Rig Veda 3.56.2: Mandala 3, Sukta 56, Mantra 2
Sukta 3.56
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)
Devata: The One sustaining ṛta (often read as a unitive solar/ṛta principle rather than a single named deity)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥
Transliteration
ṣáḍbhārā́m̐ éko ácaran bibharty ṛtáṃ várṣiṣṭham úpa gā́va ā́guḥ | tísro mahī́r úparās tasthur átyā guhā́ dvé níhite dárśy ékā ||
Translation
ただ一者は動きつつ六つの荷を担い、最も豊かなṛta（宇宙の秩序・真理）を保持する。牝牛らはそれに近づく。三つの広大なる上界は堅く立ち、二つは秘奥の洞に隠され、一つは顕れて見える。
Word by Word
षट्six
षट्:
विशेषण (कर्म/कर्मधारय-सम्बन्धः) — ‘भारान्’ इति
TypeNoun (Numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
भारान्burdens, loads
भारान्:
कर्म
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
एकःone (single one)
एकः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (Numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
अचरन्moved, went
अचरन्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः ‘एकः’)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
बिभर्तिbears, supports
बिभर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
ऋतम्ṛta (cosmic order, truth)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
वर्षिष्ठम्most excellent, highest
वर्षिष्ठम्:
विशेषण
TypeAdjective (Superlative)
Rootवृश्/वर्ष (प्रातिपदिक ‘वर्षिष्ठ’ = अतिशय-श्रेष्ठ)
उपtowards, near
उप:
उपपद/क्रियाविशेषण (आगुः इति सह)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
गावःcows
गावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
आगुःcame, have come
आगुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-गम्
तिस्रःthree
तिस्रः:
कर्तृ (महीः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun (Numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
महीःgreat (ones); great goddesses/regions
महीः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootमही (प्रातिपदिक) / मह् (गुणवाचक-आधार)
उपराःupper, higher
उपराः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootउपर (प्रातिपदिक)
तस्थुःstood, have stood
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
अत्याःswift (mares/ones), surpassing
अत्याः:
कर्तृ/विशेषण (तस्थुः इति सह; ‘महीः’ इत्यस्य सहसम्बन्धः)
TypeNoun/Adjective
Rootअत्य (प्रातिपदिक) / अति (उपसर्ग) + य (गत्यर्थ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)
गुहाin a cave, in concealment
गुहा:
अधिकारण
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
द्वेtwo
द्वे:
कर्तृ (निहिते इति सह)
TypeNoun (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
निहितेplaced, deposited
निहिते:
कर्तृ-विशेषण (स्थित्यर्थे)
TypeParticiple (Past Passive)
Rootधा (धातु) + नि (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (निहित)
दर्शिvisible, to-be-seen
दर्शि:
विशेषण
TypeAdjective
Rootदर्शि (प्रातिपदिक; ‘दर्शि’ = दर्शनशील/दृश्य)
एकाone
एका:
कर्तृ (निहिते इत्यस्य अवशिष्ट-सम्बन्धः: ‘द्वे … निहिते’; तयोः एका दर्शि)
TypeNoun/Adjective (Numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.