធូមវាន ក៏ជាមេដែរ។ ហើយ ធ្រុវៈ ជាអ្នកកំណត់ថេរ សម្រាប់គ្រោះទាំងឡាយ ដែលត្រូវបានចែកចាយទៅទិសទាំងបួន ដើម្បីថែរក្សាលំដាប់ទិសដៅ។

Verse 52

नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्याद् अयनानां तथोत्तरम् वर्षाणां चैव पञ्चानाम् आद्यः संवत्सरः स्मृतः

ក្នុងចំណោមនក្ខត្រ ស្រាវិឋ្ឋា (ធនិឋ្ឋា) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាអធិបតី; ក្នុងចំណោមអយនៈ ការធ្វើដំណើរទៅជើង (ឧត្តរាយណ) ក៏ជាអធិបតីដែរ។ ហើយក្នុងចំណោមការរាប់ឆ្នាំប្រាំប្រភេទ សំវត្សរ ត្រូវបានចងចាំថា ជាឆ្នាំដំបូង—ដូច្នេះ កាលៈ ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់សម្រាប់ការអនុវត្តត្រឹមត្រូវ ក្នុងរបៀបរបស់ព្រះសិវៈ។

Verse 53

ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ उच्यते पक्षाणां शुक्लपक्षस्तु तिथीनां प्रतिपत्तथा

ក្នុងចំណោមរដូវទាំងឡាយ សិឝិរ (ចុងរដូវរងា) ត្រូវបានប្រកាសថា ជាអធិបតី; ក្នុងចំណោមខែទាំងឡាយ មាឃ ត្រូវបាននិយាយថា លើសគេ; ក្នុងចំណោមបក្សទាំងឡាយ បក្សស (សុក្លបក្ស) គឺល្អបំផុត; ហើយក្នុងចំណោមទីថិទាំងឡាយ ប្រតិបត់ (ថ្ងៃទី១) ក៏លេចធ្លោដែរ។

Verse 54

अहोरात्रविभागानाम् अहश्चादिः प्रकीर्तितः मुहूर्तानां तथैवादिर् मुहूर्तो रुद्रदैवतः

ក្នុងការបែងចែកថ្ងៃនិងយប់ ‘ថ្ងៃ’ ត្រូវបានលើកឡើងថា ជាដំបូង។ ដូចគ្នានេះ ក្នុងចំណោមមុហូរតៈ មុហូរតៈដំបូង ត្រូវបាននិយាយថា មានរុទ្រៈ ជាទេវតាអធិបតី។

Verse 55

क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम्

ឱ អ្នកដឹងអំពីកាលដ៏ប្រសើរ! ឯកតាដែលហៅថា «ក្សណៈ» ចាប់ពី «និមេសៈ» និងអ្វីៗផ្សេងទៀត នោះហើយជាកាល។ ហើយ «យុគ» ដែលចាប់ផ្តើមពី ធនិឋ្ឋា រហូតដល់ ស្រវណា ត្រូវបាននិយាយថា ជាវដ្តប្រាំឆ្នាំ។

Verse 56

भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्तते दिवाकरः स्मृतस्तस्मात् कालकृद्विभुरीश्वरः

ដោយសារតែចលនាពិសេសរបស់ព្រះអាទិត្យ វាបង្វិលដូចកង់។ ដូច្នេះហើយ ត្រូវបានចងចាំថា «ទិវាករ» អ្នកបង្កើតថ្ងៃ; ហើយព្រះអម្ចាស់ដ៏សព្វគ្រប់ ព្រះឥશ્વរ​ដ៏អធិបតី គឺជាអ្នកបង្កើតកាល តាមរយៈវានោះ។

Verse 57

चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्तकनिवर्तकः तस्यापि भगवान् रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्तकः

សម្រាប់សត្វមានជីវិតទាំងបួនប្រភេទ ព្រះអង្គជាអ្នកជំរុញឲ្យដំណើរការ និងជាអ្នកទប់ស្កាត់ផងដែរ។ ហើយសូម្បីតែចំពោះអធិបតីភាពនោះផ្ទាល់ ព្រះរុទ្រៈ—ព្រះមានព្រះភាគ—គឺជាព្រះដ៏ច្បាស់លាស់ ជាអ្នកជំរុញដោយផ្ទាល់ អ្នកចាប់ផ្តើមចលនាទាំងអស់។

Verse 58

इत्येष ज्योतिषामेवं संनिवेशो ऽर्थनिश्चयः लोकसंव्यवहारार्थं महादेवेन निर्मितः

ដូច្នេះ ការរៀបចំជាលំដាប់នៃពន្លឺមេឃទាំងឡាយ និងការកំណត់ន័យនៃមុខងាររបស់វា ត្រូវបានមហាទេវ បង្កើតឡើង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់របៀបរបប និងការប្រព្រឹត្តរបស់លោក។

Verse 59

बुद्धिपूर्वं भगवता कल्पादौ सम्प्रवर्तितः स आश्रयो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिरात्मकः

នៅដើមកល្បៈ ព្រះមានព្រះភាគ បានបង្កើត «ពុទ្ធិ» (បញ្ញាចក្រវាល) ជាមុនសិន។ បន្ទាប់មក កើតមានគោលការណ៍ដែលជាទីពឹងពាក់របស់សព្វវត្ថុ ដែលទទួលយកអារម្មណ៍ «ខ្ញុំ» (អភិមាន) ហើយជាសារធាតុពន្លឺ (ជ្យោតិស) ដែលសាយភាយគ្រប់ទីកន្លែង។

Verse 60

एकरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः नैष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित्

ការបង្ហាញដ៏អស្ចារ្យនេះ គឺជាបរិណាមៈនៃ ប្រាធានៈ ដែលមានរូបតែមួយ មិនបែងចែក។ គ្មានអ្នកណាអាចរាប់បញ្ជាក់បានត្រឹមត្រូវ ដូចដែលវាពិតប្រាកដឡើយ។

Verse 61

गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा आगमादनुमानाच्च प्रत्यक्षादुपपत्तितः

ការមកទៅនៃពន្លឺមេឃទាំងឡាយ មនុស្សមិនអាចយល់ឲ្យពេញលេញដោយភ្នែកសាច់បានឡើយ។ វាត្រូវដឹងដោយ អាគមៈ (ព្រះវចនៈអធិការណ៍), ដោយអនុមាន, ដោយការមើលឃើញផ្ទាល់ (តាមដែលអាច), និងដោយហេតុផលបញ្ជាក់។

Verse 62

परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं मुनिसत्तमाः

ឱ មុនិសត្ដមៈ អ្នកប្រាជ្ញគួរជឿ បន្ទាប់ពីពិនិត្យយ៉ាងម៉ត់ចត់ដោយបញ្ញាច្បាស់លាស់។ សម្រាប់អ្នកមានការយល់ឃើញ៖ វិទ្យាភ្នែក (ការមើលផ្ទាល់), ការសាកល្បងដោយទឹក, កំណត់ត្រាសរសេរ, និងការគណនា គឺជាវិធីផ្ទៀងផ្ទាត់សច្ចៈ។

Verse 63

पञ्चैते हेतवो ज्ञेया ज्योतिर्मानविनिर्णये

ហេតុទាំងប្រាំនេះ គួរត្រូវដឹង សម្រាប់ការសម្រេចវាស់វែង និងគណនានៃពន្លឺមេឃ (ជ្យោតិស) ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។