Shloka 96

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् ।

सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः ॥

Transliteration

deśācārān samayān jñātidharmaṃ japaṃ hopaṃ maṅgalaṃ devateṣṭim /

samyakśaucaṃ vidhivallokavādān puṃsas tvayā kurvato māstu saṅgaḥ

Translation

地方の慣習、認められた作法、親族への義務、誦読、火供（ホーマ）、吉祥の儀礼、神々の礼拝、正しい清浄、そして相応の社会規範を正しく守る男とは——夜叉よ、汝は交わりを持ってはならない。

Word by Word

• देश-आचारान्: local customs
• देश-आचारान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देशस्य आचाराः)

• समयान्: conventions/agreements
• समयान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• ज्ञाति-धर्मम्: duty toward kinsmen
• ज्ञाति-धर्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञाति (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्ञातीनां धर्मः)

• जपम्: recitation (japa)
• जपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• होमम्: fire-offering (homa)
• होमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मङ्गलम्: auspicious rite/act
• मङ्गलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवता-इष्टिम्: deity-sacrifice/oblation
• देवता-इष्टिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक) + इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवतायाः इष्टिः = offering/sacrifice to a deity)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (properly)

• शौचम्: purity/cleanliness
• शौचम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विधिवत्: as prescribed
• विधिवत्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधिवत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (according to rule)

• लोक-वादान्: popular sayings/talk
• लोक-वादान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + वाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य वादाः = sayings/talk of people)

• पुंसः: of a man/person
• पुंसः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुम्स्/पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (करण/कर्ता-सह), एकवचन

• कुर्वतः: of (you) doing/performing
• कुर्वतः: Kriyā-sambandha (क्रियासम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्ययः), परस्मैपदी-धातोः शतृ; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (of one who is doing)

• मा: do not / let not
• मा: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचन (let it be)

• सङ्गः: association/attachment
• सङ्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Brahmā instructing a Yakṣa (reported by Mārkaṇḍeya)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā

Key Themes

• Dharma
• Ācāra
• Śauca
• Homa
• Japa
• Devapūjā

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The righteous life is depicted as inherently protective: disciplined practice (ācāra) creates an environment where harmful forces find no ‘grip’. Dharma is thus both ethical and apotropaic (warding off harm).

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Didactic dharma instruction; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Japa, homa, śauca, and deva-īṣṭi are ‘field-purifiers’. The Yakṣa’s non-association signals that sustained sattva and mantra-agni form a subtle boundary (rakṣā-cakra) around the practitioner.