Adhyaya 21

Verse 1

लोमश उवाच । वर्द्धमाना तदा साध्वी रराज प्रतिवासरम् । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

ローマシャは言った。「その貞淑なる者は成長するにつれ、日ごとにいよいよ輝きを増した。サティーが八歳となったとき、彼女はヒマーラヤの家に住んでいた。」

Verse 2

महेशो हिमवद्द्रोण्यां तताप परमं तपः । सर्वैर्गणैः परिवृतो वीरभद्रादिभिस्तदा

そのときマヘーシャはヒマーラヤの谷において至上の苦行を修し、ヴィーラバドラらを先頭とするすべてのガナに囲まれていた。

Verse 3

एतत्तपो जुषाणं तं महेशं हिमवान्ययौ । तत्पादपल्लवं द्रष्टुं पार्वत्या सह बुद्धिमान्

その苦行に没入するマヘーシャ（シヴァ）を見て、賢きヒマヴァーンはパールヴァティーと共に近づき、御足の柔らかな「蓮の芽」を拝見せんと願った。

Verse 4

यावत्समागतो द्रष्टं नंदिनासौ निवारितः । द्वारि स्थिते च तदा क्षणमेकं स्थिरोऽभवत्

拝謁しようとして来たところ、ナンディンがこれを制し、彼は戸口に立ってしばし静かに動かずにいた。

Verse 5

पुनर्विज्ञापयामास नंदिना हिमवान्गिरिः । विज्ञप्तो नंदिना शंभुरचलो द्रष्टुमागतः

さらにヒマヴァーンなる山は、ナンディンを通して再び願いを申し上げた。ナンディンの奏上を聞いたシャンブ（苦行にあってなお不動なる御方）は、拝謁に来た者をお認めになった。

Verse 6

तदाकर्ण्य वचस्तस्य नंदिनः परमेश्वरः । आनयस्व गिरिं चात्र नंदिनं वाक्यमब्रवीत्

ナンディンの言葉を聞いたパラメーシュヴァラは、ナンディンに告げた。「その山をここへ連れて来よ。」

Verse 7

तथेति मत्वा नंदी तं पर्वतं च हिमाचलम् । आनयामास स तथा शंकरं लोकशंकरम्

「しかるべし」と念じて、ナンディンはその山ヒマーチャラをそこへ連れて来た。かくして、諸世界の安寧をもたらすシャンカラとの対面が成就した。

Verse 8

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं प्रभुं तपो जुषाणं विनिमीलितेक्षणम्

そのとき、万有の主なる प्रभুが苦行に没入し、まなこをやさしく閉じておられるのを見て、

Verse 9

कपर्द्धिनं चंद्रकलाविभूषणं वेदांतवेद्यं परमात्मनि स्थितम् । ववंद शीर्ष्णा च तदा हिमाचलः परां मुदं प्रापदहीनसत्त्वः

それからヒマーチャラは、結髪の御髪に三日月を戴き、ヴェーダーンタにより知られ、至上の真我に安住する主に、頭を垂れて礼拝し、揺るがぬ心で最高の歓喜を得た。

Verse 10

उवाच वाक्यं जगदेकमंगलं हिमालयो वाक्यविदां वरिष्ठः

言葉に通じた者の中で最勝なるヒマーラヤは、世のただ一つの吉祥となる言葉を語った。

Verse 11

सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो

「我は幸いなるかな、マハーデーヴァよ、あなたのご加護によりて、シャṅカラよ。主よ、あなたのダルシャナ（darśana）を得んがため、日ごとに参上いたします。」

Verse 12

अनया सह देवेश अनुज्ञां दातुर्महसि । श्रुत्वा तु वचनं तस्य देवदेवो महेश्वरः

「神々の主よ、彼女が我と共に行けるよう、お許しを賜るべきです。」その言葉を聞いて、神々の神マヘーシュヴァラは答えた。

Verse 13

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं च गृहे स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

「おおアチャラよ、わがダルシャナ（darśana）を得るために、汝は日々来たるべし。しかもその乙女を家に置いてから、はじめて我を拝見できる。さもなくば、見えぬ。」

Verse 14

अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकंधरः । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । अचलं च व्रीत शंभुः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

アチャラは頭を垂れてギリシャ（Giriśa）に答えた。「なぜ私は彼女と共に来てはならぬのですか。どうかお告げください。」するとシャンブ（Śambhu）は微笑み、次の言葉でアチャラに語りかけた。

Verse 15

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चारुप्रभाषिणी । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

「この乙女は、腰つき麗しく、身はほっそりとして、言葉も甘美である。されど我が近くへ連れて来てはならぬ。我は幾度も幾度も禁ずる。」

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहनिष्ठुरं वा । तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य उवाच गौरी च विहस्य शंभुम्

シャンブ（Śambhu）の言葉――安らかで、欲を離れ、時に厳しいその言葉――を聞き、苦行者の宣言を受けたガウリーは、シャンブに微笑みかけて語った。

Verse 17

गौर्युवाच । तपःशक्त्यान्वितः शंभो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

ガウリーは言った。「おおシャンブ（Śambhu）よ、タパス（tapas）の力を具え、汝は広大なる苦行を修している。大いなる魂よ、この苦行を成さんという決意が汝の बुद्धि（知）に生じたのだ。」

Verse 18

कस्त्वं का प्रकृतिः सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महेशो वाक्यमब्रवीत्

「汝は誰か。かの微細なるプラクリティ（Prakṛti）とは何か。おお福徳ある御方よ—これを省みよ。」パールヴァティーの言葉を聞いて、マヘーシャは答えた。

Verse 19

तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितः सुभ्रु अहं तिष्ठमि तत्त्वतः । तस्माच्च प्रकृते सिद्धैर् कार्यः संग्रहः क्वचित्

「至上のタパス（tapas）のみをもって、我はプラクリティ（Prakṛti）を滅し融かす。おお美しき眉の者よ、プラクリティを離れて、我は真実（タットヴァ）に住す。ゆえに時として、成就者（シッダ）もまた、自らのプラクリティを制し、収め集むべし。」

Verse 20

पार्वत्युवाच । यदुक्तं परया वाचा वचननं शंकर त्वया । सा किं प्रकृति र्नैव स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

パールヴァティーは言った。「おおシャンカラよ、汝が高雅なる言葉で述べたその言明は、それ自体がプラクリティ（Prakṛti）ではないのか。しかも汝はいかにしてそれを超えたのか。」

Verse 21

यच्छृणोपि यदश्रासि यच्च पश्यसि शंकर । वाग्वादेन च किं कार्यमस्माके चाधुना प्रभो

「汝が聞くもの、汝が（他に）聞かせるもの、そして汝が見るもの、シャンカラよ——今や我らに、言葉の論争が何の要ろうか、主よ。」

Verse 22

तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निर्र्थकः । प्रकृतेः परतो भूत्वा किमर्थं तप्यते तपः

「それらすべてはただプラクリティ（Prakṛti）の働きにすぎず、異なる言い立ては空しい。もし汝が真にプラクリティを超えて立つなら、このタパス（tapas）は何のために行われるのか。」

Verse 23

त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो । प्रकृत्या मिलितोऽसि त्वं न जानासि हि शंकर

「おおシャンブ（Śambhu）、主よ――今ここ、このヒマラヤの山において、あなたはプラクリティ（Prakṛti）と結び合わされた。まことにシャンカラ（Śaṅkara）よ、あなたはそれを悟っておられぬようだ。」

Verse 24

वाग्वादेन च किं कार्यमस्माकं चाधुना प्रभो । प्रकृतेः परतस्त्वं च यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं मम शंकर संप्रति

「そして今、主よ、言葉だけの論争が私たちに何の益となりましょう。もしあなたの言葉が真で、あなたがプラクリティ（Prakṛti）を超えるのなら、シャンカラ（Śaṅkara）よ、この瞬間、私を少しも恐れるべきではありません。」

Verse 25

प्रहस्य भगवान्देवो गिरिजां प्रत्युवाच ह

福徳の主シヴァ（Śiva）は微笑み、ギリジャー（Girijā）に答えた。

Verse 27

महादेव उवाच । प्रत्यहं कुरु मे सेवां गिरिजे साधुभाषिणि

マハーデーヴァは言った。「おおギリジャー、言葉麗しき者よ――日ごとに我に奉仕（セーヴァー）せよ。」

Verse 28

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न पार्यते

「おお山々の主よ、苦行（タパス）を修するため、私に許しをお授けください。許しなくしては、わずかなタパスさえ成就できません。」

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रहस्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

神々の神、三叉戟を執る主の御言葉を聞いて、ヒマヴァーンは微笑み、シャンブ（Śambhu）にこの返答を述べた。

Verse 30

त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमहं तु महादेव तुच्छो भूत्वा ददामि ते

「大自在天よ、この全世界は、神々・阿修羅・人間を含め、まことにあなたのもの。かくも取るに足らぬ私が、何をあなたに捧げられましょうか。」

Verse 31

एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । प्रहस्य गिरिराजं तं याहीति प्राह सादरम्

ヒマヴァーンにこう告げられると、世を恵むシャンカラ（Śaṅkara）は微笑み、山々の王に丁重に「行きなさい」と仰せになった。

Verse 32

शंकरेणाब्यनुज्ञातः स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया सोऽपि प्रत्यहं दर्शने स्थितः

シャンカラ（Śaṅkara）に許しを得て、ヒマヴァーンは自らの住処へ帰った。ギリジャー（Girijā）と共に、彼もまた日々ダーラシャナ（darśana）の拝謁に臨んだ。

Verse 33

एवं कतिपयः कालो गतश्चोपासनात्तयोः

かくして、二人が篤く礼拝に励むうちに、しばらくの時が過ぎ去った。

Verse 34

सुतापित्रोश्च तत्रैव शंकरो दुरतिक्रमः । पार्वतीं प्रति तत्रैव चिंतामापेदिरे सुराः

その場にて、侵し難きシャンカラは己が志に没して留まり、神々はパールヴァティーを思い、憂いに捉えられた。

Verse 35

ते चिंत्यमानाश्च सुरास्तदानीं कथं महेशो गिरिजां समेष्यति । किं कार्यमद्यैव वयं च कुर्मो बृहस्पते तत्कथयस्व मा चिरम्

そのとき思案する神々は言った。「マヘーシャはいかにしてギリジャーと結ばれるのか。今ただちに我らは何をなすべきか。おおブリハスパティよ、遅滞なく告げよ。」

Verse 36

बृहस्पतिरुवाचेदं महेंद्रं प्रति सद्वचः । एवमेतत्त्वया कार्यं महेंद्र श्रूयतां तदा

ブリハスパティはマヘーンドラに吉き言葉を告げた。「これこそ汝がなすべきこと、マヘーンドラよ。いま聞け。」

Verse 37

एतत्कार्यं मदनेनैव राजन्नान्यः समर्थो भविता त्रिलोके । विप्लावितं तापसानां तपो हि तस्मात्त्वरात्प्रार्थनीयो हि मारः

「王よ、この務めはただマダナのみが成し得る。三界に他に適う者はない。彼は修行者の苦行をも揺るがすゆえ、ゆえにマーラをただちに請い招くべきである。」

Verse 38

गुरोर्वचनमाकर्ण्य आह्वयन्मदनं हरिः । आह्वानादाजगामाथ मदनः कार्यसाधकः

師の言葉を聞くや、ハリ（ヴィシュヌ）はマダナを召した。召喚に応じ、事を成し遂げ得るマダナがそこへ来た。

Verse 39

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

ラティを伴い、またマーダヴァと共に、花の弓を持つ者（カーマ）は सभा（集会）の前に現れた。マヘーンドラに近づき、驕りを帯びながらも世を魅了する言葉を語った。

Verse 40

अहमाकारितः कस्माद्ब्रूहि मेऽद्य शचीपते । किं कार्यं करवाण्यद्य कथ्यतां मा विलंबितम्

「なぜ私は召されたのか。今日こそ告げよ、シャチーの主よ。今日、我はいかなる務めを果たすべきか。語れ—遅らせるな。」

Verse 41

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

「ただ我を想うだけで、苦行者は苦行より堕ちる。ハリよ、我が威力と武勇を知るのは、ただ汝のみ。」

Verse 42

मम वीर्यं च जानाति शक्तेः पुत्रः पराशरः । एवं चानये च बहवो भृग्वाद्य ऋषयो ह्यमी

「我が力は、シャクティの子パラーシャラさえ知っている。さらに同様に、ブリグをはじめとする多くのリシたちも、よく知るところである。」

Verse 43

गुरुरप्यभिजानाति भार्योतथ्यस्य चैव हि । तस्यां जातो भरद्वाजो गुरुणा संकरो हि सः

師（グル）でさえ、彼女がウタティヤの妻であることをまことに知っている。しかれども彼女からバラドヴァージャが生まれた—師によって宿されたゆえ、彼は混淆の出自と語られる。

Verse 44

भरद्वाजो महाभाग इत्युवाच गुरुस्तदा । जानाति मम वीर्यं च शौर्यं चैव प्रजापतिः

そのとき師（グル）は言った。「バラドヴァージャはまことに幸いなる者。プラジャーパティは、わが威力と武勇をよく知っている。」

Verse 45

क्रोधो हि मम बंधुश्च महाबलपरक्रमः । उभाभ्यां द्रावितं विश्वं जंगमाजंगमं महत् । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्लावितं सचराचरम्

「憤怒はまことに我が縁者、力と武威において大いなる者。われら二つの力により、動くものも動かぬものも含む広大な宇宙は騒乱に沈んだ。梵天ブラフマーより最も小さき草の葉に至るまで、有情無情の一切世界は押し流され、覆われた。」

Verse 46

देवा ऊचुः । मदनद्वं समर्थोसि अस्माञ्जेतुं सदैव हि । महेशं प्रति गच्छाशु सुरकार्यार्थसिद्धये । पार्वत्या सहितं शंभुं कुरुष्वाद्य महामते

神々は言った。「おおマダナよ、汝は常に、われらさえも征し得る。神々の目的を成就するため、速やかにマヘーシャのもとへ行け。大いなる心の者よ、今日、パールヴァティーと共にあるシャンブを汝の勢いの下に置け。」

Verse 47

एवमभ्यर्थितो देवैर्मदनो विश्वमोहनः । जगाम त्वरितो भूत्वा अप्सरोभिः समन्वितः

かくして神々に請われ、世界を惑わすマダナは、アプサラスたちを伴い、急ぎ足でただちに出立した。

Verse 48

ततो जगामाशु महाधनुर्द्धरो विस्फार्य चापं कुसुमान्वितं महत् । तथैव बाणांश्च मनोरमांश्च प्रगृह्य वीरो भुवनैकजेता । तस्मिन्हिमाद्रौ परिदृश्यमानोऽवनौ स्मरो योधयतां वरिष्ठः

それから彼は大弓を携えて疾く進み、花で飾られた雄大な弓をきりりと引き絞り、また麗しき矢を手に取った。諸世界ただ一人の征服者たるその勇者は、雪山ヒマーラヤに姿を現した—スムラ（Smara）、魅惑の戦いをなす者の中の第一である。

Verse 49

तत्रागता तदा रंभा उर्वशी पुंजिकस्थली । सुम्लोचा मिश्रकेशी च सुभगा च तिलोत्तमा

そのときその場に、ランバー、ウルヴァシー、プンジカスタリー、スムローチャー、ミシュラケーシー、スバガー、そしてティロत्तマーが到来した。

Verse 50

अन्याश्च विविधाः जाताः साहाय्ये मदनस्य च । अप्सरसो गणैर्दृष्टा मदनेन सहैव ताः

さらに種々のアプサラスたちも、マダナを助けるために来集した。ガナたちは、マダナ自身とともにそのアプサラスを目にした。

Verse 51

सर्वे गणाश्च सहसा मदनेन विमोहिताः । भृंगिणा च तदा रंभा चण्डेन सह चोर्वशी

すべてのガナは、たちまちマダナに惑わされた。そのときランバーはブリンギンと共にあり、ウルヴァシーはチャンダと共にあった。

Verse 52

मेनका वीरभद्रेण चण्डेन पुंजिकस्थली । तिलोत्तमादयस्तत्र संवृताश्च गणैस्तदा

メーナカーはヴィーラバドラと共にあり、プンジカスタリーはチャンダと共にあった。ティロत्तマーらはその場で、当時ガナたちに取り囲まれた。

Verse 53

अमत्तभूतैर्बहुभिस्त्रपां त्यक्त्वा मनीषिभिः । अकाले कोकिला भिश्च व्याप्तामासीन्महीतलम्

大地は、酔えるがごとき無数の存在で満ち、賢者さえも羞恥を捨て去った。さらに季節外れのコーキラ（杜鵑）までもが、その声を四方に響き渡らせた。

Verse 54

अशोकाश्चंपकाश्चूता यूथ्यश्चैव कदंबकाः । नीषाः प्रियालाः पनसा राजवृक्षाश्चरायणाः

アショーカ樹とチャンパカ樹、マンゴー、ユーティカーの蔓、そしてカダンバ。さらにニーシャ、プリヤーラ、パナサ（ジャックフルーツ）、ラージャヴリクシャ—そのほかの森の草木も—豊かに茂り立っていた。

Verse 55

द्राक्षावल्लयः प्रदृश्यंते बहुला नागकेशराः । तथा कदल्यः केतक्यो भ्रमरैरुपशोभिताः

葡萄の蔓は至る所に見え、ナーガケーシャラの樹は群生していた。さらにバナナの株とケータキーの花は、群がる蜂によっていっそう美しく飾られていた。

Verse 56

मत्ता मदनसंगेन हंसीभिः कलहंसकाः । करेणुभिर्गजाह्यासञ्छिखंडीभिः शिखंडिनः

恋の触れ合いに酔いしれて、雄の白鳥は雌に寄り添い、雄象は雌象に身を寄せ、雄孔雀は雌孔雀に寄り添っていた。

Verse 57

निष्कामा ह्यतुरा ह्यासञ्छिवसंपर्कजैर्गुणैः । अकस्माच्च तथाभूतं कथं जातं विमृश्य च

彼らはもとより無欲で苦悩もなく、シヴァとの接触から生じた徳を備えていた。思い巡らして彼らは驚いた。「この突然の変化は、いかにして起こったのか。」

Verse 58

शैलादो हि महातेजा नंदी ह्यमितविक्रमः । रक्षसं विबुधानां वा कृत्यमस्तीत्यचिंतयत्

そのとき、シェーラーダの子ナンディーは、光り輝き無量の武勇を備えて思案した。「これはきっと、羅刹の企てか、あるいは神々の御業が動いているのだ。」

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे तत्र मदनो हि धनुर्द्धरः । पंचबाणान्समारोप्य स्वकीये धनुषि द्विजाः । तरोश्छायां समाश्रित्य देवदारुगतां तदा

その時その場で、弓を執るマダナは――おお、二度生まれの者たちよ――自らの弓に五本の矢をつがえ、ただちにデーヴァダーラ樹の木陰に身を寄せた。

Verse 60

निरीक्ष्य शंभुं परमासने स्तितं तपो जुषाणं परमेष्ठिनां पतिम् । गंगाधरं नीलतमालकंठं कपर्दिनं चन्द्रकलासमेतम्

至上の座に坐し、苦行に没入するシャンブを見た――最上の者たちの主、ガンガーを戴き、喉はニール・タマーラのごとく暗く、結髪のカパルディンにして、月の三日月を飾る御方を。

Verse 61

भुजंगभोगांकितसर्वगात्रं पंचाननं सिंहविशालविक्रमम् । कर्पूरगौरे परयान्वितं च स वेद्धुकामो मदनस्तपस्विनम्

全身は蛇のとぐろの印に覆われ、五つの御顔をもち、獅子のごとく広大な勇威を備え、樟脳のように白く、至上の女神を伴う――その苦行の主を射抜かんと、マダナは狙いを定めた。

Verse 62

दुरासदं दीप्तिमतां वरिष्ठं महेशमुग्रं सह माधवेन । यावच्छिवं वेद्धुकामः शरेण तावद्याता गिरिजा विश्वमाता । सखीजनैः संवृता पूजनार्थं सदाशिवं मंगलं मंगलानाम्

近づき難く猛き光輝の最上者マヘーシャは、マーダヴァと共に在した。マダナが矢でシヴァを射貫かんとしたその刹那、宇宙の母ギリジャーが、侍女たちに囲まれて到来し、サダーシヴァ――吉祥にして万吉祥の根源――を供養せんとした。

Verse 63

कनककुसुममालां संदधे नीलकंठे सितकिरणमनोज्ञादुर्ल्लभा सा तदानीम् । स्मितविकसितनेत्रा चारुवक्त्रं शिवस्य सकलजननित्री वीक्षमाणा बभूव

その時、万有の母は、青き喉の主に黄金の花鬘を捧げた――月光のように愛で難く、清らかに美しい。微笑みに花開く眼差しで、彼女はシヴァの麗しき御顔を見つめた。

Verse 64

तावद्विद्धः शरेणैव मोहनाख्येन चत्वरात् । विध्यमानस्तदा शंभुः शनैरुन्मील्य लोचने । ददर्श गिरिजां देवोब्धिर्यथा शशिनः कलाम्

そのときシャンブ（Śambhu）は、辻から放たれた「モーハ（迷妄）」と名づける矢に射られた。貫かれつつ、ゆるやかに眼を開き、ギリジャーを見た――海の神が月の三日月を仰ぎ見るがごとく。

Verse 65

चारुप्रसन्नवदनां बिंबोष्ठीं सस्मितेक्षणाम् । सुद्विजामग्निजां तन्वीं विशालवदनोत्सवाम्

彼は、麗しく澄みわたる顔、ビンバの実のごとく紅い唇、微笑む眼差し、ほっそりとした姿を見た――光り輝き吉祥に満ち、広く壮麗な面差しは、見る者にとって祝祭のようであった。

Verse 66

गौरीं प्रसन्नमुद्रां च विश्वमोहनमोहनाम् । यया त्रिलोकरचना कृता ब्रह्मादिभिः सह

彼は、慈しみ深く静やかな相をたたえるガウリーを見た――世を惑わす者さえ惑わせる、まことの魅惑者。彼女の力により、ブラフマーら諸神とともに、三界の秩序は成し遂げられる。

Verse 67

उत्पत्तिपालनविनाशकरी च या वै कृत्वाग्रतः सत्त्वरजस्तमांसि । सा चेतनेन ददृशे पुरतो हरेण संमोहनी सकलमंगलमंगलैका

まことに生起・維持・滅尽をなす彼女は、サットヴァ・ラジャス・タマスの三徳を己の前に据え、しかるのち、覚醒したハラにより面前に見られた。彼女は惑わす女神、あらゆる吉祥の中の唯一の至上吉祥である。

Verse 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

彼女――諸世界を清めるギリジャー――を見て、主バヴァはその姿だけで恍惚とし、カーマに悩まされた。するとたちまち、シヴァの眼は大きく開き、驚嘆に花開いた。

Verse 69

एवं विलोकमानोऽसौ देवदेवो जगत्पतिः । मनसा दूयमानेन इदमाह सदाशिवः

かく見つめつつ、神々の神にして宇宙の主は、心の内に燃える思いを抱き、サダーシヴァとして次の言葉を告げた。

Verse 70

अनया मोहितः कस्मात्तपःस्थोऽहं निरामयः । कुतः कस्माच्च केनेदं कृतमस्ति ममाप्रियम्

「なぜ私は彼女に惑わされたのか。私は苦行に住し、病苦もないというのに。これはどこから、いかなる理由で、誰によって、私にとって不快なことがなされたのか。」

Verse 71

ततो व्यलोकयच्छंभुर्द्दिक्षु सर्वासु सादरम् । तावद्दृष्टो दक्षिणस्यां दिशि ह्यात्तशरासनः

それからシャンブは、あらゆる方角を注意深く見渡した。するとその時、南の方に、弓と矢を手にし、すぐ射らんとする者が見えた。

Verse 72

चक्रीकृतधनुः सज्जं चक्रे बेद्धुं सदाशिवम् । यावत्पुनः संधयति मदनो मदनांतकम् । तावद्दृष्टो महेशेन सरोषेण तदा द्विजाः

マダナは弓を円のごとく引き絞り、備えてサダーシヴァを射貫こうとした。だが、再び「マダナを滅する者」に狙いを定めたその時、マヘーシャに見とがめられ、—おお婆羅門たちよ—その時、怒りが湧き起こった。

Verse 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

まことに、至高の第三の眼に見据えられるや、カーマ（マダナ）はたちまち炎の花鬘に包まれた。そこに居合わせた神々が見守る中、彼らの間に大いなる悲嘆の叫びが起こった。

Verse 74

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव देवानां वरदो भव । गिरिजायाः सहायार्थं प्रेषितो मदनोऽधुना

神々は言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ——神々に恩寵を授ける御方となりたまえ。いまマダナ（カーマデーヴァ）は、ギリジャー（パールヴァティー）を助けるために遣わされました。」

Verse 75

वृथा त्वयाथ दग्धोऽसौ मदनो हि महाप्रभः

「おお大いなる威光の主よ、輝けるマダナは、むなしくもあなたによって焼き尽くされました。」

Verse 76

त्वया हि कार्यं जगदेकबंधो कार्यं सुराणां परमेण वर्चसा । अस्यां समुत्पत्स्यति देव शंभो तेनैव सर्वं भवतीह कार्यम्

「宇宙のただ一人の縁者よ、至上の光輝によって神々の務めを成し遂げるのは、あなたにほかなりません。主シャンブよ、彼女から定められし者が生まれ、その者によってのみ、ここに為すべきすべてが成就します。」

Verse 77

तारकेण महादेव देवाः संपीडिता भृशम् । तदर्थं जीवितं चास्य दत्त्वा च गिरिजां प्रभो

「マハーデーヴァよ、神々はターラカに激しく苦しめられております。そのためにこそ、主よ、（我らは）彼に命を与え、そしてギリジャーを捧げ…。」

Verse 78

वरयस्व महाभाग देवाकार्ये भव क्षमः । गजासुरात्तवया त्राता वयं सर्वे दिवौकसः

「大いなる福徳の御方よ、（我らを）お選び守り、神々の務めに堪えたまえ。あなたはガジャースラより、天に住む我らすべてを救い給うた。」

Verse 79

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

まことに、致命の毒カーラクータ（Kālakūṭa）から我らを救い護ったのは、ただ汝のみであり、他の道はありません。さらにバスマースラ（Bhasmāsura）からも、万有の主よ、汝が我らを救済された—疑いはありません。

Verse 80

मदनोयं समायातः सुराणां कार्यसिद्धये । तस्मात्त्वया रक्षणीय उपकारः परो हि नः

このマダナ（Madana／カーマデーヴァ）は、神々の目的を成就させるために来たのです。ゆえに汝は彼を護るべきです。彼の助けは我らにとって最上の恩恵だからです。

Verse 81

विना तेन जगत्सर्वं नाशमेष्यति शंकर । निष्कामस्त्वं कथं शंभो स्वबुद्ध्या च विमृस्यताम्

彼なくしては、ああシャンカラ（Śaṅkara）よ、全世界は滅びへと向かうでしょう。ああシャンブ（Śambhu）よ、汝は無欲であっても、自らの智慧によってこのことを熟慮してください。

Verse 82

तदोवाच रुषाविष्टो देवान्प्रति महेश्वरः । विना कामेन भो देवा भवितव्यं न चान्यथा

そのとき怒りに満ちたマヘーシュヴァラ（Maheśvara）は神々に告げた。「おお神々よ、カーマ（Kāma）なくしては成り立たぬ。ほかに道はない。」

Verse 83

यदाःकामं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । पदभ्रष्टाश्च दुःखेन व्याप्ता दैन्यं समाश्रिताः

すべての神々—インドラ（Indra）をも含め—が欲（カーマ）を先頭に立てたとき、彼らは本来の位から踏み外して堕ちた。悲嘆に覆われ、苦しみに苛まれ、みじめさに沈んだ。

Verse 84

कामो हि नरकायैव सर्वेषां प्राणिनां ध्रुवम् । दुःखरूपी ह्यनंगोऽयं जानीध्वं मम भाषितम्

欲望（カーマ）はまことに、すべての生きとし生けるものを必ず地獄へと導く。かの無身のカーマは実に苦の本性である—これを我が宣説の教えとして知れ。

Verse 85

तारकोऽपि दुराचारो निष्कामोऽद्य भविष्यति । विनाकामेन च कथं पापमाचरते नरः

たとえ悪行のタ―ラカであっても、今日、欲望なき者となるであろう。欲望なくして、人はいかにして罪を犯し得ようか。

Verse 86

तस्मात्कामो मया दग्धः सर्वेषां शांतिहेतवे । युष्माभिश्च सुरैः सर्वैरसुरैश्च महर्षिभिः

ゆえに、すべての者の安寧のために、我はカーマを焼き尽くした—汝ら諸天、すべてのアスラ、そして大聖仙たちの前においても。

Verse 87

अन्यैः प्राणिभिरेवात्र तपसे धीयतां मनः । कामक्रोधविहीनं च जगत्सर्वं मया कृतम्

ここにおいて、ほかの生きものたちは心をタパス（苦行）に向けよ。我は全世界を、欲と怒りを離れたものとして造り成した。

Verse 88

तस्मादेनं पापिनं दुःखमूलं न जीवयिष्यामि सुराः प्रतीक्ष्यताम् । निरन्तरं चात्मसुखप्रबोधमानंदलक्षणमागाधमनन्यरूपम्

ゆえに、苦の根であるこの罪ある者を、我は生かしてはおかぬ。おお諸天よ、待って見よ。代わって、自己（アートマン）の本来の楽への覚醒が絶え間なく起こらんことを—清らかな歓喜を相とし、測り知れぬ深みをもち、唯一無二の実在たる境地として。

Verse 89

एवमुक्तास्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । ऊचुर्महर्षयः सर्वे शकर लोकशंकरम्

かくして至上主シャンブ（Śambhu）に告げられるや、すべての大聖仙は、諸世界の守護者シャンカラ（Śakara）に向かって言葉を述べた。

Verse 90

यदुक्तं भवता शंभो परं श्रेयस्करं हि नः । किं तु वक्ष्याम देवेश श्रूयतां चावधार्यताम्

あなたの御言葉、ああシャンブ（Śambhu）よ、それはまことに我らにとって至上の利益でございます。されど、神々の主よ、なお申し上げるべきことがございます—どうかお聞き入れのうえ、深くご熟考ください。

Verse 91

यथा सृष्टमिदं विश्वं कामक्रोधसमन्वितम् । तत्सर्वं कामरूपं हि स कामो न तु हन्यते

この宇宙は欲（かま）と怒りとが織り込まれて創られたゆえ、万有はまことに欲の相である。ゆえにそのカーマ（Kāma）は真に滅ぼされ得ない。

Verse 92

धर्मार्थकामामोक्षाश्च चत्वारो ह्येकरूपताम् । नीतायेन महादेव स कामोऽयं न हन्यते

ダルマ、アルタ、カーマ、モークシャの四つは、ああマハーデーヴァよ、あなたによって一つの同一なる統一へと導かれた。ゆえにこのカーマは滅ぼされ得ない。

Verse 93

कथं त्वया हि संदग्धः कामो हि दुरतिक्रमः । येन संघटितं विश्वमाब्रह्मस्थावरात्मकम्

いかにしてあなたは、かくも超え難きカーマを焼き尽くし得たのでしょうか。彼によってこの全宇宙は結び保たれ、ブラフマーより下、動かぬ存在に至るまで一つに成り立っているのです。

Verse 94

कामेन हीयते विश्वं कामेन पाल्यते । कामेनोत्पद्यते विश्वं तस्मात्कामो महाबलः

カーマ（欲望）によって世界は衰え、カーマによって保たれる。カーマによって世界は生まれる—ゆえにカーマは大いなる力を有する。

Verse 95

यस्मात्क्रोधो भवत्युग्रो येन त्वं च वशीकृतः । तस्मात्कामं महादेव संबोधयितुमर्हसि

彼から猛き怒りが生じ、彼によって汝さえも支配される。ゆえに、マハーデーヴァよ、カーマを再び覚醒させ（復活させ）給うべし。

Verse 96

त्वया संपादितो देव मदनो हि महाबलः । समर्थो हि समर्थत्वात्तत्सामर्थ्यं करिष्यति

デーヴァよ、マダナは汝によってその状態へと至らされ、まことに大いなる力を有する。全き能を備えるがゆえに、その力（働き）を再び成し遂げよう。

Verse 97

ऋषिभिश्चैवमुक्तोऽपि द्विगुणं रूपमास्थितः । चक्षुषा हि तृतीयेन दग्धुकामो हरस्तदा

仙賢がかく語りしにもかかわらず、ハラは二倍の烈しさの姿をとった。やがて第三の眼により、カーマを焼かんと欲した。

Verse 98

मुनिभिश्चारणैः सिद्धैर्गणैश्चापि सदाशिवः । स्तुतश्च वंदितो रुद्रः पिनाकी वृषवाहनः

サダーシヴァ—ピナーカを執り、牡牛に乗るルドラ—は、牟尼・チャーラナ・シッダ、そしてガナたちによって讃えられ、礼拝された。

Verse 99

मदनं च तथा दग्ध्वा त्यक्त्वा तं पर्वतं रुषा । हिमवंताभिधं सद्यस्तिरोधानगतोऽभवत्

かくしてマダナを焼き尽くし、怒りのままその山を捨てて、彼はただちに姿を消し、「ヒマヴァント」と呼ばれる山へと隠遁した。

Verse 100

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

女神（パールヴァティー）は、彼が隠没に入ったこと、そしてマンマタが焼かれたことを見て、さらに春の景も目にした――郭公の声、マンゴーの木々、蜂の群れ、そしてチャンパカの花々。

Verse 101

तथैव दग्धं मदनं विलोक्य रत्या विलापं च तदा मनस्विनी । सबाष्पदीर्घं विमना विमृस्य कथं स रुद्रो वशगो भवेन्मम

マダナが焼かれたのを見、ラティーの嘆きを聞いて、意志堅き彼女は沈思した――涙を含む長い溜息をつきつつ、「あのルドラが、どうして私の思うままになろうか」と。

Verse 102

एवं विमृश्य सुचिरं गिरिजा तदानीं संमोहमाप च सती हि तथा बभाषे । संमुह्यमाना रुदतीं निरीश्यरतिर्महारूपवतीं मनस्विनीम्

このように久しく思い巡らしたのち、ギリジャーはその時、迷妄に沈んだ。サティーはその状態で語り、羅蒂――比類なき美と高き心を備え、惑いに沈んで泣く者――を見つめた。

Verse 103

मा विषादं कुरु सखि मदनं जीवयाम्यहम् । त्वदर्थं भो विशालाक्षि तपसाऽराधयाम्यहम्

「嘆くことはない、友よ。私がマダナを甦らせよう。あなたのために、広き眼の者よ、私は苦行（タパス）によってシヴァを礼拝する。」

Verse 104

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

我はハラ—ルドラ、異眼の主ヴィルーパークシャ、神々の神、世界の師を敬い鎮めよう。憂えるな、美しき腰の女よ；我がマダナを甦らせよう。

Verse 105

एवम श्वास्य तां साध्वी गिरिजां रतिरंजसा । तपस्तेपे च सुमहत्पतिं प्राप्तुं सुमध्यमा

かくして、徳高き女ラティをたちまち慰め終えると、細き腰の彼女は夫を取り戻さんと、甚大なる苦行に入った。

Verse 106

मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण परमात्मना । तप्यमानां तपस्तत्र नारदो ददृशे तदा

そこは—至上のアートマンたるルドラによってマダナが焼かれたその場所—そのときナーラダは、彼女が身を焦がす苦行に励むのを見た。

Verse 107

उवाच गत्वा सहसा भामिनीं रतिमंतिके । कस्यासि त्वं विशालाक्षि केन वा तप्यते तपः

ナーラダはその情熱の女ラティのもとへ急ぎ寄り、言った。「大きな瞳の者よ、汝は誰のものか。誰のためにこの苦行を行うのか。」

Verse 108

तरुणी रूपसंपन्ना सौभाग्येन परेण हि । नारदस्य वचः श्रुत्वा रोषेण महता तदा । उवाच वाक्यं मधुरं किंचिन्निष्ठुरमेव च

彼女は—若く美しく、幸運に恵まれた者—ナーラダの言葉を聞くや、激しい怒りに包まれた。だが口にしたのは、甘やかでありながら、わずかに刺のある言葉であった。

Verse 109

रतिरुवाच । नारदोऽसि मया ज्ञातः कुमारस्त्वं न संशयः । स्वस्वरूपादर्शनं च कर्तुमर्हसि सुव्रत

ラティは言った。「あなたを見抜いた――あなたはナーラダである。しかも疑いなく、ただの少年にすぎぬ。善き誓戒を守る者よ、ここでは己の常の本来の姿をあらわすことを慎むべきである。」

Verse 110

यथागतेन मार्गेण गच्छ त्वं मा विलंबितम् । बटो न किंचिज्जानासि केवलं कलिकृन्महान्

「来た道そのままに帰れ――ぐずぐずするな。おい少年よ、お前は何も知らぬ。ただ大いなる争いの種をまく者にすぎぬ。」

Verse 111

परस्त्रीकामुकाः क्षुद्रा विटा व्यसनिनश्च ये । तथा ह्यकर्मिणः स्तब्धास्तेषां मध्ये त्वमग्रणीः

「他人の妻を欲する者は卑しい。放蕩者や嗜欲に溺れる者もまた同じ。さらに怠け者と驕り高ぶる者――その一切の中で、お前は先頭に立つ。」

Verse 112

एवं निर्भर्त्सितो रत्या नारदो मुनिसत्तमः । स्वयं जगाम त्वरीतं शंबरं दैत्यपुंगवम्

このようにラティに叱責されると、賢仙中の最勝者ナーラダは、自ら急ぎてダーナヴァの雄たるシャンバラのもとへ向かった。

Verse 113

शशंस दैत्यराजाय दग्धं मदनमेव च । रुद्रेण क्रोधयुक्तेन तस्य भार्या मनस्विनी

カーマの意志堅き妻は、ダーナヴァの王に告げた――怒りに燃えるルドラによって、マダナ（カーマ）は灰と化して焼き尽くされた、と。

Verse 114

तामानय महाभाग भार्यां कुरु महाबल । अतीव रूपसंपन्ना या आनीतास्त्वयानघ । तासां मध्ये रूपवती रतिः सा मदनप्रिया

「幸いなる者よ、彼女をここへ連れて来よ。大いなる力ある者よ、彼女を妻として迎えよ。汝が連れ来たった比類なき美しき女たちの中で、最も麗しいのはラティ—彼女はマダナ（愛神カーマ）の愛妃である。」

Verse 115

एवमाकर्ण्य वचनं देवर्षेर्भावितात्मनः । जगाम सहसा तत्र यत्रास्ते सा सुशोभना

苦行によって心を磨き上げた神仙の言葉をこのように聞くや、彼はたちまち、あの輝ける女人の留まる所へと急ぎ赴いた。

Verse 116

तां दृष्ट्वा सु विशालाक्षीं रतिं मदनमोहिनीम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंबरो देवसंकटः

大きな瞳を持ち、マダナさえ惑わすラティを見て、神々の恐怖たるシャンバラは、嘲るような微笑みを浮かべて言葉を放った。

Verse 117

एहि तन्वि मया सार्द्धं राज्यं भोगान्यथेष्टतः । भुंक्ष्व देवि प्रसादान्मे तपसा किं प्रयोजनम्

「来い、たおやかな者よ、我と共に。望むままに王国と享楽を味わえ。女神よ、我が恩寵を受けよ—苦行など何の要があろうか。」

Verse 118

एवमुक्ता तदा तेन शंबरेण महात्मना । उवाच तन्वी मधुरं महिषी मदनस्य सा

このようにシャンバラという大士に語りかけられると、マダナの妃であり、たおやかで甘き言葉をもつラティは答えた。

Verse 119

विधवाहं महाबाहो नैवं भाषितुमर्हसि । राजा त्वं सर्वदैत्यानां लक्ष्णैः परिवारितः

「わたしは寡婦です、ああ大いなる腕の勇者よ。そのように語りかけてはなりません。あなたはすべてのダーナヴァの王、王者の徴と栄光の輝きに囲まれているのです。」

Verse 120

एतत्तद्वचनं श्रुत्वा शंबरः काममोहितः । करे ग्रहीतु कामोऽसौ तदा रत्या निवारितः

彼女の言葉を聞くと、欲に惑わされたシャンバラはその手を取ろうとした。だがそのとき、ラティーが彼を制した。

Verse 121

विमृश्य मनसा सर्वमजेयत्वं च तस्य वै । मा स्पृश त्वं च रे मूढ मम संस्पर्शजेन वै

「心にてすべてを思い量りなさい——彼の不敗なる力をも。触れてはなりません、愚か者よ。わたしに触れるその行いによって……」

Verse 122

संपर्केण च दग्धोऽसि नान्यथा मम भाषितम् । तदोवाच महातेजाः शंबरः प्रहसन्निव

「触れれば汝は焼かれる。わたしの言葉は決して違わぬ。」すると大いなる光威を放つシャンバラは、笑うかのように答えた。

Verse 123

विभीषिकाभिर्बह्वीभिर्मां भीषयसि मानिनि । गच्छ शीघ्रं मम गृहं बहूक्त्या किं प्रयोजनम्

「思い上がった女よ、数多の脅しでわたしを怖がらせようというのか。急いで我が家へ来い——多言して何になろう。」

Verse 124

इत्युच्यमानेन तदा नीता सा प्रसभं तथा । स्वपुरं परमं तन्वी शंबरेण मनस्विनी

かく告げられるや、その細身にして意志堅き女は、シャンバラ（Śaṃbara）に力ずくで奪われ、彼の壮麗なる都へと連れ去られた。

Verse 125

कृता महानसेऽध्यक्षा नाम्ना मायावतीति च

彼女は大いなる台所の監督に任ぜられ、「マーヤーヴァティー」（Māyāvatī）という名で知られた。

Verse 126

ऋषय ऊचुः । पार्वत्याधिकृतं सर्वं मदनानयनं प्रति । संबरेण हृतातन्वी मदनस्य प्रिया सती । अत ऊर्ध्वं तदा सूत किं जातं तत्र वर्ण्यताम्

仙人たちは言った。「マダナ（Madana）を招き寄せるためにパールヴァティー（Pārvatī）が行ったことは、すべて語られた。マダナの貞き愛妃、細身の彼女はシャンバラ（Śaṃbara）に奪われた。その後いかなることが起こったのか、スータ（Sūta）よ、どうか説き明かしたまえ。」

Verse 127

सूत उवाच । गतं तदा शिवं दृष्ट्वा दग्ध्वा मदनमोजसा । पार्वती तपसा युक्ता स्थिता तत्रैव भामिनी

スータ（Sūta）は語った。「そのとき、シヴァ（Śiva）が去りゆくのを見た—彼が炎の威力によってマダナ（Madana）を焼き尽くした後—苦行の力を具えたパールヴァティー（Pārvatī）は、まさにその場に堅くとどまり続けた。」

Verse 128

पित्रा तेन तदा तन्वी मात्रा चैव विचारिता । बाले एहि गृहे शीघ्रं मा श्रमं कर्तुमर्हसि

そのとき父母は、細身の乙女に諭して言った。「わが子よ、早く家へ戻りなさい。このような苦労を重ねるべきではない。」

Verse 129

उक्ता ताभ्यां तदा साध्वी गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

彼らにそのように告げられると、貞淑なるギリジャー（パールヴァティー）はその時、次の聖なる言葉を語った。

Verse 130

पार्वत्युवाच । नागच्छामि गृहं मातस्तात मे श्रृणु तत्त्वतः । वाक्यं धर्मार्थयुक्तं च येन त्वं तोषमेष्यसि

パールヴァティーは言った。「母上、父上、わたしは家へは戻りません。真実としてお聞きください。ダルマと正しい目的にかなう言葉を申します。それによってお二人は満ち足りるでしょう。」

Verse 131

शंभुः परेषां परमो दग्धो येन महाबलः । मदनो मम सान्निध्यमानयेऽत्रैव तं शिवम्

「シャンブは万有の中の至上者。大いなる力をもつマダナも、彼によって焼き尽くされた。ゆえに、わたしはそのシヴァをここに招き、わたしの御前にお迎えする。」

Verse 132

दुर्लभोहि तदा शंभुः प्राणिनां गृहमिच्छताम् । नागच्छामि गृहं मातस्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्

「家の暮らしのみを望む身ある者にとって、シャンブはまことに得難い。ゆえに母上、わたしは家へ戻りません。すべてをよく思案なさってください。」

Verse 133

तदोवाच महातेजा हिमवान्स्वसुतां प्रति । दुराराध्यः शिवः साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः । त्वया प्राप्तुमशक्यो हि तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

そのとき、威光あるヒマヴァーンは娘に言った。「シヴァはまことに供養しても喜ばせ難い。彼は諸天がことごとく礼拝する、まさしく主そのもの。おまえが容易に得られる方ではない。ゆえに自らの家へ帰りなさい。」

Verse 134

सा बाष्पपूरितेनैव कंठेन स्वसुतां प्रति । उवाच मेना तन्वंगियाहि शीघ्रं गृहं प्रति

そのときメーナーは涙で喉を詰まらせ、娘に言った。「おお、しなやかな肢体の娘よ、急いで家へ帰りなさい。」

Verse 135

तदा प्रहस्य चोवाच मातरं प्रति पार्वती । प्रतिज्ञां श्रृणु मे मातस्तपसा परमेण हि

そのときパールヴァティーは微笑み、母に言った。「母上、わたしの誓願をお聞きください。至上の苦行（タパス）によって、必ず成就いたします。」

Verse 136

अत्रैव तं समानीय वरयामि विचक्षणम् । नाशयामि रुद्रस्य रुद्रत्वं वारवर्णिनि

「この場所でこそ、わたしは御方をお招きし、慧眼のその御方を夫として選びます。おお、麗しき肌の母上よ、わたしはルドラの『ルドラ性』—その峻烈で近寄り難い相さえも鎮めてみせましょう。」

Verse 137

सुखरूपं परित्यज्य गिरिजा च मनस्विनी । शंभोरारधनं चक्रे परमेण समाधिना

安楽を捨て、心堅き山の娘ギリジャーは、至上の三昧（サマーディ）をもってシャンブ（Śambhu）を礼拝し奉った。

Verse 138

जया च विजया चैव माधवी च सुलोचना । सुश्रुता च श्रुता चैव तथैव च शुकी परा

ジャヤーとヴィジャヤー、マーダヴィーとスローチャナー；スシュルターとシュルター、そして同じく優れたシュキー——

Verse 139

प्रम्लोचा सुभगा श्यामा चित्रांगी चारुणी स्वधा । एताश्चान्याश्च बहवः सख्यस्ता गिरिजां प्रति । उपासांचक्रिरे सा च देवगर्भा च भामिनी

プラムローチャ、スバガー、シャーマー、チトラーンギー、チャールニー、スヴァダー——これらの者と多くの友は、ギリジャーに寄り添い、献身して侍奉した。さらに、光り輝く淑女デーヴァガルバーもまた彼女に仕えた。

Verse 140

तपसा परमोग्रेण चरंती चारुहासिनी । मदनो यत्र दग्धश्च रुद्रेण च महात्मना । तत्रैव वेदिं कृत्वा च तस्योपरि सुसंस्थिता

至上にして苛烈な苦行を携え歩む、麗しき微笑の乙女は、偉大なる魂ルドラによってマダナ（カーマ）が焼き尽くされたその場所へと至った。そこで彼女は聖なる祭壇を設け、その上に揺るぎなく坐した。

Verse 141

त्यक्त्वा जलाशनं बाला पर्णादा ह्यभवच्च सा । ततः साऽर्द्राणि पर्णानि त्यक्त्वा शुष्काणि चाददे

その乙女は水も食も捨て、葉を食とする者となった。さらに湿った葉をも捨て、乾いた葉だけを取った。

Verse 142

शुष्काणि चैव पर्णानि नाशितानि तया यदा । अपर्णेति च विख्याता बभुव तनुमध्यमा

乾いた葉さえも捨て去ったとき、彼女は「アパルナー（Aparṇā）—葉なき者」として知られるようになった。かくして細き腰の女神は、その名によって世に称えられた。

Verse 143

वायुपानरता जाता अंबुपानादनंतरम् । कालक्रमेण महता बभूव गिरिजा सती । एकांगुष्ठेन च तदा दधार च निजं वपुः

水のみによって身を支えたのち、サティー—ギリジャー—はただ風（気息）のみで生きることに専心した。長き時の流れののち、彼女はその身を、ただ一つの足趾で支え保ち、決意堅固であった。

Verse 144

एवमुग्रेण तपसा शंकराराधनं सती । चकार परया तुष्ट्या शंभोः प्रीत्यर्थमेव च

かくして、激しい苦行によってサティーは、至上の歓喜をもってシャンカラを礼拝し、ただシャンブの御心を喜ばせるために行じた。

Verse 145

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

至高の霊的意志に帰依し、諸世界に吉祥をもたらす吉祥なる御方は、マヘーシャを満足させんとして無上の苦行を修した。

Verse 146

एवं दिव्यसहस्राणि वर्षाणि च तताप वै । हिमा लयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम्

このようにして、彼女はまことに幾千もの天年にわたり苦行を修した。やがて、固き決意を定めたパールヴァティーのもとへヒマーラヤが訪れた。

Verse 147

सभार्यः स सुतामाप्त उवाच च महासतीम् । मा खिद्यतां महादेवि तपसानेन भामिनि

彼――ヒマーラヤ――は妻を伴ってそこに至り、大いなるサティーに告げた。「おおマハーデーヴィーよ、この苦行のゆえに嘆くことなかれ、輝ける者よ。」

Verse 148

क्व रुद्रो दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः । त्वं तन्वी तरुणी बाला तपसा च विमोहिता

「幼き娘よ、いずこにルドラを見るというのか。彼は離欲の御方、疑いはない。そなたは細身で若き乙女、この苦行がそなたを惑わせたのだ。」

Verse 149

भविष्यति न संदेहः सत्यं प्रतिवदामि ते । तस्मादुत्तिष्ठ याह्याशु स्वगृहं वरवर्णिनि

それは必ず成就する、疑いはない。われは汝に真実を告げる。ゆえに起き上がり、急ぎて己が家へ帰れ、麗しき肌の者よ。

Verse 150

किं तेन तव रुद्रेण ये दग्धः पुराऽनघे । मदनो निर्विकारित्वात्तं कथं प्रार्थयिष्यसि

咎なき者よ、かつてカーマを焼き尽くしたそのルドラが、汝に何の益となろう。彼は不変にして影響を受けぬゆえ、いかにして願いを申し立てるのか。

Verse 151

गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमः शर्भुर्जानीहि त्वं शुचिस्मिते

天に在る月が掴み取れぬように、同じくシャルブは到り難い。知れ、清らかに微笑む者よ。

Verse 152

तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव च

同じくサティーはメーナーに諭され、またサヒヤードリ、メール、マンダラ、そしてマイナーカにも同様に諭された。

Verse 153

एभिरुक्ता तदा तन्वी पार्वती तपसि स्थिता । उवाच प्रहसन्त्तेव हिमवंतं शुचिस्मिता

かく告げられて、細身のパールヴァティーは苦行に堅く住し、清らかなやさしい微笑をたたえ、まるで小さく笑うかのようにヒマヴァーンに語った。

Verse 154

पुरा प्रोक्तं त्वया तात अंब किं विस्मृतं त्वया । अधुनैव प्रतिज्ञां च श्रृणुध्वं मम बांधवाः

父よ、かつてあなたが語られたこのことを――お忘れになったのですか。今こそ直ちに、我が聖なる誓願を聞いてください、我が一族の者たちよ。

Verse 155

विरक्तोऽसौ महादेवो मदनो येन वै हतः । तं तोषयामि तपसा शंकरं लोकशंकरम्

そのマハーデーヴァは離欲にして、まことにカーマ（マダナ）を滅した御方。私は苦行（タパス）によって、諸世界を護り益するシャンカラを歓ばせよう。

Verse 156

सर्वे यूयं च गच्छंतु नात्र कार्या विचारणा । दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम्

皆、立ち去りなさい――ここで思案は不要です。マダナを焼いた御方は、この山の森をも焼き尽くした御方なのです。

Verse 157

तमानयामि चात्रैव तपसा केवलेन हि । तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः

この場において、ただ苦行（タパス）のみで彼を招き寄せよう。タパスより生ずる大いなる力によって、サダーシヴァはまことに篤く奉仕し、得るべき御方である。

Verse 158

तं जानीध्वं महाभागाः सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

幸いある者たちよ、これを知りなさい――私は真実を語る、ただ真実のみを。

Verse 159

संभाषमाणा जननीं तदानीं हिमालयं चैव तथा च मेनाम् । तथैव मेरुं मितभाषिणी तदा सा मंदरं पर्वतराजकन्या । जग्मुस्तदा तेन पथा च पर्वता यथागतेनापि विचक्षमाणाः

その時、彼女は母と語らい、またヒマーラヤとメーナとも言葉を交わした。言葉柔らかな山王の娘はマンダラへと旅立ち、山々も同じ道を連なって進み、去りゆく彼女を見守った。

Verse 160

गतेषु तेषु सर्वेषु सखीभिः परिवारिता । तत्रैव च तपस्तेपे परमार्था सती तदा

皆が去ったのち、彼女は友らに囲まれ、その場で苦行を修した。その時、最高の目的に心を定めた徳高きサティーは、まさにそのように行じた。

Verse 161

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

その大いなる苦行によって、動くものも動かぬものもことごとく灼かれた。そこで諸天と阿修羅は皆、梵天ブラフマーのもとへ救いを求めて赴いた。

Verse 162

देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगद्देव चराचरम् । त्रातुमर्हसि देवान्नस्त्वदन्यो नोपपद्यते

神々は言った。「主よ、この動くものも動かぬものも含む一切の世界は、あなたによって創られました。どうか我ら諸天をお護りください。あなた以外にそれにふさわしい方はおりません。」

Verse 163

अस्माकं रक्षणे शक्त इत्याकर्ण्य वचस्तदा । विमृश्य च तदा ब्रह्मा मनसा परमेण हि

「我らを守り得るお方だ」との言葉を聞いて、ブラフマーはその時、至上の心にて深く思索した。

Verse 164

गिरिजातपसोद्भूतं दावाग्निं परमं महत् । ज्ञात्वा ब्रह्मा जगा माशु क्षीराब्धिं परमाद्भुतम्

ギリジャーの苦行より、至高にして巨大なる山林の火が生じたと知るや、ブラフマーはただちに妙なる乳海へと急ぎ赴いた。

Verse 165

तत्र सुप्तं सुप्लयंके शेषाख्ये चातिशोभने । लक्ष्म्या पादोपयुगलं सेव्यमानं निरंतरम्

そこにて彼は、シェーシャと名づくる荘厳なる床にヴィシュヌが眠り、ラクシュミーが絶えずその両足を奉仕しているのを見た。

Verse 166

दूरस्थेनापि तार्क्ष्येण नतकंधरधारिणा । सेव्यमानं श्रिया कांत्या क्षांत्या वृत्त्या दयादिभिः

遠くに立つタークシャ（ガルダ）さえ首を垂れて奉仕し、またシュリーは、光輝・忍耐・正しき行い・慈悲などの徳をもって絶えず仕えた。

Verse 167

नवशक्तियुतं विष्णुं पार्पदैः परिवारितम् । कुमुदोथ कुमुद्वांश्च सनकश्च सनंदनः

九つの力（シャクティ）を具えたヴィシュヌが、クムダ、クムドヴァーン、そして聖仙サナカとサナンダナらの侍者に囲まれているのを彼は見た。

Verse 168

सनातनो महाभागः प्रसुप्तो विजयोऽरिजित् । जयंतश्च जयत्सेनो जयश्चैव महाप्रभः

そこにはまた、幸運なるサナータナ、プラスプタ、敵を征するヴィジャヤ、さらにジャヤンタ、ジャヤツセーナ、そして大いなる光輝を放つジャヤが居並んでいた。

Verse 169

सनत्कुमारः सुतपा नारदश्चैव तुंबुरुः । पांचजन्यो महाशंखो गदा कौमोदकी तथा

そこにはサナトクマーラ、スータパー、ナーラダ、そしてトゥンブルが居り、さらにパーンチャジャニヤという大法螺貝と、棍棒カウモーダキーもあった。

Verse 170

सुदर्शनं तथा चापं शार्ङ्गं च परमाद्भुतम् । एतानि वै रूपवंति दृष्टानि परमेष्ठिना

また彼はスダルシャナと、比類なき妙なる弓シャールンガをも見た。これらの輝く御姿は、まことにパラメーシュティン（梵天）によって拝見されたのである。

Verse 171

विष्णोः समीपे परमामनो भृशं समेत्य सर्वे सुरदानवास्तदा । विष्णुं चाहुः परमेष्ठिनां पतिं तीरे तदानीमुदधेर्महात्मनः

そのとき、心ひどく悩める神々とダーナヴァたちは、偉大なる大海の岸辺でヴィシュヌの御側に集い、彼を「パラメーシュティンたちの主」と称えて申し上げた。

Verse 172

त्राहित्राहि महाविष्णो तप्तान्नः शरणागतान् । तपसोग्रेण महता पार्वत्याः परमेण हि । शेषासने चोपविष्ट उवाच परमेश्वरः

彼らは叫んだ。「救いたまえ、救いたまえ、マハーヴィシュヌよ――苦熱に焼かれ、帰依して来た我らを、パールヴァティーの猛々しくも大いなる、至上の苦行の力によってお救いください。」そう訴えると、シェーシャの座に坐す主は語り始めた。

Verse 173

युष्माभिः सहितश्चापि व्रजामि परमेश्वरम् । महादेवं प्रार्थयामो गिरिजां प्रति वै सुराः

「汝らすべてと共に、我は至上の主のもとへ赴く。神々よ、ギリジャー（パールヴァティー）のことにつき、マハーデーヴァに願い奉ろう。」

Verse 174

पाणिग्रहार्थमधुना देवदेवः पिनाकधृक् । यथा नेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना वयम्

いま、婚姻の手取りの儀のために、神々の神・ピナーカを携えるシヴァが事を導かれる。その導きのとおりに、われらも今まさに行おう。

Verse 175

तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तो ह्यास्ते परममंगलः

ゆえにわれらは、ルドラなる大主が住まわれるところへ赴く。激しい苦行と結ばれ、至上の吉祥そのものである御方のもとへ。

Verse 176

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ऊचुः सर्वे सुरासुराः । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्

ヴィシュヌの言葉を聞いて、すべてのデーヴァとアスラは言った。「われらは皆、偉大なる主ヴィルーパークシャのもとへは行かぬ。」

Verse 177

यदा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव धक्ष्यत्यस्माकं नात्र कार्या विचारणा

かつて彼によって、抗しがたいマダナ（カーマ）さえ焼き尽くされた。ならば同じく我らも焼かれよう—ここで思案は不要である。

Verse 178

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाच परमेश्वरः । मा भयं क्रियतां सर्वैः शिवरूपी सदाशिवः

福徳なるヴィシュヌは微笑んで言われた。「誰も恐れを起こしてはならぬ。サダーシヴァはまさに吉祥そのものの御姿である。」

Verse 179

स न धक्ष्यति सर्वेषां देवानां भयनाशनः । तस्माद्भवद्भिर्गतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणाः

彼は汝らを焼かぬ——諸天の恐れを滅する御方である。ゆえに、賢き者たちよ、我とともに連れ立って行くがよい。

Verse 180

शंभुं पुराणं पुरुषं ह्यधीशं वरेण्यरूपं च परं पराणाम् । तपो जुषाणं परमार्थरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामि

我はシャンブ（Śambhu）に帰依する——古のプルシャ、主宰なる大自在天、最も勝れた御姿、至上をも超える至上者に。苦行（タパス）を喜び、その本性こそ最高の真理である、彼こそ超越の中の超越、我が帰依処。