Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना ॥ १ ॥

サナトクマーラは言った。今、さらに別の物語—罪を滅するヴァーユの御子の行状—を語ろう。これは、歓喜の森アーナンダヴァナに住まうシュリー・ラーマが、自らの人々の中で語られたものである。

Verse 2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि ॥ २ ॥

新たに始まったこの大劫において、武勇の力で名高いハヌマーンにより、我がシュリー・ラーマチャンドラへのバクティが、まことに常に我が内に宿りますように。

Verse 3

श्रृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ ३ ॥

若きクマーラよ、我が語るところを聞け。クマーラの行状を説こう。これを常に聞き、また誦する者にとって、それは一切の罪を滅する物語である。

Verse 4

वांछाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे ॥ ४ ॥

おおブラーフマナよ、我は常に、猿の姿に顕れる御方との交わりを希う。さらに我が秘めた隠れ処の奥—最勝のアーナンダヴァナにおいて—この奥義を密かに抱き守る。

Verse 5

परीतेऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडंति सर्वदा चात्र प्राकट्येऽपि रहस्यपि ॥ ५ ॥

ここでは、わが同伴者と友—あらゆる苦悩の熱を離れた者たち—が常に戯れ遊ぶ。しかもここでは、秘められたことさえも現前し、時に公然と顕れる。

Verse 6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः ॥ ६ ॥

しかし、ある化身において密かに起こったわが出来事を、今ここで、愛情に満ちた心をもって汝に明かそう。

Verse 7

आविर्भूतोऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने ॥ ७ ॥

かつて、王ダシャラタの祭祀の時に—おお牟尼よ—我はそこに顕現し、チャトゥルヴューハ（四重の流出）を体現する者として、彼の三后のために現れた。

Verse 8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुंगवः । विश्वामित्रोऽर्थयामास पितरं मम भूपतिम् ॥ ८ ॥

それから幾ばくかの時を経て、婆羅門の中の最勝者ヴィシュヴァーミトラが来たり、我が父なる王に願いを申し述べた。

Verse 9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम् ॥ ९ ॥

ヤクシャとラークシャサを滅するため、法に立つ父王は、ラクシュマナと共に我を、麗しきシッダ―シュラマの庵へと遣わした。

Verse 10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नोऽभूत्तदा मुनिः ॥ १० ॥

そこへ赴くと、夜にさまよう二体の羅刹が牟尼の庵を汚し始めた。だがスバーフとマーリーチャが滅ぼされると、その時、牟尼は大いに歓喜した。

Verse 11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात् ॥ ११ ॥

彼は私に武器の一切を授け、さらに一か月のあいだそこに住まわせた。やがてガーディの賢き子は、未来の目的を敬虔に悟り、それにふさわしく行動した。

Verse 12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ १२ ॥

彼は（彼を）ミティラーへ導き、そこで猛々しく恐るべき弓を見せた。さらに、花嫁の賞として得られた娘シーターを、天女のごとき姿で授けた。

Verse 13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

集会において弓を量り分かち、その場でこの驕れる者をも得た。さらに道中、慢心に惑うブリグ族の主を、彼は久しく嘲笑した。

Verse 14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः ॥ १४ ॥

その後、私は父の都アヨーディヤーへ帰還した。王の命を知るや、我が心は民を正しく養い治めることに専念した。

Verse 15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या सम्मंत्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने ॥ १५ ॥

王は喜びをもって自ら諮り、ラーマをユヴァラージャとして灌頂しようと決した。その決定を聞いた最愛の王妃カイケーイーは、ああ聖仙よ、王のもとへ近づいた。

Verse 16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १६ ॥

心が迷いに曇り、神事を整えるという口実のもとに彼女は言った。「我が子バラタをユヴァラージャとして灌頂せよ。」

Verse 17

रामश्चतुर्दशसमा दंडकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तोऽरण्यं भार्यानुजान्वितः ॥ १७ ॥

「ラーマを十四年、ダンダカの森へ追放せよ。」それを聞いて、私もまた妻と年下の兄弟たちを伴い、荒野の森へと旅立った。

Verse 18

गंतुं नृपतिनानुक्तोऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः ॥ १८ ॥

王に命じられたわけではないが、私はチトラクータへ赴いた。そこで日々、野の果実と肉を糧としつつ、常の作法と祭儀を途切れなく行い続けた。

Verse 19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ ॥ १९ ॥

私がなおそこに住している間に、王の崩御をも聞き知った。すると、私の敬うべき兄弟であるバラタとシャトルグナも、続く出来事に関わっていった。

Verse 20

मांतृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपंचवट्यां निजाश्रमम् ॥ २० ॥

母方の親族を伴い、哀れな有様のまま、師と大臣たち、そして都の民と共に、彼らはパンチャヴァティー—主ご自身のアーシュラマ—へ来て、恭しく願いを申し上げた。

Verse 21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः ॥ २१ ॥

兄の妻と共に、これらの事を三年のあいだ整えた。やがて十三年目に、ラーヴァナという名のラークシャサが現れた。

Verse 22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततोऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम् ॥ २२ ॥

幻力（マーヤー）によって、私の知らぬ間に、愛しきシーターは奪い去られた。そこで私は顔を伏せ、リシュヤムーカと呼ばれる山へ向かった。

Verse 23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः ॥ २३ ॥

妻を捜し求めるうちに、彼は猿たちの王と盟友となった。ついでヴァーリンを討ち、スグリーヴァがその位に据えられた。

Verse 24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः ॥ २४ ॥

猿の軍勢と共に、我が信愛の者ヴィビーシャナは、ラーヴァナに断固として背き、私に大いなる助力を与えた。

Verse 25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलंकेशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबांधवम् ॥ २५ ॥

帰還すると、彼はただちに灌頂（アビシェーカ）を受け、正しき決意に従ってランカーの主として正式に据えられた。戦場にてラーヴァナを、その子ら・大臣・親族とともに討ち滅ぼしたゆえである。

Verse 26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालांतरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः ॥ २६ ॥

シーターを伴い、その清浄を明らかにして、彼はアヨーディヤーへ帰還した。やがて時を経て、ああバラモンよ、スグリーヴァとヴィビーシャナもまた到来した。

Verse 27

निमंत्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षटेकुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमंत्रिताः ॥ २७ ॥

父のシュラーダ（śrāddha）のために招かれ、最勝のバラモンたち—各家系より六人ずつ—がアヨーディヤーに集い来た。まことに、招請された者は皆、しかと参集した。

Verse 28

ऋते विभीषिणं तत्र चिंतयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः ग ॥ २८ ॥

ヴィビーシャナを除き、その場でラグフの最勝者（シュリー・ラーマ）が思案していると、シャンブ（シヴァ）がバラモンの姿となって、六つの家系の者たちを伴い来臨した。

Verse 29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबंधनात् ॥ २९ ॥

ついでヴィビーシャナとの会見の折、私はシャンブに問うた。「私をドラヴィダの国へ導き、バラモンによって課された束縛から解き放ってください」と。

Verse 30

मया निमंत्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममंडलम् ॥ ३० ॥

おおシュラッダーよ、アガスティヤらの大聖仙たちは、わたしによって招かれた。しかるべく供養され、敬われたのち、それぞれのアーシュラマの住処へと帰って行った。

Verse 31

ततः कालांतरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः ॥ ३१ ॥

やがて時が経つと、バラモンの聖賢、神々、ダイティヤ、そして諸王はみなゴータマに招集され、ヤジュニャ（祭祀）の सभा に席を占めた。

Verse 32

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

彼らは皆――神々・ダイティヤ・王子たちの中の長たる者として――トリヤンバカ山に水晶のリンガを安置した。十分に礼拝供養を捧げたのち、そこに留まった。

Verse 33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौर्लिंगे समर्चिते । गौतमोऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम् ॥ ३३ ॥

その大集会が広く整い、すべてのリンガがしかるべく礼拝されたとき、ゴータマもまた正午にシャンカラ（シヴァ）を पूजा した。

Verse 34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम् ॥ ३४ ॥

皆は白衣をまとい、身に聖灰（バスマ）を塗す。清らかな白いバスマをもって、定められた身体の諸所に三本線の印（トリプンダラ）を施すべきである。

Verse 35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम् ॥ ३५ ॥

バールガヴァ（ブリグ族の聖仙）に礼拝してのち、彼らは皆、五大を浄める「ブータ・シュッディ」の修法を始めた。心蓮華の中に微妙なる内なる空隙を観じ、そこに五大を安置（観想）した。

Verse 36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम् ॥ ३६ ॥

それらの中にて、大いなる虚空を観ずべし。虚空は清浄にして垢なく、さらにその中に、吉祥にして光明に満つる大主マヘーシャーナを観想すべし。

Verse 37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना ॥ ३७ ॥

無明に結ばれ、垢に染まり、業に絡め取られた有身の者よ。その身を、内なる虚空の灯明において、智慧の火により焼き尽くすがよい。

Verse 38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत् ॥ ३८ ॥

「虚空（アーカーシャ）を覆う殻を焼き尽くし、次いで虚空そのものを焼く。虚空が焼かれたなら、火性となった風（ヴァーユ）をも同様に焼き尽くす。」

Verse 39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत् ॥ ३९ ॥

次いで、水の大を「焼き」（融解し）、同じく地の大をも焼き、さらにそれらに依る諸性質を焼き尽くしたのち、最後にこの身そのものを焼き（融解）すべし。

Verse 40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

かくして、その智の火によって諸元素の苦悩とこの身を焼き尽くしたのち、身を帯びる者は、頭頂の炎のただ中に住するヴィシュヌを観じ、歓喜（アーナンダ）の甘露に満ちあふれるのを見る。

Verse 41

निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः ॥ ४१ ॥

その吉祥なる光輝（シヴァ）は、完全に現れた月光に似た光条を放つ一条の光であり、さらにシヴァ自身の肢体より生じる光線が、流れゆく甘露（アムリタ）の精髄と和合して随伴する。

Verse 42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चंद्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम् ॥ ४२ ॥

そののち、その炎はきわめて涼やかとなり、月の光線のように静まる。甘露の流れが広がるにつれ、宇宙の氾濫（サンプラヴァ）は濃密となり、あらゆる生類の群れがそれに満たされ浸されるとき、至上者を観想すべきである。

Verse 43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै ॥ ४३ ॥

このようにしてブータ・シュッディ（bhūta-śuddhi）を行えば、死すべき人はただちに清浄となり、儀礼の行にふさわしくなる。さらに礼拝とジャパ（japa）を行うため、ブラフマ・ハティヤー（婆羅門殺し）などの罪に至るまで浄めるべく、同じ仕方で観想すべきである。

Verse 44

एवं ध्यात्वा चद्रंदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु ॥ ४४ ॥

このように月のごとく輝く光明を観想し、その観をただちにシヴァのリンガへと心に据えるべきである。次いで灯明の炎のまさに中央にサダーシヴァを念じ、五字真言（パンチャークシャラ）によって不滅の供養を行う。

Verse 45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम् ॥ ४५ ॥

招請（āvāhana）にはじまる諸供養と作法をすでに行ったとしても、次いで先に説かれたとおりに、シャンカラ（Śaṅkara）を沐浴させるべきである。ここでの聖座（pīṭha）は、ウドゥンバラの木、あるいは銀、あるいは金で作り、布などで全体を覆い飾る。

Verse 46

अंते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च ॥ ४६ ॥

最後に、泡のような二つの形で「創造」（sṛṣṭi）を作り、各々の聖座（pīṭha）の前方にナーガ（nāga）を一体ずつ置くべきである。さらに上段の聖座にも、神格の近くに右と左へ一対のナーガを配する。

Verse 47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम् ॥ ४७ ॥

ナーガのとぐろの中央にジャパーの花（ハイビスカス）を置き、その中心に布を十二重に折って据える。次いで、その真ん中、まことに白き布の上に、聖座（pīṭha）を伴うリンガ（liṅga）の姿としてマヘーシャ（Maheśa）を如法に礼拝すべきである。

Verse 48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाशष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य ॥ ४८ ॥

このようにして、すべての修行者は五種（または八種）の香料を繰り返し捧げるべきである。次いで、花と葉と吉祥の胡麻、そして欠けぬ米粒（akṣata）によって周到に供養し、胡麻は供物に混ぜても、胡麻のみを捧げてもよい。

Verse 49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः ॥ ४९ ॥

定めにかなって香（dhūpa）を捧げ、また説かれた供物とともに灯明を捧げたのち、彼らは礼拝の残りの作法をすべて成就した。終えてから、皆はその場で歌い舞い、祝儀として奉じた。

Verse 50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शंकरात्मेति नाम्ना ॥ ५० ॥

その時、ああ徳ある者よ、ガウタマの弟子が到来し、その名をシャンカラートマン（Śaṅkarātman）といった。

Verse 51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चंडालसन्निभः ॥ ५१ ॥

彼は狂人の装いで現れ、時に裸形となり、さまざまな生き方をとった――ある時は二度生まれの中の最勝者のようであり、またある時はチャンダーラに似ていた。

Verse 52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति ॥ ५२ ॥

ある時その「ヨーギー」はシュードラのように振る舞い、またある時は苦行の修行者のようであった。彼は吼え、跳びはね、舞い、讃嘆し、歌った。

Verse 53

रोदिति श्रृणुतेऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः ॥ ५३ ॥

彼は泣くこともあり、幾度呼びかけられても聞こえぬかのようなこともある。ある時は倒れ、ある時はまた起き上がる――しかし彼はただシヴァの智に満ち、至上の歓喜にすっかり浸っていた。

Verse 54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च ॥ ५४ ॥

食事の時刻になると、彼はガウタマのもとへ赴いた。師とともに食し、時には師の食べ残しさえ口にした。

Verse 55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित् ॥ ५५ ॥

ある時はその器を舐め、ある時は全き沈黙のまま近づいた。ある時は師の手をつかみ、自ら食した。

Verse 56

क्वचिद् गृहांतरे मूत्रं क्वचित्कर्दमलेपनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मंदिरम् ॥ ५६ ॥

ある家には尿があり、ある家には泥を塗りつけることがあった。それでも師はそのたびに彼を見ると手を取り、家の中へ導いた。

Verse 57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः ॥ ५७ ॥

庵に入ると、聖仙は彼を自らの座に坐らせて食を与えた。さらにゴータマ牟尼自身も、彼のその器から食した。

Verse 58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सोऽविशेषतः ॥ ५८ ॥

ついで彼の心のありさまを知ろうとして、美しきアハリヤーはある時弟子を呼び、喜びをもって「食べなさい」と告げた。師の妻に指示されるや、彼は分別もためらいもなく食した。

Verse 59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कंटकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत ॥ ५९ ॥

彼は水を飲むのと同じように——おお二度生まれの者たちよ——火さえも口にした。さらに棘を食物のごとく食しても、以前と少しも変わらずに在った。

Verse 60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम् ॥ ६० ॥

まことに、聖仙たちの娘らは前もって彼を食事に招き、日ごとに同じもの――土塊と水と牛糞――を与え続けた。

Verse 61

कर्दमं काष्ठदंडं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चंडालसदृशाकृतिः ॥ ६१ ॥

泥を食し、さらに木の杖さえも食らい、そしてそれを飲み下して歓喜した。かくのごときその牟尼は、姿かたちがチャンダーラ（賤民）のようであった。

Verse 62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अंत्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात् ॥ ६२ ॥

ひどく擦り切れた草履一足を手に持ち、ぶつぶつ語りつつ笑い、賤民にふさわしい身なりをして、彼はヴリシャパルヴァンのもとへ近づいた。

Verse 63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरोऽच्छिनत् ॥ ६३ ॥

ヴリシャパルヴァンとイーシャの間に、裸形の修行者（ディグ・ヴァーサー）が立っていた。ヴリシャパルヴァンはそれと知らず、彼を虐げ、ついに首を斬り落とした。

Verse 64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा ॥ ६४ ॥

その最勝のバラモンが殺されると、この世界の一切――動くものも動かぬものも――は甚だしく穢れ、そこに居合わせた牟尼たちもまた同様に濁った。

Verse 65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव ॥ ६५ ॥

高徳なるガウタマの胸に大いなる悲しみが起こり、眼より涙の水が流れ出て、まるでその憂いをあからさまに示すかのようであった。

Verse 66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः ॥ ६६ ॥

ガウタマはすべてのダイティヤの面前でこう言った。「彼は何の罪を犯したゆえに、この首は断たれたのか。」

Verse 67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः ॥ ६७ ॥

ここにいるこのシヴァのヨーギーは、常に我が命にも勝って愛しい。されど我が死もまた必定である――師が弟子の姿をまとい、弟子の仮相を取られたゆえに。

Verse 68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम् ॥ ६८ ॥

シヴァに帰依し、ダルマにかなって堅固で、常にシヴァに住する者にとっては、どこで死が見えるように思われても、そこにおいて彼らに死は決して真に勝利しない。

Verse 69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शंकरप्रियम् ॥ ६९ ॥

それを聞くと、アスラの師であり智者の中の最勝者シュクラは言った。「このバールガヴァを蘇らせよう。彼はシャンカラ（シヴァ）に愛される者だからだ。」

Verse 70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेंद्रे गौतमोऽपि ममार ह ॥ ७० ॥

「なぜ彼が死なねばならぬのだ、ブラーフマナよ。わが苦行（タパス）の力を見よ！」—その最上の婆羅門がそう語るさなか、聖仙ゴータマもまたまことに逝去した。

Verse 71

तस्मिन्मृतेऽथ शुक्रोऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः ॥ ७१ ॥

彼が死ぬと、シュクラもまたヨーガの力によって命の息を捨てた。かくして討たれたと知り、プラフラーダをはじめとするディティの子ら—ダイティヤの君主たちは—事の次第を悟った。

Verse 72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

神々も王たちも、すべての二度生まれ（ブラーフマナ）も死していた—まことに驚くべきこと。やがて、その賢者の矢の力さえも、死んだかのように鈍り、動きを失った。

Verse 73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः ॥ ७३ ॥

アハリヤーは悲嘆に焼かれ、声高く幾度も幾度も泣き叫んだ。しかして大いなる主マヘーシャ（シヴァ）は、ゴータマによって供養の作法をもって正しく礼拝された。

Verse 74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः ॥ ७४ ॥

大ヨーギーたるヴィーラバドラは一切を見て、怒りに燃えた。「ああ、なんという惨事、なんという痛ましさ！マヘーシャ（シヴァ）の眷属が多く討たれてしまった！」

Verse 75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् ॥ ७५ ॥

「シヴァに申し上げ、そしてその御言葉のとおりに行おう。」そう固く決して、彼は不滅のマンダラ山へと赴いた。

Verse 76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः ॥ ७६ ॥

ヴィルーパークシャ（シヴァ）に礼拝し、事の次第をすべて語り終えると、そこに立つブラフマーとハリ（ヴィシュヌ）に向かって言葉を述べた。

Verse 77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् । गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम् ॥ ७७ ॥

「わが भक्तたちが、恩寵をもたらす大胆な業を成したと知った。おおヴィシュヌよ、彼らのその勇なる行いのすべてを、わたしは赴いて見届けよう。」

Verse 78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रेऽतिशोभने ॥ ७८ ॥

そう言い終えると、彼は牡牛に乗った。風にあおられてチャーマラ（ヤクの尾の払子）は揺れ、華やかに装ったナンディが、きわめて美しい天蓋の傘をその上に捧げ持った。

Verse 79

सुश्वेते हेमदंडे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः ॥ ७९ ॥

主よ、他の誰にもふさわしからぬ、輝く白金の杖を手にし、マヘーシャの許しを得たハリは、ナーガーンタカにとどまっていた。

Verse 80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा ॥ ८० ॥

深紅と青の二つの天蓋のもと、シュリー・ラクシュミーとカウストゥバ宝珠は燦然と輝いた。さらにその時、シヴァの許しにより、ブラフマーさえも白鳥のヴァーハナに乗った。

Verse 81

इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः ॥ ८१ ॥

インドラゴーパ虫の光のように輝く二つの天蓋の下で、ヴィディ（ブラフマー）は燦然と映えた。さらにインドラをはじめ諸天は皆、それぞれ自らのヴァーハナを伴って集った。

Verse 82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः ॥ ८२ ॥

やがて一同は、さまざまな楽器の響きに讃えられつつ出立した。億々の群衆に取り囲まれ、彼らはゴータマのアーシュラマへと向かった。

Verse 83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् ॥ ८३ ॥

この上なく驚異の出来事を見て、ブラフマー、ヴィシュヌ、そしてマヘーシャーナ（シヴァ）は、左目の端からのただ一度の横目で、自らの帰依者を甦らせた。

Verse 84

शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम् ॥ ८४ ॥

シャンカラ（シヴァ）はゴータマに言った。「汝に満足した。望む恩寵を選べ。」その御言葉を聞いて、ゴータマは恭しく答えた。

Verse 85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ ८५ ॥

おお神々の主よ、もし御心が喜ばれ—もし我に恩寵の願いを授け給うなら—おお我が主よ、常に汝のリンガを礼拝し奉る力を、我に絶えず与え給え。

Verse 86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र श्रृणु चापरम् । शिष्योऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः ॥ ८६ ॥

おおデーヴァ、三つの眼を持つ御方よ、我はこの事を語り終えた。今なお別のことを聞き給え。この我が弟子は大いなる福徳を具え、「捨つべき」「取るべき」といった分別、ならびにそのような二元を離れている。

Verse 87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत् ॥ ८७ ॥

それは「我がもの」という執着によってのみ「見るべきもの」のように思われるが、眼によって真に見られるものではない。おお神々の主よ、それは嗅覚にも捉えられず、飲むべきものでもなく、また他の感官の対象でもない。

Verse 88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः ॥ ८८ ॥

かく悟って、その大いなる名声を持つヨーギーはまさにそのとおりに行ずる。外見は狂人のように—奇異で歪んで見えようとも—その自我そのものがシャンカラ（シヴァ）である者と称えられる。

Verse 89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा ॥ ८९ ॥

誰も彼に対して憎しみを抱かず、いかなる形でも害を加えませんように。おお主よ、これを我に授け給え。さらに、死せる者たちにも死を超える解放、すなわち不死を与え給え。

Verse 90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

それを聞いてウマーの主（シヴァ）は歓喜し、滅びなきハリ――世界の主――を見つめて、自らの力の一分をもって、風神ヴァーユを媒介としてその身に入り給うた。

Verse 91

हरिरूपः शंकरात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यतेऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः ॥ ९१ ॥

その姿はハリ、その内なる本質はシャンカラ――マールティ、猿族の最勝――は多くの同義の御名によって讃えられる。かの主はまさしくヴィシュヌであり、至上のシヴァである。

Verse 92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः ॥ ९२ ॥

あらゆるカルパにおいて、望むままの姿を取り、わが命に従って働く。彼はラーマの भक्त（信愛者）であり、その具現の御姿は礼拝に値する。

Verse 93

अनंतकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम् ॥ ९३ ॥

喜びに満ちた御心のままに、主は無量のカルパにわたりここに住まわれる。汝が造ったこの住まいは広々として、堅固に据えられている。

Verse 94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम् ॥ ९४ ॥

「まことに、我らはあらゆる姿として常に在る。ゆえに、敬いをもって、たとえ一瞬でも我らを礼拝せよ。正しく供養されれば、その後、我らは去り――それぞれ自らの住処へと帰るであろう。」

Verse 95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुंगवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति ॥ ९५ ॥

そのとき、聖仙の中の第一であるガウタマは、宇宙の主に申し上げた。「主よ、ふさわしくないかもしれぬ願いを私は乞います。乏しき者は自らの過ちを見ないのです。」

Verse 96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे ॥ ९६ ॥

「神々の主よ、もし御心にかなうなら、梵天らでさえ得がたいものをお授けください。」すると主はヴィシュヌを見つめ、その手を自らの手に取られた。

Verse 97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरोऽसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु ॥ ९७ ॥

微笑みつつ、サダーシヴァは蓮華の眼の御方に言った。「ゴーヴィンダよ、そなたの腹は痩せて見える——何の食を授けようか。」

Verse 98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ॥ ९८ ॥

自ら入って、自分の家であるかのように自ら食すがよい。あるいはパールヴァティーの家へ行け——彼女がそなたの腹を満たしてくれよう。

Verse 99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत् ॥ ९९ ॥

そう言い終えると、全能の主は彼の手を取り、ひそかな場所へと赴かれた。その前に、門を守るナンディンに、告げたとおりに命じておいた。

Verse 100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने ॥ १०० ॥

それから彼はゴータマ仙のもとへ赴き、ヴィシュヌの御言葉を伝えた。「おお牟尼よ、食を整えよ。我ら—神々の主—は食したいのだ。」

Verse 101

इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ ॥ १०१ ॥

そう言い終えると、シャンカラはヴァースデーヴァとともに人里離れた所へ赴いた。柔らかな寝台に上り、至上の二神は横たわって休息した。

Verse 102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यंतौ देवसत्तमौ ॥ १०२ ॥

互いに語り合ったのち、神々の中の最勝なる二柱は立ち上がり、深い池へ赴いて、水へと身を沈め始めた。

Verse 103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे ॥ १०३ ॥

牟尼たちと羅刹たちは二手に分かれて向かい合い、水遊びを始め、手ですくった水を互いに掛け合った。

Verse 104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरऋ पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः ॥ १०४ ॥

その後、ヴィシュヌとマヘーシャは速やかに水を飲む作法を行い、シャンカラはハリの御前で、蓮の糸を満たした両手の掬いにて水を飲んだ。

Verse 105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः ॥ १०५ ॥

彼らがそれを御顔に降り注ぐと、全開の蓮華のごとき眼をもつケーシャヴァは、花粉が入り込んだためにまぶたを閉じた。

Verse 106

अत्रांतरे हरेः स्कंधमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमांगं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत् ॥ १०६ ॥

その間にマヘーシュヴァラはハリの肩に乗り、両腕でハリの尊き頭を抱え取り、力強い抱擁で押し伏せた。

Verse 107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शंकरम् ॥ १०७ ॥

何度も何度も浮き上がらせたのち、悩まされたハリは、シャンカラを微細で知覚しがたい状態へと落とし入れた。

Verse 108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम् ॥ १०८ ॥

次いでその足をつかみ、ぐるぐると振り回して引きずり、ドゥヴァラの胸を打ち、さらにアチュタをも倒れさせた。

Verse 109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायांजलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः ॥ १०९ ॥

そこでハリは起き上がり、合掌に水をすくってシャンブの頭上に注いだ。するとシャンブもまた、同じくハリに水を注いだ。

Verse 110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणांतरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबंधनाः ॥ ११० ॥

かくして仙人たちの集いの中に水の戯れが起こり、その水遊びの興奮のあまり、彼らのジャター（結い固めた髪）を結ぶ結び目がほどけてしまった。

Verse 111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबंधनम् । इतरेतरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः ॥ १११ ॥

やがて彼らが騒ぎ立って走り回ると、大いなる牟尼たちのジャターは互いに絡み合い、ジャターが相互に結び付いてしまったため、牟尼の中の主たちは身動きできず捕らわれた。

Verse 112

शक्तिमंतोऽशक्तिमत आकर्षंति च सव्यथम् । पातयंतोऽन्यतश्चापि क्त्रोशंतो रुदतस्तथा ॥ ११२ ॥

強き者は弱き者を痛ましく引きずり、さらに別の方へ投げ落とす。犠牲となる者は叫び、泣き伏す。

Verse 113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च ॥ ११३ ॥

かくして激しい騒乱が起こり、水に関わる行（トーヤ・カルマ）が進むとき、天空にて猿たちの王は舞い踊り、声高く咆哮した。

Verse 114

विपंचीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश ॥ ११४ ॥

彼はヴィパンチー（弦楽器）を奏でつつ、優美な旋律を歌い上げた。その麗しき歌々は妙なる歌唱によって、十種の様式で歌われるという。

Verse 115

शुश्राव गीतिं मधुरां शंकरो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मंदंमंदं प्रचक्रमे ॥ ११५ ॥

甘美なる旋律を聞き、世の共なる情に心動かされたシャンカラは、自らやわらかく優雅に、少しずつ歌い始めた。

Verse 116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११६ ॥

彼は天界の主の御前で自ら歌い、喉における休止を正しく定め、あらゆる正唱の相を具えた不動の「ドゥルヴァ」音を取った。

Verse 117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत् ॥ ११७ ॥

かくして、自らの内なる流れの甘露を湛えた歌によって、疲れと憂いを払い去った。さらにヴァースデーヴァも両手でムリダンガ（マルダラ）を打ち鳴らした。

Verse 118

अम्बुजांगश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजोऽभवत् ॥ ११८ ॥

アンブジャーンガはチャトゥルヴァクラとなり、トゥンブルはムカラとなった。同様に、ターナカーとガウタマをはじめとする聖仙たちも顕れ、ガヤカは風神ヴァーユの子として生まれた。

Verse 119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन् ॥ ११९ ॥

歌い手が猿の王ハヌマーンの御前で甘美に歌うと、沈んだ者は朗らかとなり、やせ衰えた者もその時ただちに滋養を得て健やかになった。

Verse 120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम् ॥ १२० ॥

皆は—それぞれ自らの歌の達人でありながら—その旋律さえ覆い隠されたかのように茫然となり、天の聖仙（デーヴァリシ）とダーナヴァの集いは静まり返った。

Verse 121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते । मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति । स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः ॥ १२१ ॥

歌い手はただハヌマーン一人、他は皆聴き手であった。真昼、ハヌマーンが長く歌い始めると、諸天はそれぞれの天の乗り物に乗って出立した。

Verse 122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् । प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशंको वृषमारुह ॥ १२२ ॥

すると聖なる歌を愛するマヘーシャは猿の王をとらえ、言った。「おお猿よ、汝は我が命を受けた。恐れずに牛に乗れ。」

Verse 123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् । अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् ॥ १२३ ॥

「我に向かって、多くの偈を連ねた変化ある讃歌を歌え。」そう告げられて、猿の中の虎たる者は主マヘーシュヴァラ（マハーデーヴァ）に申し上げた。

Verse 124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

牛に乗る力はただあなたにのみあり、他にはありません。遍く満ちる主よ、もし私があなたの乗り物に乗れば、私は罪を負う者となりましょう、あまねき御方よ。

Verse 125

मामेवारुह देवेश विहंगः शिवधारणः । तव चाभिमुखँ गानं करिष्यामि विलोकय ॥ १२५ ॥

おお神々の主よ、ただ我にのみお乗りください。我はシヴァを戴く鳥なり。ご覧あれ—あなたに面して、あなたの讃歌を歌い奉ります。

Verse 126

अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह यथा वृषम् । आरूढे शंकरे देवे हनुमत्कंधरां शिवः ॥ १२६ ॥

そのとき主（シヴァ）は、牛に乗るようにハヌマーンに乗り給うた。神なるシャンカラが登り終えると、シヴァはハヌマーンの肩に坐し給うた。

Verse 127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् । श्रृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौत मस्य गृहं ततः ॥ १२७ ॥

皮を切り取り、それを身にまとって、彼は以前のように安らかに喜んで歌った。その歌の甘露のごとき甘美を聞いたシャンブは、やがてガウタマの家へ赴いた。

Verse 128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः । पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति ॥ १२८ ॥

そこへは皆もまた集った—天の聖仙たちの群れとダーナヴァたちである。食事の時、ああ主よ、ガウタマは彼らをしかるべく礼拝し、もてなした。

Verse 129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् । प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति ॥ १२९ ॥

家の中のもの—乾いた木から成る器具や調度に至るまで—しおれていた一切が、ハヌマーンを讃えて歌う間に芽吹き、再び瑞々しくなった。

Verse 130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत ॥ १३० ॥

その歌が始まると、皆のまなざしは驚嘆のうちに釘づけとなり、動かなくなった。

Verse 131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

彼は二臂の主の御足にひれ伏した。全身に飾りをまとい、若く、しなやかな腰を備え、面は澄みわたり—合掌して恭しく立ち、頭を垂れて信愛を捧げた。

Verse 132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च ॥ १३२ ॥

シャンカラは両手でハヌマーンの頭を取り、顔を東に向けさせた。ついで蓮華坐（パドマーサナ）に坐すハヌマーンの合掌の上に一方の足を置き、もう一方の足をその口に置いた。

Verse 133

पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि ॥ १३३ ॥

ついで主は、慈しみ深く、足の指でゆるやかに鼻をとらえた。さらに肩、顔、鎖骨のくぼみ、喉、胸、両乳の間、そして心のあたりをも、やさしく触れた。

Verse 134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडलं पादं द्वितीयं विदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वाऽवनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सोऽध्वनि ॥ १३४ ॥

さらに第二の足を腹と臍のあたりに置いた。頭を取り、下へと屈ませつつ、シャンカラはその道すじのまま顎で背を触れた。

Verse 135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ॥ १३५ ॥

そしてシヴァは、真珠で巧みに作られた真珠の首飾りを、ハヌマーンの御首に掛けた。

Verse 136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले ॥ १३६ ॥

そのときヴィシュヌはマヘーシャに告げた。「全宇宙の領域において、ハヌマーンに等しい者は一人もいない。」

Verse 137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक् ॥ १३७ ॥

まことに、ヴェーダと神々すら到達し得ぬ汝の至高の住処は、猿旗の主において確立している。汝の境地は諸ウパニシャッドにさえ顕れぬが、しかも一切の力と成就とに合一している、ああ猿の印を戴く御方よ。

Verse 138

यमादिसाधनैंर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् । महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति ॥ १३८ ॥

ヤマをはじめとする諸々のヨーガの修習によっても、汝の境地は一瞬たりとも安定しない。だがハヌマーン――至上にして常に確立せる者――において、汝は大ヨーギーの心蓮の中に、完全な安らぎとして住まう。

Verse 139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् । भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया ॥ १३९ ॥

幾千のクロール年――途切れることなき幾千年のあいだ――われらはバクティをもって汝を礼拝してきた、主よ。されど汝は、御足一つすら、すなわち神聖なる御臨在を、われらに示されなかった。

Verse 140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः । हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे ॥ १४० ॥

世にはまことに大いなる言い伝えがある。「シャンブ（シヴァ）はナーラーヤナに愛され、また同じくシャンブはハリに愛される」と。されど彼らのような幸運は、わたしにはない。

Verse 141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः । न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोऽन्योऽस्ति हरे क्वचित् ॥ १४१ ॥

ヴィシュヌの言葉を聞くと、シャンブ（シヴァ）は歓喜に満ちて語った。「おおハリよ、いずこにも、汝より我にとって愛しい者はなく、汝に等しき者もない。」

Verse 142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च ॥ १४२ ॥

「パールヴァティーもまた汝に等しく、いささかも異ならぬ。」そののちゴータマはひれ伏して、その偉大なる主に申し上げた。

Verse 143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाखिलस्य च ॥ १४३ ॥

神々は、アディティの子にして量り知れぬ御心の方に告げた。「おお慈悲の大海よ、すでに正午は過ぎ、万々の食事の時もまた過ぎ去りました。」

Verse 144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे ॥ १४४ ॥

それから大能なるマハーデーヴァは、ヴィシュヌとともにアーチャマナを行い、ゴータマの家に入り、食事を取り始めた。

Verse 145

रत्नांगुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबंधेन तडित्सुकांच्या । हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च ॥ १४५ ॥

彼は宝石の指輪と足輪に飾られ、上質の絹の結びと稲妻のごとく輝く帯を締め、数多の花鬘と首飾りを垂れ、さらに金の頸飾り、聖なる紐ヤジュニョーパヴィータ、そして上衣をまとっていた。

Verse 146

विलंबिचंचन्मणिकुंडलेन सुपुष्पधम्मिल्लवरेण चैव । पंचांगगंधस्य विलेपनेन बाह्वंगदैः कंकणकांगुलीयैः ॥ १४६ ॥

垂れて揺れる宝石の耳飾りをつけ、妙なる花で飾られた優れた髪を結い、五種の香を調えた香油を身に塗り、臂輪・腕輪・指輪を備えて——その御姿は燦然と輝いた。

Verse 147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने । स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने ॥ १४७ ॥

ついで、荘厳を具えた主シヴァは最上の座に着き、同じくハリをも、正面に向かい合う麗しき座へと着座させた。

Verse 148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ । सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः ॥ १४८ ॥

至上の二神、ハリとイーシャが互いに向かい合って立つとき、ゴータマは信愛をもって、黄金の器に盛った食を捧げた。

Verse 149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् । सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम् ॥ १४९ ॥

供物として、食すべき調理を三十種にわたり捧げ、さらにパーヤサ（乳粥）を四種—よく煮えたもの、煮炊きによって成ったもの、そして特に調合して作る二種（カルピタ）—として整え、両尊に施すべし。

Verse 150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् । शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम् ॥ १५० ॥

同様に、未調理の混合の品は三十と定められる。香り高い根茎類と葉菜については、それぞれ百ずつ定められる。

Verse 151

पंचविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यंजनं तथा । शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम् ॥ १५१ ॥

二十五種に調えたギー（澄ましバター）と、よく味付けされた副菜。砂糖など、さらにマンゴー、バナナ、ナツメヤシの実、ザクロも。

Verse 152

द्राक्षेक्षुनागरंगं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् । प्रियालक्रंजम्बुफलं विकंकतफलं तथा ॥ १५२ ॥

葡萄、サトウキビ、ナーガランガ（シトロン）と、甘く熟した果実の山。さらにプriyāla、krañjambu、jambu、そしてvikaṅkataの果も（供え物として）。

Verse 153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च । दत्त्वापोशानकं विप्रो भुंजध्वमिति चाब्रवीत् ॥ १५३ ॥

このようにこれらと他の品々を主に奉げ、ブラーフマナはアーチャマナ（浄水をすすり清める作法）を授けてから、「さあ、召し上がれ」と告げた。

Verse 154

भुंजानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् । गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत् ॥ १५४ ॥

皆が食している間、ガウタマは自ら、薄く繊細に広げた扇を取り、シヴァとヴィシュヌに風を送った。

Verse 155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः । पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुंक्ते स वानरः ॥ १५५ ॥

そのとき至上主は、戯れのリーラーとして冗談をなそうとされて言われた。「おおヴィシュヌよ、ハヌマーンを見よ――この猿はいかに食すのか！」

Verse 156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने । चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः ॥ १५६ ॥

ハリが見守る中、ある猿がヴィシュヌ礼拝に用いる器へ蛙を投げ入れた。集まった聖仙たちが見ているにもかかわらず、これはマヘーシュヴァラ自らがなしたのである。

Verse 157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् । त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो ॥ १५७ ॥

さらに彼は、乳粥（パーヤサ）など自らの食の残りをハヌマーンに与えた。しかし、あなたの食べ残しを口にすることは、ああ大能者よ、ただあなた自身の御命令によってのみであった。

Verse 158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् । मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत् ॥ १५८ ॥

もし葉・花・果実などの供物が、我に捧げるにふさわしくないなら、まず儀礼に則って我に奉献し、その後すべてを井戸へ投げ捨てよ。

Verse 159

अभुक्ते त्वर्द्वंचो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव । बाणलिंगे स्वयंभूते चन्द्रकांते हृदि स्थिते ॥ १५९ ॥

まことに、食されていなければそれはあなたの計らいであり、たとえ食されたとしてもそれはなおあなたの慈悲である。おお心中に住まう主よ、自ずから顕れたバーナ・リンガとして在し、月光石（チャンドラカーンタ）のごとく輝く。

Verse 160

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

知るがよい。シャンブ（シヴァ）に捧げられた供物の食（ナイヴェーディヤ）を口にすることは、チャンドラーயண（Cāndrāyaṇa）の苦行を行うのと等しい。だが今は食事の時である。その件の不快な次第は、後に別の物語として語ろう。

Verse 161

भुक्त्वा तु कथयिष्यामि निर्विशंकं विभुंक्ष्व तत् । अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः ॥ १६१ ॥

「食べ終えてから説明しよう。疑いなくそれを食せ。」そう言って、聖仙ガウタマは水の浄化・加持の儀（jalasaṁskāra）を執り行った。

Verse 162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

彼は池の水を用い、幾度も洗い清め、ほのかに香り、わずかに紅を帯び、カタカ（kataka）の種で擦って澄ませたその水を水壺に満たし、器をいよいよ輝かせた。

Verse 163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैःशुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् । लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटांतं क्षिपेत् । यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चंद्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम् ॥ १६३ ॥

川辺に新たな砂の祭壇を設け、清浄でいよいよ白い細布で覆い、その上に水を満たした壺を置くべし。次いで nālaka の香料を、その kaulaka の調製と kārikā の粉とともに塗り整え、囲いの内に、白檀と月光のように澄み輝く花鬘を納めて置く。さらに一ヤーマ（yāma）を経て、再び水と布で清め、水壺を用いて、candrapranthi（「月の結び目」）を据え、ついで bakula の花、また pāṭala の花を供える。

Verse 164

शेफालीस्तबकमथो जलं च तत्रविन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् । कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम् ॥ १६४ ॥

そこに śephālī の花房と水を置き、まず水の浄めを行うべし。次いで、きわめて柔らかな細布の切れで（法具を）包み、sṛṇikā の口を覆い、また儀礼に用いる微妙なる「月輪」をも覆うべし。

Verse 165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ । मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते ॥ १६५ ॥

次に、日光の当たらぬ所で、やわらかな微風のある場所に置き、きめ細やかな繊細な扇でそっとあおぐべし。

Verse 166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि । संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्योऽथवा नृपाः ॥ १६६ ॥

また冷たい水、さらには香水をもってそっと灑ぎ、芳香の練香をも塗るべし。かくして清め整えられ、自らを保つ者は、男であれ女であれ、あるいは王であれ、ふるまいにおいて相応しくなる。

Verse 167

तत्कन्या वा क्षालितांगा धौतपादास्सुवाससः । मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम् ॥ १६७ ॥

次にその乙女（または女人）は沐浴して身肢を洗い、足を清め、清浄の衣をまとい、アガル（沈香）より生じた、濃すぎぬ軽やかな甘い樹脂香を身に塗るべし。

Verse 168

बाहुमूले च कंठे च विलिप्यासांद्रमेव च । मस्तके जापकं न्यस्य पंचगंधविलेपनम् ॥ १६८ ॥

腕の付け根（腋）と喉にも濃い香膏を塗り、さらにジャーパカ（念誦の紐・数珠）を頭上に置いて、パンチャガンダ—五つの聖なる香—をもって身を塗香すべし。

Verse 169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः । एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुंकुमविग्रहाः ॥ १६९ ॥

花を挿して髪を端正に結い整えた女人は、吉祥にしてきわめて清浄となる。かくのごとく、女人たちよ、この法により礼拝されるとき、その身はよく施されたクンクマ（朱・紅粉）により輝きを得る。

Verse 170

युवत्यश्चारुसर्वांग्यो नितरां भूषणैरपि । एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम् ॥ १७० ॥

水の供養は、肢体の整った麗しき若き女性が宝飾をまとって行ってもよく、また同様にふさわしい男子によって行われてもよい。

Verse 171

तेऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् । अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि ॥ १७१ ॥

施与（聖なる布施）の時には、彼らも薄衣をまとい、巻きは少なくすべし。あるいは水器を左手に置き、その器の中を見つめて（儀礼を進めよ）。

Verse 172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् । एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः ॥ १७२ ॥

紐で結ばれ、または置かれていたものをほどいてから、次に水を供えよ。このようにして、尊き牟尼ガウタマは行わせた。

Verse 173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु । प्रक्षालितांघ्रिहस्तेषु गंधोद्वर्तितपाणिषु ॥ १७३ ॥

マヘーシャをはじめとするすべての大いなる聖者たちが食事を終え、足と手を洗い、香り高い塗香で掌を清めたとき、

Verse 174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे । अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १७४ ॥

神々の神マヘーシュヴァラが高き御座に着座すると、諸天は仙人（リシ）たちの群れとともに、より低い座に座した。

Verse 175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखंडान्सुधूपितान् । अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि ॥ १७५ ॥

香をよく移した檳榔（びんろう）の片を、宝珠のごとき器に、丁寧に包んで納めよ——角の尖らぬ、円形で、ほどよく厚く、あまりに微小でもなく、また痩せ薄すぎぬものを選べ。

Verse 176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखंडकम् । चूर्णं च शंकरायाथ निवेदयति गौतमे ॥ १७६ ॥

白き葉を清め、そこに樟脳の一片を置き、さらにその粉を供物（ナイヴェーディヤ）としてシャンカラに捧げる——おお、ガウタマよ。

Verse 177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान् ॥ १७७ ॥

牟尼が「主よ、このタンブーラ（檳榔）をお受けください」と告げると、猿は言った。「牟尼よ、あなたこそタンブーラを受け取り、わたしの分け前の欠片を渡してくれ。」

Verse 178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभोक्तॄत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः ॥ १७८ ॥

猿は言った。「おおマヘーシュヴァラよ、わたしには清浄などありません。多くの果実を食らう猿が、どうして清いと見なされましょうか。」

Verse 179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

それを聞いて、ヴィルーパークシャは最上の猿に告げた。「わが言葉によって万物は清められる。わが言葉によって、毒さえもアムリタ（甘露）となる。」

Verse 180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः । मद्वांक्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते ॥ १८० ॥

我が御言葉より一切のヴェーダは生じ、我が御言葉より諸天および他の万有も起こる。我が御言葉よりダルマの智が現れ、我が御言葉よりモークシャ（解脱）が宣説される。

Verse 181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः । अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखंडकान् ॥ १८१ ॥

プラーナ、アーガマ、そしてスムリティは、すべて我が御言葉により語られる。ゆえにこのタンブーラ（檳榔の供物）を受け取り、我に甘き菓子の小片を与えよ。

Verse 182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखंडकम् । ततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खंडान्समर्पयत् ॥ १८२ ॥

ハリは左手でタンブーラと檳榔の一片を取った。ついで葉をまとめ、これらの小片を彼に捧げた。

Verse 183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः । देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् ॥ १८३ ॥

樟脳が前に置かれると、シヴァはそれを取り食した。主がタンブーラを整え終えると、パールヴァティーがマンダラ山より（それを携えて来た）。

Verse 184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् । देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत् ॥ १८४ ॥

ジャヤとヴィジャヤの手を取り、彼は牟尼の家へと赴いた。ついで主の蓮華の御足に礼拝し、面を伏せて謙り、深い敬虔に満たされた。

Verse 185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः । त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया ॥ १८५ ॥

三つ目の主は彼女の顔をそっと持ち上げて言った。「おお、神々の女王なる大女神よ、あなたのために私は過ちを犯してしまった。」

Verse 186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि । यत्त्वां स्वमंदिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम् ॥ १८६ ॥

「まことに、あなたを顧みずに食してしまった——さらに聞いてほしい、美しき方よ。しかも、あなたをあなた自身の御殿に置き去りにし、私は大いなる罪を作った。」

Verse 187

क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषेऽप्येवमुक्ता सारुंधत्या विनिर्ययौ ॥ १८७ ॥

「神々を治める女神よ、どうかお赦しください。怒りを捨て、私をお見ください。」しかしそう告げられても彼女は答えず、アルンダティーと共に去っていった。

Verse 188

निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम ह । अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि ॥ १८८ ॥

彼女が去ろうとしていると悟った聖仙は、ダンダヴァットの全身礼でひれ伏した。するとシヴァー女神が告げた。「ガウタマよ、何を望むのか。」

Verse 189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् । कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि ॥ १८९ ॥

そのときガウタマは、ほほえむパールヴァティー女神を仰ぎ見て言った。「まことに、あなたが我が家でお食事を召し上がってくださるなら、私の務めは成就いたします。」

Verse 190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचितांजलिम् । भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शंकरानुमतेन वै ॥ १९० ॥

そのときシヴァー（パールヴァティー）は、合掌して立つ婆羅門ガウタマに告げた。「おお婆羅門よ、わたしは汝の家で食事をいただこう。まことに、シャンカラの許しを得て。」

Verse 191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा ॥ १९१ ॥

ついで彼は（二十の時期に）シヴァのもとへ赴き、許しを得て急ぎ帰り、女神ギリジャーと、貞節なるアルンダティーのために荘厳な供食の儀を整えた。

Verse 192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगंधपुष्पाद्यलंकृता । सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ ॥ १९२ ॥

そして食事を終えると、パールヴァティーはあらゆる芳香の花々と諸々の飾りで荘厳され、千人の侍女を伴ってハラ（シヴァ）のもとへ赴いた。

Verse 193

अथाह र्शकरो देवी गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवांतिकम् ॥ १९३ ॥

そのときリシャカラは女神に言った。「ガウタマの庵へ行きなさい。わたしはサンディヤーの礼拝を済ませてから、汝のもとへ参ろう。」

Verse 194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् । संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः ॥ १९४ ॥

そう言って女神はガウタマの庵へと旅立った。また、サンディヤー・ヴァンダナ（黄昏の礼拝）を行おうと望む者たちも、皆外へ出て行った。

Verse 195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह ॥ १९५ ॥

池のほとりで、マヘーシャらが順序どおりにサンディヤー（Sandhyā）の作法をことごとく修めたのち、北に面したシャンブ（Śambhu）はニヤーサ（nyāsa）を行い、ジャパ（japa）—聖なる真言の反復—を始めた。

Verse 196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते ॥ १९६ ॥

そのとき、大いなる光威を備えたヴィシュヌはマヘーシャにこう告げた。「万有が礼拝するお方こそ、まさに万有が供養し崇めるお方である。」

Verse 197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किम् जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते ॥ १९७ ॥

あらゆるヤジュニャで供物が捧げられているとき、あなたはなお何の真言をジャパするというのか。われらは皆、合掌して、ただあなた一柱を唯一の御方として礼拝する。

Verse 198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचितांजलिः । नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर ॥ १९८ ॥

ああ、 देवदेवेश（神々の主）よ、あなたは誰に向かって合掌を捧げたのか。マヘーシュヴァラよ、礼拝や諸々の善行の功徳の果を授けるのは、まさにあなたである。

Verse 199

तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोऽधिको वद । तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ १९९ ॥

「告げよ。あなたにとって果報を授ける者として礼拝すべきは誰か。あなたより勝る者がいったい誰であろうか。」それを聞いて、シャンカラは देवदेव（神々の神）ジャナールダナ（Janārdana）について語った。

Verse 200

ध्याये न किंचिद्गोविंदनमस्ये ह न किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया ॥ २०० ॥

ここで私は何ものも観想せず、私利のためにゴーヴィンダに礼拝することもない。むしろ、無神の衆生に正しい行いへの志を起こさせるために、私はこれを行ったのである。