Previous Verse
Next Verse

Shloka 95

Adhyaya 50Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः ।

नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान् ॥

śūrpavātaghaṭāmbhobhiḥ strānaṃ vastrāmbuvipruṣaiḥ /

nakhāgrasalilaiś caiva tān yāhi hatalakṣaṇān

箕(み)を洗った水、風に吹き寄せられた汚水、壺の水、沐浴の水、洗濯した衣から落ちる滴、爪先の水によって汚し、また清浄を怠る者ども——そのような破滅し不運なる者のもとへ行け。

शूर्प-वात-घट-अम्भोभिःwith winnowing-fan wind and pot-water
शूर्प-वात-घट-अम्भोभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशूर्प (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + घट (प्रातिपदिक) + अम्भस्/अम्भो (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समाहारद्वन्द्वार्थः, तृतीया, बहुवचन; (शूर्पवातैः घटाम्भोभिः इत्यर्थे समुच्चयः)
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
वस्त्र-अम्बु-विप्रुषैःwith cloth-water droplets
वस्त्र-अम्बु-विप्रुषैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक) + विप्रुष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वस्त्रस्य अम्बुविप्रुषः = water-drops from cloth)
नख-अग्र-सलिलैःwith water at the tips of the nails
नख-अग्र-सलिलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + सलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नखाग्रस्य सलिलम्)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis: indeed/just)
तान्those (persons)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
याहिgo
याहि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचन
हत-लक्षणान्whose marks are destroyed / ill-omened
हत-लक्षणान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (हतानि लक्षणानि येषाम्)
Brahmā instructing a Yakṣa (reported by Mārkaṇḍeya)

{ "primaryRasa": "bibhatsa", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahmā
ŚaucaDharmaDomestic hygieneAuspiciousness

FAQs

The verse links physical negligence with moral/ritual vulnerability. Care for cleanliness is treated as a dharmic safeguard, not merely a practical habit.

Ancillary dharma guidance; outside pancalakṣaṇa.

Bodily remnants and used waters represent ‘apavitra’ residues of prāṇa. The Yakṣa is directed toward those whose protective ‘lakṣaṇa’ (auspicious field) has been weakened by habitual disorder.