Adhyaya 50

Verse 1

भीष्म उवाच । यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम् । तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः

ビーシュマは言った。「婆羅門よ、遠慮なく語ってくれ。この世において常に万人に認められる、最も大いなる功徳とは何か。また、いにしえの祖先たちが行じたものは何か。」

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात् । व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्

プラスタヤは言った。「かつて、ヴィヤーサの弟子であるすべての二度生まれの者たちは、敬意をもってヴィヤーサに礼拝し、ダルマと、さらに私についても、まさに汝のように問いただした。」

Verse 3

द्विजा ऊचुः । पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम् । किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद

二度生まれの者たちは言った。「この世のあらゆる功徳の行い、また一切のダルマのうち、最上のものは何か。何を行えば人は天界を享受し、尽きぬ果報を得るのか。お告げください。」

Verse 4

लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम् । गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद

人界に住むあらゆるヴァルナの者にとって、苦労なく得られ、清らかで、尊き者にも卑しき者にも成就しうる、ただ一つの祭式を説いてください。

Verse 5

यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः । तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः

婆羅門よ、どのような行いをなせば、人は天界においてデーヴァたちに礼拝されるに足る者となるのか、私たちに語ってください。どうか慈悲をもって、ダルマに則りお説きください。

Verse 6

व्यास उवाच । पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः । पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः

ヴィヤーサは言った。「五つより成る聖なる物語を語ろう。まずは心して聴け。五を一つに帰し（その義を行において統一すれば）、解脱と天界と名声を得る。」

Verse 7

पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च । मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः

父母への礼拝、また夫への礼拝；すべての人々への平等心；友を裏切らぬこと；そしてヴィシュヌへの帰依—これらが五つの大供犠（マハーヤジュニャ）である。

Verse 8

प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः । न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि

おおブラーフマナたちよ、人がまず父母を礼拝して成就する功徳（ダルマ）は、この地上において、たとえ百の供犠を重ねても、また聖地巡礼などを行っても得がたい。

Verse 9

पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः

父はダルマ、父は天界、まことに父は最高の苦行（タパス）である。父が喜べば、すべての神々もまた喜ぶ。

Verse 10

पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते

献身の奉仕と徳ある行いによって祖霊が満ち足りる者にとって、バギーラティー（ガンガー）での沐浴は、まるで日ごとに成就しているかのようである。

Verse 11

सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता । मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्

母はあらゆる聖地（ティールタ）を体し、父はあらゆる神々を体する。父母のまわりにプラダクシナー（右繞）を行う者は、まことに父母を敬い、すべての聖地と神々を巡るのと等しい。

Verse 12

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा । जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः

彼によって、七つの大陸を備えた大地は、あたかも巡礼のごとく繞られた。父母に礼拝するとき、膝と手が地に触れ、頭は敬虔に伏したからである。

Verse 13

निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं । तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके

地に伏して礼拝する者は、不滅の天界を得る。父母のその二つの御足の塵のしるしが、なお頭上にとどまるかぎり。

Verse 14

प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः । पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः

彼らのための儀礼に心を結び続けるかぎり、その父母の子は清められる。とりわけ、父母の蓮華の御足の聖水をいただく子は清浄となる。

Verse 15

तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं । धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्

彼においては、幾億もの生にわたり積まれた罪が滅する。世においてその人はまことに幸いであり、あらゆる穢れから清められる。

Verse 16

विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः । पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः

ただ一度の生においても、人はヴィナーヤカ（障碍を生む者）となる。最も卑しき者として、言葉によって父母を踏み越え、侮るならば。

Verse 17

निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं । पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः

父母を礼拝し敬うことなく食を取る最も卑しき子は、衆生の大壊滅—宇宙の溶解—に至るまで地獄に住する。

Verse 18

क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति । रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्

そののち「クリミクーパ」と呼ばれる地獄に堕ち、劫の終わりまで留まる。病める父、老いた父、生活の乏しさにやつれた父を苦しめた者は。

Verse 19

विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम् । अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते

眼も耳も失った不具の者を捨て去る者は、「ラウラヴァ」と名づく地獄に赴く。さらに最下の生に再生し、ムレッチャや賤民、さらにはチャンダーラにさえ生まれる。

Verse 20

पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत् । नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि

父母を養い支えることを怠れば、積み重ねた一切の功徳は滅びる。たとえ子が聖なるティールタや神々を礼拝しても、父母を敬わねば真の果報は得られない。

Verse 21

तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम् । कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः

その二人のうち一人は果報を得ず、虫のようにただ土にのみ喜ぶ。われは古き因縁を語ろう—おおブラーフマナたちよ、心して聴け。

Verse 22

यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि । पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः

これを聞けば、この世で再び迷妄に沈むことはない。昔、ナロッタマと称えられる一人のブラーフマナがいた。

Verse 23

स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया । ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च

彼は自らの父母を顧みず、聖なるティールタ巡礼の奉仕に出立した。その後、そのブラーフマナは諸ティールタを次々と巡り歩いた。

Verse 24

आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने । अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च

日ごとに、彼の沐浴の衣は大空の下で乾き、そしてそのブラーフマナの心に慢心が入り込んだ。

Verse 25

मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः । इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा

「まことに我に並ぶ者はない。われは功徳を修し、名声も大いなる者だ。」そう言い終えるや、鶴がその顔をついばみ打った。

Verse 26

क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम् । पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः

怒りに駆られたそのバラモンは鶴を呪った。鶴は地に落ち、その身は灰と化した。

Verse 27

भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि । ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति

その後、恐れによって大いなる迷妄が、終末の儀礼の時に最勝のバラモンへ入り込んだ。その罪ゆえに、彼の布は虚空へと昇らなかった。

Verse 28

विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह । गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्

彼はたちまち憂いに沈んだ。するとカは言った。「バーダヴァ・チャンダーラのもとへ行け。口はきけぬが、至上に正しい者だ。」

Verse 29

तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत् । खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्

そこでダルマを知るであろう。その教えは汝の安寧となる。カはその言葉を聞くや、ムーカの寺院へ赴いた。

Verse 30

शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः । ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः

彼は、あらゆる務めにおいて両親に恭しく仕え、寒季には程よく温めた水を正しく捧げるその姿を見た。

Verse 31

तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम् । नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च

また、油と温める香辛料で調えた檳榔（たんぶーら）と、綿を詰めた布（衣または覆い）、日々の食事、甘美な菓饌、さらに乳を固めた甘味を供えよ。

Verse 32

दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां । अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च

また春の季には、他の者に命じて芳香ただよう蜜花の花鬘を捧げさせ、さらに他のあらゆる歓喜の供物と、なすべき種々の儀礼の行いをも遂行せよ。

Verse 33

उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि । ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा

暑熱の中にあっても、彼は絶えず彼らを扇ぎ、また日々父母に仕えた。しかるのち、彼らへの奉仕を終えてから、常に食事をとった。

Verse 34

श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च । एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्

疲労を退け、また苦悩をも鎮めるべきである。これらの功徳によって、ヴィシュヌはその人の家の内に久しく安住し給う。

Verse 35

अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते । तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं

そして彼は、三界の主が常に御自身の住処にましまし、空中に戯れ給うのを見た。そこは支えとなる柱の一切ない境域であった。

Verse 36

विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम् । तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं

婆羅門の姿をとり、光り輝き麗しく、他のいかなる存在とも異なって至上の徳を具えた。清らかな光明そのもの、偉大な霊力を宿し、寺院を照らし荘厳した。

Verse 37

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम् । विप्र उवाच । आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं

それを見て婆羅門は驚嘆に満ち、口のきけぬ者に語りかけた。婆羅門は言った。「近くへ来なさい。永遠に、私が望むのはただお前だけだ。」

Verse 38

हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि । मूक उवाच । पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं

「すべての世界のために益となることを、真実のままに語るがよい。」ムーカは言った。「今日は父母への供養を行っております。どうしてあなたのもとへ近づけましょうか。」

Verse 39

अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै । तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्

父母を供養し終えてから、必ずあなたのためになすべきことをいたします。しばし我が戸口にお立ちください。もてなしを捧げましょう。

Verse 40

इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा । ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव

チャンダーラがそう言うと、婆羅門はたちまち憤った。「この婆羅門たる私を差し置いて、そなたに何のより大いなる用があるというのか。」

Verse 41

मूक उवाच । किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना । कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन

唖者は言った。「なぜむなしく怒るのか、婆羅門よ。今の私は汝にとって鶴ではない。汝の憤りは成就せぬゆえ、もし向けるなら他へ向けよ。」

Verse 42

गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति । वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्

天空では、汝の沐浴の布は乾かず、また定まって留まりもしない。その鳥の言葉を聞いて、汝は我が家へ来たのだ。

Verse 43

तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां । तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति

「待て、待て——我が告げよう。さもなくば、貞節を守る妻（パティヴラター）のもとへ行け。彼女を見れば、二度生まれの最勝者よ、汝の愛する願いは成就する。」

Verse 44

ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः । विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं

そのとき、婆羅門の姿を取った全能の主ヴィシュヌは、その者の家から出て、婆羅門に言った。「我は彼女の家へ赴く。」

Verse 45

स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह । गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः

思案ののち、二度生まれの最勝者は彼とともに歩み出した。ハリが去ろうとするとき、驚いた婆羅門はこのように語りかけた。

Verse 46

किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे । सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा

なぜ、ブラーフマナよ、尊き御方よ、あなたは常にチャンダーラの家の内にとどまり、喜んで女たちに囲まれておられるのですか。

Verse 47

हरिरुवाच । इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम् । पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल

ハリは言われた。「まことに、あなたの心はまだ清らかになっていない。貞節の妻（パティヴラター）の行いとその徳を見たのち、あなたは後に必ずわたしを知るであろう。」

Verse 48

विप्र उवाच । पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत् । येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज

ブラーフマナは言った。「愛しき者よ、そのパティヴラターとは誰なのか。彼女についてどのような偉大な話を聞いたのか。二度生まれの者よ、私がそこへ行くべき理由を告げよ。」

Verse 49

हरिरुवाच । नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता । मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः

ハリは言われた。「川の中ではジャーフナヴィー（ガンガー）が最勝であり、女の中ではパティヴラターが第一である。人の中では民を護る者が至高であり、神々の中ではジャナールダナ（ヴィシュヌ）が最上である。」

Verse 50

पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता । कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं

常に夫の安寧に心を尽くすパティヴラターの妻は、両家の男たちを救い上げる—百人、また百人と。

Verse 51

स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः

彼は宇宙の大溶解が来るまで天界の楽を享受する。天より堕ちると、地上において普遍の主権者—王にして夫—となる。

Verse 52

अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं । पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः

まさにその王の王妃となれば、彼女はその後、絶えぬ安楽を得る。さらに幾度となく天界の王権を得るであろう—疑いはない。

Verse 53

एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम् । विप्र उवाच । पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं

このようにして百の生を得たのち、終わりには解脱（モークシャ）が必ず成就する。バラモンは言った。「いったい誰がパティヴラターと呼ばれ、その相は何か。」

Verse 54

ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः । हरिरुवाच । पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ

教えてください、バラモンの中の虎よ、真理をありのままに知りたい。ハリは言った。王への情は子への情の百倍である—しかしそれは畏れから生じる。

Verse 55

आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता । कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा

夫をシャウリ（ヴィシュヌ）として敬い、そのように見つめる女こそ真のパティヴラターである。務めにおいては侍女のごとく、愛においては遊女のごとく、食のことにおいては母のごとくあれ。

Verse 56

विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता । भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः

災厄の時には、彼女は夫の助言者となるべきである。貞節の妻（パティヴラター）として、心と言葉と身体の行いによって、夫の命に背いてはならない。

Verse 57

भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता । यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः

夫が食事を終えてから、彼女もまた食す。かかる妻は常にパティヴラターである。夫が心して選んだ寝床の上で、彼女も同じくそこに臥して眠る。

Verse 58

तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः । नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी

どこにあっても、彼女は日々、夫を敬う礼拝を怠らない。嫉みも、卑しい吝嗇も、驕り高ぶりも、彼女には生じない。

Verse 59

मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता । सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं

誉れと辱めとを等しく見る者こそ真のパティヴラターである。また、よく飾られた男を見ても、ただ兄・父・子としてのみ観ずる。

Verse 60

मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता । तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव

彼女はこの上なく貞淑なる者と仰がれ、夫に尽くす妻である。ゆけ、婆羅門の中の虎よ、汝の望むままに語るがよい。

Verse 61

तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी । रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी

彼には八人の妻がいる。その中に、ひときわ麗しい一人がいた――美と若さに恵まれ、慈悲深く、名声高い。

Verse 62

शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं । एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत

「彼女はシュバー（Śubhā）という名で知られている。行って、汝に益となることを彼女に尋ねよ。」そう告げると、世尊はその場で姿を消された。

Verse 63

तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा । स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां

彼が見えなくなったのを見て、バラモンは驚嘆した。やがて貞節の婦人の家へ赴き、夫に誓いを守るその妻に問いかけた。

Verse 64

अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात् । दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्

客人の言葉を聞くや、彼女はあわてて家を出て、胸騒ぎのままに急いだ。そこにバラモンを見て、貞き婦人は戸口に立ち止まった。

Verse 65

तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा । प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि

彼女を見ると、最上の二度生まれは喜びつつ言った。「私にとって愛しく、また益となることを、汝が見たとおりに語ってくれ。これを目撃したのは汝ただ一人なのだから。」

Verse 66

पतिव्रतोवाच । सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता । पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै

貞節の妻は言った。「今は夫が礼拝に勤しんでおり、私には勝手に振る舞う自由がありません。後ほど必要なことはいたします。どうか今日は、私のもてなしをお受けください。」

Verse 67

विप्र उवाच । मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः । अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते

バラモンは言った。「我が身には飢えも渇きも疲れもない。吉祥なる婦人よ、望みを告げよ。さもなくば、汝に呪いを与えよう。」

Verse 68

तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम । गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज

すると彼女も言った。「二度生まれの中の最勝よ、私は鶴ではありません。ダルマトゥーラーダーラのもとへ行き、彼に問うがよい。バラモンよ、彼が汝の益となることを告げよう。」

Verse 69

इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम् । तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि

そう言い終えると、その高貴な婦人は家の奥へと入っていった。そこで二度生まれの者は一人のバラモンを見た――まるでチャンダーラの住まいにいるかのように。

Verse 70

विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः । तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्

思い巡らしたのち、バラモンは驚嘆に満たされ、彼とともに進んだ。やがて彼は、そのバラモンがそこに立ち、心は確かで恐れなきさまを見た。

Verse 71

स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः । देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल

彼はそのバラモンと貞淑なる女を見て歓喜して語り、また彼女がまことに告げたとおり、他国で起こった出来事をも語り聞かせた。

Verse 72

कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता । अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्

あのチャンダーラの女は、夫に貞節であるとはいえ、どうして私の秘めた行いを知り得ようか。ゆえに、いとしき者よ、私は驚嘆する。これ以上の奇瑞があろうか。

Verse 73

हरिउवाच । ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः । अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः

ハリは言った。「愛しき者よ、その因は万有を養い護る者たちに知られている。汝の大いなる功徳と正しき行いゆえに、汝は驚異に沈んだのだ。」

Verse 74

किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने । विप्र उवाच । प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्

「いま語れ、聖仙よ。彼女は何と言い、汝は何と答えたのか。」バラモンは言った。「彼女は私に、ダルマの天秤を支えるその拠り所へ赴き、問いただせと教示した。」

Verse 75

हरिरुवाच । आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति । गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति

ハリは言った。「来たれ、賢者の中の虎よ。われは彼のもとへ行く。」ハリが出立しようとすると、トゥラーダーラは言った。「どこに立ち寄り、どこに留まるのか。」

Verse 76

हरिरुवाच । जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये । विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः

ハリは言った。「多くの品々を売り買いするために人々の群れが集まる場所—そこでは売り、また買い、秤と分銅があちらこちらに据えられている…」

Verse 77

जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं । सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि

人はただ口によって、すべてを受け取り、また与える—大麦、諸々の味、脂（ギーや油）、さらには蓄えられた食糧の貯蔵までも。

Verse 78

सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते । नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः

死が迫っても、最上の人は真実を捨ててわずかな虚言すら口にしなかった。ゆえに彼はダルマの天秤を担う者、正義を支える者となった。

Verse 79

इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून् । मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्

そう言われると、彼は多くの汁や飲み物を売るその凡人を見た。身体は汚れた泥にまみれ、歯と歯茎は垢で染まっていた。

Verse 80

तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम् । वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः

そこでは、品物と財から生じるさまざまな言葉を弄して語っていた。周囲はあらゆる方角から、女も男も多くの凡人に取り巻かれていた。

Verse 81

कथं कथमिति प्राह स तं मधुरया गिरा । धर्मस्य मे समुद्देशं वद प्राप्तोंऽतिकं हि ते

「いかに、いかに」と繰り返しつつ、彼は甘美な声で彼に語りかけた。「ダルマの要を私に説いてください。まことに私はあなたのもとへ近づいて参りました。」

Verse 82

तुलाधार उवाच । यावज्जनाः प्रतिष्ठंति ममैव सन्निधौ द्विज । तावन्मे स्वस्थता नास्ति यावच्च रात्रियामकः

トゥラーダーラは言った。「おお、二度生まれし者よ。人々がこの場で、まさに私の前に留まっているかぎり、私は安らぎも健やかさも得られぬ——夜の一刻たりとも。」

Verse 83

तच्चोपदेशमादाय गच्छ धर्माकरं प्रति । बकस्य मरणे दोषं खे च वस्त्राविशोषणम्

その教えを受け取って、ダルマーカーラのもとへ行きなさい。（そこでは）鶴の死により生ずる過失と、また（規定としての）露天で衣を乾かすことについて知るであろう。

Verse 84

सर्वं तत्र च जानीषे सज्जनाद्रोहकं व्रज । तत्र तस्योपदेशेन तव कामः फलिष्यति

そこで一切を知るであろう。サッジャナードローハカのもとへ行きなさい。そこで彼の教えによって、あなたの願いは成就し、実を結ぶ。

Verse 85

इत्युक्त्वा तुलाधारः करोति क्रयविक्रयौ । तथा तात गमिष्यामि सज्जनाद्रोहकं प्रति

そう言い終えると、トゥラーダーラは売買の務めを行った。ついで彼は言った。「愛しき子よ、私はサッジャナードローハカのもとへ参ろう。」

Verse 86

तुलाधारसमुद्देशान्न जानामि तदालयम् । हरिरुवाच । एह्यागच्छ गमिष्यामि त्वया सार्द्धं च तद्गृहम्

「私はトゥラーダーラの居所も、その住まいも知らない。」ハリは言った。「来なさい——行こう。あなたと共に彼の家へ参ろう。」

Verse 87

अथ वर्त्मनि गच्छंतमुवाच ब्राह्मणो हरिं । विप्र उवाच । तुलाधारे च न स्नानं न देवपितृतर्पणम्

さて、ハリが道を進んでいると、あるブラーフマナが彼に語りかけた。ブラーフマナは言った。「トゥラーダーラのもとには沐浴の儀もなく、神々と祖霊（ピトリ）へのタルパナ供養もない。」

Verse 88

मलदिग्धं च गात्रं तु सर्वं चेलमलक्षणम् । कथं जानाति मद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्

我が身は汚れにまみれ、衣もことごとく塵垢のしるしを帯びている。遠き国に起こったこの身の由来を、いったい誰が知り得ようか。

Verse 89

अतो मे विस्मयस्तात सर्वं त्वं वद कारणम् । हरिरुवाच । सत्येन समभावेन जितं तेन जगत्त्रयम्

「それゆえ、いとしき者よ、私は驚いている。理由のすべてを語ってくれ。」ハリは答えた。「真実と平等心によって、彼は三界を打ち克ったのだ。」

Verse 90

तेनातृप्यंत पितरो देवा मुनिगणैः सह । भूतभव्य प्रवृत्तं च तेन जानाति धार्मिकः

それによって祖霊（ピトリ）は満たされ、神々もまた聖仙の群れと共に歓ぶ。さらにそれによって、正しき者は過去・未来、そして今まさに展開する事どもを知る。

Verse 91

नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् । विशेषे समभावस्य पुरुषस्यानघस्य च

真実に勝るダルマはなく、虚偽に勝る罪はない——とりわけ、すべてに平等心を保つ無垢なる人において。

Verse 92

अरौ मित्रेप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

敵にも友にも、また中立の者にも心が等しく向かう人は、あらゆる罪がことごとく滅し、ヴィシュヌとのサーユジュヤ（sāyujya）、合一に至る。

Verse 93

एवं यो वर्तते नित्यं कुलकोटिं समुद्धरेत् । सत्यं दमः शमश्चैव धैर्यं स्थैर्यमलोभता

このように日々行ずる者は、その一族の千万をも救い上げる。真実、自己制御、心の静けさ、忍耐、揺るがぬ安定、そして無欲—これらが修すべき徳である。

Verse 94

अनाश्चर्यमनालस्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् । तेन वै देवलोकस्य नरलोकस्य सर्वशः

その境地には驚きも怠惰もなく、すべてはそこに確立される。それによって、あらゆる面で神々（デーヴァ）の世界と人間界とが支えられる。

Verse 95

वृत्तं जानाति धर्मज्ञस्तस्यदेहे स्थितो हरिः । लोके तस्य समो नास्ति समः सत्यार्जवेषु च

ダルマを知る者は正しい行いを悟り、その身の内にハリが宿る。この世に彼に等しい者はなく——とりわけ真実と率直さにおいて。

Verse 96

स च धर्ममयः साक्षात्तेनैव धारितं जगत् । द्विज उवाच । ज्ञातं मे त्वत्प्रसादाच्च तुलाधारस्य कारणम्

そして彼はまことにダルマそのものの具現であり、ただ彼によって世界は支えられている。バラモンは言った。「あなたの恩寵により、トゥラーダーラ（Tulādhāra）の理由、真の因を悟りました。」

Verse 97

अद्रोहकस्य यद्वृत्तं तद्ब्रूहि त्वं यदीच्छसि । हरिरुवाच । पुरैव राजपुत्रस्य कुलस्त्रीनवयौवना

「望むなら、アドローハカ（Adrohaka）の事の次第を語ってくれ。」ハリ（Hari）は言った。「昔、ある王子の家に、気高い婦人がいて、ちょうど若さに入ったばかりであった……」

Verse 98

पत्नीव कामदेवस्य शचीव वासवस्य च । तस्य प्राणसमा भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी

彼女はカーマデーヴァの妻のように、またヴァーサヴァ（インドラ）の妃シャチーのように麗しかった。彼の命に等しい妻はスンダリー（Sundarī）と名づけられ、まさに「美しき者」であった。

Verse 99

अकस्मात्पार्थिवस्यैव कार्ये गन्तुं समुद्यतः । मनसालोचितं तेन प्राणेभ्योपि गरीयसीम्

不意に彼は王の用向きのために旅立とうとした。というのも、心のうちで、命よりも重いとみなす事をすでに決していたからである。

Verse 100

कस्मिन्स्थाने स्थापयामि यतो रक्षा भवेद्ध्रुवम् । इत्यालोच्यैव सहसा त्वागतोस्य गृहं प्रति

「どこに安置すれば、守護が必ず成るであろうか。」—そう思案して、彼はたちまち急ぎ足でこの人の家へと向かった。

Verse 101

उक्तं च तादृशं वाक्यं श्रुत्वा स विस्मयंगतः । न तातस्ते न च भ्राता न चाहं तव बान्धवः

そのような言葉を聞いて、彼は驚嘆した。「私は汝の父でも兄弟でもない。まことに汝の縁者でもない。」

Verse 102

पितृमातृकुलस्यैव तस्या न हि सुहृज्जनः । कथं च मद्गृहे तात स्थित्या स्वस्थो भविष्यसि

彼女の父方・母方の一族には、まことに善き友も庇護者もいない。ゆえに、いとし子よ、我が家に留まって、どうして安らかに安全でいられようか。

Verse 103

एतस्मिन्नन्तरे तेन चोक्तं वाक्यं यथोचितम् । लोके त्वत्सदृशो नास्ति धर्मज्ञो विजितेन्द्रियः

その折、彼はふさわしく言った。「この世に汝に等しき者はない。ダルマを知り、諸根を制した者よ。」

Verse 104

स चाह तं च सर्वज्ञं वक्तुं नार्हसि दूषणम् । त्रैलोक्यमोहिनीं भार्यां कः पुमान्रक्षितुं क्षमः

そして言った。「あの一切智者を咎める言葉を口にしてはならぬ。三界を惑わす妻を、いかなる男が守り得ようか。」

Verse 105

राजपुत्र उवाच । धरण्यां परिविज्ञाय त्वागतोहं तवान्तिकम् । एषा तिष्ठतु तेऽगारे व्रजामि निजमन्दिरम्

王子は言った。「大地を遍く探し求めて、汝のもとへ来た。彼女は汝の家に留まらせよ。私は自らの宮殿へ帰ろう。」

Verse 106

इत्युक्ते स पुनः प्राह नगरेऽस्मिन्प्रशोभने । बहुकामुक संपूर्णे कथं रक्षा भवेत्स्त्रियाः

そう言われると、彼はまた語った。「この輝かしい都は欲に駆られた男が多い。女の守りはいかにして確かなものとなろうか。」

Verse 107

स चोवाच पुनस्तं च कुरु रक्षां व्रजाम्यहम् । गृहस्थस्सङ्कटादाह धर्मस्य राजपुत्रकम्

そして彼はまた言った。「守りを整えよ。われは去る。」苦境のうちに、家長はダルマの子たる王子に語りかけた。

Verse 108

करोम्यनुचितं कार्यं स्वदास्यमुचितं हितम् । सदा चैवेदृशी भार्या स्थातव्या मद्गृहे पितः

私は不相応のことをなし、正しく益あること――本来の奉仕――を怠っている。ゆえに父よ、そのような妻は常に我が家に留まるべきである。

Verse 109

अरक्षारक्षणे देव वदाभीष्टं कुरु प्रियम् । मम तल्पे मया सार्धं शयानं भार्यया सह

神よ、守るべきか守らぬべきか、このことについて望まれるままに告げ、喜ばれることをなしたまえ。（私は）彼が私の床に、私と共に、さらに（その）妻と共に横たわるのを見た。

Verse 110

मन्यसे दैवतं स्वं चेत्तिष्ठेन्नोचेत्तु गच्छतु । क्षणं विमृश्य तं प्राह राजपुत्रः पुनस्तदा

「もし汝が自らの選ぶ神を至上と見るなら留まれ。さもなくば去るがよい。」しばし思案して、王子はその時ふたたび彼に告げた。

Verse 111

बाढमेतद्वचस्तात यथाभीष्टं तथा कुरु । ततो भार्यां जगादाथ अस्य वाक्याच्छिवाशिवम्

「よいだろう、愛しき者よ――望むとおりにそのまま行いなさい。」そう言って、彼の言葉に応じ、妻に向かって語り、吉兆と凶兆の言葉をも述べた。

Verse 112

कर्तव्यं च न ते दोष आज्ञया मम सुंदरि । एतदुक्त्वा गतः सोपि भूपतेः शासनात्पितुः

「これはなすべきこと。美しき人よ、わたしの命によるのだから、あなたに罪は及ばない。」そう言い終えると、彼もまた父である王の命に従って立ち去った。

Verse 113

अनंतरं क्षपायां च यदुक्तं च तथाकृतम् । योषितोर्मध्यगः सोपि नित्यं स्वपिति धार्मिकः

その後、夜においても、語られたことはそのとおりに行われた。しかもその正しき人は、二人の女の間に横たわり、絶えず眠り続けている。

Verse 114

धर्मान्न चलते सोपि स्वभार्यापरभार्ययोः । संस्पर्शात्स्वस्त्रियश्चास्य कामाभिलषितं मनः

彼もまた、自らの妻にも他人の妻にも関してダルマから外れない。だが、自分の女たちの触れ合いによって、心は欲望に揺り動かされる。

Verse 115

तस्याः संसर्गतश्चैव दुहितैव प्रमन्यते । स्तनौ तस्यास्तु पृष्ठे च लगन्तौ च पुनःपुनः

彼との密なる交わりゆえに、彼女はまるで彼の娘であるかのように見なされる。しかも彼女の乳房は、幾度となく彼の背に貼りつく。

Verse 116

बालकस्येव पुत्रस्य स्तनौ मातुः समन्यते । तस्या अंगानि चांगेषु लगंति च पुनःपुनः

小さな子供が母の胸にしがみつくように、彼は何度も何度も自分の手足を彼女の手足に押し付けた。

Verse 117

ततो मातुस्सुतस्येव सोमन्यत दिने दिने । तस्य योषासुसंसर्गो निवृत्तस्त्वभवत्ततः

そして、日ごとに彼は母の前の子供のように従順になり、それ以来、女性との交わりは絶たれた。

Verse 118

एवं संवत्सरस्यार्द्धे तत्पतिश्चागतः पुरं । अपृच्छत्तं च लोकेषु तस्या वृत्तमथोदितम्

こうして半年が過ぎた頃、彼女の夫が都にやって来た。彼が人々の中で彼女について尋ねると、彼女の話が語られた。

Verse 119

केचिद्भद्रं बोधयन्तो युवानोपि सुविस्मिताः । केचिदाहुस्त्वया दत्ता तया सार्द्धं स्वपित्यसौ

若者たちの中には、バドラを目覚めさせようとして大いに驚く者もいた。他の者たちは言った。「彼はあなたが彼女に与えたのだから、彼女と共に眠っているのだ。」

Verse 120

स्त्रीपुंसोरेकसंसर्गात्शांतता तु कथं भवेत् । तस्यां यस्याभिलाषोस्ति न पृष्टस्स वदेद्युवा

男女の親密な交わりから、どうして平穏が生まれるだろうか？彼女に欲望を抱く若者は、尋ねられなくても語り出すだろう。

Verse 121

लोकानां कुश्रुतिर्वार्ता तेन पुण्यबलाच्छ्रुता । जनापवादमोक्षार्थं बुद्धिस्तस्याभवच्छुभा

その功徳の力によって、世の人々の間に巡る悪しき評判と噂を彼は聞き知った。世間の非難から解き放たれんがため、彼の内に吉祥なる決意が起こった。

Verse 122

दारूणि स्वयमाहृत्याजिज्वलत्स महानलम् । एतस्मिन्नंतरे तात राजपुत्रः प्रतापवान्

彼は自ら薪を運び、大いなる炎を燃え立たせた。その折しも、いとしき者よ、勇猛なる王子が到来した。

Verse 123

आगमत्तद्गृहं सद्यः सोपश्यत्तं च योषितम् । प्रोत्फुल्लवदनां नारीं प्रविषादगतं नरं

彼はただちにその家へ赴き、そこで喜びに顔をほころばせる女を見た。しかし男は深い悲嘆に沈んでいた。

Verse 124

अनयोर्मानसं ज्ञात्वा राजपुत्रोवदद्वचः । किं न संभाषसे मां च मित्रकं चिरमागतम्

二人の心のありさまを知って、王子は言った。「なぜ私と語らぬのか。久しく隔てて来た友であるこの私と。」

Verse 125

अब्रवीत्सोपि धर्मात्मा राजपुत्रमनष्टधीः । यत्कृतं दुष्करं कर्म मया त्वद्धितकारणात्

すると、曇りなき知恵を備えた法に生きるその人は王子に告げた。「私が成したこの困難な行いは、ただ汝の益のために行ったのだ。」

Verse 126

सर्वं व्यर्थमहं मन्ये जनानां च प्रवादतः । अद्य वह्निमहं यास्ये प्रपश्यंतु नरास्सुराः

人々の誹りの言葉ゆえに、すべては空しいと我は思う。今日、我は火中に入らん——人もデーヴァもこれを見よ。

Verse 127

इत्युक्त्वा स महाभागः प्रविवेश हुताशनम् । विशतस्तस्य वह्नौ न कुसुमं चिकुरालये

そう言い終えると、その大いなる福徳の人は火に入った。炎の中へ進んでも、髪の編みに挿した花一輪さえ焦げなかった。

Verse 128

नांगमस्यानलोधाक्षीन्न च वस्त्रं न कुंतलम् । खे च देवा मुदा सर्वेसाधुसाध्विति चाब्रुवन्

彼女の身体のいずれも火に焼かれず、眼も損なわれず、衣も髪も害を受けなかった。天上のデーヴァたちは歓喜して「サードゥ、サードゥ（善哉、善哉）」と唱えた。

Verse 129

अपतन्पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि समंततः । यैर्यैश्च दुष्कृतं वाक्यं गदितं तावुभौ प्रति

四方より花の雨がその頭上に降り注いだ——それは、かつて二人に向けて酷く不義なる言葉を吐いた者たち自身によるものであった。

Verse 130

तेषां मुखे प्रजायंते कुष्ठानि विविधानि च । तत्रागत्य च देवाश्च वह्नेराकृष्यतं मुदा

彼らの口には種々の癩病や皮膚の病が生じた。そのときデーヴァたちが来臨し、喜びつつ彼らを火より引き離した。

Verse 131

अपूजयन्सुपुष्पैश्च मुनयो विस्मयं गताः । सर्वैर्मुनिवरैरेवं मनुष्यैर्विविधैस्तदा

そのとき、驚嘆に満ちた牟尼たちは妙なる花々をもって彼を礼拝供養し、また当時、あらゆる最勝のリシたちも、種々の人々とともに同じく崇敬した。

Verse 132

अर्च्यते तु महातेजाः स च सर्वानपूजयत् । सज्जनाद्रोहकं नाम कृतं देवासुरैर्नृभिः

その大いなる光輝を具えた者は正しく礼拝され、彼もまたすべての者を敬って遇した。だが神々・アスラ・人間によって「サッジャナードローハカ」—善人への背信—がなされた。

Verse 133

तस्य पादरजः पूता सस्यपूर्णा धराभवत् । सुराश्चाहुश्च तं तत्र भार्या ते संप्रगृह्यताम्

その足の塵によって清められ、大地は穀物に満ちて豊穣となった。そこで神々とリシたちは彼に言った。「汝の妻を、しかるべく受け入れ、迎え戻しなさい。」

Verse 134

एतस्य सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति । नास्तीति सांप्रतं पृथ्व्यां कामलोभाजितः पुमान्

この世に彼に等しい者はかつてなく、また未来にも現れない。まことに今、地上には欲と貪りにこれほど打ち負かされた男は存在しない。

Verse 135

देवासुरमनुष्याणां रक्षसां मृगपक्षिणाम् । कीटादीनां च सर्वेषां काम एष सुदुर्जयः

神々・アスラ・人間・ラクシャサ、獣と鳥—さらに虫けらに至るまであらゆる生きものにとって—この欲（カーマ）はきわめて征服しがたい。

Verse 136

कामाल्लोभात्तथाक्रोधान्नित्यं सत्त्वेषु जायते । संसारबंधकः कामो ह्यकामो न क्वचिद्भवेत्

欲より、貪りより、また怒りより、それは衆生のうちに常に生じる。欲はサンサーラ（輪廻）へと縛りつける絆であり、世の有為の中に無欲はどこにも見いだされない。

Verse 137

अनेनैव जितं सर्वं भुवनानि चतुर्दश । अमुष्य हृदये नित्यं वासुदेवो मुदास्थितः

これのみによって、すべては征服された――十四の世界が。彼の心にはヴァースデーヴァが常に住し、歓喜のうちに安住している。

Verse 138

एवं स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा तं मनुष्याः सर्वकल्मषात् । पूयंते ह्यनघाश्चैव लभंते चाक्षयां दिवम्

かくして、彼に触れ、そして彼を拝するなら、人々はあらゆる罪垢より清められる。まことに無垢となり、また朽ちぬ天界を得る。

Verse 139

एवमुक्त्वा गता देवा विमानैश्च दिवं मुदा । मनुष्याः प्रययुस्तुष्टा दंपती स्वगृहं तथा

かく語り終えると、神々は天の車に乗り、歓喜して天界へと去った。人々も満ち足りて立ち去り、夫婦もまた自らの家へ帰った。

Verse 140

दिव्यं चक्षुस्तदा तस्य चासीद्देवान्स पश्यति । त्रैलोक्यस्य च वार्त्तां च जानाति लीलया भृशम्

そのとき彼は天眼のごとき神聖な視力を得た。神々を見、さらに三界の出来事を、たやすく余すところなく知った。

Verse 141

ततस्तस्य च वीथ्यां च दृष्टस्तेन सहैव सः । स पप्रच्छ मुदा तं च धर्मोद्देशं हितं वद

そののち、まさにその通りで彼は彼と共にいるところを見られた。喜びをもって問いかけた。「ダルマについて、益ある教えをお説きください。」

Verse 142

सज्जनाद्रोह उवाच । गच्छ बाडव धर्मज्ञ वैष्णवं पुरुषोत्तमम् । तं च दृष्ट्वा त्वभीष्टं ते सांप्रतं च फलिष्यति

サッジャナードローハは言った。「行きなさい、バーダヴァよ—ダルマを知る者よ—至高のヴァイシュナヴァ、人中の最勝者のもとへ。彼を拝すれば、汝の願いはいま実を結ぶ。」

Verse 143

बकस्य निधनं यद्वा वस्त्रस्याशोषणं तथा । जानीषे चापरो यश्च कामस्तेऽस्ति हृदिस्थितः

鶴の死であれ、衣の乾きであれ、汝はそれらを知っている。さらに、心の奥に秘めて宿るもう一つの欲いも、汝は知っている。

Verse 144

एतच्छ्रुत्वा तु वचनमागतो वैष्णवं प्रति । विष्णुरूपद्विजेनैव सार्द्धं तेन मुदा ययौ

その言葉を聞くと、彼はヴァイシュナヴァのもとへ赴いた。ヴィシュヌの姿を取ったそのバラモンと共に、喜びのうちに歩み出した。

Verse 145

अपश्यत्पुरुषं शुद्धं ज्वलंतं च पुरःस्थितम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं दीप्यमानं स्वतेजसा

彼は、清浄なる御方が炎のごとく輝き、眼前に立たれるのを見た。あらゆる吉祥の相を具え、自らの光明によって燦然と照り映えていた。

Verse 146

अब्रवीत्स च धर्मात्मा ध्यानस्थं च हरेः प्रियम् । वदनो यद्यद्वृत्तं वै दूरात्त्वां चागतो ह्यहम्

そのとき法なる心をもつ者は、禅定に坐すハリの愛しき者に語りかけた。「真実のままに何が起こったか告げよ。われは遠き地より汝のもとへ来たのだ。」

Verse 147

वैष्णव उवाच । प्रसन्नस्ते सुरश्रेष्ठो दानवारीश्वरः सदा । दृष्ट्वा त्वां च मनोऽस्माकं हृष्यतीवाधुना द्विज

ヴァイシュナヴァは言った。「ダーナヴァの主にして諸天の最勝なる御方は、常に汝を嘉し給う。いま汝を見て、われらの心もまた大いに歓喜する、ブラーフマナよ。」

Verse 148

कल्याणं चातुलं तेद्य फलिष्यति मनोरथः । सुरवर्त्मनि ते नित्यं चेलं शुष्यति नान्यथा

比類なき吉祥が汝に訪れ、今日、汝の愛する願いは成就して実を結ぶ。神々の道において、汝の衣は常に乾いたまま—決して違うことはない。

Verse 149

दृष्ट्वा देवं सुरश्रेष्ठं मम गेहे हरिं स्थितम् । इत्युक्ते वैष्णवेनाथ स तु तं पुनब्रवीत्

わが家に立つハリ—神にして諸天の最勝—を見て、ヴァイシュナヴァはこのように語った。そう言い終えると、その主は再び彼に告げた。

Verse 150

क्वासौ विष्णुः स्थितो नित्यं दर्शयाद्य प्रसादतः । वैष्णव उवाच । अस्मिन्देवगृहे रम्ये प्रविश्य परमेश्वरम्

「常住ましますヴィシュヌはどこにおられるのか。汝の恩寵により、今日われにお示しください。」ヴァイシュナヴァは言った。「この麗しき神殿に入り、至上の主を拝し奉れ。」

Verse 151

तं दृष्ट्वा किल्बिषाद्धोरान्मुच्यसे जन्मबंधानत् । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रविश्य सदनं प्रति

「彼を拝見すれば、恐るべき罪より解き放たれ、再生の束縛からも解脱するであろう。」その言葉を聞くや、彼は住まいへと入っていった。

Verse 152

अपश्यत्तं द्विजं विष्णुं तिष्ठंतं पद्मतल्पके । शिरसैव प्रवंद्याथ जग्राह चरणौ मुदा

彼は、蓮華の寝座に立つ二度生まれの御方—ヴィシュヌ—を見た。頭のみを垂れて礼拝し、喜びのうちに主の御足を抱き取った。

Verse 153

प्रसादी भव देवेश न ज्ञातस्त्वं पुरा मया । इहामुत्र च देवेश तवाहं किंकरः प्रभो

ご慈悲を垂れたまえ、神々の主よ。かつて私はあなたを識りませんでした。この世においても来世においても、デーヴェーシャよ、私はあなたの僕、主よ。

Verse 154

अनुग्रहश्च मे दृष्टो भवतो मधुसूदन । रूपं ते द्रष्टुमिच्छामि यदि चास्ति कृपा मयि

あなたの恩寵を拝しました、マドゥスーダナよ。もし私に憐れみを垂れたまうなら、あなたの御姿を拝見したいのです。

Verse 155

विष्णुरुवाच । अस्ति मे त्वयि भूदेव प्रियत्वं च सदैव हि । स्नेहात्पुण्यवतामेव दर्शनं कारितं मया

ヴィシュヌは言った。「おおブーデーヴァ（尊きバラモン）よ、汝は常に我が愛しき者である。愛ゆえに、功徳ある者にのみこの拝謁を授けたのだ。」

Verse 156

दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाद्भाषणात्तथा । सकृत्पुण्यवतामेव स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

ただ見ること、触れること、観想すること、讃歌として歌うこと、あるいは口にして語ることによってさえ、功徳ある者は—たとえ一度きりでも—滅びなき天界を得る。

Verse 157

नित्यमेव तु संसर्गात्सर्वपापक्षयो भवेत् । भुक्त्वा सुखमनंत च मद्देहे प्रविलीयते

まことに、常に（わたしと）交わり続けることによって、あらゆる罪は滅び去る。無量の安楽を味わったのち、彼はわたしのまさにその身に融け入る。

Verse 158

स्नात्वा च पुण्यतीर्थेषु दृष्ट्वा मां चैव सर्वतः । दृष्ट्वा पुण्यवतां देशान्मम देहे विलीयते

聖なるティールタに沐浴し、また至るところでわたしを見、徳ある者たちにより清められた地を拝したなら、その功徳はわたしの身に融け入る。

Verse 159

कथयित्वा कथां पुण्यां लोकानामग्रतः सदा । स चैव नरशार्दूल मद्देहे प्रविलीयते

常に人々の前でこの功徳ある物語を語り伝えるなら、その者こそ—おお、人中の虎よ—わたしの身に融け入る。

Verse 160

उपोष्य वासरेस्माकं श्रुत्वा मच्चरितं ध्रुवम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मद्देहे प्रविलीयते

わたしたちの聖なる日に斎戒し、確かにわたしの行いの物語を聴き、夜を徹して覚醒の行（ジャーガラナ）をなす者は、わたしの姿に吸収されて融け入る。

Verse 161

अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा । नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते

おお、最勝の再生者よ。常に高らかに歓呼し、舞い、歌い、楽器を奏でつつ聖なる御名を憶念する者は、わが身そのものへと溶け入る。

Verse 162

मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात् । यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह

「汝はわが भक्त（信奉者）であり、鶴の魔を討ったゆえに、汝自身が聖なるティールタとなった。その罪の解脱のために、友よ……」—そう言って、そこに立ったまま語った。

Verse 163

गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम् । मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः

ムーカへ行け。大いなる魂の聖なるティールタ、功徳ある者の聖地の中でも最勝である。いとしき者よ、ムーカをただ拝するだけで、あらゆる大聖者を見たも同然だ。

Verse 164

तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम । ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्

彼らをただ拝したこと、またわたしと語り合ったこと、そしてわたしとの結びつきと交わりによって、汝はわが家にも来ることができた。

Verse 165

जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत् । स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता

幾千億（クロール）もの生にわたり積んだ罪さえ滅し尽くされた者は、まことに我を見る。法（ダルマ）を知るその者が我を拝するゆえに、その見神によって我は歓喜する。

Verse 166

ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ । तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते

愛しき子よ、罪なき者よ――わが恩寵のみにより、汝は我を見た。ゆえに願いを授けよう。心にあるものを選べ。

Verse 167

विप्र उवाच । अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु । त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्

バラモンは言った。「主よ、わが心が常にあなたに住しますように。万界の主よ、あなたなくしては、何ものも決して喜びとなりませんように。」

Verse 168

माधव उवाच । यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ । तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे

マーダヴァは言った。「かくのごとき悟りが汝に輝くゆえ、常に無垢なる者よ、汝は我がごとき福楽を享受し、我が住処に住まうであろう。」

Verse 169

किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ । पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्

しかし、罪なき者よ、汝の父母はまだ汝より供養を受けていない。父母を敬い供養してのち、汝は我が御前に至り、我に到達するであろう。

Verse 170

तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः । तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज

彼らの息の風によって、また激しい怒りによって、汝の苦行の功徳は日ごとに漏れ失せてゆく。ゆえに、二度生まれし者よ、彼ら二人を敬い供養せよ。

Verse 171

मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः । तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः

父母の怒りが常に降りかかるその子には、その地獄を避けさせる者はない。ダータ（梵天）でもなく、シャンカラ（シヴァ）でもない。

Verse 172

तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः । ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज

ゆえに、父母のもとへ行き、力を尽くして敬い礼拝せよ。そうすれば、その二人の恩人の加護により、汝はわが住処に至るであろう。

Verse 173

इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम् । प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत

こう言われると、最勝の再生者は再び世界の師に申し上げた。「我が主よ、もし私を喜んでくださるなら、御自身の御姿をお示しください、アチュタよ。」

Verse 174

ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी । रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे

すると、婆羅門への慈愛ゆえに、心喜ぶ自制の主は、婆羅門の儀礼を修するその者に御自身の御姿を示された。彼は常に婆羅門を敬護するお方である。

Verse 175

शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम् । कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्

法螺・円盤・棍棒・蓮華を携える至上の御方プルショーッタマは、あらゆる世界の根本原因にして、その光輝により宇宙を満たされる。

Verse 176

प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम् । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे

杖のごとく五体投地して、婆羅門は再びアチュタに告げた。「今日、わが生は実を結びました。今日、吉祥なる御方よ、わが両眼は祝福されました。」

Verse 177

अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर । अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्

今日、わが両手はまことに称賛に値します。世界の主よ、私は祝福されました。今日、わが人々は永遠のブラフマローカ（梵天界）へと旅立ちます。

Verse 178

नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन । इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः

今日、あなたの恩寵により、わが親族は喜びに満ちます、ジャナールダナよ。いまや私の大切な願いはすべて、まことに成就しました。

Verse 179

किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम् । कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्

けれども私は大いに驚いております、主よ。どうして賢者たちは—口のきけぬ者などでさえ—他国から来たこの私の物語を知っているのですか。

Verse 180

तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः । तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि

彼の家の内の空いた場所に、ひときわ輝く婆羅門が立っていた。さらに家には、夫に貞節を尽くすパティヴラターの妻がいて、まるで天秤を担うトゥラーダーラの頭上に現れたかのようであった。

Verse 181

तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे । अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि

同様に、友を裏切る者について、またヴァイシュナヴァの寺院に関わることについても、わたしへの憐れみゆえに、ブラーフマナよ、真理をありのままに説き明かすがよい。

Verse 182

श्रीभगवानुवाच । पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा । सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च

至福なる主は仰せになった。「彼は父母に仕え、常に寡黙である。彼女は貞淑にして吉祥なる妻、夫に忠実である。彼は真実を語り、堅固で心は平等、すべての人々に対して偏りがない。」

Verse 183

लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः । संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा

貪りと欲情に打ち勝ち、怨みを抱かず、わたしに帰依する者はヴァイシュナヴァと称えられる。その徳にわたしは満ち足り、喜びをもって彼らの家に住まう。

Verse 184

भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम । विप्र उवाच । महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः

二度生まれの最勝者よ、バーラティーとカマラーを伴い、ブラーフマナは言った。「大罪人と交われば、人もまた甚だしく罪に染まる。」

Verse 185

इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा । पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे

かくしてダルマを知る者たちは、常にスムリティ・シャーストラにおいて、またプラーナ、アーガマ、ヴェーダにおいて宣言する。「どうして汝は家にとどまっていられるのか。」

Verse 186

श्रीभगवानुवाच । कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये । वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः

世尊は仰せになった。「たとえ生まれがチャンダーラであっても、三界においてあらゆる善をなす者で、正しい行いに堅く住するなら、たとえ口のきけぬ者であっても、神々（デーヴァ）はその者をブラーフマナと認める。」

Verse 187

मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः । पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्

諸世界において、功徳の行いに関しては、口のきけぬ者に比肩する者はいない。常に父母への孝養と信愛に専心する者は、それによって三界を征服したのである。

Verse 188

तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह । तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे

その二人の信愛により、わたしは諸神の群れとともに満足し、二度生まれ（ブラーフマナ）の姿をとって、彼の家の内にも、また天空にもとどまる。

Verse 189

तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे । अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि

また同様に、貞節を守る妻（パティヴラター）の家に、トゥラーダーラの聖所に、アドローハカの住まいに、そしてヴィシュヌに帰依するヴァイシュナヴァの家にも（わたしは在す）。

Verse 190

सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम् । तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः

「わたしは常にここにとどまる、法（ダルマ）を知る者よ。たとえ一ムフールタの間も去らない。ゆえに、罪をなす他の者たちもまた、常にわたしを目にするのである。」

Verse 191

पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात् । पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः

汝の功徳ゆえに、わが恩寵の因としてこれを見たのである。かのチャンダーラは、清浄にして父母への孝養に篤く、神格の位に到った。

Verse 193

तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः । स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः

彼は、心の性向が損なわれず清らかで汚れなき者の心に、常に住する。彼は汝の行いを知り、また貞節を守るパティヴラターの婦人らや他の者たちもそれを知る。

Verse 194

तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः । यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्

彼らの由来を語ろう。汝は順を追って聴け。これを聞くことにより、死すべき者はあらゆる意味で生まれの束縛から解き放たれる。

Verse 195

पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि । पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः

父と母に勝る聖なるティールタはなく、神々の中にもそれはない。父母を礼拝し供養した者こそ、まことにプルショーッタマ、人のうち最上である。

Verse 196

पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं । आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्

父母の命に従うことと神に従うこととは同じ果報をもたらし、師の命に従うこともまた等しい功徳を得る。彼らを敬い仕えるなら天界の王権を得るが、圧迫し害するならラウラヴァ地獄へ赴く。

Verse 197

स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः । आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः

彼が我らの心に住まうように、我もまた彼の心に住まう。われら二者の間に隔てはない——この世にも彼岸にも——そして我に等しき者はない。

Verse 198

मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह । सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते

我が御前、我が麗しき住処にて、すべての縁者とともに、尽きることなき福楽を味わう。そして終わりには、彼もまた我に融け入る。

Verse 199

अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम् । जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः

ゆえに、たとえ彼が口を閉ざす者であっても、三界に起こった知らせを知っている。人中の虎よ、いったい何ゆえに驚くのか。

Verse 200

द्विज उवाच । मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं । ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर

バラモンは言った。「迷妄あるいは無知ゆえに父への礼拝を行わなかった者は——またそれを悟った後でさえ——何をなすべきでしょうか。真と非真を超越する宇宙の主よ。」

Verse 201

श्रीभगवानुवाच । दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं । पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं

至福なる主は言われた。「一日であれ、一か月であれ、半月であれ、さらにその半分であれ、あるいは一年であれ、父母に対して信愛と奉仕をなす者は、彼もまた我が住処へ至る。」