Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

シュリー・マールカンデーヤは言った。「パールタよ、そのすぐ後に、優れたプシュカリー・ティールタがある。その聖なる浅瀬で沐浴する者は、実にアシュヴァメーダの供儀の果報を得るのである。」

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

そこから、三界に名高いクシャマーナータと呼ばれる聖なる浅瀬へと進むべきである。そこはダーナヴァ、ガンダルヴァ、アプサラスたちによって崇められ、訪れられている場所である。

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

そこには神々の主、マヘーシュヴァラ、すなわちルドラ自身が目に見える姿で住まわれている。大いなる「重荷」（バーラ）ゆえに、彼はバーラブーティとして知られ、記憶されるようになった。

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

ユディシュティラは言った。「バラモンの中で最も優れた方よ、あらゆる徳を備え、バーラブーティとして名高いその聖地についてお聞きしたいのです。私の好奇心は尽きません。」

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

聖マールカンデーヤは言った。「パーンダヴァの中の最勝者よ、バ―ラブーティの起源を聞きなさい。かつて神シャンブが自ら詳しく説かれたとおりに。」

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

クリタ・ユガには、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁した一人のバラモンがいた。ヴィシュヌシャルマンと名高く、あらゆるシャーストラの義に精通していた。

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

忍耐、自制、慈悲、布施、真実、清浄、堅忍、さらに学識と識別、そして信仰——それらすべてが彼のうちに堅く確立していた。

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

王の中の最勝者よ、このような徳を具えたバラモンは、恐るべき地獄に堕ちた祖先でさえも、まことに救い上げる。

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

王の中の最勝者よ、感官の快楽に貪り、罪に惑わされたバラモンたちは、「ラウラヴァ」と呼ばれる恐るべき地獄へと堕ちる。

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

忍耐し自制し、耳にシュルティ（聖典の聞伝）を満たし、諸根を制し、生きものを害することを退け、施物を受ける手を慎んで引く——そのようなバラモンは、他者を彼岸へと渡らせる力を備える。

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

かくして数多の徳に満ちたそのバラモンは、ナルマダー河のほとりに住み、他のバラモンたちと共に暮らし、シロンチャ（落ち穂を拾う）という清浄な生業で身を養っていた。

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

そのバラモンがかくも稀有であると知るや、神々の神マヘーシュヴァラは自ら二度生まれ（ドヴィジャ）の姿をとり、その聖仙の庵へと赴いた。

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

彼がバラモンたちを伴い、句（パダ）を次第正しく唱えて進むのを見て、そのバラモンは来訪者に礼拝して迎え、客はふさわしい歓待をもって敬われた。

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

しばらくして、驚嘆に満ちたそのバラモンは彼に言った。「いかなる用あって来たのか、若きブラフマチャーリンよ。告げよ、そなたの望む奉仕を私は何としてなそうか。」

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

学生は言った。「最勝の二度生まれよ、我を学びを求めて来た者と知り給え。もし我にヴィディヤー（vidyā）を授け給うなら、我は汝の家に住まわん。」

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

ブラーフマナは言った。「高貴なるゴートラの学生よ、すべてのブラーフマナの中で、知は最上の布施（ダーナ）である。そのヴィディヤー（vidyā）はいかにして授けられるのか。」

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

ヴィディヤー（vidyā）は師への献身の奉仕によって得られ、または豊かな財によっても得られる。あるいはヴィディヤーはヴィディヤーによって得られ、この世において実りを結ぶ。

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

学生は言った。「他の若き弟子たちが日々の作法を終えて昼夜に仕えるように、我もまた他の門弟と共に、疑いなく仕えましょう。」

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

「然り」と言って、ブラーフマナの長は日ごとに彼を教えた。彼は弟子たちと共にそこに住み、拾い集めた穀粒を供物として携えて来た。

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

それから幾日かの後、弟子たちは主に申し上げた。「おお若きブラフマチャーリンよ、料理をはじめとする務めを、来るべき順序に従って行いなさい。」

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

かく教えられた神々の主は、バーラグラーマと呼ばれる地へ赴いた。森のあらゆる樹木を観想して、次の言葉を告げた。

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

「そのブラーフマナが若き弟子たちとともに社へ来るまで、姿を見せずにいなさい。その間に、よく煮炊きし、ほどよく味を調えた食を整えよ。」

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

こうして皆に告げ終えると、普遍の姿をもつマヘーシュヴァラは、神聖なる戯れ（リーラー）のために、若きブラフマチャーリンの姿をとり、別々にそこへ赴いた。

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

そこへ別々に来た若き学生の姿の者を見て、彼らは山の御前で荒々しく言い放った。「恥を知れ！」

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

我らは皆、飢え渇きて喉も乾ききった。まことに聖なる社へ赴いたのだ。汝が調え、炊き上げた食により、我らは満たされるはずであった。

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

その企てはすべて空しくなった、婆羅門よ、汝が来たがゆえに。偽りの誓いをもって、汝は今日、よからぬ行いをなした。

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

バトゥは言った。「婆羅門の中の最勝者たちよ、食のために苦しみや悔いを抱くな。しかるべく整い次第、正しい順に家へ来るがよい。」

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

バトゥは言った。「日の残りはわずか、しかも我らの命は日々定かでない。この事が成るか成らぬか、まったく確かではないのだ。」

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

汝は、整っていないものを「整った」と我らに告げた。もし行ってみて虚言と知れたなら、汝を縛り、水へ投げ込もう。

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

バトゥは言った。「ここにいる者よ、師たちと共に皆聞け。おお婆羅門の最勝者たちよ。わが抗しがたい誓願を聞け；それを聞けば人は驚嘆するであろう。」

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

「もしこの食がすべて、わが師のアーシュラマで真に整っているなら、我は汝らを皆縛り、ナルマダーの水に投げ入れよう。」

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

「さもなくば、もし食が成っていないなら、汝らは堅き縄で我を固く縛り、師が見守るその前で、我をナルマダーの淵へ投げ入れよ。」

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

彼らは「そのとおり」と応じ、師の御前で皆その約定を確かめた。ついで沐浴し、規定に従ってジャパを修し、ブータグラーマと呼ばれる地へ赴いた。

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

王の中の最勝者よ、広々と並べられた食と供応の数々を見て、彼らは驚嘆に満たされた。六味具足の食事を終えると、各々が別々に供物を捧げて火供を行った。

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

すると、歓喜に満ちて健やかな最上のバラモンは言った。「わたしは恩寵を授ける者である、愛しき子よ。汝の望むままに、好む恩恵を選べ。」

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

「諸ヴェーダは、その肢分と補助学とともに、また多様なるシャーストラの諸分野も、汝の理解のうちに輝き現れよう、バラモンよ。これこそ我が授ける恩恵である。」

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

礼拝して、若き学徒たちとともに心ゆくまで戯れた。やがて第二の日が来て、ナルマダーの水の中で……

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

ユディシュティラよ、彼らは皆、師とともに遊びに出かけた。やがて賭けの誓いを思い出し、定められた作法に従って、皆で改めてそれを正しく言い立てた。

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

そこでデーヴァは、師に礼拝し合掌して言った。「主よ、今日、誓いを捨てたあの学徒たちを水へ投げ入れましょう。」

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

王よ、デーヴァの言葉を聞くや、かの少年の弟子たちは姿を消した。師が見守るその前で、君主よ、彼らは十方へと走り去った。

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

人の主よ、デーヴァに風の速さで駆り立てられ、彼らは四方から捕らえられた。さらに、すべての少年弟子に荷が結び付けられた。

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

懲らしめも恩寵も授けるその神は、家の中へ物を投げ入れるかのように彼らを水へ投げ込んだ。やがてナルマダーの水にいる彼らを見て、悲しみに沈んだ。

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

そのとき少年の弟子は師に言った。「これはいかなる無謀の業でしょう。これらの子らの父母は家におり、家の女たちもおります。」

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

「もし彼らが子らについて『どこへ行ったのか』と問うなら、私は何と答えましょう。このような有様で、幸い高き御方よ、もし誰かが死ぬことになれば……」

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

それなら、あなたは自分の命をもって彼らを蘇らせるべきです。もしそのバラモンの少年たちが死ぬなら、私は生き続けることはできないと確信しています。私は死ぬでしょう。

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

もし私が死ねば、多くのブラフマハティヤ（バラモン殺し）の罪があなたのものとなるでしょう。再生族（バラモン）を縛るだけでも、地獄が確実に待っているからです。

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

死に始まってあなたがどのような運命をたどるのか、私にはわかりません、ああ、再生族の中で最悪の者よ！このように言われて、神々の神であるマヘーシュヴァラは微笑んだ。

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

バーラブーテーシュヴァラ・ティールタにおいて、彼は再生族（少年たち）を水から引き上げました。重荷を取り除いた後、神はそのバラモンたちを覆いました（守りました）。

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

そこには「バーラブータ」として知られるリンガが建立されました。それらのバラモンたちが（あたかも）死んだかのように見えるのを見て、ブラフマハティヤの罪は追い払われました（無効になりました）。

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

五百のブラフマハティヤー（梵殺）の罪が去ったのを見て、師はその少年たちを見つめ、たちまち驚嘆に包まれた。

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

「このような力は他の誰にもない。イーシュヴァラなくしては成り立たぬ。」彼を神々の主と知ったバラモンは、敬虔に礼拝した。

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

パラメーシュヴァラよ、無知ゆえに口にしたこと、また不快を与える行いのすべてを——主よ——どうかお赦しください。

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

神は言った。「福徳ある御方よ、あなたは我が師、我が神、我が祖父である。ヴェーダの胎（ヴェーダガルバ）よ、あなたに礼拝する。あなたの権威に背くことなどあり得ない。」

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

生みの父、ウパナヤナを授ける導師、学知を授ける者、食を施す者、恐れから守る者——この五つが「父」として記憶される。

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

かく語り終えると、ジャガンナータはヴィシュヌシャルマーに礼拝して、ただちにその聖なる渡しを去り、大地を支える山カイラーサへ赴いた。

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

その時以来、そのティールタは「バーラブーティ」として知られ、あらゆる世界において大罪を滅するものとして名高く讃えられた。

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

そのティールタについて、のちに再びそこで起こった古き物語を汝に語ろう。これは神聖にして一切の罪を除く—心を一つにして聴け。

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

いにしえ、クリタユガの初めに、心高きヴァイシャがいて、名をスケーシャといった。その子はきわめてダルマに篤かった。

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

彼はソーマシャルマンとして知られ、やがて、広き眼の者よ、死を迎えた。彼は貧窮に落ちたある商人の子を友としていた。

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

彼はスデーヴァと名高く、あらゆる業に通じていた。ある時、彼はその者と共に、共同の商いを企てた。

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

「友よ、海路にて吉祥なる港と渡り場へ行こう。多くの品を携え、我が資本により財を成そう。」

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

「さらに遠き岸へ行こう。利益は我ら二人に等しくあらん。」こうして相談を終えると、二人は定まった策に従う者のごとく、望みの事業へ心を定めた。

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

旅の支度をすべて整え、二人は塩の大海へと乗り出した。彼方の地に着くと、前方の都にてその品々を売りさばいた。

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

二人は多くの黄金と種々の宝玉を得た。やがて船を整え備えを調えると、帰途のために再び二人は乗り込んだ。

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

真夜中、水のただ中に黄金を満載した舟を見、さらにソーマシャルマーが横たわり、その頭を膝に載せているのを見て、

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

サハデーヴァは、彼が眠りに落ち、まったく疑いなく信じきっているのを見て思った。「彼は眠りの力に屈し、まことに命さえ私に託したのだ。」

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

「この財宝も宝石も、残らずすべては彼の支配下にある。あそこへ着いたなら、彼は本当に利益の半分を私に与えるのか――それとも与えぬのか。」

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

そう心に決めるや、罪深き者は邪念に曇った心のまま、ソーマシャルマーを塩の海へと投げ捨てた。

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

その舟から渡り終えると、彼は行ってその財をかき集めた。だが幾日も経たぬうちに、時の定め――避けがたい死の法に遭い合った。

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

彼は閻魔の恐ろしい都へ赴き、閻魔の使者に捕らえられた。彼は、太陽が責め苦の熱で焼きつけるその道へと引き立てられた。

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

まるで己の存在が十二に裂かれるかのように、滅尽の到来のごとく、彼は剃刀のように鋭い棘が満ち、至る所に凶暴で恐ろしい犬がいる地へ入った。

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

そこには鋭い牙をもつ大蛇がうごめき、虎や巨大な狼もいる。砂は灼熱に焼け、飢えと渇き、そして深い闇が支配している。

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

そこでは飲み水の話すらなく、どこにも陰も休み処もない。与えられる食と水は、ことごとく毒にすぎない。

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

陰を乞う者には、火はなおいっそう激しく燃え上がる。幾度も焼かれて、彼らは繰り返し、また繰り返し嘆き叫ぶ。

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

「ああ、兄弟よ！母よ！子よ！」と叫びつつ、彼らは道に倒れ、気を失う。そのような道を、彼はヤマの使者たちに駆り立てられて進まされる。

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

主—衆生を制し治めるヤマ—の住まうところに至ると、ヤマの使者たちは門口で彼を放ち、その次第を報告する。

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

彼らは友を殺した者の喉に縄をかけて縛り、座らせて言った。「主よ、よくお聞きください。これより先を悟り給え。」

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

ヤマは言った。「信を裏切る者どもの顔を、我はこれまで一度も見たことがない。友に背く罪人には、いかなる刑罰がふさわしいのか。」

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

（ヤマは言った。）「ここには審議のために任じられた熟達の聖仙たちが立っている。彼らの告げる所へ、ただちに投げ入れよ。もはや論ずるな。」

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

かく告げられるや、疾く行く従者たちは彼を連れ、そこにいる大牟尼たちのもとへ赴いた。彼を差し出し、ヤマの命に従って申し述べた。

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

（彼らは言った。）「おお、二度生まれの聖賢よ。この者は財欲のため、夜に、信じきって眠る自らの友を殺しました。いかなる罰が彼に下るべきでしょうか。」

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

聖仙たちは言った。「我らは未だかつて、友を害する者の顔を見たことがない。この者を幕の後ろに置き、使者たちよ、彼に待つ行く末を聞け。」

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

それから聖仙たちは互いにシャーストラを考究し、最勝のブラーフマナたる彼らはヤマの使者たちを呼び寄せて告げた。

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

「我らはシャーストラを精査した。諸支分を備えたヴェーダ、またスムリティ、プラーナ、さらにミーマーンサーも。ゆえにこの件における拠るべき規範をここに確定した。」

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ブラーフマナを殺す者、酒を飲む者、盗む者、そして師（グル）の妻を汚す者には、聖典（シャーストラ）が贖罪を定める。だが恩を忘れた裏切り者には、贖罪はない。

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

女を殺す者、師（グル）を殺す者、幼いブラーフマナを殺す者にさえ、聖典（シャーストラ）は贖罪を定める。だが恩知らずの裏切り者には、贖罪はない。

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

井戸や階段井戸や池を壊し荒らす罪人、また果樹園や庭園を切り倒す悪人——（このような者に対しても、聖典はその報いと区分を説く）。

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

森に火を放つ者、常に生きとし生けるものを害する者、預けられた物を奪う者、毒を盛る者、そして自らの主君を欺く者——（これらもまた罪人として列挙される）。

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

母・父・師（グル）を捨て、かえって彼らに罪を着せる者。さらに、夫を欺くことに執し、胎内の命を断つ（堕胎する）女——（これらもまた罪ある者として数えられる）。

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

分別を欠く女で、沐浴もせず食に耽る者、また一日に二度の食事を好む者は――ヴァイシュナヴァの聖日であっても――同様に非難される。

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

それらの女たちの行き先は見定められているが、信を裏切る者のそれはそうではない。すなわち、信義を破り、友に背く男たちのことである。

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

そのような者には、ヴェーダにさえ帰依の道は説かれない――ましてプラーナにおいては言うまでもない。かくして罪に固着するかぎり、彼らに救いの行路はない。

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

友を殺す者、また己を信じた者を殺す者に、これ以外の運命があるとは聞かない。ゆえにヤマの使者たちは、この背信の者をここから連れ去り…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

百倶胝のカルパ、さらにそれ以上のあいだ――順々に、別々に、また別々に――彼は三十倶胝と数えられる一切の地獄をことごとく受けさせられる。

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

「この友殺しを投げ込め、思案は無用だ！」その言葉を聞くや、従者たちは彼を捕らえ、固く押さえつけた。

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

それから彼らは、恐るべき地獄どもがある場所へ赴き、そこへ投げ入れようとした。彼を引き立て、名をラウラヴァという凄惨な地獄へ連れて行った。

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

そこで彼らは最も罪深き者を投げ込んだ。投げ入れられるや、大いなる叫び声が起こった。地獄に繋がれた衆生の中で、この悪業の者は解き放ってはならぬ。

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

彼に触れるだけで苦痛は百倍となる——激しく燃え立つ、痛みをもたらす薪が生む灼熱のように。

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

彼に触れればこのようになる——ましてや彼がもたらす穢れは言うまでもない。悪人と交われば、善人でさえも卑しめられるがごとく。

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

その者が近づくだけで、まるで傷口にたちまち鹹（アルカリ）を注がれるかのようだ。今すぐ恩寵を示し、彼を別の地獄へ連れて行け。

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

そのように告げられると、彼らの使者たちは不浄の場所へ向かった。そこにも地獄の衆がいて、以前と同じく、彼らもまた叫び声を上げた。

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

かくしてその使者たちは皆、地獄の領域を巡り歩き続けた。あの罪深く邪心の者には、地獄においてさえ定まった居所がなかった。

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

やがてある時、彼らは皆その者を捕らえ、ヤマの御前に赴いて、地獄の者たちが語った一切を奏上した。「地獄にさえ定まる所のない者を、いかに処すべきか。お告げください。」

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

ヤマは言った。「この最も罪深き者は、まことに獣の往来する胎に赴くべし。賢者らの示した期間のあいだ、畜生の生に入らせよ。」

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

衆生を制する者がその言葉を告げるや、かの罪人は蛆の身となり、別々に、さまざまな糞穢の山に落ちた。

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

次いで彼は、蟻の群れの中に生まれる刺す蝿と蚊となり、さらに虱と南京虫にまみれて、ついには鳥の身に至った。

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

その後、彼は不動の生類の境に堕ち、さらに石の身となった。ついで（生を巡り）這うもの、巨蛇、猪、鹿、象となった。

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

また彼は狼・犬・驢馬・駱駝ともなり、村で飼われる雌豚の胎にも入った。さらに騾馬として生まれ、同じく水牛としても生じた。

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

これらのみならず多くの胎を、順次に彼は受けた。それらの生を経て、ついには荷を負う役畜、重荷を運ぶ者となった。

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

彼は、法にかなった名高い王の家に生まれた。ある時、最上の王は、聖なるカールッティキーの時節が到来したのを見て、心に留めた。

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

王は祭官プurohitaと多くのバラモンを招き、こう言った。「カールッティキーの行は家の中で行うべきではない――私はそれを幾度も聞いてきた。」

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

「すでに集った今、告げよ――我らはどこへ向かうべきか、最勝の二度生まれよ。家に留まってカールッティカを守り、沐浴や布施などを欠く者は……」

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

「伝承に聞く聖なる規定は、彼が一年に積んだ功徳の果から外れると告げる。ゆえに、あらゆる努力をもって、吉祥の徳を具えたティールタを求めるべきである。」

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

「共にそこへ行こう――力に応じて沐浴し、布施をなそう。」王がこう言い終えると、すぐれたバラモンたちは……

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

彼らは言った。「王道に愛されし王よ、最勝の地はレーヴァー（Revā）の北岸にある。バーレーシュヴァラ（Bhāreśvara）として名高く、解脱を授けるティールタ（tīrtha）である、統治者の中の最上よ。」

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

「そこへ我ら皆で行こう。それはあらゆる罪を滅する。」そう告げられると、王は布施のために豊かな財を携え…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

車を十分に整え、彼はそれを牽かせて旅立った。そこには、友を殺した罪により、牛の胎に生を受けた牽引の獣がいた。

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

かくして彼はナルマダー（Narmadā）の岸にある最上のティールタに到った。月の第十四日（チャトゥルダシー）に着き、その間、斎戒を守った。

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

ナルマダー（Narmadā）の岸に赴き、「ルドラ（Rudra）」の名を念じつつ、清浄な場所の土（粘土）を、このマントラによって取るべきである。

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

「汝はヴァラーハによって—百臂のルドラによって—引き上げられた。われもまた、自らを救い上げよう。子孫と、われを縛る絆とともに。」

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

かくしてその聖なる土を取り、岸辺—北の岸—に置き放ったのち、彼は太陽を拝した。ついでこの真言によって触礼し、または供養すべきである。

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

馬の踏み跡、戦車の轍、そしてヴィシュヌの御足により清められし大地よ。聖なる土よ、幾億千万の生に積もりし我が罪を取り去りたまえ。

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

次に、このように水に入りて、この真言を唱えるべし。「聖なる水をたたえるナルマダーよ、汝の水はシャンカラより生じたり。」

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

この沐浴を行う今日、我が積みし罪が滅せられんことを。かくのごとき作法にて沐浴し終えたなら、供物をもって祖霊（ピトリ）と諸天を満足させるべし。

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

その後、供物を携えて神殿へ赴き、敬虔のうちに、諸世界の恩恵者たるシャンカラを、まさに御前にて観想した。

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

彼はプラーナに説かれる作法に従って礼拝を始めた。女神よ、シヴァラートリーには四種の礼拝が定められている。

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

夜の第一の時刻に、彼はパンチャガヴャでシャンカラを沐浴させ、ついで優れた王はギーによる塗油を行った。

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

しかるべき作法に従いサンカルパを立て、香・灯明・供物を整えたのち、彼はこのアルギャによって神々の主を礼拝し、この真言によってシャンカラを礼拝した。

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

神々の神の主よ、シャンブよ、至上の根本原因よ、あなたに敬礼します。このアルギャをお受け取りください、デーヴァよ。世の生存より生ずる罪を払い除けたまえ。

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

財に応じて黄金を施し、真言によって聖別せよ。まことにアグニは一切の神々であり、黄金はフタ―シャナ（火）より生ずる。

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

ゆえに黄金の布施によって、あらゆる神々は歓喜する。このアルギャ（供献）により、施主に対しシャンカラが常に満悦でありますように。

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

この定められた法により、夜の第一の時刻（初更）にシヴァは礼拝された。次いで第二の時刻（第二更）には、前に述べた作法に従って再び行うべきである。

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

彼はトリプラーンタカ（シヴァ）を牛乳で沐浴させ、ついで米粒を満たす供物として、三叉戟を持つ主のリンガに捧げた。

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

先に述べた作法を成し終えて、白衣を一対捧げた。白き衣の一対は、シャンカラにことのほか愛されるゆえである。

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

まことに、白き衣を施すことでシャンブ（Śambhu）は歓喜される。第三の夜の刻が来たのを見て、最勝の王はさらに進んだ。

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

神を蜂蜜で沐浴させたのち、胡麻による供養を行った。さらに真言を唱えつつ、胡麻をドローナ（droṇa）一升分ほど布施すべきである。

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

胡麻—白胡麻、黒胡麻—胡麻はまことに一切の罪を除く。胡麻をドローナ（droṇa）一升分布施することにより、我が輪廻（サンサーラ）への束縛が断たれますように。

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

この作法により、王は夜の各刻に礼拝を修した。信愛の歓びをもって徹夜の行を過ごし、ヴェーダの聖なる唱和を響かせた。

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

彼はシャンブ（Śambhu）への供養を行い、それは多大な功徳をもたらす修行であった。シヴァラートリ（Śivarātri）に三つ目の主のために徹夜し、シヴァに安住して心を御身に定める者は、

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

おおパールタよ、シヴァラートリの夜に覚醒して守夜する者が到る境地は、祭祀（ヤジュニャ）を行う者でさえ到達し得ない。いかなる罪であれ――たとえ無数の生にわたり積まれたものでも――

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

守夜において、ハラ（シヴァ）とケーシャヴァ（ヴィシュヌ）に関わる罪は洗い清められ、滅びに至る。人が夜に目覚めているその瞬間の数だけ、

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

王よ、一瞬ごとにアシュヴァメーダ祭の確かな果報が生じる。それは断食に専心し、神殿の聖域に住まう者たちに与えられる。

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

このダルマの物語を聴聞し、ハラとケーシャヴァを観想する者にとって、その霊的到達は、多くの黄金を費やす祭式によってさえ得られない。

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

シヴァラートリのティティ（太陰日）は功徳深く、ことにカールッティカ月には殊勝である。またレーヴァー河の北岸は、バーレーシュヴァラの聖なる渡し（ティールタ）として名高い。

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

たとえ甚だしい苦難の中であっても徹夜の警醒を保つなら、どうして罪が減らぬことがあろうか。かくして、人々の主よ、シヴァラートリにこの夜の守夜を行えば…

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

清らかな夜明けに、彼はナルマダー河の最勝の岸へ赴き、彼によって象などのあらゆる乗り物（坐騎）が沐浴させられた。

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

「どの坐騎によってティールタに至り沐浴したとしても、その同じ坐騎をも私は沐浴させる。」そう言って、流れの中央に立って沐浴すると、商人が現れ、畜生の生から解き放たれていた。

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

彼はそれらを思い、力の及ぶかぎりにダーナ（布施）を捧げた。これによって、人は坐騎や乗り物を用いたことから生じる過失から解放される。

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

さもなくば、得た利益はすべて空しくなり、かえって彼らに仇となる。ゆえに王はまず規定どおり彼を沐浴させ、その後、王自身も正しい作法に従って沐浴した。

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

ピトリ（祖霊）とデーヴァ（神々）を満足させ、規定どおりにシュラッダ（śrāddha）を修し、さらに祖先にピンダ（piṇḍa）を供えたのち、定めに従って印のある牡牛を放った。

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

それから寺院に赴き、ティールタ（tīrtha）の聖水で神を沐浴させ、さらにパンチャガヴャ（pañcagavya）で灌頂し、続いてパンチャームリタ（pañcāmṛta）でも灌頂した。

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

まず万薬の草を浸した水で主を沐浴させ、次に清浄な水で洗い、そして芳香ある白檀の練香をもってシャンカラ（Śaṅkara）に塗香する。

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

クンクマ（kuṅkuma）と樟脳、また種々の香を用い、さらに芳香豊かな花々を群れなして供える—これがリンガ（liṅga）を敬い荘厳する第四の作法である。

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ここで優れた王は、先に定められた作法に従って前行の儀礼を修し、その後、規定の行に則って牛施（ゴーダーナ、godāna）をも行った。

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

聖なる牝牛よ、汝はルドラそのものの御姿、ルドラにより造られしもの。この測り知れぬ輪廻の大海にて、我が沈み落ちるとき、どうか救い上げたまえ。

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

次いでこの作法のとおり、よく飾られた牝牛を布施すべし。さらに神々の主に赦しを乞い、多くのブラーフマナを供養して食を施すべし。

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

六種の食と美味なる供物、さらに衣をもって彼らを敬い奉るべし。種々の布施（ダクシナー）をもって礼拝し終えたのち、再び赦しを乞うべし。

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

そののち彼は従者とともに自ら食し、まさにその夜、国土の主はそこに宿を取った。

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

かくしてそこに留まっていたとき、真夜中に、王よ、彼は天において発せられる神聖なる声をありありと聞いた。

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

声は言った。「王よ、今この世において、その行いと等しい果報が現れる。ここで輪廻（サンサーラ）の海に堕ちた、悩める魂たちのために。」

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

「もし、ただ近くにいるだけで彼処の果報が生じると言うなら、どうしてそうなろうか。もしそうなら、シャーンタヌの家系には狂乱と迷妄の因となってしまう。」

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

「そなたの家にいるこの荷を負う獣は、過大な重荷を担うほどの者だが、かつて友を殺す罪を犯した。信を裏切る悪業である。」

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

「その前生で犯した罪ゆえに、幾千の生を経て、その魂は地獄の諸界に落ち、そこに住した。」

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

「それから幾千の胎を巡り、畜生の生をさまよったのち、その悪しき心の者はついに牛として生まれ、そなたの家に至った。」

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

この聖なる渡し場にて、祭会の折、あなたは彼を沐浴させた。あなたが整えた礼拝を見て、彼もまた徹夜の行（ジャーガラナ）を修した。

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

それによって彼は穢れを離れ、あなたの目の前で身を捨てた。天の車に座し、今日、王よ、天界へと赴くであろう。

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

聖マールカンデーヤは言った。「そう語られるや、荷を負う獣は倒れ、命の息を離れた。その瞬間、勝れた天の車に乗り、彼は神妙なる姿となって現れた。」

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

彼はその王の中の王に礼拝して、微笑むかのように語った。

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

ヴリシャは言った。「おお、諸王のうち最勝の御方よ！この聖なるティールタの功徳はまことに至高である。ここでは、私のような者でさえ罪より解き放たれる。私は余すところなく悟った――私に等しい罪人はない。」

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

これ以上、何をなすべきでしょうか。ただこの聖なるティールタを讃えるのみ。あなたは私にとって母であり、兄弟であり、まことに祖父なる御方です。

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

お赦しください—私は今日、伏して礼拝いたします。このティールタにおいては、私のような者でもかかる行き先を得ます。あなたの行き先がいかなるものか、私には測り知れません。

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

マヘーシャーナ（シヴァ）をよく鎮め、作法のとおりに供養し終えて、彼は言った。「私と語り終えたのち、あなたはどのようにお進みになるのですか。どうかお許しをお授けください、主よ。」

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

「天に住まう従者たちが、情愛ゆえに私を急がせております。あなたに吉祥あれ、私は出立いたします。」そう言うや、彼は刹那に姿を消した。

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

シュリー・マールカンデーヤは語った。「彼が去ってその場で見えなくなると、王は驚嘆に満たされ、自らの都へ帰り、あのティールタの比類なき偉大さを語り広めた。」

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

まことにこれこそナルマダー河に安立するティールタである。最上にして、あらゆる悲しみを滅し、すべての罪を尽きさせる。

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

バーラタよ、そこでは沐浴するだけで小さな罪は滅する。さらにカールッティカ月の十四日には、断食に専心すべし。

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

リンガを四つの仕方で満たして供養すべし。その功徳の果を聞け。大罪とは、バラモン殺し、酒に溺れること、盗み、そして師（グル）の妻に近づくことである。

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

この四つの大罪は、その四つ（の行）によって滅尽へと至る。かれはアシュヴァメーダ祭の最上の果報を得る。

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

カールッティカ月の白分の十四日に断食し、さらにそのティールタで黄金を布施するなら、大いなる祭祀の果報を得る。

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

あるいはヴァイシャーカ月の八日または十四日の月日にも、前と同じく、粉の生地で灯明を作れば、すべての祖霊を解放する。

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

そこで施される布施は、たとえ髪の先ほどのわずかであっても、尽きることなき果報となる。かくマヘーシュヴァラ（シヴァ）は語った。

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

王よ、バーラブーティヤーにて命終える、心を鍛え観想に住する人々には、退転なき道がある。彼らは絶え間なくシヴァの世界へと至る。

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

あるいは、世の務めと正しい行いのために人間界へ戻ることを望むなら、ヴェーダとその補助学に通じたバラモンの清浄なる家に生まれる。

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

財と穀物に恵まれ、ヴェーダの学に成就し、あらゆる病を離れて、百の秋（百年）を生きるであろう。

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

そして再びそのティールタに至れば、まことに不滅の境地を得るであろう。

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

王の中の最勝者よ、罪を滅するこの功徳ある物語は汝に語られた。今よりさらに、バーラタの伝統に伝わるこの大いなる叙事を聴け。