Adhyaya 19

Verse 1

शिवशर्मोवाच । तिष्ठन्नेकेन पादेन कोयं भ्रमति सत्तमौ । अनेकरशनाव्यग्र हस्ताग्रो व्यग्रलोचनः

シヴァシャルマンは言った。「徳ある者の中の最勝よ、これは誰か——片足で立ちながら巡り歩き、多くの紐帯がざわめき、手を前に差し出し、眼差しが落ち着かぬ者は。」

Verse 2

त्रिलोकीमंडपस्तंभ सन्निभोभाभिरावृतः । अतुलं ज्योतिषां राशिं तुलया तुलयन्निव

彼は三界のマンダパの柱にも似て、光輝に包まれている。まるで天秤をもって、量り知れぬ天上の光の群れを量っているかのようである。

Verse 3

सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः । त्रैविक्रमोंघ्रिदंडो वा प्रोद्दंडो गगनांगणे

あたかも天の広がりを量る舞台監督のごとく、彼は天界の庭に立つ――トリヴィクラマの御足の、掲げられた杖のように。

Verse 4

अथवांबरकासारसारयूपस्वरूपधृक् । कोयं कथय तं देवौ कृपया परया मम

あるいは彼は、天の輝きの精髄たる高き祭柱の姿を帯びている。どうか告げてください、神なるお方よ――大いなる慈悲をもって――彼は誰なのですか。

Verse 5

निशम्येति वचस्तस्य वयस्यस्य विमानगौ । प्रणयादाहतुस्तस्मै ध्रुवां ध्रुवकथां गणौ

友の言葉を聞くや、天の車に乗る二人の従者は、親愛をこめて、揺るがぬドゥルヴァの物語を彼に語り聞かせた。

Verse 6

गणावूचतुः । मनोः स्वायंभुवस्यासीदुत्तानचरणः सुतः । तस्य क्षितिपतेर्विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः

二人の従者は言った。「スヴァーヤンブヴァ・マヌから、ウッターナパーダという子が生まれた。ブラーフマナよ、その地上の王には二人の子が生まれた。」

Verse 7

सुरुच्यामुत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो परः । मध्ये सभं नरपतेरुपविष्टस्य चैकदा

スルチーからは長子ウッタマが生まれ、スニーティーからはもう一人、ドゥルヴァが生まれた。ある時、王が सभा（集会）のただ中に座していたとき……

Verse 8

सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तोऽलंकृतोर्भकः । ध्रुवो धात्रेयिकापुत्रैः समं विनयतत्परः

スニーティーにより王家の御用に任ぜられ、飾りをまとった幼子ドゥルヴァは、礼節に励みつつ、ダートレイカーの子らと共に仕えた。

Verse 9

स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह । दृष्ट्वोत्तमं तदुत्संगे निविष्टं जनकस्य वै

彼は大地の主、ウッターナパーダ王のもとへ進み、礼拝してひれ伏した。父の膝に座る高貴な幼子ウッタマを見て、授けられた寵愛のありかを悟った。

Verse 10

प्रोच्चसिंहासनस्थस्य नृपतेर्बाल्यचापलात् । आरोढुकामस्त्वभवत्सौनीतेयस्तदा ध्रुवः

幼子ゆえのはずみで、スニーティーの子ドゥルヴァはそのとき、王の高き玉座に登ろうと望んだ。

Verse 11

आरुरुक्षुमवेक्ष्यामुं सुरुचिर्धुवमब्रवीत् । दौर्भगेय किमारोढुमिच्छेरंकं महीपतेः

登ろうとする彼を見て、スルチーはドゥルヴァに言った。「不運な者よ、なぜ王の膝に上がろうとするのか。」

Verse 12

बालबालिशबुद्धित्वादभाग्या जठरोद्भव । अस्मिन्सिंहासने स्थातुं न त्वया सुकृतं कृतम्

「幼子の愚かさゆえに、哀れな胎より生まれし者よ、おまえはこの玉座に立つに足る功徳を何一つ積んでいない。」

Verse 13

यदि स्यात्सुकृतं तत्किं दुर्भगोदरगोऽभवः । अनेनैवानुमानेन बुध्यस्व स्वाल्पपुण्यताम्

「もし真に功徳があるなら、なぜ『不幸なる胎』から生まれようか。この推し量りによって、自らのプンニャ（功徳）の少なさを悟れ。」

Verse 14

भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम् । सुकुक्षिजममुं पश्य त्वमुत्तममनुत्तमम्

「たとえ王子であっても、わが膝を飾るに足りぬ。むしろこのウッタマ（Uttama）を見よ――無上にして無比、わが吉祥の胎より生まれた者を。」

Verse 15

अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम् । प्रांशोः सिंहासनस्यास्य रुचिश्चेदधिरोहणे

王の膝よりも高くそびえるその玉座は、その威容によっていよいよ荘厳に見えた。スルチ（Suruci）は、それを登るべき座として誇らしげに持ち上げ、喜んだ。

Verse 16

कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम् । मध्ये भूपसभं बालस्तयेति परिभर्त्सितः

膝を離れたその子は、スルチの鋭い輝きのごとき叱責を受け、王の集会のただ中で辱められた。

Verse 17

पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान् । उचिताऽनुचितं किंचिन्नोचिवान्सोपि पार्थिवः

退くとき、彼は涙をのみ込み、しかし勇気ゆえに一言も発しなかった。王もまた何も語らず、然るべきことも、然らざることも口にしなかった。

Verse 18

नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात् । विमृज्य च सभालोकं शोकं संमृज्य चेष्टितैः

王妃に抑えられ――その寵福の重みによって――彼は心を取り直した。集いの人々を見渡し、外のしぐさで悲しみを拭い去ろうとした。

Verse 19

शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ । सुनीतिर्नीतिनिलयमवलोक्याथ बालकम्

幼子は幼き者の素直な作法で王に礼拝し、自らの住まいへ帰った。するとスニーティーは、善き行いの宿である我が子を見て、つぶさに見つめた。

Verse 20

सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् । अभिसृत्य च तं बालं मूर्ध्न्युपाघ्राय सा सकृत्

安らぎと輝きが失われたその様子から、彼女はドゥルヴァが侮辱されたと悟った。急いで子のもとへ寄り、ただ一度その頭頂に口づけ（香りを嗅ぐように）した。

Verse 21

किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे । अथ दृष्ट्वा सुनीतिं स रहोंतः पुरवासिनीम्

少ししおれたかのように見えたので、彼女は慰めの言葉とともに抱きしめた。やがて彼は、宮中の奥に住まうスニーティーを見て、人目を避けて近づいた。

Verse 22

दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह । सांत्वयित्वाश्रुनयना वदनं परिमार्ज्य च

彼は幾度も深く嘆息し、母の前で泣いた。母は涙に濡れた眼で慰め、彼の顔をぬぐった。

Verse 23

दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना । पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम् । विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः

母は柔らかな手で、上質の布の裾をそっと触れさせながら子に尋ねた。「泣く理由を申しておくれ。王が御座すのに、誰がこの幼子を辱めたのか。」

Verse 24

अपोथसमुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च । मात्रा पृष्टः सोपरोधं ध्रुवस्तां पर्यभाषत

口をすすぎ、タンブーラ（檳榔）を受け取ったのち、母に問われたドゥルヴァは、抑えた憤りをもって答えた。

Verse 25

संपृच्छे जननि त्वाहं सम्यक्शंस ममाग्रतः । भार्यात्वेपि च सामान्ये कथं सा सुरुचिः प्रिया

「母上、私はお尋ねします。どうか私の前で明らかにお告げください。同じく妃でありながら、なぜスルチーが（王に）最も愛されるのですか。」

Verse 26

कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेरसि । कथमुत्तमतां प्राप्त उत्तमः सुरुचेः सुतः

「母上、なぜあなたは地上の主に愛されないのですか。なぜスルチーの子ウッタマが、優越の位を得たのですか。」

Verse 27

कुमारत्वेपि सामान्ये कथं त्वहमनुत्तमः । कथं त्वं मंदभाग्यासि सुकुक्षिः सुरुचिः कथम्

「同じく王子でありながら、なぜ私は『ウッタマ（最上）』ではないのですか。なぜ母上は幸運に乏しく、なぜスルチーは胎（はら）に福を宿す、より恵まれた方なのですか。」

Verse 28

कथं नृपासनं योग्यमुत्तमस्य कथं न मे । कथं मे सुकृतं तुच्छमुत्तमस्योत्तमं कथम्

「なぜ王の御座はウッタマにふさわしく、私にはふさわしくないのか。なぜ私の功徳は卑小で、ウッタマの功徳はこの上なく卓越しているのか。」

Verse 29

इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुनीतिर्नीतिमच्छिशोः । किंचिदुच्छ्वस्य शनकैः शिशुकोपोपशांतये

その言葉を聞くと、賢き処し方に通じたスニーティーはしばし間を置き、そっと息を整え、幼子の募る怒りを少しずつ鎮めようとした。

Verse 30

स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे । सापत्नं प्रतिघं त्यक्त्वा राजनीतिविदांवरा

王の道の第一の識者である彼女は、生まれつきのやわらかな声で語り始め、嫉妬の棘と報復の衝動を退けた。

Verse 31

सुनीतिरुवाच । अयि तात महाबुद्धे विशुद्धेनांतरात्मना । निवेदयामि ते सर्वं माऽपमाने मतिं कृथाः

スニーティーは言った。「愛しい我が子よ、偉大な知恵ある者よ、清らかな内なる心で聞きなさい。すべてを語ろう。侮辱に心を縛られてはならぬ。」

Verse 32

तया यदुक्तं तत्सर्वं तथ्यमेव न चान्यथा । सापत्युर्महिषीराज्ञो राज्ञीनामति वल्लभा

「彼女の言ったことはすべて真実であり、他の道はない。彼女こそ王の第一の妃（マヒーシー）で、后妃の中でもひときわ寵愛されている。」

Verse 33

तया जन्मांतरे तात यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्पुण्योपचयाद्राजा सुरुच्यां सुरुचिर्भृशम्

わが子よ、彼女が前世に積み重ねた功徳——その功徳が増し満ちたゆえに、王はスルチー（Surucī）に深く心惹かれるのだ。

Verse 34

मादृश्यो मंदभाग्यायाः प्रमदासु प्रतिष्ठिताः । केवलं राजपत्नीत्ववादस्तासु न तद्रुचिः

私のように薄幸な女でも、宮廷の女たちの中に居場所は得られましょう。けれど彼女らにとっては「王の妃」という名ばかりで、真の歓びも顧みもありません。

Verse 35

महा सुकृतसंभारैरुत्तमश्चोत्तमोदरे । उवास तस्याः पुण्या या नृपसिंहासनोचितः

大いなる善業の蓄えによって、最上の福運が彼女の尊き宿命に宿った——その功徳はまことに王座にふさわしい。

Verse 36

आतपत्रं च चंद्राभं शुभे चापि च चामरे । भद्रासनं तथोच्चं च सिंधुराश्च मदोद्धुराः

月のように輝く王の天蓋、瑞祥のヤク尾の払子、高く麗しい座、そしてシンドゥ（Sindhu）より来た発情して誇る象たち——（かくのごとき栄誉が彼女に従う）。

Verse 37

तुरंगमाश्च तुरगास्त्वनाधिव्याधिजीवितम् । निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राज्यं हरिहरार्चनम्

馬と俊足の駿馬、心の悩みも病もない命、敵なき吉祥の王国、満ちあふれる繁栄——そしてハリとハラ（ヴィシュヌとシヴァ）への礼拝——（これらすべてが彼女のもの）。

Verse 38

विपुलं च कलाज्ञानमधीतमपराजितम् । तथा जयोरिषड्वर्गे स्वभावात्सात्त्विकी मतिः

広大なる諸芸の知、屈せぬ学び、内なる六つの敵に勝つこと、そして本性としてのサットヴァ（sāttvika）—清浄にして光明なる—心のあり方、これらもまた彼女の徳である。

Verse 39

दृष्टिः कारुण्यसंपूर्णा वाणी मधुरभाषिणी । अनालस्यं च कार्येषु तथा गुरुजने नतिः

慈悲に満ちたまなざし、甘美なる言葉；務めに怠りなく、長老と師にへりくだって礼敬すること—これらは高貴なる者のダルマの徴として讃えられる。

Verse 40

सर्वत्र शुचिता तात सा परोपकृतिः सदा । और्जस्वला मनोवृत्तिः सदैवादीनवादिता

あらゆるところに清浄あり、常に他者を利すること；気力に輝く心の働き、そして卑しく下劣な言葉を決して口にしないこと—これらは、愛しき者よ、久しく保たれる徳とされる。

Verse 41

सदोजिरे च पांडित्यं प्रागल्भ्यं चरणांगणे । आर्जवं बंधुवर्गेषु काठिन्यं क्रयविक्रये

学識に揺るがぬ精進が伴い、己の行為の場において自信ある手腕を備え、親族の中で率直であり、売買において堅固であること—これらはダルマに導かれた世間生活の実際的な徳と数えられる。

Verse 42

मार्दवं स्त्रीप्रयोगेषु वत्सलत्वं प्रजासु च । ब्राह्मणेभ्यो भयं नित्यं वृद्धवृत्त्युपजीवनम्

女性との交わりにおける柔和、民と従う者への慈愛；ブラーフマナ（brāhmaṇa）に対する常なる畏敬の慎み、そして長老の守る名誉ある生業によって生きること—これらはダルマの徳として讃えられる。

Verse 43

वासो भागीरथीतीरे तीर्थे वा मरणं रणे । अपराङ्मुखताऽर्थिभ्यः प्रत्यर्थिभ्यो विशेषतः

バーギーラティーの岸に住まうこと、あるいは聖なる渡しで死を迎えること、または戦場で討ち死にすること。さらに、救いを求める者に背を向けぬこと—とりわけ敵に対して—これらは勇徳とダルマの印として称えられる。

Verse 44

भोगः परिजनैः सार्धं दानावंध्यदिनागमः । विद्याव्यसनिता नित्यं नित्यं पित्रोरुपस्थितिः

家族や伴侶とともに味わう享楽、施しなくして過ぎることのない日々、学びへの絶えざる専心、そして両親への常なる奉仕—これらは家住者のダルマの優れた徳として讃えられる。

Verse 45

यशसः संचयो नित्यं नित्यं धर्मस्य संचयः । स्वर्गापवर्गयोः सिद्धिः सदा शीलस्य मंडनम्

善き名声は常に増し、ダルマは常に積み重なる。天界の成就、さらには解脱の達成、そして高貴な品性の絶えざる荘厳—これこそ正しい生の果である。

Verse 46

सद्भिश्च संगतिर्नित्यं मैत्री च पितृमित्रकैः । इतिहासपुराणानामुत्कंठा श्रवणे सदा

善き人々との絶えざる交わり、父の友人たちとも結ぶ友情、そしてイティハーサとプラーナを常に聴聞したいという尽きぬ希求—これらはダルマを支えるものとして讃えられる。

Verse 47

विपद्यपि परं धैर्यं स्थैर्यं संपत्समागमे । गांभीर्यं वाग्विलासेषु औदार्यं पात्रपाणिषु

災厄にあっては至高の勇気、繁栄が来れば揺るがぬ堅固さ、戯れの言葉にも失われぬ威厳と深み、そして手を差し伸べるに足る者への寛大な施し—これらは正しき者の調和した徳として尊ばれる。

Verse 48

देहे परैका कृशता तपोभिर्नियमैर्यमैः । एतैर्मनोरथफलैः फलत्येव तपोद्रुमाः

身に現れる果は、苦行・戒・制御によってただ痩せることのみであるかもしれない。されどタパスの樹は必ずや実を結び、願いの果と内なる成就とを授ける。

Verse 49

तस्मादल्पतपस्त्वाद्वै त्वं चाहं च महामते । प्राप्यापि राजसांनिध्यं राजलक्ष्म्या न भाजनम्

ゆえに、心高き者よ、汝も我もタパスがわずかであるがゆえ、たとえ王に近づく縁を得ても、真の王威の輝きと福徳を受ける器ではない。

Verse 50

मानापमानयोस्तस्मात्स्वकृतं कारणं परम् । स्रष्टापि नापमार्ष्टुं तत्परीष्टे स्वकृतां कृतिम् । मा शोचस्त्वमतः पुत्र दिष्टमिष्टं समर्पयेत्

ゆえに、誉れと辱めの根本の因は自らの業である。創造主といえどもそれを消し去らず、ただ自業によって作られた行いを検めるのみ。だから嘆くな、我が子よ—定めを受け入れ、愛するものさえも捧げよ。

Verse 51

इत्याकर्ण्य सुनीत्यास्तन्महावाक्यं सुनीतिमत् । सौनीते यो ध्रुवोवाचमाददे वक्तुमुत्तरम्

このようにスニーティの大いなる賢き言葉を聞いて、スニーティの子ドルヴァは返答を述べ始めた。

Verse 52

ध्रुव उवाच । जनयित्रि सुनीते मे शृणु वाक्यमनाकुलम् । मा बाल इति मत्वा मामवमंस्थास्तपस्विनि

ドルヴァは言った。「母スニーティよ、心乱さず我が言葉を聞いてください。『ただの子どもだ』と思って私を侮らないでください、苦行の母よ。」

Verse 53

यद्यहं मानवे वंशे जातोस्म्यत्यंत पावने । उत्तानपादतनयस्त्वदीयोदर संभवः

もし私が至上に清らかなマヌの系譜に生まれ、ウッターナパーダの子として、あなたの胎より生じたのなら—

Verse 54

तप एव हि चेन्मातः कारणं सर्वसंपदाम् । तत्तदासादितं विद्विपदमन्यैर्दुरासदम्

もしまことに、母よ、苦行（タパス）こそがあらゆる徳と繁栄の因であるなら、その境地は必ず得られよう—他の者には到り難い位であっても。

Verse 55

एकमेव हि साहाय्यं कुरु मातरतंद्रिता । अनुज्ञा दानमात्रं च आशीर्भिरभिनंदय

ただ一つだけ私を助けてください、母上、ためらわずに。許しを与え、わずかでも施し、そして吉祥の祝福で私を喜ばせてください。

Verse 56

सापि ज्ञात्वा महावीर्यं कुमारं कुक्षिसंभवम् । महत्योत्साहसं पत्त्या राजमानमुवाच तम्

彼女もまた、自らの胎より生まれた少年の大いなる武勇を悟り、豊かな気概に輝くのを見て、彼に語りかけた。

Verse 57

अनुज्ञातुं न शक्ताऽहं त्वामुत्तानशयांगज । साष्टैकवर्षदेशीयन्तथापि कथयाम्यहम्

あなたに許しを与えることはできません、ウッターナシャヤーの子よ。あなたはまだ八歳ほど。それでも、なすべきことを私は語りましょう。

Verse 58

सपत्नीवाक्यभल्लीभिर्भिन्ने महति मे हृदि । तव बाष्पौघवारीणि न तिष्ठंति करोमि किम्

わが心は、同じ夫をもつ妻の言葉の槍に深く裂かれ、そなたの涙の奔流も止まらぬ。われはいかにすべきか。

Verse 59

तानि मन्येऽत्र मार्गेण स्रवंत्यविरतं शिशो । स्रवंतीश्च चिकीर्षंति प्रतिकूल जलाः किल

「わが子よ、あの水はこの道筋を絶え間なく流れているのだろう。しかも流れながら、まるで流れに逆らって進もうとしているかのようだ。」

Verse 60

त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता । त्वमंगयष्टिरसि मे त्वन्मुखासक्तलोचना

「愛しい子よ、わが子はそなた一人。われはただそなたに寄りかかって生きている。そなたはわが身を支える杖、わが眼はそなたの顔に吸い寄せられている。」

Verse 61

लब्धोसि कतिभिः कष्टैरिष्टाः संप्रार्थ्य देवताः । त्वन्मुखेंदूदये तात मन्मनः क्षीरनीरधिः

「わが子よ、どれほどの苦難ののちにそなたを得たことか。神々に供養し、切に祈り願って。そなたの顔の月が昇るとき、わが心は乳の海となる。」

Verse 62

आनन्दपयसापूर्य कुचावुद्वेलितो भवेत् । त्वदंगसंगसंभूत सुखसन्दोह शीतला

「歓喜の乳に満ちて、わが乳房は波立つほどにふくらみ、そなたの肢体の触れ合いから、集められた幸の涼やかな洪水が湧き起こる。」

Verse 63

सुखंशये सुशयने प्रावृत्य पुलकांबरम् । अपोऽथ समुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च

私は立派な寝床に幸せに横たわり、身震いという衣をまとっています。そして水をすすり、ビンロウを口にします。

Verse 64

त्वदास्यस्यौष्ठपुटक दुग्धवार्धि विवर्धिताम् । सुधासुधांशुवदनधयत्यपि धिनोमि न

ああ、甘露の月のような顔をした方よ、乳の海によって膨らんだかのようなあなたの唇の小箱から飲んでも、私はまだ満たされません。

Verse 65

त्वदीयः शीतलालापः प्राप श्रुतिपथं यदा । सपत्नीवाक्यदवथुस्तदैवत्यात्स वेपथुः

あなたの涼やかで優しい言葉が私の耳に入ると、恋敵の言葉による高熱が引くように、私の震えはたちまち収まります。

Verse 66

यदंग निद्रासिचिरं ध्यायंत्यस्मि तदेत्यहम् । कदा निद्रा दरिद्रोसौ भवितार्कोदयेऽब्जवत्

愛しい人よ、あなたが眠っている間、私は長い間あなたを想い、心はあなただけに向かいます。この忌々しい眠りは、いつになったら日の出の蓮のように去るのでしょうか。

Verse 67

यदोपेया गृहान्वत्स खेलित्वा बालखेलनैः । तदानर्घ्यार्घ्यमुत्स्रष्टुं स्तनौस्यातामिवोन्मुखौ

愛しい子よ、あなたが子供の遊びを終えて家に帰ると、私の胸は、まるでかけがえのない供物を注ぎ出すかのように、与えることを切望して高鳴ります。

Verse 68

यदा सौधाद्विनिर्यायाः पद्मरेखांकितं पदम् । प्राणानां ते यियासूनां तदा तदवलंबनम्

あなたが宮殿から出て、蓮華の筋の刻まれた御足を踏み出すとき、その一歩こそ、去ろうとする我が生命の息の支えとなる。

Verse 69

यदायदा बहिर्यासि पुत्र त्रिचतुरं पदम् । तदातदा मम प्राणः कंठप्राघुणिकी भवेत्

わが子よ、あなたが外へ出て、たとえ三歩四歩ほど進むたびに、その瞬間、我が命の息は喉に宿る客となり、去りゆく支度をする。

Verse 70

चित्रं पुत्र त्वरयति यातुं मे मानसांडजः । सुधाधाराधर इव बहिश्चिरयति त्वयि

不思議だ、わが子よ。心より生まれた鳥は急いで飛び去ろうとするのに、甘露の流れを宿す雲のように、あなたのために外でなお留まっている。

Verse 71

अथ तिष्ठंतु कठिनाः प्राणाः कंठाटवीतटे । तपस्यंतोतिसंतप्तास्तपसे त्वयि यास्यति

それならば、強ばった我が命の息よ、喉という森の岸辺に留まれ。タパスの熱に灼かれつつ、汝らは我が子とともにその修行へ赴くであろう。

Verse 72

इत्यनुज्ञामनुप्राप्य जननी चरणांबुजौ । क्षणं मौलिजजंबाल जडौ कृत्वा ध्रुवो ययौ

かくして許しを得たドルヴァは、母の蓮華の御足にひれ伏して取りすがり、頭髪の網のようなものにてその御足をしばし動かぬようにし、そして旅立った。

Verse 73

तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुंफ्य च । नेत्रेंदीवरजामाला ध्रुवस्योपायनीकृता

そしてスニーティーもまた、忍耐の糸にそれを通し、蓮華のごとき眼より生じた涙の花鬘を編んで、別れの贈り物としてドゥルヴァに捧げた。

Verse 74

मात्रातन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः । परैरवार्यप्रसराः स्वाशीर्वादाः परःशताः

そのとき道の守護のために、母は数えきれぬ祝福を唱えた。誰にもその広がりを止められぬほどの、尽きせぬ加護であった。

Verse 75

स्वसौधात्स विनिर्गत्य बालोऽबालपराक्रमः । अनुकूलेन मरुता दर्शिताध्वाऽविशद्वनम्

自らの宮殿を出て、幼さを超える勇を備えたその少年は、道を示すかのような追い風に導かれ、森へと入っていった。

Verse 76

समरुत्तरुशाखाग्र प्रसारणमिषेण सः । कृताहूतिरिव प्रेम्णा वनेन वनमाविशत्

風に押されて木々の枝先が迎え入れるように伸びる中、彼は森の奥へと分け入った。まるで招請の供儀を成した者のように、森そのものの慈愛に引かれて。

Verse 77

समातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि । न वेद काननाध्वानं क्षणं दध्यौ नृपात्मजः

家と母の神々にのみ親しみ、王の大道しか知らぬ王子は、森の小径を知らなかった。しばし彼は思いを巡らせた。

Verse 78

यावदुन्मील्य नयने पुरः पश्यति स ध्रुवः । तावद्ददर्श सप्तर्षीनतर्कित गतीन्वने

ドルヴァが目を開いて前方を見やるや、森の中に七人のリシを見た。その歩みは常の思いを超えていた。

Verse 79

वालिशेष्वसहायेषु भवेद्भाग्यं सहायकृत् । अरण्यान्यां रणे गेहे ततो भाग्यं हि कारणम्

わずかな残りしかなく、助け手もないとき、福運（bhāgya）が助けとなる。荒野でも戦場でも家の内でも、まことに福運こそ決定の因である。

Verse 80

क्व राजतनयो बालो गहनं क्व च तद्वनम् । बलात्स्वसात्प्रत्कुर्वत्यै नमस्ते भवितव्य ते

若き王子はどこに、あの深く恐ろしい森はどこにあるのか。力のままに万事を押し進める抗しがたい運命よ、汝に礼拝する。

Verse 81

यत्र यस्य हि यद्भाव्यं शुभं वाऽशुभमेव च । आकृष्यभाविनी रज्जुस्तत्र तस्य हि दापयेत

人に定められたものが吉であれ凶であれ、その場所へと引き寄せられる。まるで綱が彼をそこへ引くかのように。

Verse 82

अन्यथा विदधात्येष मानवो बुद्धिवैभवात् । भगवत्या भवित्र्याऽसौ विदध्याद्विधिरन्यथा

人は知恵のはたらきによって一つの仕方に事を図るが、しかし運命の女神の神威は、その結末を別の仕方に定める。

Verse 83

नवयो न च वै चित्र्यं न चित्रं विदधेहितम् । न बलं नोद्यमः पुंसां कारणं प्राक्कृतं कृतम्

若さも、巧みな策も、驚くべき仕掛けも、まことの安寧を確かなものとはしない。力や人の努力が究極の因ではなく、先に為された業—過去のカルマ—こそが決定因となる。

Verse 84

अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन्सप्तसप्त्यतितेजसः । भाग्यसूत्रैरिवाकृष्योपनीतान्प्रमुमोद ह

やがて彼は、七つの太陽の輝きをも超えて光り放つ七人の聖仙（サプタリシ）を見て、まるで福運の糸に引かれてそこへ導かれたかのように歓喜した。

Verse 85

तिलकांकित सद्भालान्कुशोपग्रहितांगुलीन् । कृष्णाजिनोपविष्टांश्च यज्ञसूत्रैरलंकृतान्

彼は彼らを見た。吉祥なる額にはティラカが印され、指にはクシャ草を携え、黒羚羊の皮の上に坐し、ヤジュニョーパヴィータの聖糸を身に飾っていた。

Verse 86

साक्षसूत्रकरान्किंचिद्विनिमीलितलो चनान् । सुधौतसूक्ष्मकाषायवासः प्रावरणान्वितान

ある者は手に数珠を取り、眼をやさしく半ば閉じて内観に沈み、よく洗われた薄手の赭色の衣をまとい、しかるべき上衣の覆いを備えていた。

Verse 87

अकांडेपि महाभागान्मिलितान्सप्तनीरधीन् । चित्रं विपद्विनिर्मग्नानुद्दिधीर्षूनिव प्रजाः

驚くべきことに、その大いなる福徳の者たちは、何の前触れもなく集い合った——七つの海が合流するかのように——災厄に沈む衆生を救い上げようとしているかのようであった。

Verse 88

उपगम्य विनम्रः स प्रबद्धकरसंपुटः । ध्रुवो विज्ञापयांचक्रे प्रणम्य ललितं वचः

彼はへりくだって近づき、合掌して恭敬を表し、ドルヴァは礼拝してから、やわらかく丁重な言葉を申し述べた。

Verse 89

ध्रुव उवाच । अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् । उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्

ドルヴァは言った。「最勝のムニたちよ、我を知れ。私はスニーティーの胎より生まれ、ウッターナパーダ王の子ドルヴァ。心はすでに世の楽しみに倦み離れた。」

Verse 90

इदं वनमनुप्राप्तं सनाथं युष्मदंघ्रिभिः । प्रायोनभिज्ञं सर्वत्र महर्द्ध्युषितमानसम्

「この森に至った今、ここはあなたがたの聖なる御足によって祝福され、守られております。私は多くのことに疎く、心はいまだ大いなる王家の繁栄の中に住しております。」

Verse 91

ते दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभाव मधुराकृतिम् । अनर्घ्यनयनेपथ्यं मृदुगंभीरभाषिणम्

輝ける幼子を見て—性は甘美で姿は麗しく、目にかけがえなく、言葉は柔らかくも深い—賢仙たちは感嘆に打たれた。

Verse 92

उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुर्वै विस्मिता भृशम् । अहोबालविशालाक्ष महाराज कुमारक

幼子をそばに座らせ、彼らは大いに驚いて言った。「ああ、広き眼の少年よ。大王の御子なる若き王子よ！」

Verse 93

विचार्यापि न जानीमो वद निर्वेदकारणम् । अद्य ते ह्यर्थचिंता नो क्वापमानः प्रसूर्गृहे

いくら思案しても分からぬ。汝の厭離の因を告げよ。今日はなぜ心乱れるのか。母の家でどこか侮辱を受けたのか。

Verse 94

नीरुक्छरीरसंपत्तिर्निवेदे किं नु कारणम् । अनवाप्ताभिलाषाणां वैराग्यं जायते नृणाम्

汝は病なき身とあらゆる恵みを備える。されば不満の因は何か。人において離欲は、望みが得られぬときにこそ起こるものだ。

Verse 95

सप्तद्वीपपतेराज्ञः कुमारस्त्वं तथा कथम् । स्वभावभिन्नप्रकृतौ लोकेस्मिन्न मनोगतम्

汝は七洲を治める王の王子である。しかるに、出離とは性質を異にするこの世にあって、いかでそのような思いが汝に起こったのか。

Verse 96

अवगंतुं हि शक्येत यूनो वृद्धस्य वा शिशोः । इति श्रुत्वा वचस्तेषां सहजप्रेमनिर्भरम्

そのようなことは、若者や老人、あるいは幼子なら理解できよう。彼らの、生まれつきの愛情に満ちた言葉を聞いて—

Verse 97

वाचं जग्राह स तदा शिशुः प्रांशुमनोरथः । ध्रुव उवाच । प्रेषितो राजसेवार्थं जनन्याऽहं मुनीश्वराः

そのとき、志高きその幼子は口を開いた。ドゥルヴァは言った。「おお、牟尼たちの主よ、母は私を王に仕え、その御恩寵を求めるために遣わしました。」

Verse 98

राजांकमारुरुक्षुर्हि सुरुच्या परिभर्त्सितः । उत्तमं चोत्तमीकृत्य मां च मन्मातरं तथा

しかし王の膝に登ろうとしたとき、スルチーは私を手厳しく叱り、ウッタマを「ふさわしき者」と持ち上げ、同じように私と母を貶めた。

Verse 99

धिक्कृत्य प्रशशंस स्वं निर्वेदे कारणं त्विदम् । निशम्येति शिशोर्वाक्यं परस्परमवेक्ष्य ते

子の言葉を聞くと、彼らは互いに見交わし、自らを戒めつつ自分たちの悔悟を称えて言った。「まことに、これこそが我らの離欲の原因である。」

Verse 100

क्षात्रमेव शशंसुस्तदहो बालेपि न क्षमा

彼らはただクシャトリヤの気概のみを称え、「ああ、幼子にさえ忍耐がないのだ！」と言った。

Verse 110

अत्रिरुवाच । अनास्वादितगोविंदपदांबुजरजोरसः । मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत्पदम्

アトリは言った。「ゴーヴィンダの蓮華の御足の塵、その甘露の味をまだ味わわぬ者は、世の欲望の道を超えた、広大なる境地を悟ることはできない。」

Verse 120

पुत्रान्कलत्रमित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् । वासुदेवं जपन्मर्त्यः सर्वं प्राप्नोत्यसंशयम्

ヴァースデーヴァの御名を唱える者は、疑いなく一切を得る—子ら、伴侶と友、王権、天界、そして解脱（モークシャ）さえも。

Verse 124

इत्युक्त्वांऽतर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः । वासुदेवमना भूत्वा ध्रुवोपि तपसे गतः

かく語り終えるや、かの大いなる牟尼の主たちは皆、姿を隠した。ドゥルヴァもまた心をヴァースデーヴァに定め、苦行（タパス）を修するため旅立った。