Sarga 88

Verse 1

तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।।।

すべてをつぶさに聞き終えると、バラタは大臣たちとともにイングディー樹の根元に至った。ラーマの臥所を見て、彼は諸母に言った。「ここであの大いなる魂は夜のあいだ地に伏して眠られた。これがその寝床、身に踏みしだかれて沈んだ跡である。」

Verse 2

तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।2.88.1।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।2.88.2।।

すべてをつぶさに聞き終えると、バラタは大臣たちとともにイングディー樹の根元に至り、ラーマの臥所を見つめて諸母に告げた。「ここであの大いなる御心の方は地に伏して一夜を過ごされた。ここが寝具の押し沈んだ跡である。」

Verse 3

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति।।।।

ラーマは、この地において、賢明にして至福の大王、名門のダシャラタより生まれた御子である。かかる御方が裸の地に眠るなど、あってはならぬ。

Verse 4

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले।।।।

優れた敷物を重ね、鹿皮をも敷き広げた上等の寝台に眠っていた人中の虎が、いまどうして裸の大地に横たわれようか。

Verse 5

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।।।

敵を屈するラーマは、つねに壮麗なる宮殿の楼閣・上室に住まわれた。金銀を嵌めた床には最上の敷物が重ねられ、花の山に飾られ、白檀とアガルの香が満ちていた。その宮殿の高みは淡き白雲のごとく輝き、鸚鵡の群れの声がこだました。涼やかで芳しく、壁は黄金のごとく、須弥山にも比すべき威容を備えていた。そこでは歌と楽器の響き、装身具のかすかな鳴り、そして優れた太鼓の音により、彼は絶えず目覚めさせられた。しかるべき時刻には、多くの詩人、系譜を司る者、讃歌の人々が、ふさわしい歌と賛辞をもって彼を寿いだ。

Verse 6

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।

敵を屈するラーマは、つねに壮麗なる宮殿の楼閣・上室に住まわれた。金銀を嵌めた床には最上の敷物が重ねられ、花の山に飾られ、白檀とアガルの香が満ちていた。その宮殿の高みは淡き白雲のごとく輝き、鸚鵡の群れの声がこだました。涼やかで芳しく、壁は黄金のごとく、須弥山にも比すべき威容を備えていた。そこでは歌と楽器の響き、装身具のかすかな鳴り、そして優れた太鼓の音により、彼は絶えず目覚めさせられた。しかるべき時刻には、多くの詩人、系譜を司る者、讃歌の人々が、ふさわしい歌と賛辞をもって彼を寿いだ。

Verse 7

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।

敵を屈するラーマは、つねに壮麗なる宮殿の楼閣・上室に住まわれた。金銀を嵌めた床には最上の敷物が重ねられ、花の山に飾られ、白檀とアガルの香が満ちていた。その宮殿の高みは淡き白雲のごとく輝き、鸚鵡の群れの声がこだました。涼やかで芳しく、壁は黄金のごとく、須弥山にも比すべき威容を備えていた。そこでは歌と楽器の響き、装身具のかすかな鳴り、そして優れた太鼓の音により、彼は絶えず目覚めさせられた。しかるべき時刻には、多くの詩人、系譜を司る者、讃歌の人々が、ふさわしい歌と賛辞をもって彼を寿いだ。

Verse 8

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।

敵を屈するラーマは、つねに壮麗なる宮殿の楼閣・上室に住まわれた。金銀を嵌めた床には最上の敷物が重ねられ、花の山に飾られ、白檀とアガルの香が満ちていた。その宮殿の高みは淡き白雲のごとく輝き、鸚鵡の群れの声がこだました。涼やかで芳しく、壁は黄金のごとく、須弥山にも比すべき威容を備えていた。そこでは歌と楽器の響き、装身具のかすかな鳴り、そして優れた太鼓の音により、彼は絶えず目覚めさせられた。しかるべき時刻には、多くの詩人、系譜を司る者、讃歌の人々が、ふさわしい歌と賛辞をもって彼を寿いだ。

Verse 9

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।

敵を屈するラーマは、つねに壮麗なる宮殿の楼閣・上室に住まわれた。金銀を嵌めた床には最上の敷物が重ねられ、花の山に飾られ、白檀とアガルの香が満ちていた。その宮殿の高みは淡き白雲のごとく輝き、鸚鵡の群れの声がこだました。涼やかで芳しく、壁は黄金のごとく、須弥山にも比すべき威容を備えていた。そこでは歌と楽器の響き、装身具のかすかな鳴り、そして優れた太鼓の音により、彼は絶えず目覚めさせられた。しかるべき時刻には、多くの詩人、系譜を司る者、讃歌の人々が、ふさわしい歌と賛辞をもって彼を寿いだ。

Verse 10

अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः।।।।

「この世にあっては信じがたく、私には真実とは思えぬ。まことに心は惑い、これは夢ではないかと思われる。」

Verse 11

न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम्।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः।।।।

「まことに、時（とき）よりわずかでも強い神の力などない。ダシャラタの子ラーマが、ただ地の上に眠らねばならぬのだから。」

Verse 12

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च।।।।

「そしてシーターもまた――ヴィデーハ王ジャナカの娘、見るも麗しく、愛され、ダシャラタにとっても愛しい嫁であるその方が――地に臥された。」

Verse 13

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।

「これが我が兄の寝床であり、ここで確かに身を翻し、寝返りを打たれた。この硬い地面では、草という草が御身の四肢に踏みしだかれている。」

Verse 14

मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः।।।।

この最上の寝台で、飾りを身に着けたシーターが眠ったのだろう。あちらこちらに、付着した微かな金の粒が見えるのだから。

Verse 15

उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः।।।।

ここにはシーターの上衣が引っかかったのがはっきり分かる。絹の糸が付着して、光って見えるからだ。

Verse 16

मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली।।।।

夫君の寝床は彼女にとって安らぎなのだろう。ゆえに若く繊細で貞節なマイティリーは、苦行の身でありながら、ほとんどそれを苦しみと感じない。

Verse 17

हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत्।।।।

ああ、私はなんと非情なのだ。私のせいで、ラाघヴァは妻とともに、守る者なき者のようにこのような寝床に横たわっている。

Verse 18

सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।।।

どうしてラाघヴァが地に伏して眠れよう——皇統の家に生まれ、世のすべてに敬われ、万人に愛されるお方が、無上の安楽と王国を捨て、青蓮のごとく深い色合いに、赤みを帯びた眼をたたえ、見る者に麗しい——本来は幸福にふさわしく、苦しみにふさわしくないのに、なお大地に横たわるとは。

Verse 19

सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।2.88.18।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।2.88.19।।

すべてをつぶさに聞き終えると、バラタは大臣たちとともにイングディー樹の根元に至り、ラーマの臥所を見つめて諸母に告げた。「ここであの大いなる御心の方は地に伏して一夜を過ごされた。ここが寝具の押し沈んだ跡である。」

Verse 20

धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते।।।।

まことに幸いなるかな、吉祥の徳相を備えた大いなる御心のラクシュマナよ。逆境の時にあっても、兄ラーマに従い寄り添うのだから。

Verse 21

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम्।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना।।।।

まことにヴァイデーヒーは本懐を遂げた。夫に従い森へ入ったのだから。だが我らは皆、あの大いなる御心のラーマを失い、疑いと不安の中に取り残された。

Verse 22

आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते।।।।

ダシャラタが天に昇り、ラーマが森に身を寄せた今、この国土はわたしには舵取りなき舟のように映る。

Verse 23

न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम्।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्।।।।

たとえ彼が森に住まうとしても、その腕の力に守られたこの大地を、誰一人として心にさえ望むことはない。

Verse 24

शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।।।

城壁の見張りはなく、馬と象は制御を失い、城門は開け放たれ、都は守りを欠く。軍勢は意気消沈し、気は空しく、ありさまは険しく露わである。敵でさえこれを奪おうとはせず、毒を盛られた食を避けるように退く。

Verse 25

शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।2.88.24।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।2.88.25।।

ここでも前の描写が繰り返される。城門は開き、防備は衰え、軍は意気を失い、弱みは露呈している。ゆえに敵でさえ奪取を避け、毒に汚れた食を避けるように遠ざかる。

Verse 26

अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्।।।।

今日より我もまた、裸の地に、あるいは草の上に臥し、常に果と根を食として、結髪をまとい、樹皮の衣を着よう。

Verse 27

तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।।।।

彼のために、残る時を安らかに森で過ごそう。その誓いを我が身に負い、彼の立てた約束の言葉が虚しくならぬように。

Verse 28

वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति।।।।

我が兄のために我が森に住まうあいだ、シャトルグナもまた我に従いそこに住まうであろう。しかして高貴なる者はラクシュマナと共にアヨーディヤーを治め守るであろう。

Verse 29

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम्।।।।

アヨーディヤーにて、二度生まれし者たちはカクツスタ族の裔を灌頂しよう。願わくは神々よ、この我が愛しき願いを真実として成就せしめたまえ。

Verse 30

प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम्।।।।

もし私が自ら頭を垂れて、さまざまに懇願しても願いが叶えられぬなら、私はラाघヴァに従い、久しく森に住もう。私もまた森に生きる者となったなら、彼が私を顧みぬ道理はない。