Adhyaya 16

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाबुद्धे शुक्रलोकोयमद्भुतः । दानवानां च दैत्यानां गुरुरत्र वसेत्कविः

ガナたちは言った。「シヴァシャルマンよ、深き智慧を備えし者よ、このシュクラ（Śukra）の世界はまことに妙なるもの。ここにカヴィ（Kavi、すなわちŚukra）が住し、ダーナヴァとダイティヤの師となっている。」

Verse 2

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । यः प्राप्तवान्महाविद्यां मृत्युसंजीविनीं हरात्

まことに千年のあいだ、耐え難き微塵の煙を飲み干したのち、彼はハラより「ムリティユ・サンジーヴィニー」（Mṛtyu-saṃjīvinī）と名づくる大いなる真言智、死より甦らせる秘法を得た。

Verse 3

इमां विद्यां न जानाति देवाचार्योति दुप्कराम् । ऋते मृत्युंजयात्स्कंदात्पार्वत्या गजवक्त्रतः

このきわめて得難きヴィディヤーは、神々の師といえども知らぬ——ただムリティユンジャヤ（シヴァ）、スカンダ、パールヴァティー、そして象面の御方（ガネーシャ）を除いて。

Verse 4

शिवशर्मोवाच । कोसौ शुक्र इति ख्यातो यस्यायं लोक उत्तमः । कथं तेन च विद्याप्ता मृत्युसंजीवनी हरात्

シヴァシャルマンは言った。「シュクラ（Śukra）として名高いその者とは誰であり、この勝れた世界は誰のものか。いかにして彼はハラより『ムリティユ・サンジーヴィニー』（Mṛtyu-saṃjīvinī）のヴィディヤーを得たのか。」

Verse 5

आचक्षाथामिदं देवौ यदि प्रीतिर्मयि प्रभू । ततस्तौ स्माहतुर्देवौ शुक्रस्य परमां कथाम्

「もし我に情けを寄せ給うなら、神なる御方よ、これをお告げください、主よ。」するとその二柱の神々は、シュクラ（Śukra）の至上の物語を語り始めた。

Verse 6

यां श्रुत्वा चापमृत्युभ्यो हीयंते श्रद्धयायुताः । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो न भयं चापि जायते

これを信をもって聞けば、非業の死は退けられ、霊や亡者、ピシャーチャ（Piśāca）に対する恐れも起こらない。

Verse 7

आजौ प्रवर्तमानायामंधकांधकवैरिणोः । अनिर्भेद्य गिरिव्यूह वज्रव्यूहाधिनाथयोः

アンダカとその宿敵との戦が進むとき、破りがたき「山の陣」と「金剛の陣」の将たちが相対して立った。

Verse 8

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः शुक्रसंनिधिम् । अधिगम्य बभाषेदमवरुह्य रथात्ततः

そのときアンダカは戦より退き、シュクラ（Śukra）の御前に近づき、車から降りて次の言葉を述べた。

Verse 9

भगवंस्त्वामुपाश्रित्य वयं देवांश्च सानुगान् । मन्यामहे तृणैस्तुल्यान्रुद्रोपेंद्रादिकानपि

ああ福徳の御方よ、我らはあなたに依り頼むゆえ、従者を伴う神々—ルドラ、インドラらをも—草の葉ほどにしか見なさぬ。

Verse 10

कुंजरा इव सिंहेभ्यो गरुडेभ्य इवोरगाः । अस्मत्तो बिभ्यति सुरा गुरो युष्मदनुग्रहात्

象が獅子を恐れ、蛇がガルダを恐れるように、神々もまた我らを恐れます。おお師よ、それはあなたの御加護によるのです。

Verse 11

वज्रव्यूहमनिर्भेद्यं विविशुर्देत्यदानवाः । विधूय प्रमथानीकं ह्रदं तापार्दिता इव

ダイティヤとダーナヴァは、破りがたい金剛の陣へと突入し、プラマタの軍勢を払いのけた。まるで熱に苦しむ者が湖へ駆け込むかのように。

Verse 12

वयं त्वच्छरणं भूत्वा पर्वता इव निश्चलाः । स्थित्वा चराम निःशंका ब्राह्मणेंद्र महाहवे

あなたに帰依して、我らは山のごとく揺るがぬ。堅く立ち、恐れなく行動する。おお婆羅門の王よ、この大いなる戦いにおいて。

Verse 13

आप्तभावेन च वयं पादौ तव सुखप्रदौ । सदाराः ससुताश्चैव शुश्रूषामो दिवानिशम्

また、真実の信愛をもって、安楽を授けるあなたの御足に仕えます。妻子とともに、昼も夜も怠りません。

Verse 14

अभिरक्षाभितो विप्र प्रसन्नः शरणागतान् । पश्य हुंडं तुहुंडं च कुजंभं जंभमेव च

四方より我らをお守りください、婆羅門よ。帰依する者に慈悲深くあれ。見よ、フンダとトゥフンダ、そしてクジャンバとジャンバも。

Verse 15

पाकं कार्तस्वनं चैव विपाकं पाकहारिणम् । तं चन्द्रदमनं शूरं शूरामरविदारणम्

パーカ、またカールタスヴァナ。ヴィパーカとパーカハーリン。さらに勇士チャンドラダマナ、デーヴァの勇将を粉砕する者。

Verse 16

प्रमथैर्भीमविक्रांतैः क्रांतं मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितांश्चैव द्राविडैरिव चंदनान्

戦場は恐るべき武威のプラマタたち—死すら打ち砕く者ども—に踏み荒らされ、ダイティヤは討たれて倒れ伏し、ドラヴィダが伐り倒す白檀の木のようであった。

Verse 17

या पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । वरा विद्या त्वया प्राप्ता तस्याः कालोयमागतः

かつて微塵の煙を飲み耐え、千の秋を経て得たその勝れた智—いまこそその成就の時が来た。

Verse 18

अथ विद्याफलं तत्ते दैत्यान्संजीवयिष्यतः । पश्यंतु प्रमथाः सर्वे त्वया संजीवितानिमान्

いま汝の智の果が現れよ—このダイティヤたちを蘇らせよ。すべてのプラマタが、汝により命を取り戻した彼らを見るがよい。

Verse 19

इत्यंधकवचः श्रुत्वा स्थिरधीर्भार्गवोमुनिः । किंचित्स्मितं तदा कृत्वा दानवाधिपमब्रवीत्

アンダカの言葉を聞くと、心堅きバールガヴァの聖仙はかすかに微笑み、ついでダーナヴァの主に語りかけた。

Verse 20

दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया । विद्योपार्जनमेतद्धि दानवार्थं मया कृतम्

おおダーナヴァの主よ、あなたの語ったことはすべて真実である。まことにこの智は、ダーナヴァのために我が得たものである。

Verse 21

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । एषा प्राप्तेश्वराद्विद्या बांधवानां सुखावहा

千年のあいだ、煙のごとく微細で耐え難い苦行を耐え抜き、主よりこの智を授かった。これは縁者に安寧と歓喜をもたらす。

Verse 22

एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे । उत्थापयिष्ये ग्लानानि धान्यन्यंबुधरो यथा

この智によって、戦でプラマタらに打ち砕かれた者たちを我は起こす。衰えた者を、雨雲が穀物を甦らせるように蘇らせよう。

Verse 23

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान् । अस्मिन्मुहूर्ते द्रष्टासि दानवानुत्थितान्नृप

王よ、この瞬間にダーナヴァたちが再び起ち上がるのを汝は見るであろう。傷なく痛みなく、身は健やかで、眠りから覚めた人のように。

Verse 24

इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य त उत्तस्थुर्धृतायुधाः

かくダーナヴァの主に告げて、カヴィ（シュクラ）は聖なる智をめぐらせた。ダイティヤを一人ひとり名指しすると、彼らは武器を執って再び起ち上がった。

Verse 25

वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः । ब्राह्मणेभ्यो यथा दत्ताः श्रद्धयार्था महापदि

彼らは、絶えざる学習によってヴェーダが現れ出るように、また季節に雲が集まるように、そして大いなる危急において信をもってバラモンに施された財が救いの果を結ぶように、たちまち起ち上がった。

Verse 26

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान् । विनेदुः पूर्वदेवास्ते जलपूर्णा इवांबुदाः

トゥフṃḍaらの大アスラが再び息を吹き返したのを見て、かつての神々は、水を満たした雲のように轟然と咆哮した。

Verse 27

शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः । विज्ञाप्यमेव देवेशे ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

シュクラによって蘇生されたダーナヴァたちを見て、シヴァのガナの首領たちは互いに言った。「これはただちに神々の主に奏上せねばならぬ。」

Verse 28

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्मदृष्ट्वा शिलादपुत्रोभ्यगमन्महेशम्

プラマタの主たちにとって驚異のさまをもってその戦いの祭儀が進む中、シラーダの子ナンディは、バールガヴァの所業を見て憤り、マヘーシャのもとへ近づいた。

Verse 29

जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेंद्रैरपि दुष्करं यत्

「勝利あれ！」と叫んでから、ナンディは金色に輝くその主に申し上げた。「おおデーヴァよ、ガナの主たちの戦の務めは、インドラを伴う神々にとってさえ成し難いものです。」

Verse 30

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकैकमुद्दिश्य सहेलमीश

「主よ、今日バールガヴァのなしたことは、我らの労を空しくしました。戦で討たれた敵を甦らせ、命を戻す明知を幾度も唱え、ひとりひとりを狙って、いとも容易げに行うのです。」

Verse 31

तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथाश्चरंति

「トゥフンḍa、フンḍa、ジャンバ、ヴィパーカ、パーカらの大アスラ王たちは、今日ヤマの住処から戻り、今やさまよい歩いて、プラマタたちを散り散りにして逃げ惑わせています。」

Verse 32

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

「もし彼が、我らが討ち倒した最上のダイティヤたちを、ここで幾度も甦らせ続けるなら、どうして勝利が我らのものとなりましょう、マヘーシャよ。ましてガナの主たちに安らぎが得られましょうか。」

Verse 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

このようにナンディーに告げられると、プラマタの主はその時ほほえみつつ、あのナンディー――すべてのガナの王――に語りかけた。

Verse 34

नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथानयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

「ナンディーよ、ただちに行け、少しの遅れもなく。ディティの子らのただ中から、彼らの最上の『二度生まれの主』を引き抜き、速やかにここへ連れて来い。鷹が巣から若い鶉をさらうように。」

Verse 35

स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः । जगाम तूर्णं च विगाह्य सेनां यत्राभवद्भार्गववंशदीपः

牛旗の主に遣わされて、ナンディーは牛と獅子のごとき咆哮を放ち、たちまち軍勢をかき分けて、バーラグヴァ族の栄光の灯—シュクラ—の立つ所へと赴いた。

Verse 36

तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नंदी शरभो यथेभम्

縄や剣、樹木、岩、山石を手にしたディティの子らの魔族すべてに守られていたが、剛力のナンディーはダイティヤをかき乱し、カーヴィヤ（シュクラ）を奪い去った。まるでシャラバが象を制するように。

Verse 37

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयः सिंहरवान्सृजंतः

力ある者に捕らえられ、衣は乱れ、飾りは外れ、髪はほどけたその姿を見て、神々の敵は、救い出さんとするかのように後を追い、獅子のごとく咆え立てた。

Verse 38

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेद्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

ナンディーシュヴァラの上に、魔族の王たちは凄烈な雨を降らせた。雷霆、三叉戟、剣、斧、巨大な円盤、岩石、震える巨礫――それはまるで暴雲が恐るべき豪雨を注ぐかのようであった。

Verse 39

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः

そのバーラグヴァ（シュクラ）に到り、シヴァのガナの主は口の火によって幾百の武器を焼き尽くした。やがてアスラとデーヴァの戦が激しさを増すと、敵軍を悩ませつつ、バヴァの傍らへと馳せ参じた。

Verse 40

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

「これはシュクラ（Śukra）にございます、主よ」—かくして彼は急ぎバヴァ（シヴァ）に奏上した。神々の神は、清らかな供物が恭敬をもって捧げられるように、シュクラを受け入れ給うた。

Verse 41

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम् । हाहारवस्तैरसुरैः समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

何も言わず、衆生の護り手（シヴァ）は詩の王（カーヴィヤ／シュクラ）を果実のように口へ投げ入れ給うた。するとすべてのアスラは高らかに「ハー！ハー！」と幾度も叫んだ。

Verse 42

काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेंद्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च

ギリジェーシュヴァラ（シヴァ）がカーヴィヤを呑み給うたとき、ダイティヤらは勝利の望みを失った—それは、鼻を奪われた象王のごとく、角を失った牡牛と牛のごとくであった。

Verse 43

शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमाः सत्त्वगुणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च

彼らは、身を失った衆生の群れのようであり、聖なる学習を欠く二度生まれ（dvija）のようであり、発心なきサットヴァ（sattva）の徳のようであり、励みながらも福運に見放された者のようであった。

Verse 44

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्वृत्तेन हीनानि यथा श्रुतानि

夫を失った女のように、羽を欠いた矢の雨のように、功徳なくして寿命を減じた命のように、正しい行いを欠いた学びのように—彼らはかくも無力となった。

Verse 45

विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः । तथा विना तं द्विजवर्यमेकं दैत्या जयाशा विमुखा बभूवुः

ちょうど、多くの行為も、それらを実らせるただ一つの力を欠けば正しい果報を失うように、同様に、第一のバラモンたるシュクラ（Śukra）を欠いて、ダイティヤたちは勝利の望みから背を向けた。

Verse 46

नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या हीयमानरणोत्सवाः

シュクラ（Śukra）がナンディンに奪われ、ヴィシャーダ（Viṣāda）に呑み込まれると、ダイティヤたちは憂いに沈み、戦いの歓びは次第に薄れていった。

Verse 47

तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । कविं विक्रम्य नयता नंदिना वंचिता वयम्

彼らの気力が失せたのを見て、アンダカは言った。「ナンディンに欺かれた。彼は我らの賢者カヴィ（シュクラ）を打ち伏せ、連れ去ったのだ。」

Verse 48

तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः । धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिः सत्त्वं तेजः पराक्रमः

「今日、あの行いによって、身体は残れども、我らすべての命の息が奪われたも同然だ。勇気、力、勢い、名声、堅忍、光輝、武勇が我らから去った。」

Verse 49

युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते । धिगस्मान्कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि

「ただ一人のバールガヴァが奪われたその瞬間、我らのすべては失われた。恥ずべきかな我らは。危難の時にさえ、氏族の最勝者たる一人—敬うべきグルにして万事に堪能、守護者であるその方—を守れなかったのだ。」

Verse 50

तद्धैर्यमवलंब्येह युध्यध्वमरिभिः सह । सूदयिष्याम्यहं सर्वान्प्रमथान्सह नंदिना

ゆえに、ここで勇気を抱き、敵どもと戦え。われはナンディンとともに、すべてのプラマタたちを討ち滅ぼす。

Verse 51

अद्यैतान्विवशान्हत्वा सह देवैः सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः

今日、これら無力なる者どもを討ち、インドラを伴う諸天さえも屠ったのち、われは我が業によってバールガヴァを生きたまま解き放つ。まるで不可能を成すヨーギンのごとく。

Verse 52

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं रोषपालिता

たとえそのヨーギンが自らの主として、ヨーガの力により身を離れ去ることができようとも、それでも我らは怒りに支えられ、決して屈しない。

Verse 53

इत्यंधकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिःस्वनाः । प्रमथा नर्दयामासुर्मर्तव्ये कृत निश्चयाः

アンダカの言葉を聞くや、ダーナヴァらは雷雲のごとく轟き、叫び声でプラマタたちを震わせた。戦場にて必要とあらば死ぬと決したのである。

Verse 54

सत्यायुपि न नो जातु शक्ताः स्युः प्रमथाबलात् । असत्यायुषि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे

たとえ我らの命が確かなものであっても、プラマタの力には決して耐えられぬ。命が定かでないのなら、戦場で主君を捨てて逃げることに何の意味があろうか。

Verse 55

ये स्वामिनं विहायाजौ बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्

たとえ名誉と富に満ちていようとも、戦場で主君を捨て去る者たちは、必ずやアンダターミスラ――目をくらます闇の住処へ赴く。

Verse 56

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्यभूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरात्

大いなる主よ、戦場で打ち破られ退却する者は、不名誉の闇で名声を汚し、この世でも来世でも安楽を得ない。

Verse 57

किं दानैः किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धरातीर्थे यदि स्नातं पुनर्भव मलापहे

布施は何のため、苦行は何のため、他の聖なる渡しで幾度も身を沈めることさえ何のためか。再生の穢れを除くダラー・ティールタで沐浴したなら。

Verse 58

संप्रधार्येति तेऽन्योन्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीर्निनाद्य च

かくして互いに相談を終えると、ダイティヤとダーナヴァの戦士たちは、戦鼓を轟かせつつ、プラマタたちに向けて戦いをかき立てた。

Verse 59

तत्र वाणासिवज्रौघैः कटंकटशिलामयैः । भुशुंडीभिंदिपालैश्च शक्तिभल्ल परश्वधैः

そこでは、矢の奔流、剣、雷霆のごとき武器の雨に加え、がらがらと鳴る石の投射物、さらにブシュンディーやビンディパーラ、槍、投げ矢、斧をもって、彼らは激しく戦った。

Verse 60

खट्वांगैः पट्टिशैः शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्

夥しいカトヴァーンガ、戦斧、三叉戟、棍棒、メイスを手に、互いに打ち合って、甚大な殺戮を引き起こした。

Verse 61

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्

弓を引き絞る音、矢が飛び交う音、そして投げ放たれたビンディパーラとブシュンディーの唸りが起こった。

Verse 62

रणतूर्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्

戦の楽器の轟き、象の幾度もの咆哮、馬のいななきが重なり、巨大な喧騒が起こった。

Verse 63

प्रतिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्

こだまする反響によって天と地の間の空間は満ち、勇者も臆者も大いなる戦慄に毛が逆立った。

Verse 64

गजवाजिमहाराव स्फुटच्छब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च

象と馬の大いなる咆哮、鋭く弾ける音が響き、旗印と幟は砕け、武器は摩耗して尽きていた。

Verse 65

रुधिरोद्गार चित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्छुरुभयत्र वै

両軍とも、渇きに焼かれた兵らは、血潮の噴き上がる凄惨な光景のただ中で気を失い、馬・象・戦車の乱れに戦列は崩れた。

Verse 66

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथैर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्

四方からプラマタたちに軍勢が打ち砕かれるのを見て、アンダカは自ら戦車に乗り、まっすぐにガナたちへ突進した。

Verse 67

शरवज्रप्रहारैस्तैर्वज्राघातैर्नगा इव । प्रमथानेशिरे वातैर्निस्तोया इव तोयदाः

矢と金剛の一撃のごとき打撃を受け、プラマタたちは雷に打たれる山のようによろめいた。さらに猛攻に押され、雨を失った雲が風に散らされるように、四方へ追い散らされた。

Verse 68

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्व्यधाद्बाणैस्तदांधकः

退く者も迫る者も、遠き者も近き者も、一人ひとりを見定めて、アンダカはその時、髪の毛の数を思わせるほど無数の矢で敵を貫いた。

Verse 69

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । नैगमेयेन शाखेन विशाखेन बलीयसा

ヴィナー ヤカにより、スカンダにより、ナンディとソーマナンディにより、ナイガメーヤにより、シャーカにより、そして力強きヴィシャーカにより——

Verse 70

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यंधकीकृतः । त्रिशूल शक्तिबाणौघ धारासंपातपातिभिः

かくして、これらおよび他の猛きガナたちにより、アンダカさえも「アンダカと化し」圧倒された。三叉戟と槍、そして矢の奔流が、絶え間なき豪雨のごとく降り注いだ。

Verse 71

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः

そのとき、プラマタの軍勢とアスラの軍勢との間に大いなる喧騒が起こった。その巨大な轟きによって、シャンブの腹中に留まっていたシュクラは揺り動かされた。

Verse 72

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिःकेतो यथानिलः । सप्तलोकान् सपालान्स रुद्रदेहे व्यलोकयत्

隙を求めて、彼は旗なき風のように落ち着きなくさまよい、ルドラの身内において、守護の主らを伴う七つの世界を見た。

Verse 73

ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

彼はブラフマー、ナーラーヤナ、インドラの妙なる世界を見、またアーディティヤたちとアプサラスの領域をも見た。さらに、プラマタとアスラの戦いをも目撃した。

Verse 74

सवर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रंध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा

バヴァの腹中で、百の天年のあいだ彼は周囲をさまよったが、そこに裂け目は見いだせなかった。あたかも邪なる者が清らかな人の瑕疵を探すがごとく。

Verse 75

शांभवेनाथयोगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । चस्कंदाथ ननामापि ततो देवेन भाषितः

そのときバールガヴァ（シュクラ）は、シャンバヴァのヨーガによってシュクラの姿となり現れ出で、さらに礼拝して頭を垂れた。すると神は彼に語りかけた。

Verse 76

शुक्रवन्निःसृतोयस्मात्तस्मात्त्वं भृगुनंदन । कर्मणानेन शुक्रस्त्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्

「汝はシュクラ（精）として現れ出でたゆえに、ブリグの裔の喜びよ、汝は『シュクラ』と呼ばれよう。この出来事により、汝は我が子にも等しい——さあ往け。」

Verse 77

जठरान्निर्गते शुक्रे देवोपि मुमुदेतराम् । भ्रमञ्छ्रेयोभवद्यन्मे न मृतो जठरे द्विजः

シュクラが腹より出でると、主もまた大いに歓喜し、こう思われた。「まことに我に吉祥あり——この二度生まれの者は、我が胎内で死ななかった。」

Verse 78

इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृश द्युतिः । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी

かくして主に告げられると、太陽のごとく輝くシュクラは、雲の花環に月が入るように、ダーナヴァの軍勢の中へと入っていった。

Verse 79

शुक्रोदयान्मुदं लेभे स दानव महार्णवः । यथा चंद्रोदये हर्षमूर्मिमाली महोदधिः

シュクラの出現により、ダーナヴァという大海は歓喜を得た。波の花環をまとう大海が、月の出に喜ぶがごとく。

Verse 80

अंधकांधकहंत्रोर्वै वर्तमाने महाहवे । इत्थं नाम्नाभवच्छुक्रः स वै भार्गवनंदनः

アンダカとその討滅者が相まみえた大合戦のさなか、バーर्गヴァの子はかくして「シュクラ（Śukra）」と名づけられた。

Verse 81

यथा च विद्यां तां प्राप मृतसंजीवनीं पराम् । शंभोरनुग्रहात्काव्यस्तन्निशामय सुव्रत

聞け、善き誓いを保つ者よ。カーヴィヤ（シュクラ）がシャンブ（Śambhu）の恩寵によって、至高の秘智「ムリタサンジーヴァニー（Mṛtasaṃjīvanī）」—蘇生の法—を得た次第を。

Verse 82

गणावूचतुः । पुराऽसौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अंडजस्वेदजोद्भिज्जजरायुज गतिप्रदाम्

ガナたちは言った。「昔、ブリグの後裔はヴァーラーナシーの都へ赴いた。そこは卵生・湿生・芽生・胎生のあらゆる衆生に、最高の行き処を授ける都である。」

Verse 83

संस्थाप्य लिंगं श्रीशंभोः कूपं कृत्वा तदग्रतः । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्

栄光あるシャンブのリンガを安置し、その前に井戸を掘って、彼は久しく苦行を修し、主ヴィシュヴェーシュヴァラを念じて瞑想した。

Verse 84

राजचंपकधत्तूर करवीरकुशेशयैः । मालती कर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः

王なるチャンパカ、ダットゥーラ、カラヴィーラ、そして蓮に似たクシェーシャヤ、さらにマーラティー、カルニカーラ、カダンバ、バクラ、ウトパラの花々をもって—

Verse 85

मल्लिकाशतपत्रीभिः सिंदुवारैः सकिंशुकैः । अशोकैः करुणैः पुष्पैः पुन्नागैर्नागकेसरैः

—マッリカーとシャタパトリーの花、シンドゥヴァーラとキンシュカを添え、アショーカの花、やさしき（カルナ）花々、さらにプンナーガとナーガケーサラをもって—

Verse 86

क्षुद्राभिर्माधवीभिश्च पाटला बिल्वचंपकैः । नवमल्लीविचिकिलैः कुंदैः समुचुकुंदकैः

彼は多くの花をもってシャンカラを礼拝した。小さき花々とマードゥハヴィーの蔓、パータラーの花、ビルヴァとチャンパカの花、新しきジャスミンの諸種、そして芳しきクンダとチュクンダの花をもって。

Verse 87

मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्बकैः । ग्रंथिपर्णैर्दमनकैः सुरभूचूतपल्लवैः

また彼は、マンダーラの花とビルヴァの葉、ドローナとマルバカの花、バカの花、節ある葉の小枝、ダマナカ、そしてマンゴー樹の香り高き若芽をもって主を敬った。

Verse 88

तुलसी देवगंधारी बृहत्पत्री कुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः

彼はトゥラシー、デーヴァガンダーリー、広葉の草木、そしてクシャの若芽をもって礼拝し、ナディヤーヴァルタの花とアガスティヤの花を供え、さらにシャーラの葉とデーヴァダールの小枝を捧げた。

Verse 89

कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुर कुरंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि

カーンチャナーラとクラバカの花、ドゥールヴァの若芽とクラṇタカの花――まことに、これら一つ一つの花と、さらに多くの花々と若葉をもって、彼は礼拝を成し遂げた。

Verse 90

पत्रैः शतसहस्रैश्च स समानर्च शंकरम् । पंचामृतैर्द्रोणमितैर्लक्षकृत्वः प्रयत्नतः

彼は幾十万もの葉をもって正しくシャンカラを礼拝し、さらにドローナ（droṇa）で量ったパンチャームリタ（pañcāmṛta）により御身を沐浴し奉った――大いなる努力をもって十万回これを行った。

Verse 91

स्नपयामास देवेशं सुगंधस्नपनैर्बहु । सहस्रकृत्वो देवेशं चंदनैर्यक्षकर्दमैः

彼は多くの芳香ある灌頂（沐浴供養）によって、神々の主を幾度も沐浴させた。さらに千回、白檀とヤクシャ・カルダマ（yakṣa-kardama、濃厚な香泥）で神々の主に塗香した。

Verse 92

समालिलिंप देवेशं सुगंधोद्वर्तनान्यनु । गीतनृत्योपहारैश्च श्रुत्युक्तस्तुतिभिर्बहुः

それから彼は、芳香の塗香と香粉をもって神々の主に丁重に塗り奉り、また歌と舞を供え、ヴェーダに説かれた多くの讃歌によって大いに称えた。

Verse 93

नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम् । सहस्रं पंचशरदामित्थं शुक्रः समर्चयन्

彼は幾千の聖名と他の讃歌（ストートラ）によってシャンカラを讃えた。かくしてシュクラは、このような礼拝を千と五つの秋（年）にわたり続けた。

Verse 94

यदा देवं नालुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीवदुःसहम्

しかし主が恩寵を授けようとする気配をわずかにも見いだせなかったとき、彼はさらに別の、恐るべき規律の苦行を引き受けた――耐え難いほどに厳しいものであった。

Verse 95

प्रक्षाल्य चेतसो त्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भि रसकृदिंद्रियैः सहितस्य च

心より「動揺」と名づけられる大いなる垢をことごとく洗い去り、対象への味わいを生む諸根を制し、観想の水に支えられて彼は進み行った。

Verse 96

निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रपपौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः

心を清め、賢者はピナーカ（弓）を持つ主（シヴァ）に貴き宝珠を捧げた。ついで霊感あるその見者は、千の秋にわたり煙と塵の奔流を耐え忍び、主の恩寵を求めて大いなる苦行を成就した。

Verse 97

प्रससाद तदा देवो भार्गवाय महात्मने । तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः

そのとき神は大いなる魂のバールガヴァを嘉し給うた。かのリンガより御身は現れ出で、千の太陽をも超える光輝に燃え立っていた。

Verse 98

उवाच च विरूपाक्षः साक्षाद्दाक्षायणीपतिः । तपोनिधे प्रसन्नोस्मि वरं वरय भार्गव

そしてヴィルーパークシャ、すなわちダークシャーヤニー（パールヴァティー）の主が直に告げた。「苦行の宝蔵よ、われは満足した。願いを選べ、バールガヴァよ。」

Verse 99

निशम्येति वचः शंभोरंभोजनयनो द्विजः । उद्यदानंदसंदोह रोमांचांचित विग्रहः

シャンブのその言葉を聞くや、蓮華の眼をもつバラモンは湧き上がる歓喜に満たされ、身は総毛立って震えた。

Verse 100

तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफु ल्ल नयनांचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च

歓喜して、彼は八形の主（アシュタタヌ・シヴァ）を讃えた。喜びに潤む眼差しのまま、合掌を頭頂に捧げて叫んだ。「勝利あれ、勝利あれ！」

Verse 101

भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमः समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे मणेगगनेहिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते

バーガヴァは言った。「汝は無数の光輝によって一切の闇を圧し伏せ、夜をさまよう者たちの愛する企てを滅びへと追いやる。三界の安寧のため、天に善き宝珠のごとく輝く—宇宙の主よ、汝に礼拝する。」

Verse 110

अष्टमूर्त्यष्टकेनेष्टं परिष्टूयेति भार्गवः । भर्गभूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः

かくしてバーガヴァは、八形の主を讃える八章の讃歌によって愛深くシヴァを称え、幾度も幾度も礼拝して、光り輝く大地に額を触れさせた。

Verse 120

अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्न्यतितारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव

汝の光輝が太陽をも、さらに火をも凌ぎ、天の星々を超えて輝かんことを。燃え立つ光のうちに、汝が諸惑星の中で最も勝れたものとなりますように。

Verse 130

अगस्त्य उवाच । इत्थं सधर्मिणि कथां शुक्रलोकस्य सुव्रते । शृण्वन्नांगारकं लोकमालुलोकेऽथ स द्विजः

アガスティヤは言った。「このように、徳ある者よ、シュクラの世界の物語を聞きつつ、そのバラモンはやがてアンガーラカ（マンガラ／火星）の世界を目にした。」