Adhyaya 4

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं संपूजितस्तेन हरिणा ब्राह्मणोत्तमः । उवाच परिसन्तुष्टो वरं ब्रूहीति केशवम्

Śrī Prahlāda berkata: Setelah dimuliakan demikian dan dipuja menurut tata oleh Hari, sang brāhmaṇa utama itu, dengan hati amat puas, berkata kepada Keśava, “Ucapkanlah—pilihlah anugerah.”

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्यदि देयो वरो मम । स्थातव्यमत्र भवता न त्यक्तव्यं कदाचन

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Wahai Bhagavān, jika engkau berkenan—dan jika suatu anugerah patut diberikan kepadaku—maka tinggallah di sini; jangan sekali-kali meninggalkan tempat ini.

Verse 3

दुर्वासा उवाच । यदि तिष्ठाम्यहं कृष्ण तथा त्वमपि केशव । तिष्ठस्व षोडशकलो नित्यं मद्वचनेन हि

Durvāsā berkata: Jika aku harus tinggal, wahai Kṛṣṇa, maka engkau pun, wahai Keśava, harus tinggal; menurut ucapanku, hendaklah engkau senantiasa hadir dengan kepenuhan enam belas kalā-mu.

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच । येऽत्र पश्यंति भक्त्या त्वां मां चापि द्विजसत्तम । किं दास्यसि फलं तेषां भाविनां भगवन्वद

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Wahai yang terbaik di antara para dvija, mereka yang di sini memandang engkau dengan bhakti—dan juga memandang-Ku—buah apakah yang akan engkau anugerahkan kepada para peziarah di masa mendatang? Wahai Bhagavān, katakanlah.

Verse 5

दुर्वासा उवाच । यः स्नात्वा संगमे कृष्ण गोमत्याः सागरस्य च । त्वां मां समर्चति नरः सर्वपापैः समुच्यते

Durvāsā bersabda: Wahai Kṛṣṇa, siapa yang mandi suci di pertemuan Sungai Gomati dan samudra, lalu memuja Engkau dan aku, ia terbebas dari segala dosa.

Verse 6

तथान्यच्छृणु कृष्णात्र स्नात्वा दास्यति यद्धनम् । मम दत्तस्य देवेश प्राप्नुयात्षोडशोत्तरम्

Dan dengarlah hal lain, wahai Kṛṣṇa: harta apa pun yang didermakan seseorang di sini setelah mandi suci—wahai Penguasa para dewa—memberinya pahala enam belas kali lipat dari sedekah yang dipersembahkan atas namaku.

Verse 7

श्रीकृष्ण उवाच । यो नरः पूजयित्वा त्वां पूजयिष्यति मामिह । तस्य मुक्तिं प्रदास्यामि या सुरैरपि दुर्ल्लभा

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Siapa pun yang setelah memuja engkau, kemudian memuja-Ku di sini, kepadanya akan Kuberikan mokṣa, yang bahkan sukar dicapai oleh para dewa.

Verse 8

प्रह्लाद उवाच । परस्परं वरौ दत्त्वा कृष्णदुर्वाससौ मुदा । ततः प्रभृति विप्रेन्द्रास्तस्मिन्स्थाने ह्यतिष्ठताम् । वरदानमिति प्रोक्तं तत्तीर्थं सर्वकामदम्

Prahlāda berkata: Dengan sukacita Kṛṣṇa dan Durvāsā saling menganugerahkan anugerah; sejak saat itu, wahai para brahmana utama, keduanya bersemayam di tempat itu. Tīrtha itu disebut ‘Varadāna’, pemberi segala keinginan.

Verse 9

वरदाने नरः स्नातो गोसहस्रफलं लभेत् । विष्णुदुर्वाससोर्यत्र वरदानमभूत्पुरा

Seseorang yang mandi suci di tīrtha Varadāna memperoleh pahala setara dengan mendermakan seribu ekor sapi; sebab di sinilah dahulu kala terjadi penganugerahan anugerah oleh Viṣṇu dan Durvāsā.

Verse 10

तदाप्रभृति विप्रेन्द्रास्तिष्ठते द्वारकां हरिः । दुर्वाससा गिरा बद्धो न जहाति कदाचन

Sejak saat itu, wahai yang terbaik di antara para brāhmaṇa, Hari tetap bersemayam di Dvārakā; terikat oleh sabda Durvāsā, Ia tidak pernah meninggalkannya kapan pun.

Verse 11

यत्र त्रैविक्रमी मूर्तिर्वहते यत्र गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति चक्रतीर्थेन संगताः

Di tempat kehadiran suci Trivikrama bersemayam dan sungai Gomati mengalir—mereka yang bergaul dengan Cakratīrtha di sana melangkah menuju mokṣa.

Verse 12

कलेवरं परित्यक्तं प्रभासे हरिणा यदा । कलाभिः सहितं तेजस्तस्यां मूर्तौ निवेशितम्

Ketika di Prabhāsa Hari menanggalkan jasad-Nya, daya cahaya-Nya yang gemilang—beserta kalā-kalā ilahi—ditetapkan dalam mūrti suci itu.

Verse 13

तस्मात्कलियुगे विप्रा नान्यत्र प्राप्यते हरिः । यदि कार्य्यं हि कृष्णेन तत्र गच्छत मा चिरम्

Karena itu, wahai para brāhmaṇa, pada zaman Kali Hari tidak mudah dicapai di tempat lain. Jika ada tujuan suci yang hendak disempurnakan melalui Kṛṣṇa, pergilah ke sana—jangan menunda.

Verse 14

ऋषय ऊचुः । साधु भागवतश्रेष्ठ साधु मार्गप्रदर्शक । यत्त्वया हि परिज्ञातं तन्न जानाति कश्चन

Para ṛṣi berkata: “Sungguh baik, wahai yang terbaik di antara para bhāgavata; sungguh baik, wahai penunjuk jalan. Apa yang engkau pahami dengan benar—tiada seorang pun yang mengetahuinya.”

Verse 15

किं फलं गमने तस्यां किं फलं कृष्णदर्शने । कानि तीर्थानि तत्रैव के देवास्तद्वदस्व नः

Apakah pahala pergi ke dhāma itu, dan apakah pahala memandang Śrī Kṛṣṇa di sana? Tīrtha apa saja yang ada di sana, dan dewa-dewa mana yang bersemayam? Mohon jelaskan kepada kami.

Verse 16

कस्मिन्मासे तिथौ कस्यां कस्मिन्पर्वणि मानवैः । गन्तव्यं कानि देयानि दानानि दनुजर्षभ

Pada bulan apa, pada tithi (hari bulan) yang mana, dan pada perayaan suci apa manusia sebaiknya berangkat? Dan sedekah serta dana apa yang patut dipersembahkan, wahai yang terbaik di antara para Dānava?

Verse 17

सूत उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु महाभागवतोऽसुरः । कथयामास विप्रेभ्यो भगवद्भक्तिसंयुतः

Sūta berkata: Ketika mereka bertanya demikian, Asura itu—meski seorang mahā-bhāgavata—penuh bhakti kepada Bhagavān, mulai menjelaskan kepada para brāhmaṇa.

Verse 18

प्रह्लाद उवाच । भो भूमिदेवाः शृणुत परं गुह्यं सनातनम् । यत्कस्यचिन्न चाख्यातं तद्वदामि सुविस्तरात्

Prahlāda berkata: Wahai para dewa di bumi (brāhmaṇa), dengarkan ajaran yang tertinggi, rahasia, dan abadi ini—yang tidak diungkapkan kepada sembarang orang. Akan kujelaskan dengan seluas-luasnya.

Verse 19

यदा मतिं च कुरुते द्वारकागमनं प्रति । तदा नरकनिर्मुक्ता गायन्ति पितरो दिवि

Ketika seseorang bahkan baru meneguhkan niat untuk berziarah ke Dvārakā, saat itu juga para leluhur—terbebas dari neraka—melantunkan nyanyian di surga.

Verse 20

यावत्पदानि कृष्णस्य मार्गे गच्छति मानवः । पदेपदेऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलम्

Sebanyak langkah yang ditempuh manusia di jalan Śrī Kṛṣṇa, pada tiap langkah ia memperoleh buah pahala yajña Aśvamedha.

Verse 21

यात्रार्थं देवदेवस्य यः प्रेरयति चापरान् । मानवान्नात्र सन्देहो लभते वैष्णवं पदम्

Barangsiapa mendorong orang lain menunaikan ziarah suci bagi Dewa para dewa, tanpa ragu ia mencapai keadaan tertinggi Vaiṣṇava.

Verse 22

द्वारकां गच्छमानस्य यो ददाति प्रतिश्रयम् । तथैव मधुरां वाचं नन्दते क्रीडते हि सः

Siapa yang memberi tumpangan kepada peziarah yang menuju Dvārakā, dan menuturkan kata-kata manis kepadanya, sungguh ia bersukacita dan bergembira.

Verse 23

अध्वनि श्रांतदेहस्य वाहनं यः प्रयच्छति । हंसयुक्तेन स नरो विमानेन दिवं व्रजेत्

Barangsiapa memberikan kendaraan kepada musafir yang letih di jalan, orang itu menuju surga dengan vimāna surgawi yang ditarik angsa-angsa.

Verse 24

यात्रायां गच्छमानस्य मध्याह्ने क्षुधितस्य च । अन्नं ददाति यो भक्त्या शृणु तस्यापि यद्भवेत्

Barangsiapa dengan bhakti memberi makanan kepada peziarah yang sedang berjalan dan lapar pada tengah hari—dengarkanlah, demikian pula buah yang ia peroleh.

Verse 25

गयाश्राद्धेन यत्पुण्यं लभते मानवो भुवि । अन्नदानेन तत्पुण्यं पितॄणां तृप्तिरक्षया

Kebajikan yang diperoleh manusia di bumi dengan melaksanakan Śrāddha di Gayā, kebajikan yang sama timbul dari dana makanan; dan kepuasan para leluhur menjadi tak berkesudahan.

Verse 26

उपानहौ तु यो दद्याद्द्वारकां प्रति गच्छताम् । कृष्णप्रसादात्स नरो गजस्कन्धेन गच्छति

Siapa yang memberikan alas kaki kepada para peziarah yang menuju Dvārakā, oleh anugerah Kṛṣṇa orang itu menempuh perjalanan seakan menunggang di punggung gajah.

Verse 27

विघ्नमाचरते यस्तु द्वारकां प्रति गच्छताम् । नरके मज्जते मूढः कल्पमात्रं तु रौरवे

Namun siapa yang menimbulkan rintangan bagi mereka yang menuju Dvārakā, orang yang tersesat itu tenggelam di neraka Raurava selama satu kalpa.

Verse 28

मार्गस्थितस्य यो धन्यः प्रयच्छति कमण्डलु्म् । प्रपादानसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

Berbahagialah orang yang memberikan kamaṇḍalu, bejana air, kepada musafir di jalan; ia memperoleh buah kebajikan mendirikan seribu prapā, tempat singgah air minum.

Verse 29

यात्रायां गच्छमानस्य पादभ्यंगं ददाति यः । पादप्रक्षालनं चैव सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Siapa yang memijat kaki peziarah yang sedang menempuh yātrā, dan juga membasuh kakinya, ia meraih terpenuhinya segala keinginan.

Verse 30

गाथां शृणोति यो विष्णोर्गीतं च गायतः पथि । दानं ददाति विप्रेन्द्रास्तस्माद्धन्यतरो न हि

Wahai yang terbaik di antara para brāhmaṇa, tiada yang lebih berbahagia daripada orang yang di perjalanan mendengarkan kidung-kidung Viṣṇu, menyimak nyanyian bhakti yang dilantunkan, dan bersedekah (dāna).

Verse 31

कैलासशिखरावासं श्वेताभ्रमिव निर्मलम् । प्रासादं कृष्णदेवस्य यः पश्यति नरोत्तमः

Sang manusia utama yang memandang istana Bhagavān Kṛṣṇa—laksana kediaman di puncak Kailāsa, bening tanpa noda, bercahaya seperti awan putih—itulah yang sungguh memperoleh darśana mulia atas dhāma suci Sang Tuhan.

Verse 32

दूराद्धेममयं दृष्ट्वा कलशं ध्वजसंयुतम् । वाहनं संपरित्यज्य लुठते धरणीं गतः

Melihat dari kejauhan kalaśa emas yang dimahkotai panji, ia meninggalkan kendaraannya; turun ke bumi dan berguling di tanah dalam bhakti.

Verse 34

पञ्चसूनाकृतं पापं तथाऽधर्मकृतं च यत् । कृमिकीटपतंगाश्च निहताः पथि गच्छता । परान्नं परपानीयमस्पृश्य स्पर्शसंगमम् । तत्सर्वं नाशमाप्नोति भगवत्केतुदर्शनात्

Dosa yang timbul dari pañca-sūnā (lima pembunuhan rumah tangga), serta segala adharma yang pernah dilakukan; juga kesalahan membunuh cacing, serangga, dan makhluk bersayap saat berjalan; memakan makanan orang lain, meminum air orang lain, dan bersentuhan dengan yang tak layak disentuh—semuanya lenyap hanya dengan darśana atas panji (ketu) Bhagavān.

Verse 35

पठेन्नामसहस्रं तु स्तवराजमथापि वा । गजेन्द्रमोक्षणं चैव पथि गच्छञ्छनैः शनैः

Sambil menempuh jalan setapak demi setapak, hendaknya ia melantunkan Nāma-sahasra (Seribu Nama), atau Stava-rāja (Raja Pujian), atau pula kisah suci Gajendra-mokṣaṇa (pembebasan Gajendra).

Verse 36

गायमानो भगवतः प्रादुर्भावाननेकधा । नृत्यद्भिर्हर्षसंयुक्तैर्हृष्यमाणः पुनःपुनः । स्वयं नृत्यन्हर्षयुक्तो भक्तो गच्छेद्धरेः पुरम्

Sambil melagukan banyak penampakan Bhagavān, berulang-ulang bersukacita di tengah para bhakta yang menari dalam kegembiraan, dan ia sendiri menari dengan sukacita; sang bhakta mencapai kota Hari, yakni kediaman ilahi-Nya.

Verse 37

विष्णोः क्रीडाकरं स्थानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । यस्मिन्दृष्टे कलौ नॄणां मुक्तिरेवोपजायते

Inilah singgasana ilahi Viṣṇu yang penuh lila, penganugerahan kenikmatan duniawi dan mokṣa; bahkan di zaman Kali, hanya dengan memandangnya saja, mokṣa pun bangkit dalam diri manusia.

Verse 38

प्रह्लाद उवाच । पूर्वं हि देवराजेन बृहस्पतिरुदारधीः । प्रणम्य परया भक्त्या पृष्टश्च स महामतिः

Prahlāda berkata: Dahulu kala, raja para dewa menunduk memberi pranāma dengan bhakti tertinggi kepada Bṛhaspati yang berakal mulia, sang maha-bijaksana, lalu menanyainya.

Verse 39

इन्द्र उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यं कथयस्व प्रसादतः । चतुर्युगं यथाभागैर्धर्मवृद्धिं जनो लभेत्

Indra berkata: Dengan anugerahmu, ceritakanlah kemuliaan Dvārakā, dan jelaskanlah empat yuga beserta pembagian yang semestinya, agar manusia memperoleh pertumbuhan dharma.

Verse 40

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचनं मुनिसत्तमाः । बृहस्पतिरुवाचैनं महेन्द्रं देव संवृतम्

Mendengar ucapan Mahendra itu, di hadapan para resi terbaik, Bṛhaspati pun berbicara kepada Mahendra yang dikelilingi para dewa.

Verse 41

बृहस्पतिरुवाच । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च सुरसत्तम । चतुर्युगमिदं प्रोक्तं तत्त्वतो मुनिसत्तमैः

Bṛhaspati bersabda: Wahai yang termulia di antara para dewa, Kṛta, Tretā, Dvāpara, dan Kali—empat yuga ini telah dijelaskan menurut kebenaran oleh para resi utama.

Verse 42

कृते धर्मश्चतुष्पादो वेदादिफलमेव च । तीर्थं दानं तपो विद्या ध्यानमायुररोगता

Pada Yuga Kṛta, dharma berdiri teguh pada keempat kakinya, dan buah Veda serta laku suci lainnya diperoleh sepenuhnya. Ziarah tirtha, dana, tapa, vidyā, dhyāna, umur panjang, dan bebas penyakit—semuanya berkembang pada masa itu.

Verse 43

पादहीनं सर्वमेतद्युगं त्रेताभिधं प्रभो । पादद्वयं द्वापरे तु सर्वस्यैतस्य वासव

Wahai Prabhu, pada yuga yang disebut Tretā, semua itu berkurang satu kaki. Dan pada Dvāpara, wahai Vāsava, dari seluruh kebajikan itu tinggal dua kaki saja.

Verse 44

पादेनैकेन तत्सर्वं विभागे प्रथमे कलौ । ऊर्ध्वं विनाशः सर्वस्य भविष्यति न संशयः

Pada bagian pertama Kali, semua itu bertahan hanya dengan satu kaki. Sesudah itu, kehancuran atas segala sesuatu akan terjadi—tanpa keraguan.

Verse 45

मन्त्रास्तीर्थानि यज्ञाश्च तपो दैवादिकं तथा । प्रगच्छंति समुच्छेदं वेदाः शास्त्राणि चैव हि

Mantra, tirtha, yajña, tapa, serta ketetapan-ketetapan ilahi—semuanya menuju lenyap; bahkan Veda dan śāstra pun sungguh mengalami keterputusan dan kerusakan.

Verse 46

म्लेच्छप्रायाश्च भूपाला भविष्यन्त्यमराधिप । लोकः करिष्यते निन्दां साधूनां व्रतचारिणाम्

Wahai Penguasa para dewa abadi, para raja kelak kebanyakan menjadi seperti mleccha; dan manusia akan mencela para sadhu yang saleh, para pelaku tapa-brata dan laku suci.

Verse 47

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा बृहस्पतेर्वाक्यमेतत्तीर्थस्य भो द्विजाः । प्रकंपिताः सुराः सर्वे म्लेच्छ संसर्गजाद्भयात्

Prahlāda berkata: Wahai para dvija, setelah mendengar sabda Bṛhaspati tentang tīrtha ini, semua dewa gemetar karena takut yang timbul dari pergaulan dengan para mleccha.

Verse 48

बृहस्पतिं सुरगुरुं पप्रच्छुर्विनयान्विताः । म्लेच्छसंसर्गजो दोषो गंगयापि न पूयते

Dengan penuh hormat mereka bertanya kepada Bṛhaspati, guru para dewa: “Noda yang lahir dari pergaulan dengan mleccha tidak tersucikan bahkan oleh Gaṅgā.”

Verse 49

कथयस्व प्रसादेन स्थानं कलिविवर्जितम् । यत्र गत्वा निवत्स्यामो यास्यामो निर्वृतिं पराम्

Dengan anugerahmu, ceritakanlah kepada kami tempat yang bebas dari Kali; ke mana setelah pergi kami dapat tinggal dan meraih nirvṛti, kedamaian tertinggi.

Verse 50

येन दुःखविनिर्मुक्ता भविष्यामो गतव्यथाः । कृपया सुमुखो भूत्वा ब्रूहि तीर्थं हिताय नः

Agar kami terbebas dari duka dan menjadi tanpa derita; demi belas kasih, dengan wajah yang ramah, sampaikanlah tīrtha itu bagi kebaikan kami.

Verse 51

प्रह्लाद उवाच । एतच्छ्रुत्वा सुरेन्द्रस्य वाक्यमंगिरसां वरः । चिरं ध्यात्वा जगादेदं वाक्यं देवपुरोहितः

Prahlāda berkata: Mendengar permohonan Surendra itu, Bṛhaspati—yang terbaik di antara keturunan Aṅgirasa, pendeta para dewa—merenung lama, lalu mengucapkan kata-kata ini.

Verse 52

बृहस्पतिरुवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणं हि तीर्थं तीर्थवरोत्तमम् । द्वारकानाम विख्यातं कलिदोषविवर्जितम्

Bṛhaspati bersabda: Sungguh, tīrtha yang berukuran lima krośa ini adalah yang paling utama di antara semua tempat suci; termasyhur sebagai Dvārakā dan terbebas dari cela-cela zaman Kali.

Verse 53

विष्णुना निर्मितं स्थानं लोकस्य गतिदायकम् । मुक्तिदं कलिकाले तु ज्ञानहीनजनस्य च

Tempat ini dibangun oleh Viṣṇu, yang menganugerahkan jalan sejati bagi dunia; dan pada zaman Kali, ia memberikan mokṣa bahkan kepada orang-orang yang miskin pengetahuan rohani.

Verse 54

ऊषरं कर्मणां क्षेत्रं पुण्यं पापविनाशनम् । न प्ररोहंति पापानि पुनर्नष्टानि तत्र वै

Medan suci itu bagaikan tanah tandus bagi perbuatan dosa—penuh berkah dan pemusnah dosa. Dosa yang telah lenyap di sana tidak akan tumbuh kembali.

Verse 55

तिस्रः कोटयोऽर्धकोटी च तीर्थानीह महीतले

Di bumi ini ada tiga krore dan setengah krore tīrtha (tempat suci).

Verse 56

एवं तीर्थयुता तत्र द्वारका मुक्तिदायका । सेवनीया प्रयत्नेन प्राप्य मानुष्यमुत्तमम्

Demikianlah, Dvārakā yang dipenuhi tīrtha di sana menganugerahkan mokṣa. Setelah memperoleh kelahiran manusia yang utama, hendaklah seseorang dengan sungguh-sungguh berziarah dan berbhakti melayani tempat suci itu.

Verse 57

प्रह्लाद उवाच । बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा शतक्रतुरथाऽब्रवीत् । वाचस्पते मम इहि द्वारवत्या महोदयम् । गमने किं फलं प्रोक्तं कृष्णदेवस्य दर्शने

Prahlāda berkata: Setelah mendengar sabda Bṛhaspati, Śatakratu (Indra) pun bersabda: “Wahai Vācaspati, jelaskan kepadaku kemuliaan agung Dvāravatī. Buah rohani apakah yang dinyatakan bagi pergi ke sana dan memandang darśana Śrī Kṛṣṇa?”

Verse 58

अन्यानि तत्र तीर्थानि मुख्यानि वद मे गुरो । यथाभिषेके गोमत्याः फलं यदपि संगमे

“Wahai Guru, sebutkan pula kepadaku tīrtha-tīrtha utama lainnya di sana, serta buah (pahala) yang diperoleh dengan mandi suci (snāna/abhiṣeka) di pertemuan sungai Gomatī.”

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । श्रूयतां तात वक्ष्यामि माहात्म्यं द्वारकोद्भवम् । मनुष्यरूपो भगवान्यत्र क्रीडति केशवः

Bṛhaspati bersabda: “Dengarlah, wahai anakku; akan kukatakan mahātmya yang bersumber dari Dvārakā—di mana Bhagavān Keśava, mengambil rupa manusia, bersemayam dan ber-līlā.”

Verse 60

नारायणः स ईशानो ध्येयश्चादौ जगन्मयः । स एव देवतामुख्यः पुरीं द्वारवतीं स्थितः

Dialah Nārāyaṇa, Tuhan Yang Mahakuasa; sejak awal layak direnungkan, meresapi seluruh jagat. Dialah yang terutama di antara para dewa, bersemayam di kota Dvāravatī.

Verse 61

एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्रेण कलौ भवति देहिनाम्

Pada zaman Kali, bagi makhluk berjasad, setiap satu langkah menuju kota suci Dvāravatī menumbuhkan pahala setara seribu upacara kurban (kratu).

Verse 62

कलौ कृष्णपुरीं रम्यां ये गच्छंति नरोत्तमाः । कुलकोटिशतैर्युक्तास्ते गच्छन्ति हरेः पदम्

Pada zaman Kali, para insan utama yang pergi ke Kṛṣṇapurī (Dvārakā) yang elok, bersama ratusan juta garis keluarganya, mencapai kediaman Hari.

Verse 63

ये ध्यायंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां विलीयते पापं पूर्वजन्मायुतैः कृतम्

Bahkan mereka yang dengan niat batin hanya merenungkan perjalanan menuju Dvārakā—dosa yang terkumpul dari puluhan ribu kelahiran lampau pun luluh lenyap.

Verse 64

कृष्णस्य दर्शने बुद्धिर्जायते यस्य देहिनः । वक्त्रावलोकनात्तस्य पापं याति सहस्रधा

Bagi makhluk berjasad yang kebijaksanaannya terbit saat memandang Kṛṣṇa, hanya dengan melihat wajah-Nya, dosa hancur menjadi seribu bagian lalu sirna.

Verse 65

ये गता द्वारकायां च ये मृताः कृष्णसन्निधौ । न तेषां पुनरावृत्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

Mereka yang telah pergi ke Dvārakā, dan mereka yang wafat di hadapan Kṛṣṇa sendiri—bagi mereka tiada kembali ke kelahiran lagi hingga pralaya, lebur kosmis segala makhluk.

Verse 66

सुलभा मथुरा काशी ह्यवन्ती च तथा सुराः । अयोध्या सुलभा लोके दुर्लभा द्वारका कलौ

Mathurā dan Kāśī mudah dicapai; demikian pula Avantī dan kediaman para dewa. Ayodhyā pun mudah didatangi di dunia—namun pada zaman Kali, Dvārakā sukar diperoleh.

Verse 67

गत्वा कृष्णपुरीं रम्यां षण्मासात्कृष्णसंनिधौ । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेयाः सत्यमेतत्सुरोत्तम

Barangsiapa pergi ke Kṛṣṇapurī yang elok dan tinggal enam bulan dalam hadirat Kṛṣṇa, hendaklah ia dikenal sebagai jīvanmukta—sungguh demikian, wahai dewa termulia.

Verse 68

कृष्णक्रीडाकरं स्थानं वाञ्छन्ति मनसा प्रिये । तेषां हृदि स्थितं पापं क्षालयेत्प्रेतनायकः

Wahai kekasih, mereka yang dalam batin merindukan tempat yang menjadi gelanggang līlā Kṛṣṇa—dosa yang bersemayam di hati mereka dibasuh bahkan oleh Yama, penguasa para arwah.

Verse 69

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठन्ति विग्रहे । यावन्न गच्छति नरः कलौ द्वारवतीं प्रति

Bahkan dosa yang amat mengerikan pun tinggal dalam raga hanya selama seseorang, pada zaman Kali, belum berangkat menuju Dvāravatī.

Verse 70

पुण्यसंख्या च तीर्थानां ब्रह्मणा विहिता पुरा । दानाध्ययन संज्ञानां मुक्त्वा द्वारवतीं कलौ

Dahulu Brahmā menetapkan ukuran pahala suci bagi para tīrtha; namun pada zaman Kali, selain Dvāravatī, pahala sedekah, pembelajaran suci, dan amal-dharma yang dikenal menjadi berkurang nilainya.

Verse 71

चक्रतीर्थे तु यो गच्छेत्प्रसंगेनापि मानवः । कुलैकविंशतियुतः स गच्छेत्परमं पदम्

Barangsiapa, meski hanya karena kebetulan, pergi ke Cakratīrtha, ia meraih Paramapada, bersama dua puluh satu generasi garis keluarganya.

Verse 72

लोभेनाऽप्यपराधेन दम्भेन कपटेन वा । चक्रतीर्थं च यो गच्छेन्न पुनर्विशते भवम्

Sekalipun seseorang pergi ke Cakratīrtha karena loba, ternoda pelanggaran, atau digerakkan kemunafikan dan tipu daya, ia tidak lagi masuk ke putaran kelahiran duniawi.

Verse 73

प्रयागे ह्यस्थिपातेन यत्फलं परिकीर्तितम् । तदेव शतसाहस्रं चक्रतीर्थास्थिपातनात्

Pahala yang dipuji dari melarung tulang-belulang di Prayāga, pahala yang sama menjadi seratus ribu kali lipat bila dilakukan di Cakratīrtha.

Verse 74

पृथिव्यां चैव तत्तीर्थं परमं परिकीर्तितम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम्

Di bumi ini, tīrtha itu diproklamasikan sebagai yang tertinggi—terkenal sebagai Cakratīrtha—pemusnah dosa brahma-hatyā yang paling berat.

Verse 75

ये ये कुले भविष्यंति तत्पूर्वं मानवाः क्षितौ । सर्वे विष्णुपुरं यांति चक्रतीर्थास्थिपातनात्

Semua yang telah lahir lebih dahulu dalam keluarga itu, dan semua yang kelak akan lahir, menuju Viṣṇupura—kediaman Viṣṇu—melalui pelarungan tulang-belulang di Cakratīrtha.

Verse 76

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैर्गणनापूरकात्मकैः । वरमेको भवेत्पुत्रश्चक्रतीर्थं तु यो व्रजेत्

Apa guna banyak putra yang hanya menambah hitungan? Lebih utama satu putra saja—yang berziarah ke Cakratīrtha.

Verse 77

तपसा किं प्रतप्तेन दानेनाध्ययनेन किम् । सर्वावस्थोऽपि मुच्येत गतः कृष्णपुरीं यदि

Apa perlunya tapa yang berat? Apa perlunya dana atau belajar śāstra? Dalam keadaan apa pun, seseorang dibebaskan bila telah pergi ke kota Kṛṣṇa (Dvārakā).

Verse 78

कलिकाल कृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । कलौ कृष्णमुखं दृष्ट्वा लिप्यते न कदाचन

Walau manusia dilanda dosa-dosa yang amat ganas dari zaman Kali, namun di Kali-yuga, setelah memandang wajah Kṛṣṇa, ia tak pernah ternoda.

Verse 79

दानं चाध्ययनं शौचं कारणं न हि पुत्रक । हीनवर्णोऽपि पापात्मा गतः कृष्णपुरीं यदि

Wahai anak, di sini dana, pelajaran śāstra, dan kesucian bukanlah sebab penentu. Sekalipun hina kedudukan, sekalipun berdosa—bila telah pergi ke kota Kṛṣṇa, (ia terselamatkan).

Verse 80

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्धेन द्वारवत्यां दिनेदिने

Pahala yang diperoleh di Vārāṇasī, di Kurukṣetra, dan di sungai Narmadā—pahala yang sama didapat di Dvāravatī setiap hari, hanya dalam setengah kedipan.

Verse 81

धन्यानामपि धन्यास्ते देवानामपि देवताः । कृष्णोपरि मतिर्येषां हीयते न कदाचन

Sungguh berbahagialah mereka—paling bahagia di antara yang bahagia, laksana ilahi di antara para dewa—yang buddhi-nya teguh pada Śrī Kṛṣṇa dan tak pernah surut kapan pun.

Verse 82

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा कृष्णसुतं दृष्ट्वा लिप्यते नैव स क्वचित्

Pada saat terjadi yoga suci Śravaṇa dan Dvādaśī, di pertemuan Sungai Gomati dengan samudra—setelah mandi suci dan memandang putra Śrī Kṛṣṇa—seseorang tidak ternoda oleh dosa di mana pun.

Verse 83

यस्य कस्यापि मासस्य द्वादशी प्राप्य मानवः । कृष्णक्रीडापुरीं दृष्ट्वा मुक्तः संसारगह्वरात्

Pada Dvādaśī di bulan mana pun, seseorang yang mencapainya dan memandang Dvārakā—kota tempat Śrī Kṛṣṇa bersemayam dalam lila—dibebaskan dari jurang dalam saṃsāra, belenggu duniawi.

Verse 84

येषां कृष्णालये प्राणा गताः सुरपते कलौ । स्वर्गान्न तेषामावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

Wahai Penguasa para dewa, pada zaman Kali, mereka yang hembusan hidupnya berakhir di kediaman Śrī Kṛṣṇa—bagi mereka tiada kembali, bahkan dari surga, meski berlalu ratusan krore kalpa.

Verse 85

विज्ञेया मानुषा वत्स गर्भस्थास्ते महीतले । द्वारवत्यां न यैर्देवो दृष्टः कंसनिषूदनः

Wahai anak terkasih, ketahuilah: di bumi ini, mereka bagaikan masih dalam kandungan—mereka yang belum memandang Sang Dewa, pembinasā Kaṃsa, Śrī Kṛṣṇa, di Dvāravatī.

Verse 86

दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं दुर्लभो रुक्मिणीपतिः

Sangat langka tinggal di Dvārakā; langka pula memperoleh darśana Śrī Kṛṣṇa. Langka mandi suci di Gomati; langka pula Tuhan, suami Rukmiṇī.

Verse 87

तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापरे तु परो यज्ञः कलौ केशवकीर्तनम्

Pada Kṛta Yuga, tapa (askese) disebut paling utama; pada Tretā, jñāna (pengetahuan rohani) dinyatakan utama. Pada Dvāpara, yajña (kurban suci) yang utama; namun pada Kali Yuga, yang tertinggi ialah kīrtana—pujian dan lantunan nama Keśava.

Verse 88

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । दृष्ट्वा तत्कोटि गुणितं हरेः सर्वप्रदं मुखम्

Pahala yang diperoleh dengan mendermakan ribuan beban emas—hanya dengan memandang wajah Hari yang menganugerahkan segalanya, pahala itu menjadi berlipat sepuluh juta kali.

Verse 89

द्वारकायां च यद्दत्तं शंखोद्धारे तथैव च । पिंडारके महातीर्थे दत्तं चैवाक्षयं भवेत्

Sedekah apa pun yang diberikan di Dvārakā, demikian pula di Śaṅkhoddhāra, dan yang diberikan di Piṇḍāraka—tīrtha agung—menjadi akṣaya, berbuah tak pernah habis.

Verse 90

गोमहिष्यादि यद्दत्तं सुवर्णवसनानि च । वृषो भूमिग्रहो रूप्यं कन्यादानं तथैव च

Pemberian seperti sapi dan kerbau, emas serta pakaian; seekor banteng, hibah tanah, perak, dan demikian pula kanyā-dāna (menikahkan putri sebagai sedekah suci)—

Verse 91

यच्चान्यदपि देवेन्द्र त्रिषु स्थानेषु यच्छति । तन्मुक्तिकारकं प्रोक्तं पितॄणामात्मनस्तथा

Wahai Dewa Indra, apa pun yang lain yang dipersembahkan sebagai dana di tiga tempat suci itu, dinyatakan sebagai sebab moksha, bagi para leluhur dan juga bagi diri sendiri.

Verse 92

ऊषरं हि यतो लोके क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अतो मुक्तिकरं सर्वं दानं चोक्तं महर्षिभिः

Karena kawasan suci ini termasyhur di dunia dengan nama ‘Ūṣara’, para maharsi menyatakan bahwa setiap dana yang dilakukan di sini menjadi sebab moksha.

Verse 93

यत्किंचित्कुरुते तत्र दानं क्रीडावगाहनम् । तदनन्तफलं प्राह भगवान्मधुसूदनः

Apa pun yang dilakukan di sana—dana, permainan riang, atau bahkan berendam/menyelam ke dalam air—Bhagavān Madhusūdana menyatakan semuanya berbuah tanpa akhir.

Verse 94

प्रेतत्वं नैव तस्यास्ति न याम्या नारकी व्यथा । येन द्वारवतीं गत्वा कृतं कृष्णाऽवलोकनम्

Bagi siapa yang pergi ke Dvāravatī dan memandang darśana Śrī Kṛṣṇa, tiada baginya keadaan menjadi preta, tiada siksa alam Yama, dan tiada derita neraka.

Verse 95

वारिमात्रेण गोमत्यां पिण्डदाने कृते कलौ । पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

Pada zaman Kali, bila piṇḍa-dāna dilakukan di Sungai Gomati walau hanya dengan air semata, para leluhur memperoleh kepuasan hingga tiba pralaya, peleburan kosmis.

Verse 96

नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरन्ति गृहस्थिताः । नमस्याः सर्वलोकानां देवानां च सुरोत्तम

Para perumah tangga yang setiap hari mengingat kota indah milik Kṛṣṇa (Dvārakā), patut dihormati oleh semua alam—bahkan oleh para dewa, wahai yang terbaik di antara para sura.

Verse 97

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं मरणं गोग्रहेषु च । वासः पुंसां द्वारकायां मुक्तिरेषा चतुर्विधा

Pembebasan (mokṣa) disebut empat macam: melalui pengetahuan Brahman; melalui śrāddha di Gayā; melalui wafat di tempat perlindungan sapi (kandang sapi); dan melalui tinggal di Dvārakā.

Verse 98

ब्रह्मज्ञानेन मुच्यन्ते प्रयागे मरणेन वा । अथवा स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसंनिधौ

Seseorang terbebas oleh pengetahuan Brahman, atau oleh wafat di Prayāga; atau juga, hanya dengan mandi di sungai Gomati, di hadapan Kṛṣṇa sendiri.

Verse 99

कृतार्थः कृतपुण्योऽहं ब्रवीत्येवं महोदधिः । पवित्रितं च मद्गात्रं गोमतीवारिसंप्लवात्

Demikianlah samudra agung berkata: “Aku telah terpenuhi; aku menjadi penuh kebajikan. Sebab tubuhku sendiri telah disucikan oleh limpahan air Gomati.”

Verse 100

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावत्स्नानं न गोमत्यां वारिणा पापहारिणा

Bahkan dosa yang paling mengerikan pun tetap melekat pada tubuh selama seseorang belum mandi di Gomati dengan airnya yang melenyapkan dosa.

Verse 101

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां रुक्मिणीह्रदे । दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं कुलानां तारयेच्छतम्

Sesudah mandi suci di Cakratīrtha—di sungai Gomati, di telaga Rukmiṇī—bila seseorang memandang wajah Śrī Kṛṣṇa yang elok, ia dapat menyelamatkan seratus generasi garis keturunannya.

Verse 102

कृष्णं च ये द्वारवतीं मनुष्याः स्मरंति नित्यं हरिभक्तियुक्ताः । विधूतपापाः किल संभवांते गच्छंति लोकं परमं मुरारेः

Mereka yang berbhakti kepada Hari, senantiasa mengingat Śrī Kṛṣṇa dan kota suci Dvāravatī; dosa-dosanya tersapu bersih, dan pada akhir hayat sungguh mencapai alam tertinggi milik Murāri.

Verse 103

अधौतपादः प्रथमं नमस्कुर्याद्गणेश्वरम् । सर्वविघ्रविनाशश्च जायते नात्र संशयः

Walau kaki belum dibasuh, hendaklah terlebih dahulu bersujud kepada Gaṇeśvara; maka lenyaplah segala rintangan, tanpa keraguan.

Verse 104

नीलोत्पलदलश्यामं कृष्णं देवकिनन्दनम् । दण्डवत्प्रणमेत्प्रीत्या प्रणमेदग्रजं पुनः

Dengan sukacita penuh cinta, hendaklah bersujud daṇḍavat kepada Kṛṣṇa, putra Devakī, yang gelap laksana kelopak teratai biru; lalu menunduk lagi kepada kakaknya (sang agraja).

Verse 105

बाल्ये च यत्कृतं पापं कौमारे यौवने तथा । दर्शनात्कृष्णदेवस्य तन्नश्येन्नात्र संशयः

Dosa apa pun yang dilakukan pada masa kanak-kanak, remaja, maupun muda; hanya dengan memandang Tuhan Kṛṣṇadeva, semuanya lenyap—tanpa keraguan.

Verse 106

वाण्याऽथ मनसा यच्च कर्मणा समुपार्जितम् । पापं जन्मसहस्रेण तन्नश्येन्नात्र संशयः

Dosa yang terkumpul melalui ucapan, pikiran, dan perbuatan—bahkan sepanjang seribu kelahiran—lenyap; tentang ini tiada keraguan.

Verse 107

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । तत्फलं कोटिगुणितं कृष्णवक्त्रावलोकनात्

Buah pahala yang diperoleh dengan mendermakan ribuan beban emas, menjadi berlipat seratus juta kali hanya dengan memandang wajah Śrī Kṛṣṇa.

Verse 108

नमस्कृत्य च देवेशं पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । दुर्वाससं महेशानं द्वारकापरिरक्षकम्

Setelah bersujud kepada Penguasa para dewa—Puṇḍarīkākṣa, Acyuta yang tak pernah gagal—serta kepada Durvāsā, Maheśāna, pelindung Dvārakā…

Verse 109

प्रणम्य परया भक्त्या वैनतेयसमन्वितम् ।ऽ । द्वारमागत्य च पुनः स्वर्गद्वारोपमं शुभम्

Setelah bersujud dengan bhakti tertinggi kepada Tuhan yang disertai Vainateya (Garuḍa), ia pun datang kembali ke gerbang suci nan mujur, laksana gerbang surga.

Verse 110

विश्रम्य च मुहूर्त्तार्द्धं सुहृद्भिर्बान्धवैर्वृतः । तत्राश्रितान्समाहूय ब्राह्मणान्मन्त्रकोविदान् । पूजाद्रव्यं समानीय ततस्तीर्थं व्रजेद्बुधः

Setelah beristirahat setengah muhūrta, dikelilingi sahabat dan sanak keluarga, orang bijak hendaknya memanggil para brāhmaṇa terpelajar yang mahir mantra yang tinggal di sana; setelah menghimpun sarana pemujaan, ia lalu menuju tīrtha suci.