Adhyaya 50: Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Verse 1

पञ्चाशोऽध्यायः— ५० मārkaṇḍeya उवाच ततोऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसīः प्रजाः । तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह ॥

マールカンデーヤは言った。—そのとき彼が観想していると、心より生まれた諸存在が現れた。彼らとともに、その働きとその原因もまた生起し、まさに彼自身の身体から発したのである。

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः । ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्रगुदाहृताः ॥

その賢者の肢体から、クシェートラジュニャ（場〔田〕を知る者）たちが生じた。彼らは皆生起した――まさに先に私が述べた者たちである。

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषयाः स्मृताः । एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च ॥

神々から不動の存在に至るまで、すべては三つのグナ（性質）の支配領域にあると説かれる。かくして、そのような類の存在が創られた――不動と有動の双方である。

Verse 4

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । अथान्यान्मानसān् पुत्रān् सदृशān् आत्मनोऽसृजत् ॥

その賢者のあらゆる被造物が増え広がらなかったとき、彼はさらに、自身に似た、意（こころ）より生まれた別の子らを創造した。

Verse 5

भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुमङ्गिरसं तथा । मरीचिं दक्षमत्रिं च वसिष्ठञ्चैव मानसम् ॥

彼は意（こころ）より生まれた子として、ブリグ、プラスタヤ、プラハ、クラトゥ、アンギラスを創り、またマリーチ、ダクシャ、アトリ、ヴァシシュタをも創造した。

Verse 6

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयंगताः । ततोऽसृजत् पुनर्ब्रह्मा रुद्रं क्रोधात्मसम्भवम् ॥

これらはプラーナにおいて「九ブラフマー」（九人の原初の生主）として確立されている。その後ブラフマーは、怒りの精髄そのものから生まれたルドラを再び創造した。

Verse 7

सङ्कल्पञ्चैव धर्मञ्च पूर्वेषामपि पूर्वजम् । सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टाः स्वयम्भुवा ॥

ブラフマーはサンカルパ（意志）とダルマ（法）を生み出した――それらは最古の者たちにとってさえ祖先である。さらに、自生者スヴァヤンブーによって先に創られていたサナンダナらも生じさせた。

Verse 8

न ते लोकेषु सज्जन्तो निरपेक्षाः समाहिताः । सर्वे तेऽनागतज्ञानाः वीतरागा विमत्सराः ॥

彼らは諸世界に執着せず、自立して（期待なく）沈着であった。皆、来たるべきことを知り、欲染なく、嫉みもなかった。

Verse 9

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः । ब्रह्मणोऽभून्महाक्रोधस्तत्रोत्पन्नोर्’कसन्निभः ॥

彼らがこのように世界創造に無関心であり続けたとき、大ブラフマーは激しい怒りに捉えられた。その（怒り）から、太陽のごとく輝く者が生じた。

Verse 10

अर्धनारीनरवपुः पुरुषोऽतिशरीरवान् । विभजात्मानमित्युक्त्वा स तदान्तर्दधे ततः ॥

半身が女、半身が男という身体をもつ大いなる者が、「汝、自らを分けよ」と告げ、そしてその場から姿を消した。

Verse 11

स चोक्तो वै पृथक् स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत् । बिभेद पुरुषत्वञ्च दशधा चैकधा तु सः ॥

かく教示されて、彼はまさしく女性性と男性性とを分離した。さらに男性の本性を十に分けたが、別の相においてはなお一者として存した。

Verse 12

सौम्यासौम्यैस्तथा शान्तैः पुंस्त्वं स्त्रीत्वञ्च स प्रभुः । बिभेद बहुधा देवः पुरुषैरसितैः सितैः ॥

その主はさらに、男性性と女性性とを多くの類に分かち—柔和なるもの、猛きもの、また静謐なるものとして—黒き肌と白き肌の人々を創り出された。

Verse 13

ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । आत्मनः सदृशं कृत्वा प्रजापालो मनुं द्विज ॥

ついで主は、ブラフマー（Brahmā）自身の自己より生まれたスヴァーヤンブヴァ・マヌ（Svāyambhuva Manu）を生じ、己に等しき者として成した—マヌは衆生の護持者にして主、ああ二度生まれし者よ。

Verse 14

शतरूपाञ्च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ॥

そして大いなるスヴァーヤンブヴァ・マヌは、苦行によって不浄を焼き尽くしたその女シャタルーパー（Śatarūpā）を妻として迎えた。

Verse 15

तस्माच्च पुरुषात् पुत्रौ शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रख्यातावात्मकर्मभिः ॥

そのプルシャより、シャタルーパーは二人の पुत्र（むすこ）—プリヤヴラタ（Priyavrata）とウッターナパーダ（Uttānapāda）—を生み、両者はそれぞれの行いによって名高かった。

Verse 16

कन्ये द्वे च तथा ऋद्धिं प्रसूतिं च ततः पिता । ददौ प्रसूतिं दक्षाय तथा ऋद्धिं रुचेः पुरा ॥

また二人の娘、リッディ（Ṛddhi）とプラスーティ（Prasūti）もいた。そこで父はプラスーティをダクシャ（Dakṣa）に与え、先にはリッディをルチ（Ruci）に与えていた。

Verse 17

प्रजापतिः स जग्राह तयोर्यज्ञः सदक्षिणः । पुत्रो जज्ञे महाभाग ! दम्पतीमिथुनं ततः ॥

そのプラジャーパティは彼女を妻として迎えた。かの夫婦より子ヤジュニャ（Yajña）が生まれ、さらに（その妃）ダクシナー（Dakṣiṇā）とともに、かくして夫婦の対が成った。

Verse 18

यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाḥ स्वायम्भुवोऽन्तरे ॥

ヤジュニャ（Yajña）とダクシナー（Dakṣiṇā）からは、ヤーマ（Yāmas）と呼ばれる十二人の子が生まれた。彼らはスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおける神々であった。

Verse 19

तस्य पुत्रास्तु यज्ञस्य दक्षिणायां सभास्वराः । प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिस्तथा ॥

ダクシナー（Dakṣiṇā）より生まれたヤジュニャの子らは、集会の中で光り輝いていた。同様に、ダクシャ（Dakṣa）もプラスーティ（Prasūti）において二十四の子をもうけた。

Verse 20

ससर्ज कन्यास्तासाञ्च सम्यङ्नामानि मे शृणु । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ॥

彼は娘たちを生み出した。われよりその正しき名を聞け――シュラッダー（Śraddhā）、ラクシュミー（Lakṣmī）、ドゥリティ（Dhṛti）、トゥシュティ（Tuṣṭi）、プシュティ（Puṣṭi）、メーダー（Medhā）、そしてクリヤー（Kriyā）である。

Verse 21

बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी । पत्नीर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥

さらにブッディ（Buddhi）、ラッジャー（Lajjā）、ヴァプフ（Vapuḥ）、シャーンティ（Śānti）、シッディ（Siddhi）、キールティ（Kīrti）――これらを合わせて十三となる。主ダルマ（Dharma）はダクシャの娘たちを妻として受け入れた。

Verse 22

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यथा सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा ॥

それらより年若い、美しい眼をもつ十一人の娘が残った。すなわち、キャーティ、サティヤー、サンブーティ、スムリティ、プリーティ、そしてクシャマーである。

Verse 23

सन्ततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः ॥

また、サンタティ、アナスーヤー、ウールジャー、スヴァーハー、スヴァダーもいた。（その夫君は）ブリグ、バヴァ（シヴァ）、マリーチ、そして聖仙アンギラスである。

Verse 24

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्च ऋषयस्तथा । वसिष्ठोऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम् ॥

（また）プラスタヤ、プラハ、クラトゥという聖仙たち、さらにヴァシシュタ、アトリ、そしてヴァフニ（アグニ）とピトリ（祖霊）も、それぞれ定められた順に（夫君となった）。

Verse 25

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः । श्रद्धा कामं श्रीश्च दर्पं नियमं धृतिरात्मजम् ॥

キャーティらをはじめとして、最上の聖仙たちはその娘たちを妻として迎えた。シュラッダーからはカーマが生まれ、シュリーからはダルパが生まれ、ドゥリティからはニヤマが生まれた。

Verse 26

सन्तोषञ्च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरजायत । मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमेव च ॥

またトゥシュティはサントーシャを生み、プシュティはローバを生んだ。メーダーはシュルタを生み、クリヤーはダンダ、ナヤ、さらにヴィナヤを生んだ。

Verse 27

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥

知性（Buddhi）は覚醒・理解（Bodha）を生み、慎み（Lajjā）は謙譲・規律（Vinaya）を生んだ—それはVapuの子である。さらに安寂（Śānti）は安穏・福利（Kṣema）と、断固たる努力（Vyavasāya）を生んだ。

Verse 28

सुखं सिद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मयोनयः । कामादतिमुदं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत ॥

幸福（Sukha）、成就（Siddhi）、名声（Yaśas）、誉れ（Kīrti）—これらはダルマ（Dharma）より生ずる。欲（Kāma）からは歓喜（Atimuda）と喜悦（Harṣa）が生まれ、Harṣaは系譜においてダルマの孫に当たる。

Verse 29

हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तस्यां जज्ञे तथानृतम् । कन्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम् ॥

暴力（Hiṃsā）は不義（Adharma）の妻であり、彼女から虚偽（Anṛta）が生まれた。さらに娘として災厄・破滅（Nirṛti）が生まれ、Nirṛtiからは二人の子—地獄（Naraka）と恐怖（Bhaya）—が生じた。

Verse 30

माया च वेदना चैव मिथुनं द्वयमेतयोः । तयोरजज्ञेऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् ॥

マーヤー（Māyā、迷妄）とヴェーダナー（Vedanā、苦痛/感受）は一対となった。両者から再びマーヤーが子として生まれ、次いで生類の命を奪う者、死（Mṛtyu）が生じた。

Verse 31

वेदनात्मसुतञ्चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात् । मृत्योर्व्याधि-जराशोक-तृष्णा-क्रोधाश्च जज्ञिरे ॥

ヴェーダナー（Vedanā）の自らの子孫の系より、ラウラヴァ（Raurava）を経て苦（Duḥkha）が生じた。また死（Mṛtyu）からは、病（Vyādhi）、老（Jarā）、憂い（Śoka）、渇愛（Tṛṣṇā）、そして怒り（Krodha）が生まれた。

Verse 33

दुःखोद्भवाः स्मृता ह्येते सर्वे वाधर्मलक्षणाः । नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ निरृतिश्च तथा चान्या मृत्योर्भार्याभवन्मुने । अलक्ष्मीर्नाम तस्याञ्च मृत्योः पुत्राश्चतुर्दश ॥

これらはすべて苦しみより生じたものとして記憶され、ことごとくアダルマ（非正法）の徴を帯びる。彼らには妻も子もなく、皆「ウールドヴァレータス（ūrdhvaretas）」、すなわち通常の生殖をなさぬ者である。さらに、賢者よ、ニルリティ（Nirṛti）もまた死（Death）の別の妻となり、彼女からアラクシュミー（Alakṣmī）という娘が生まれ、死はその系統によって十四人の息子を得た。

Verse 34

अलक्ष्मीपुत्रका ह्येते मृत्योरा देशकारिणः । विनाशकालेषु नरान् भजन्त्येते शृणुष्व तान् ॥

これらこそまさしくアラクシュミー（Alakṣmī）の子らであり、死（Death）の命令を遂行する者たちである。破滅の時には彼らは人々に取り憑く—いま、私が述べるところを聞け。

Verse 35

इन्द्रियेषु दशस्वेते तथा मनसि च स्थिताः । स्वे स्वे नरं स्त्रियं वापि विषये योजयन्ति हि ॥

彼らは十の感官と、また心にも、それぞれ固有の座に据えられ、男または女をそれぞれの感官の対象へと実に繋ぎとめる。

Verse 36

अथेन्द्रियाणि चाक्रम्य रागक्रोधादिभिर्नरान् । योजयन्ति यथा हानिं यान्त्यधर्मादिभिर्द्विज ॥

そして感官を圧倒すると、彼らは貪欲（rāga）や怒り（krodha）などによって人々を繋ぎ、破滅へと赴かせる—すなわちアダルマとそれに伴う諸悪へと、二度生まれし者（dvija）よ。

Verse 37

अहङ्कारगतश्चान्यस्तथान्यो बुद्धिसंस्थितः । विनाशाय नराः स्त्रीणां यतन्ते महोसंश्रिताः ॥

そのうち一者は我執（ahaṅkāra）に宿り、他の一者は बुद्धि（buddhi）、すなわち知性に据えられる。かくして大いなる迷妄・圧倒的な支配力（mahā-moha）に依り、人々は女性（および社会秩序）の破壊へと努める。

Verse 38

तथैवान्यो गृहे पुंसां दुःसहो नाम विश्रुतः । क्षुत्क्षामोऽधोमुखो नग्रश्चीरी काकसमस्वनः ॥

同様に、人々の家々には、ドゥフサハ（Duḥsaha）という名で名高い別の者がいた。飢えに蝕まれてやせ衰え、顔をうつむけ、裸で、ぼろ布をまとい、烏のような声を発して、姿を現した。

Verse 39

स सर्वान् खादितुं सृष्टो ब्रह्मणा तमसो निधिः । दंष्ट्राकरालमत्यर्थं विवृतास्यं सुभैरवम् ॥

彼は梵天（Brahmā）によって万物を食らい尽くすために造られた—まさに闇（タマス）の蔵であった。恐るべき牙を備え、口を大きく開き、きわめて戦慄すべき存在であった。

Verse 40

तमत्तुकाममाहेदं ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वब्रह्ममयः शुद्धः कारणं जगतोऽव्ययः ॥

貪り食おうとする彼に、世界の祖父たる梵天（Brahmā）が語りかけた。梵天は清浄にして、あらゆる点でブラフマン（Brahman）より成り、宇宙の不滅の原因である。

Verse 41

ब्रह्मोवाच नात्तव्यन्ते जगदिदं जहि कोपं शमं व्रज । त्यजैनान्तामसीं वृत्तिमपास्य रजसः कलाम् ॥

梵天は言った。「この世界は食らうべきものではない。怒りを捨て、静けさへ赴け。このタマス的な行為の様式を捨て、ラジャスの分すらも退けよ。」

Verse 42

दुःसह उवाच क्षुत्क्षामोऽस्मि जगन्नाथ ! पिपासुश्चापि दुर्बलः । कथं तृप्तिमियान्नाथ ! भवेयं बलवान् कथम् । कश्चाश्रयो ममाख्याहि वर्तेयं यत्र निर्वृतः ॥

ドゥフサハは言った。「私は飢えによってやせ衰えました、世の主よ。さらに渇き、弱りきっています。いかにして満足を得られましょう、主よ。いかにして強くなれましょう。お告げください。私の帰依処は何であり、どこに住めば安らかに過ごせるのでしょうか。」

Verse 43

ब्रह्मोवाच तवाश्रयो गृहं पुंसां जनश्चाधार्मिको बलम् । पुष्टिं नित्यक्रियाहान्या भवान् वत्स ! गमिष्यति ॥

ブラフマーは言った。「汝の依り処は人々の家であり、アダルマ（非正法）の者こそ汝の力である。日々の儀礼を怠ることによって、愛しき者よ、汝は養いと活力を得るであろう。」

Verse 44

वृथास्फोटाश्च ते वस्त्रमाहारञ्च ददामि ते । क्षतं कीटावपन्नञ्च तथा श्वबिरवेक्षितम् ॥

「我は汝に衣としてただのぼろ布を与え、食としては、損なわれ虫に侵されたもの、また犬や烏に見られたものを与える。」

Verse 45

भग्नभाण्डागतं तद्वन्मुखवातोपशामितम् । उच्छिष्टापाक्वमास्विन्नमवलीढमसंस्कृतम् ॥

「割れた器から来た食、また口の息で冷めた食、残り物、半煮え、汗に汚れたもの、舐められたもの、そして精製されず／浄められず・供養により聖別されていないもの——それらは汝のものとなる。」

Verse 46

भग्नासनस्थितैर्भुक्तमासन्नागतमेव च । विदिङ्मुखं सन्ध्ययोश्च नृत्यवाद्यस्वनाकुलम् ॥

「壊れた座に坐して食する食、また乱雑／不浄のまま近くに運ばれた食。さらに不適切な方角に向かって、また黄昏時に取る食。加えて舞踊・楽器・喧噪の騒ぎのただ中で取る食——これらが汝の（条件）である。」

Verse 47

उदक्योपहतं भुक्तमुदक्या दृष्टमेव च । यच्चोपघातवत् किञ्चिद् भक्ष्यं पेयमथापि वा ॥

「ウダキヤー（udakyā：月経に関わる儀礼的不浄の状態にある女）によって汚された食、またウダキヤーにただ見られただけの食。さらに、食べ得るもの飲み得るもののうち、『害／欠陥』に結びつく一切——それもまた汝に割り当てられる。」

Verse 48

एतानि तव पुष्ट्यर्थमन्यच्चापि ददामि ते । अश्रद्धया हुतं दत्तमस्नातैर्यदवज्ञया ॥

「これらを汝の養いとして与える。さらになお与えよう。信を欠いて火中に供えられたもの、あるいは施与されたもの、また沐浴せぬ者が侮りの心で捧げたもの――それらすべてをも与える。」

Verse 49

यन्नाम्बुपूर्वकं क्षिप्तमनर्थोकृतमेव च । त्यक्तुमाविष्कृतं यत् तु दत्तं चैवातिविस्मयात् ॥

「また、水を先に供えずに投げ捨てられるもの、無益にして目的なく行われること、ただ示してのちに棄てるためのもの、そして驚きや過度の衝動によって与えられるもの――（それらもまた汝に与える）。」

Verse 50

दुष्टं क्रुद्धार्तदत्तञ्च यक्ष तद्भागि तत्फलम् । यच्च पौनर्भवः किञ्चित् करोत्यमुष्मिकं क्रमम् ॥

「いかなる悪しきものも、怒りのうちに、あるいは苦境のうちに与えられるものも――おおヤクシャよ、汝はその果の分け前を受ける。また『パウナルバヴァ』（paunarbhava）が他世を目的として儀礼として行うこと――（それもまた汝に帰する）。」

Verse 51

यच्च पौनर्भवा योषित् तद्यक्ष ! तव तृप्तये । कन्याशुल्कोपधानाय समुपास्ते धनक्रियाः ॥

「また、パウナルバヴァー（paunarbhavā）の女が、花嫁代（婚資）あるいは財の担保・質として、富を目的に修する諸儀礼――おおヤクシャよ、それは汝を満たすためのものである。」

Verse 52

तथैव यक्ष ! पुष्ट्यर्थमसच्छास्त्रक्रियाश्च याः । यच्चार्थनिर्वृतं किञ्चिदधीताṃ यन्न सत्यतः ॥

「同様に、おおヤクシャよ、偽り・不確かな教説に拠って（汝の養いのために）行われる諸儀礼、また真理のためではなく財への満足のみによってなされるいかなる学修も――（それもまた汝のものとなる）。」

Verse 53

ततः सर्वं तव कालांश्च ददामि तव सिद्धये । गुर्विण्यभिगमे सन्ध्यानित्यकार्यव्यतिक्रमे ॥

ゆえに、汝の成就のために、我はそれら一切—さらには時の一部さえも—汝に与える。すなわち、身重の女に近づくこと、また黄昏の祈り（サンディヤー）と日々の必修の務めを犯すことにおいてである。

Verse 54

असच्छास्त्रक्रियालापदूषितेषु च दुःसह । तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु ॥

邪なる教説によって—その儀礼と饒舌によって—堕落した人々の中において、ああ耐え難き者よ、汝の制圧の力は常に人間に勝り続けるであろう。

Verse 55

पङ्क्तिभेदे वृथापाके पाकभेदे तथा क्रिया । नित्यञ्च गेहकलहे भविता वसतिस्तव ॥

正しい食事の順序を破ること、無益な調理、調理と儀礼の執行における不規則—そして家内の絶えざる争い—そこに汝の住処がある。

Verse 56

अपोष्यमाणे च तथा भृत्ये गोवाहनादिके । असन्ध्याभ्युक्षितागारे काले त्वत्तो भयं नृणाम् ॥

同様に、召使い・牛・乗り物（乗獣）などが正しく養われず、また家が定められた黄昏の時に清められ、あるいは浄水を灑かれないとき—そのような時、人々の恐れは汝より起こる。

Verse 57

नक्षत्रग्रहपीडासु त्रिविधोत्पातदर्शने । अशान्तिकपरान् यक्ष ! नरानभिभविष्यसि ॥

星宿と惑星によって起こる苦難の中、また三種の兆しを見たとき、ああヤクシャよ、鎮静・息災の儀礼（シャーンティ）を行わぬことに執着する人々を、汝は制圧するであろう。

Verse 58

वृथोपवासिनो मर्त्या द्यूतस्त्रीषु सदा रताः । त्वद्भाषणोपकर्तारो वैडालव्रतिकाश्च ये ॥

「むなしく断食し、常に賭博と女色に耽り、へつらいの言葉で寵愛を求め、また『猫の誓戒』（偽善の行）を修する者たち――（その行いは非難される）。」

Verse 59

अब्रह्मचारिणाधीतमिज्या चाविदुषा कृता । तपोवने ग्राम्यभुजां तथैवानिर्वजितात्मनाम् ॥

「梵行（節制）を守らぬ者が得た学、無知なる者が行う供犠、なお『村里の食』（放縦の食）を口にしつつ森の苦行林に住すること、また心が清められていない者のそれ――（これらは欠陥である）。」

Verse 60

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च स्वकर्मतः । परिच्युतानां या चेष्टा परलोकार्थमीप्सताम् ॥

「また、来世の目的を望みつつも、自らに定められた本分を離れたブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシュヤ、シュードラがなすいかなる努力も――（それは誤った方向の努力である）。」

Verse 61

तस्याश्च यत्फलं सर्वं तत्ते यक्ष भविष्यति । अन्यच्च ते प्रयच्छामि पुष्ट्यर्थं सन्निबोध तत् ॥

「その（誤った行い）の果報はすべて汝のものとなろう、ヤクシャよ。さらに汝の滋養・力となる別のものも与える――それを聞け。」

Verse 62

भवतो वैश्वदेवान्ते नामोच्चारणपूर्वकम् । एतत्तवेति दास्यन्ति भवतो बलिमूर्जितम् ॥

「ヴァイシュヴァデーヴァの儀礼の終わりに、まず汝の名を唱えたのち、活力を与えるバリ供物を授け、『これは汝のものなり』と言うであろう。」

Verse 63

यः संस्कृताशी विधिवच्छुचिरन्तस्तथा बहिः । अलोलुपो जितस्त्रीकस्तद्गेहमपवर्जय ॥

規則に従って清められ供献された食を口にし、内外ともに清浄で、貪りなく、女人への欲染の執着を克服した男のいるその家を避けよ。

Verse 64

पूज्यन्ते हव्यकव्याभ्यां देवताः पितरस्तथा । यामयोऽतिथयश्चापि तद्गेहं यक्ष वर्जय ॥

ヤクシャよ、havya と kavya の供物によって神々と祖霊が正しく敬われ、しかも正当に迎えられた客人や苦しむ者までも養い守るその家を避けよ。

Verse 65

यत्र मैत्री गृहे बालवृद्धयोषिन्नरेषु च । तथा स्वजनवर्गेषु गृहं तच्चापि वर्जय ॥

また、家の内において子ども・老人・女・男のあいだに親和があり、さらに自らの親族集団の中にも和合があるその家をも避けよ。

Verse 66

योषितोऽबिरता यत्र न वहिर्गमनोत्सुकाः । लज्जान्विताः सदा गेहं यक्ष तत्परिवर्जय ॥

ヤクシャよ、女たちが淫らでなく、外をさまようことを好まず、常に慎みと貞淑を具えているその家を避けよ。

Verse 67

वयः सम्बन्धयोग्यानि शयनान्यशनानि च । यत्र गेहे त्वया यक्ष तद्वर्ज्यं वचनान्मम ॥

ヤクシャよ、我が言に従い、その家を避けよ—人間関係・寝床・食が、年齢と正当な結びつきに応じて（適切さと礼法にかなって）保たれている家を。

Verse 68

यत्र कारुणिका नित्यं साधुकर्मण्यवस्थिताः । सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष ! तद्गृहम् ॥

おおヤクシャよ、常に慈悲深く、正しいダルマの行いに安住し、質素な家の資で満足している人々の住む家を避けよ。

Verse 69

यत्रासनस्थास्तिष्ठत्सु गुरु-वृद्ध-द्विजातिषु । न तिष्ठन्ति गृहं तच्च वर्ज्यं यक्ष ! त्वया सदा ॥

おおヤクシャよ、師や長老、そして二度生まれの客が立っているのに人々が座ったままで敬わぬ家を、常に避けよ。

Verse 70

तरुगुल्मादिभिर्धारं न विद्धं यस्य वेश्मनः । मर्मभेदोऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते ॥

樹木や灌木などによって支えの構造が穿たれも損なわれもせず、また人の急所が傷つけられない場所――そのような住まいは汝にはふさわしくない、ヤクシャよ。

Verse 72

देवतापितृभृत्यानामतिथीनाञ्च वर्तनम् । यस्यायवशिष्टेनान्नेन पुंसस्तस्य गृहं त्यज ॥ सत्यवाक्यान् क्षमाशीलानहिंस्रान्नानुतापिनः । पुरुषानीदृशान् यक्ष ! त्यजेथाश्चानसूयकान् ॥

神々・祖霊・扶養される者／僕人・客人を残り物の食で養う男の家を捨て去れ。さらにヤクシャよ、真実を語り、忍耐し、非暴力で、悔いを生む過ちなく、嫉みなき人々を避けよ。

Verse 73

भर्तृशुश्रूषणे युक्तामसत्स्त्रीसङ्गवर्जिताम् । कुटुम्बभर्तृशेषान्नपुष्टाञ्च त्यज योषितम् ॥

夫への奉仕に専心し、不徳の女との交わりを避け、家族と夫の後に残る食で身を支える（慎み深く規律ある）女を避けよ。

Verse 74

यजनाध्ययनाभ्यासदानासक्तमतिं सदा । याजनाध्यापनादानकृतवृत्तिं द्विजं त्यज ॥

常に祭祀・学習・修行・施与に専念し、祭儀の執行、教授、ならびに贈与の受納／施与によって生計を立てる二度生まれ（バラモン）を避けよ。

Verse 75

दानाध्ययनयज्ञेषु सदोद्युक्तञ्च दुःसह । क्षत्रियं त्यज सच्छुल्कशस्त्राजीवात्तवेतनम् ॥

常に施与・学習・祭祀に励み、屈しがたく、武器の職分によってダルマにかなう正当な俸給で生きるクシャトリヤを避けよ。

Verse 76

त्रिभिः पूर्वगुणैर्युक्तं पाशुपाल्य-वणिज्ययोः । कृषेश्चावाप्तवृत्तिञ्च त्यज वैश्यामकल्मषम् ॥

前に説かれた三つの徳を具え、牧畜・交易・農耕によって生計を得て、罪垢のないヴァイシャを避けよ。

Verse 77

दानेज्या-द्विजशुश्रूषा-तत्परं यक्ष ! सन्त्यज । शूद्रञ्च ब्राह्मणादीनां शुश्रूषावृत्तिपोषकम् ॥

ヤクシャよ、施与・礼拝・二度生まれへの奉仕に篤く、バラモンらへの奉公によって身を立てるシュードラを、ことごとく避けよ。

Verse 78

श्रुतिस्मृत्यविरोधेन कृतवृत्तिर्गृहे गृही । यत्र तत्र च तत्पत्नी तस्यैवानुगतात्मिका ॥

シュルティとスムリティに背かぬ仕方で生計を営む家住者であり、妻もまた—いずこにあろうとも—夫と同心で夫に帰依しているならば、（その家は守護され、ヤクシャが侵すにふさわしくないと含意される）。

Verse 79

यत्र पुत्रो गुरोः पूजां देवानाञ्च तथा पितुः । पत्नी च भर्तुः कुरुते तत्रालक्ष्मीभयं कुतः ॥

子が師と神々と同様に父を礼拝し、また妻が夫に仕え敬うところに—アラクシュミー（不運）への恐れがどうして存し得ようか。

Verse 80

सदानुलिप्तं सन्ध्यासु गृहमम्बुसमुक्षितम् । कृतपुष्पबलिं यक्ष ! न त्वं शक्नोषि वीक्षितुम् ॥

常に新たに塗り清められ、サンディヤー（黄昏の儀礼）にて水を灑ぎ、花とバリ供物を捧げる家を—おおヤクシャよ、汝はそれを見つめることすらできない。

Verse 81

भास्करादृष्टशय्यानि नित्याग्निसलिलानि च । सूर्यावलोकदीपानि लक्ष्म्या गेहानि भाजनम् ॥

寝床が太陽に見られ、火と水が日々の作法に従って正しく整えられ、また灯明が日の眼差しを受けるように据えられる家—そのような家はラクシュミーを迎えるにふさわしい器である。

Verse 82

यत्रोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी । विषाज्यताम्रपात्राणि तद्गृहं न तवाश्रयः ॥

灑水の浄めがあり、白檀の塗香があり、ヴィーナーと鏡があり、蜂蜜とギーがあり、用に適う銅器が備わる家—そのような家は汝の寄る辺ではない（汝は住み得ない）。

Verse 83

यत्र कष्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तद्यक्षा ! तव मन्दिरम् ॥

棘ある樹があり、ニシュパーヴァ（niṣpāva）の蔓が繁り、妻が再婚の女であり、蟻塚のあるところ—おおヤクシャよ、それが汝の住処である。

Verse 84

यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतिश्च गाः । अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव ॥

男が五人、女が三人、そして同数の牛がいて、闇と薪と火のある家――そのような家こそ汝の住処である。

Verse 85

एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय ॥

山羊一頭、羊二頭、牛三頭、第五の獣として水牛、馬六頭、そして第七として象を有する家よ――おおヤクシャよ、速やかにその家を枯らし（滅ぼし）たまえ。

Verse 86

कुद्दालदात्रपिटकं तद्वत् स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम् ॥

鋤、鎌、籠、また壺やその他の器具があちこちに投げ散らされているところ――それらが汝に宿を与え（汝の住処となる）。

Verse 87

मुसलो लूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुम्बरे । अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत् तव ॥

女たちの杵と臼が不浄のまま放置され、またウドゥンバラ樹に汚穢が付着し、塵芥の中でひそひそと相談がなされるところ――おおヤクシャよ、これこそ汝を支えるもの。

Verse 88

लङ्घ्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुःसह ॥

家の中で、煮た穀物も生の穀物も踏み越えられ、また聖典までも同様に不敬に扱われるところ――そこでは汝は思うままに徘徊してよい、ああ耐え難き者よ。

Verse 89

स्थालीपिधानॆ यत्राग्निर्दत्तो दर्वोफलेन वा । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः ॥

鍋の蓋を仮の竈として火を起こし、あるいは杓子の柄を薪として燃やす家は、あらゆる凶兆と不吉なる力の寄り処となる。

Verse 90

मानुषास्थि गृहे यत्र दिवाराात्रं मृतस्थितिḥ । तत्र यक्ष ! tavāvāsas tathānyeṣāñca rakṣasām ॥

おおヤクシャよ、人骨を蔵し、しかも屍が昼夜そこに留まる家—そこが汝の住処であり、また他のラークシャサたちの住処でもある。

Verse 91

अदत्त्वा भुञ्जते ये वै बन्धोः पिण्डं तथोदकम् । सपिण्डान् सोदकांश्चैव तत्काले तान् नरान् भज ॥

亡き親族にピンダ供（piṇḍa）と水を捧げずに食する者ども—そのサピンダ（sapiṇḍa）およびソーダカ（sodaka）の縁者と共に—その時、行って彼らを悩まし苦しめよ。

Verse 92

यत्र पद्मपहापद्मौ सुरभिर्मोकाशिनी । वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज ॥

Padmapahā と Padma、Surabhī、Mokāśinī、Vṛṣabha、Airāvata などが徴（しるし）または臨在として「 स्थापित／定められ」ている所では、その家を捨て去れ。

Verse 93

अशस्त्रा देवता यत्र सशस्त्राश्चाहवं विना । कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत् परित्यज मन्दिरम् ॥

人々が神像を作り、武器なき姿として、あるいは戦いの文脈もなく武器を帯びた姿として礼拝する所では、その社（やしろ）／家を捨て去れ。

Verse 94

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः । क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर ॥

町人と村人が昔のとおり名高い大祭を営む家には——その家をさまよい歩いてはならない。

Verse 95

शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः । नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान् ॥

箕（み）を洗った水、風に吹き寄せられた汚水、壺の水、沐浴の水、洗濯した衣から落ちる滴、爪先の水によって汚し、また清浄を怠る者ども——そのような破滅し不運なる者のもとへ行け。

Verse 96

देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् । सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः ॥

地方の慣習、認められた作法、親族への義務、誦読、火供（ホーマ）、吉祥の儀礼、神々の礼拝、正しい清浄、そして相応の社会規範を正しく守る男とは——夜叉よ、汝は交わりを持ってはならない。

Verse 97

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुःसहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । चकार शासनं सोऽपि तथा पङ्कजजन्मनः ॥

マールカṇḍeyaは言った。かくしてドゥフサハを教誡すると、ブラフマーはその場で忽然と姿を消した。ドゥフサハもまた、蓮華より生まれし者（ブラフマー）の命をそのとおりに実行した。