Adhyaya 33

Mantra 1

अ॒स्याजरा॑सो द॒माम॒रित्रा॑ अ॒र्चद्धू॑मासो अ॒ग्नय॑: पाव॒काः । श्वि॒ती॒चय॑: श्वा॒त्रासो॑ भुर॒ण्यवो॑ वन॒र्षदो॑ वा॒यवो॒ न सोमा॑:

આ અજર (અવિનાશી) છે—ગૃહમાં નાવના હાંસિયા ધારણ કરનાર નાવિકો સમાન; ધૂમવાહક, પાવક અગ્નિઓ પ્રકાશિત થયા છે. શ્વેત તેજવાળા, જ્વાલામય, તીક્ષ્ણ, વેગવાન, વનમાં નિવાસ કરનાર—વાયુ સમાન, સોમધારાઓ સમાન.

Mantra 2

हर॑यो धू॒मके॑तवो॒ वात॑जूता॒ उप॒ द्यवि॑ । यत॑न्ते॒ वृथ॑ग॒ग्नय॑:

હરિતવર્ણ, ધૂમધ્વજવાળા, વાયુથી પ્રેરિત—અગ્નિઓ આકાશ તરફ ઉપર ધસી જાય છે; તેઓ અલગ-અલગ ધારાઓમાં પ્રયત્ન કરે છે.

Mantra 3

यजा॑ नो मि॒त्रावरु॑णा॒ यजा॑ दे॒वाँ२ ऋ॒तं बृ॒हत् । अग्ने॒ यक्षि॒ स्वं दम॑म्

અમારા માટે મિત્ર-વરুণને યજ; દેવોને યજ—મહાન ઋતને (અર્પણરૂપે). હે અગ્ને, તારા સ્વગૃહમાં (તેમને) યજ્ઞમાં અર્પણ કર.

Mantra 4

यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ॒२ अश्वाँ॑२ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः

હે અગ્નિ, દેવોમાં સર્વાધિક આહ્વાનનીય, રથચાલકની જેમ ઘોડાઓને જોડ; અને હે પ્રાચીન હોતૃ, યજ્ઞના આસન પર બેસી જા.

Mantra 5

द्वे विरू॑पे चरत॒: स्वर्थे॑ अ॒न्याऽन्या॑ व॒त्समुप॑ धापयेते । हरि॑र॒न्यस्यां॒ भव॑ति स्व॒धावा॑ञ्छु॒क्रो अ॒न्यस्यां॑ ददृशे सु॒वर्चा॑:

બે, વિવિધ રૂપવાળા, પોતપોતાના હેતુ માટે ગતિ કરે છે; એક પછી એક વાછરડાને નજીક લાવી દૂધ પીવડાવે છે. એકમાં તે હરિત-તામ્રવર્ણ બને છે, પોતાની પોષક શક્તિથી યુક્ત; બીજીમાં તે શુક્લ તેજસ્વી રૂપે, સુંદર કાંતિથી યુક્ત, દેખાય છે.

Mantra 6

अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑: । यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॒ वि॒शे-वि॑शे

આ (અગ્નિ) અહીં ધાતૃઓ દ્વારા સૌપ્રથમ સ્થાપિત થયો—હોતૃ, યજ્ઞોમાં અતિ યજમાન, સ્તુત્ય. જેને પ્રાપ્ત કરીને ભૃગુઓએ વનોમાં તેને પ્રકાશિત કર્યો—અદ્ભુત, સર્વવ્યાપી, પ્રત્યેક વિશે-વિશે (કુલ-કુલમાં).

Mantra 7

त्रीणि॑ श॒ता त्री स॒हस्रा॑ण्य॒ग्निं त्रि॒ᳪशच्च॑ दे॒वा नव॑ चासपर्यन् । औक्ष॑न् घृ॒तैरस्तृ॑णन् ब॒र्हिर॑स्मा॒ आदिद्धोता॑रं॒ न्य॒सादयन्त

ત્રણસો, ત્રણ હજાર અને ઓગણચાલીસ દેવોએ અગ્નિનું ઉપાસન કર્યું; ઘીથી તેને છાંટ્યો, તેના માટે બર્હિ (યજ્ઞઘાસ) પાથર્યું; અને ત્યાર પછી ખરેખર હોતૃને બેસાડ્યા.

Mantra 8

मू॒र्धानं॑ दि॒वो अ॑र॒तिं पृ॑थि॒व्या वै॑श्वान॒रमृ॒त आ जा॒तम॒ग्निम् । क॒विᳪ स॒म्राज॒मति॑थिं॒ जना॑नामा॒सन्ना पात्रं॑ जनयन्त दे॒वाः

ઋત અનુસાર જન્મેલો વૈશ્વાનર અગ્નિ—દિવ્ય મસ્તક, પૃથ્વીનો આધાર; કવિ, સમ્રાટ, મનુષ્યોનો અતિથિ: દેવો નજીક આવી, તેના માટે યોગ્ય પાત્રને જન્માવ્યું/ઉપજાવ્યું.

Mantra 9

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घनद्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया॑ । समि॑द्धः शु॒क्र आहु॑तः

અગ્નિએ વિપન્યયા (અદ્ભુત શક્તિ) વડે દ્રવિણ (ધન) માટે આતુર રહી વૃત્રોને ચકનાચૂર કર્યા છે; સમિદ્ધ (પ્રજ્વલિત), શુક્ર (પ્રભાસ્વર) અને આહુત (આહુતિથી આહ્વાનિત) છે.

Mantra 10

विश्वे॑भिः सो॒म्यं मध्वग्न॒ इन्द्रे॑ण वा॒युना॑ । पिबा॑ मि॒त्रस्य॒ धाम॑भिः

હે અગ્નિ, સર્વ દેવો સાથે, ઇન્દ્ર અને વાયુ સાથે, સોમ્ય મધુ (સોમ-મધુર રસ) પાન કર; મિત્રના ધામો (વિધિઓ/પ્રકાશો) દ્વારા પાન કર.

Mantra 11

आ यदि॒षे नृ॒पतिं॒ तेज॒ आन॒ट् शुचि॒ रेतो॒ निषि॑क्तं॒ द्यौर॒भीके॑ । अ॒ग्निः शर्ध॑मनव॒द्यं युवा॑नᳪ स्वा॒ध्यं॒ जनयत् सू॒दय॑च्च

જ્યારે પોષણ માટે તેણે નૃપતિ—માનવોના અધિપતિ—ના તેજને પ્રાપ્ત કર્યું, ત્યારે શુદ્ધ રેતઃ (વીર્ય) આકાશ નજીક હોવા છતાં નિષિક્ત (ઢોળાયેલું) થયું. અગ્નિએ અવદ્યરહિત યુવાન શર્ધ (સમૂહ/સેના) ઉત્પન્ન કર્યો—સ્વાધ્ય (સ્વયં-ધારક) —અને તેને સુદય (સમૃદ્ધિ તરફ) આગળ પ્રવર્તાવ્યો.

Mantra 12

अग्ने॒ शर्ध॑ मह॒ते सौ॑भगाय॒ तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु । सं जा॑स्प॒त्यᳪ सु॒यम॒मा कृ॑णुष्व शत्रूय॒ताम॒भि ति॑ष्ठा॒ महा॑ᳪसि

હે અગ્ને, હે શર્ધ (હોસ્ટ), મહાન સૌભાગ્ય માટે તારા ઉત્તમતમ દ્યુમ્ન (પ્રભાવો/યશ) અમારાં થાઓ. અમારે માટે જાસ્પત્ય (કુલાધિપત્ય) અને સુયમ (સુશાસન) સ્થાપિત કર; શત્રુભાવ ધરાવનારાઓ સામે તું ઊભો રહેજે—મહાન (વૈરીઓ)ને દબાવી દે.

Mantra 13

त्वाᳪ हि म॒न्द्रत॑ममर्कशो॒कैर्व॑वृ॒महे॒ महि॑ न॒: श्रोष्य॑ग्ने । इन्द्रं॒ न त्वा॒ शव॑सा दे॒वता॑ वा॒युं पृ॑णन्ति॒ राध॑सा॒ नृत॑माः

હે અગ્ને, તું સર્વથી મન્દ્રતમ (આનંદદાયક) છે; સ્તુતિની શોકિ (જ્વાલા સમાન કિરણો) વડે અમે તને વર્યા છે. અમારા મહાન હિત માટે અમને સાંભળ. જેમ નૃતમ (વીર) પુરુષો દાનથી ઇન્દ્રને બળ વડે તૃપ્ત કરે છે અને વાયુને પણ, તેમ જ તેઓ ભેટોથી તને તૃપ્ત કરે છે.

Mantra 14

त्वे अ॑ग्ने स्वाहुत प्रि॒यास॑: सन्तु सू॒रय॑: । य॒न्तारो॒ ये म॒घवा॑नो॒ जना॑नामू॒र्वान् दय॑न्त॒ गोना॑म्

હે અગ્નિ, તારા માં સ્વાહુતિરૂપે સુપ્રતિષ્ઠિત અર્પણોથી ઉદાર દાતાઓ (સૂરયઃ) પ્રિય અને સ્વીકાર્ય બને. જે મઘવાન જનસમૂહોના નેતા છે, તેઓ ગાયો માટે વિસ્તૃત ચરાગાહો અને ગૌધન વહેંચે છે.

Mantra 15

श्रु॒धि श्रु॑त्कर्ण॒ वह्नि॑भिर्दे॒वैर॑ग्ने स॒याव॑भिः । आ सी॑दन्तु ब॒र्हिषि॑ मि॒त्रो अ॑र्य॒मा प्रा॑त॒र्यावा॑णो अध्व॒रम्

હે શ્રુત્કર્ણ અગ્નિ, વહ્નિઓ (વાહકો) અને સાથી દેવો સાથે સાંભળ. પ્રાતઃ આવનાર મિત્ર અને અર્યમા બર્હિષ પર બેસે, અને યજ્ઞમાં ઉપસ્થિત થાય.

Mantra 16

विश्वे॑षा॒मदि॑तिर्य॒ज्ञिया॑नां॒ विश्वे॑षा॒मति॑थि॒र्मानु॑षाणाम् । अ॒ग्निर्दे॒वाना॒मव॑ आवृणा॒नः सु॑मृडी॒को भ॑वतु जा॒तवे॑दाः

અદિતિ સર્વ યજ્ઞિય શક્તિઓની (આધારભૂતા) છે, સર્વ મનુષ્યોની અતિથિ છે. દેવોની કૃપા પસંદ કરનાર જાતવેદા અગ્નિ અમારે માટે સુમૃડીક—અતિ કૃપાળુ—બને.

Mantra 17

म॒हो अ॒ग्नेः स॑मिधा॒नस्य॒ शर्म॒ण्यना॑गा मि॒त्रे वरु॑णे स्व॒स्तये॑ । श्रेष्ठे॑ स्याम सवि॒तुः सवी॑मनि॒ तद्दे॒वाना॒मवो॑ अ॒द्या वृ॑णीमहे

પ્રજ્વલિત અગ્નિના મહાન આશ્રયમાં, હે મિત્ર અને વરુણ, કલ્યાણ માટે અમે નિર્દોષ રહીએ. સવિતૃના પ્રેરક કાર્યમાં અમે શ્રેષ્ઠ અવસ્થામાં રહીએ; દેવોનું તે સહાય-બળ અમે આજ પસંદ કરીએ છીએ.

Mantra 18

आप॑श्चित्पिप्यु स्त॒र्यो न गावो॒ नक्ष॑न्नृ॒तं ज॑रि॒तार॑स्त इन्द्र । या॒हि वा॒युर्न नि॒युतो॑ नो॒ अच्छा॒ त्वᳪ हि धी॒भिर्दय॑से॒ वि वाजा॑न्

વિસ્તૃત જળો જેમ ભરાઈ જાય છે, અને ગાયો જેમ પોતાના વાડામાં (સ્થાને) પહોંચે છે, તેમ હે ઇન્દ્ર, તારા સ્તુતિકારો ઋતને પ્રાપ્ત થયા છે. નિયુક્ત રથ-દળ સાથે વાયુ જેમ આવે તેમ અમારી પાસે આવ; કારણ કે તું જ પ્રેરિત ધીઓ દ્વારા વિજય-ધન (વાજ) વહેંચે છે.

Mantra 19

गाव॒ उपा॑वताव॒तं म॒ही य॒ज्ञस्य॑ र॒प्सुदा॑ । उ॒भा कर्णा॑ हिर॒ण्यया॑

હે ગાવો (કિરણો), મહાન (દેવતા) પાસે અહીં આવો—યજ્ઞને રસ આપનાર પાસે. તેના બંને કાન સોનાના છે.

Mantra 20

यद॒द्य सूर॒ उदि॒तेऽना॑गा मि॒त्रो अ॑र्य॒मा । सु॒वाति॑ सवि॒ता भग॑:

આજે સૂર્ય ઉદયે, નિર્દોષ મિત્ર અને અર્યમા—જ્યારે સવિતા પ્રેરણા આપે છે અને ભગ (ભાગ્યદાતા) ભાગ અર્પે છે.

Mantra 21

आ सु॒ते सि॑ञ्चत॒ श्रिय॒ᳪ रोद॑स्योरभि॒श्रिय॑म् । र॒सा द॑धीत वृष॒भम् ।।तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒न:

સોમ-પિષણ સમયે, સમૃદ્ધિ છાંટો—બે લોક ઉપર પણ સમૃદ્ધિ. રસથી તે વૃષભને સ્થાપિત કરે. તેને પ્રાચીન કાળથી આ વેન (દ્રષ્ટા) શોધતો આવ્યો છે.

Mantra 22

आ॒तिष्ठ॑न्तं॒ परि॒ विश्वे॑ अभूष॒ञ्छ्रियो॒ वसा॑नश्चरति॒ स्वरो॑चिः । म॒हत्तद्वृष्णो॒ असु॑रस्य॒ नामा वि॒श्वरू॑पो अ॒मृता॑नि तस्थौ

તે આરોહણ કરે ત્યારે સર્વ શક્તિઓ ચારે તરફથી તેને શોભાવે છે; શ્રી-વૈભવ ધારણ કરીને તે સ્વયંપ્રકાશી બની ગતિ કરે છે. તે મહાબળવાન અસુર (પ્રભુ)નું તે નામ મહાન છે; વિશ્વરૂપ બની તે અમૃત તત્ત્વોમાં અચળ સ્થિર રહ્યો છે.

Mantra 23

प्र वो॑ म॒हे मन्द॑माना॒यान्ध॒सोऽर्चा॑ वि॒श्वान॑राय विश्वा॒भुवे॑ । इन्द्र॑स्य॒ यस्य॒ सुम॑ख॒ᳪ सहो॒ महि॒ श्रवो॑ नृ॒म्णं च॒ रोद॑सी सप॒र्यत॑:

સોમરસથી આનંદિત થઈ, મહાન માટે આગળ વધો; વૈશ્વાનર—સર્વભવ (સર્વરૂપે થનાર)—ને સ્તુતિગીત ગાવો. જેના સુમુખ, મહાન સહસ, યશ અને નરબળને આ બે લોક (રોદસી) પૂજા કરે છે.

Mantra 24

बृ॒हन्निदि॒ध्म ए॑षां॒ भूरि॑ श॒स्तं पृ॒थुः स्वरु॑ः । येषा॒मिन्द्रो॒ युवा॒ सखा॑

એમનું તેજ મહાન અને સુપ્રજ્વલિત છે; સ્તુતિ બહુ છે; સ્વરુ (ખીલ/કિલ) વિશાળ છે—જેનાં યુવાન મિત્ર ઇન્દ્ર છે.

Mantra 25

इन्द्रेहि॒ मत्स्यन्ध॑सो॒ विश्वे॑भिः सोम॒पर्व॑भिः । म॒हाँ२ अ॑भि॒ष्टिरोज॑सा

હે ઇન્દ્ર, અહીં આવો; સર્વ સોમ-પર્વો (સોમ-પિષણ/દબાણ) સાથે સોમરસમાં આનંદ માણો. તારા બળથી મહાન સહાયક રક્ષા (અભિષ્ટિ) છે.

Mantra 26

इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑वृणो॒च्छर्ध॑नीति॒: प्र मा॒यिना॑ममिना॒द्वर्प॑णीतिः । अह॒न् व्य॒ᳪसमु॒शध॒ग्वने॑ष्वा॒विर्धेना॑ अकृणोद्रा॒म्याणा॑म्

ઇન્દ્રે વૃત્રને—સેનાના અગ્રણીને—ઉઘાડો કર્યો; માયાવી (શત્રુઓ)ને, પલટાવી નાખનારને, તેણે દબાવી દીધા. તેણે (શત્રુને) વધ કર્યો; અને તેણે વનોમાં ભટકતા (જનસમૂહો)ની ગાયો/દૂધાળ ગાયો પ્રગટ કરી દીધી.

Mantra 27

कुत॒स्त्वमि॑न्द्र॒ माहि॑न॒: सन्नेको॑ यासि सत्पते॒ किं त॑ इ॒त्था । सं पृ॑च्छसे समरा॒णः शु॑भा॒नैर्वो॒चेस्तन्नो॑ हरिवो॒ यत्ते॑ अ॒स्मे । म॒हाँ२ इन्द्रो॒ य ओज॑सा क॒दा च॒न स्त॒रीर॑सि क॒दा च॒न प्र यु॑च्छसि

હે ઇન્દ્ર, મહિમાવાન! તું ક્યાંથી આવે છે? એકલો જ, હે સત્પતિ (સત્યોના સ્વામી), તું કેમ જાય છે—આ શું છે? તેજસ્વી સહાયોથી યુદ્ધમાં સ્પર્ધા કરતાં તું પૂછે છે; હે હરિવો (હરિ અશ્વોવાળા), અમારે માટે જે તારો છે તે અમને કહો. ઇન્દ્ર બળથી મહાન છે; કદી પણ તું પરાજિત/પછાડાયેલો થતો નથી; કદી પણ તું પીછેહઠ કરતો નથી.

Mantra 28

आ तत्त॑ इन्द्रा॒यव॑: पनन्ता॒भि य ऊ॒र्वं गोम॑न्तं॒ तितृ॑त्सान् । स॒कृ॒त्स्वं ये पु॑रुपु॒त्रां म॒हीᳪ स॒हस्र॑धारां बृह॒तीं दुदु॑क्षन्

હે ઇન્દ્ર, તારા તરફ આયવઃ સ્તુતિ ગાય છે—હા, તેઓ જેઓ પાર ઉતરવા ઇચ્છે છે, ગો-સમૃદ્ધ વાડા/આવરણને (પામવા) તત્પર છે. એકવાર માટે તેમણે પોતાની મહાન પૃથ્વી—ઘણા પુત્રોવાળી, હજાર ધારા ધરાવતી, ઊંચી માતા—ને દોહી કાઢી.

Mantra 29

इ॒मां ते॒ धियं॒ प्र भ॑रे म॒हो म॒हीम॒स्य स्तो॒त्रे धि॒षणा॒ यत्त॑ आन॒जे । तमु॑त्स॒वे च॑ प्रस॒वे च॑ सास॒हिमिन्द्रं॑ दे॒वास॒: शव॑सामद॒न्ननु॑

હે તને, હું મારી આ ધી (વિચાર) અર્પું છું—મહાન, અતિ મહિમાવંત—આ તારા સ્તોત્ર માટે, હે ધિષણા (પ્રેરણા), જે તને પહોંચી છે. તે સર્વવિજયી ઇન્દ્રને, યજ્ઞના ઉત્સવમાં અને પ્રસવમાં, દેવો પોતાના શવસ (બળ) વડે અનુસરી સ્વીકારી લીધા છે.

Mantra 30

वि॒भ्राड् बृ॒हत्पि॑बतु सो॒म्यं मध्वायु॒र्दध॑द्य॒ज्ञप॑ता॒ववि॑ह्रुतम् । वात॑जूतो॒ यो अ॑भि॒रक्ष॑ति॒ त्मना॑ प्र॒जाः पु॑पोष पुरु॒धा वि रा॑जति

વિભ્રાટ્, મહાન, સોમ્ય મધુ (સોમરસ) પાન કરે; યજ્ઞપતિને અવિહૃત—અચલ—આયુઃ અર્પે. વાયુથી પ્રેરિત જે સ્વયં રક્ષા કરે છે, તે પ્રજાઓને બહુવિધ રીતે પોષે છે અને સર્વત્ર અધિપત્યમાં તેજથી વિરાજે છે.

Mantra 31

उदु॒ त्यं जा॒तवे॑दसं दे॒वं व॑हन्ति के॒तव॑: । दृ॒शे विश्वा॑य॒ सूर्य॑म्

ઉદય પામે છે તે દેવ જાતવેદસને—સર્વજ્ઞને—કિરણરૂપ કેતવો વહન કરે છે; સર્વેના દર્શનાર્થે સૂર્યને.

Mantra 32

येना॑ पावक॒ चक्ष॑सा भुर॒ण्यन्तं॒ जनाँ॒२ अनु॑ । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि

જે પાવક ચક્ષુથી તું મનુષ્યોના અનુસરણમાં વિચરે છે, તે જ ચક્ષુથી, હે વરુણ, તું સર્વત્ર જુએ છે.

Mantra 33

दैव्या॑वध्वर्यू॒ आ ग॑त॒ᳪ रथे॑न॒ सूर्य॑त्वचा । मध्वा॑ य॒ज्ञᳪ सम॑ञ्जाथे । तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒नश्चि॒त्रं दे॒वाना॑म्

હે દૈવી અધ્વર્યુઓ, સૂર્યના તેજસ્વી આવરણથી આવૃત થઈ રથમાં અહીં આવો. મધુર મધુથી યજ્ઞને સમ્યક્ અભિષિંચન કરી તેને સુવ્યવસ્થિત કરો. આ પ્રાચીન યજ્ઞવિધિ—દેવોના અદ્ભુત વેનાએ—અહીં પ્રગટ કરી છે (પ્રવર્તિત કરી છે).

Mantra 34

आ न॒ इडा॑भिर्वि॒दथे॑ सुश॒स्ति वि॒श्वान॑रः सवि॒ता दे॒व ए॑तु । अपि॒ यथा॑ युवानो॒ मत्स॑था नो॒ विश्वं॒ जग॑दभिपि॒त्वे म॑नी॒षा

ઇડા-આહ્વાનો સાથે, વિદથ (વિધિસભા)માં, સુશસ્તિ (શુભ સ્તુતિ)રૂપે, દેવ સવિતા વૈશ્વાનર અમારે પાસે આવો. જેથી બે યુવાનોની જેમ તમે અમારી સાથે આનંદ કરો; અને અમારી મનીષા (વિદ્વત્ સંકલ્પ) દ્વારા આ સર્વ ચલ જગત અભિપિત્વે—પાન/સોમરસના આસ્વાદ સુધી—પહોંચે.

Mantra 35

यद॒द्य कच्च॑ वृत्रहन्नु॒दगा॑ अ॒भि सू॑र्य । सर्वं॒ तदि॑न्द्र ते॒ वशे॑

હે વૃત્રહન્! આજે તું જે કંઈ ઉદગા—ઉપર ચઢ્યો—સૂર્ય સુધી; તે સર્વ, હે ઇન્દ્ર, તારા વશમાં છે.

Mantra 36

त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोच॒नम्

હે સૂર્ય! તું તરણિ—પાર કરાવનાર—છે; સર્વેને દૃશ્ય છે; તું જ્યોતિ સર્જનાર છે. તું સમગ્ર રોચન (પ્રકાશમય લોક) પર પ્રકાશ ફેલાવે છે.

Mantra 37

तत्सूर्य॑स्य देव॒त्वं तन्म॑हि॒त्वं म॒ध्या कर्तो॒र्वित॑त॒ᳪ सं ज॑भार । य॒देदयु॑क्त ह॒रित॑: स॒धस्था॒दाद्रात्री॒ वास॑स्तनुते सि॒मस्मै॑

એ સૂર્યનું દેવત્વ છે, એ જ તેની મહિમા છે: કર્મકર્તાના મધ્યમાં તેણે વિખેરાયેલું સર્વ એકત્ર કર્યું. જ્યારે તેણે પોતાના સ્થાનેથી હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વોને જોડ્યા, ત્યારે રાત્રી વસ્ત્ર સમી તેના માટે વિસ્તરી જાય છે.

Mantra 38

तन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्याभि॒चक्षे॒ सूर्यो॑ रू॒पं कृ॑णुते॒ द्योरु॒पस्थे॑ । अ॒न॒न्तम॒न्यद्रुश॑दस्य॒ पाज॑: कृ॒ष्णम॒न्यद्ध॒रित॒: सं भ॑रन्ति

મિત્ર અને વરુણના અભિચક્ષે (જાગૃત દૃષ્ટિ) હેઠળ સૂર્ય દ્યૌના ઉપસ્થમાં પોતાનું રૂપ ઘડે છે. તેની એક તેજસ્વિતા અનંત અને પ્રકાશમાન છે; બીજી કૃષ્ણ (અંધકારમય) છે: આ બન્નેને હરિત અશ્વો એકસાથે વહન કરે છે.

Mantra 39

बण्म॒हाँ२ अ॑सि सूर्य॒ बडा॑दित्य म॒हाँ२ अ॑सि । म॒हस्ते॑ स॒तो म॑हि॒मा प॑नस्यते॒ऽद्धा दे॑व म॒हाँ२ अ॑सि

હે સૂર્ય, તું મહાન છે; હે આદિત્ય, તું મહાન છે। સત્યના તારા મહિમા મહાન છે; તે નિશ્ચયે પ્રસિદ્ધ થાય છે। ખરેખર, હે દેવ, તું મહાન છે।

Mantra 40

बट् सू॑र्य॒ श्रव॑सा म॒हाँ२ अ॑सि स॒त्रा दे॑व म॒हाँ२ अ॑सि । म॒ह्ना दे॒वाना॑मसु॒र्य॒: पु॒रोहि॑तो वि॒भु ज्योति॒रदा॑भ्यम्

હે સૂર્ય, શ્રવસ્ (યશ/પ્રભા) વડે તું મહાન છે; હે દેવ, સદા તું મહાન છે. મહિમાથી તું દેવોમાં અગ્રણી, અસુર્ય (અસુર-વિરોધી) પુરોહિત, સર્વવ્યાપી પ્રકાશ—અદાભ્ય (અજેય/અસ્પર્શ્ય) છે.

Mantra 41

श्राय॑न्त इव॒ सूर्यं॒ विश्वेदिन्द्र॑स्य भक्षत । वसू॑नि जा॒ते जन॑मान॒ ओज॑सा॒ प्रति॑ भा॒गं न दी॑धिम

જાણે સૂર્ય પર આધાર રાખીને, સર્વે ઇન્દ્રના ભાગને ભોગવે. વસુઓ—જન્મેલા, ઉત્પન્ન થયેલા—બળ વડે અમે અમારા હિસ્સા રૂપે આગળ પ્રગટ કર્યા છે.

Mantra 42

अ॒द्या दे॑वा॒ उदि॑ता॒ सूर्य॑स्य॒ निरᳪह॑सः पिपृ॒ता निर॑व॒द्यात् । तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒: सिन्धु॑: पृथि॒वी उ॒त द्यौ:

આજે, હે દેવો, સૂર્યના ઉદયથી અમને નિરંહસ (દુઃખ/સંકટ)થી, નિરવદ્ય (દોષ/આક્ષેપ)થી રક્ષો. મિત্ৰ અને વરુણ અમને મહિમાવંત કરે; અદિતિ, સિંધુ, પૃથ્વી અને દ્યૌ (આકાશ) પણ.

Mantra 43

आ कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ वर्त॑मानो निवे॒शय॑न्न॒मृतं॒ मर्त्यं॑ च । हि॒र॒ण्यये॑न सवि॒ता रथे॒ना दे॒वो या॑ति॒ भुव॑नानि॒ पश्य॑न्

કૃષ્ણ રજસ (અંધકારમય પ્રદેશ)માં ગતિમાન થઈ, સવિતા અમૃત (અમર) અને મર્ત્ય (નશ્વર) બંનેને નિવાસમાં સ્થાપે છે. હિરણ્યમય રથ દ્વારા દેવ સવિતા સર્વ ભુવનોને નિહાળી આગળ જાય છે.

Mantra 44

प्र वा॑वृजे सुप्र॒जा ब॒र्हिरे॑षा॒मा वि॒श्पती॑व॒ व्वीरि॑ट इयाते । वि॒शाम॒क्तोरु॒षस॑: पू॒र्वहू॑तौ वा॒युः पू॒षा स्व॒स्तये॑ नि॒युत्वा॑न्

સુપ્રજાવાળી આ બર્હિ (યજ્ઞાસન) તેમના માટે આગળ વળી પ્રસરી ગઈ છે; તે પ્રજાના અધિપતિ સમી, બળવાન બની આગળ આવે છે. રાત્રિ અને ઉષાના સંગમમાં, પ્રાચીનથી આહ્વાનિત, નિયુતોથી યુક્ત વાયુ અને પૂષા અમારા સ્વસ્તિ માટે (અહીં) આવે.

Mantra 45

इ॒न्द्र॒वा॒यू बृह॒स्पतिं॑ मि॒त्राग्निं पू॒षणं भग॑म् । आ॒दि॒त्यान् मारु॑तं ग॒णम्

ઇન્દ્ર-વાયુ, બૃહસ્પતિ, મિત્ર-અગ્નિ, પૂષા, ભગ; આદિત્યો અને મારુત ગણ—(એ સૌને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ).

Mantra 46

वरु॑णः प्रावि॒ता भु॑वन्मि॒त्रो विश्वा॑भिरू॒तिभि॑: । कर॑तां नः सु॒राध॑सः

વરુણ અમારા અગ્ર-રક્ષક બને; મિત્ર સર્વ સહાયોથી (અમારી સાથે રહે). સુરાધસ—સુપ્રસાદી દાનવાળા એ બંને અમારા માટે કલ્યાણ કાર્ય કરે.

Mantra 47

अधि॑ न इन्द्रैषां॒ विष्णो॑ सजा॒त्या॒नाम् । इ॒ता मरु॑तो॒ अश्वि॑ना । तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒नो ये दे॑वास॒ आ न॒ इडा॑भि॒र्विश्वे॑भिः सो॒म्यं मध्वोमा॑सश्चर्षणीधृतः

હે ઇન્દ્ર, અમારાં ઉપર અધિપતિ થાઓ; હે વિષ્ણુ, આ સમજાતીય (સજાત) લોકો ઉપર પણ. અહીં આવો, હે મરુતો; હે અશ્વિનો. પ્રાચીન રીત પ્રમાણે આ અમારો વેનો (આકાંક્ષા) તે સહાયને શોધે છે: હે દેવો, તમે સર્વે, તમારી ઇડા-ભાગો સાથે અમારી પાસે આવો—હે મનુષ્યોના ધારક (ચર્ષણીધૃત), સોમના મધુર મધુ-રસ સાથે.

Mantra 48

अग्न॒ इन्द्र॒ वरु॑ण॒ मित्र॒ देवा॒: शर्ध॒: प्र य॑न्त॒ मारु॑तो॒त वि॑ष्णो । उ॒भा नास॑त्या रु॒द्रो अध॒ ग्नाः पू॒षा भग॒: सर॑स्वती जुषन्त

હે અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર—હે દેવો—સેનાદળ આગળ વધે: મરુતો અને વિષ્ણુ પણ. બંને નાસત્યૌ (અશ્વિનો), રુદ્ર, અને પછી દેવીઓ (ગ્નાઃ); પૂષા, ભગ, સરસ્વતી—તેઓ અહીં આનંદ પામે, અમારી હવિને સ્વીકારે.

Mantra 49

इ॒न्द्रा॒ग्नी मि॒त्रावरु॒णादि॑ति॒ᳪ स्व॑: पृथि॒वीं द्यां म॒रुत॒: पर्व॑ताँ२ अ॒पः । हु॒वे विष्णुं॑ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं॒ भगं॒ नु शᳪस॑ᳪ सवि॒तार॑मू॒तये॑

ઇન્દ્ર-અગ્નિ, મિત્ર-વરુણ, અદિતિ, સ્વઃ (સ્વર્ગ), પૃથ્વી, દ્યૌ (આકાશ), મરુત, પર્વતો, અપઃ (જળ)—એ સૌને હું આહ્વાન કરું છું. તથા વિષ્ણુ, પૂષણ, બ્રહ્મણસ્પતિ, ભગને પણ હું બોલાવું છું; હા, હું સ્તુતિ ઉચ્ચારું છું અને સહાય માટે સવિતારને આહ્વાન કરું છું.

Mantra 50

अ॒स्मे रु॒द्रा मे॒हना॒ पर्व॑तासो वृत्र॒हत्ये॒ भर॑हूतौ स॒जोषा॑: । यः शᳪस॑ते स्तुव॒ते धायि॑ प॒ज्र इन्द्र॑ज्येष्ठा अ॒स्माँ२ अ॑वन्तु दे॒वाः

અહીં અમારા માટે રુદ્રો—ઉદાર, પર્વતસમાન—વૃત્રહત્યામાં, યુદ્ધઘોષમાં, એકમન થઈને ઉપસ્થિત રહે. જે પાઠ કરે છે, જે સ્તુતિ કરે છે—તેને દૃઢ આધાર પ્રાપ્ત થાય છે. ઇન્દ્રને મુખ્ય રાખીને દેવો અમારું રક્ષણ કરે.

Mantra 51

अ॒र्वाञ्चो॑ अ॒द्या भ॑वता यजत्रा॒ आ वो॒ हार्दि॒ भय॑मानो व्ययेयम् । त्राध्वं॑ नो देवा नि॒जुरो॒ वृक॑स्य॒ त्राध्वं॑ क॒र्ताद॑व॒पदो॑ यजत्राः

હે યજત્ર (પૂજનીય) દેવો, આજે અહીં તરફ વળો. હૃદયમાં ભયભીત થઈ હું તમારામાં આશ્રય શોધું છું. હે દેવો, વરુક (વાઘિયા/વરુ)ની ગુપ્ત ઘાતથી અમને બચાવો; હે યજત્રો, ખાડો-ફાંસો રચનારથી અને નીચે પડાવનાર પગલાં (અવપદ)થી અમને બચાવો.

Mantra 52

विश्वे॑ अ॒द्य म॒रुतो॒ विश्व॑ ऊ॒ती विश्वे॑ भवन्त्व॒ग्नय॒: समि॑द्धाः । विश्वे॑ नो दे॒वा अव॒सा ग॑मन्तु॒ विश्व॑मस्तु॒ द्रवि॑णं॒ वाजो॑ अ॒स्मे

આજે સર્વ મરુતો સર્વ રીતે સહાયરૂપ થાઓ; સર્વ અગ્નિઓ પ્રજ્વલિત થાઓ. સર્વ દેવો કૃપા (અવસ) લઈને અમારી પાસે આવો; અમારે માટે સર્વ ધન, સર્વ વાજ (બળનો પુરસ્કાર) પ્રાપ્ત થાઓ.

Mantra 53

विश्वे॑ देवाः शृणु॒तेमᳪ हवं॑ मे॒ ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ य उप॒ द्यवि॒ ष्ठ । ये अ॑ग्निजि॒ह्वा उ॒त वा॒ यज॑त्रा आ॒सद्या॒स्मिन्ब॒र्हिषि॑ मादयध्वम्

હે સર્વ દેવો, મારી આ હાક સાંભળો—જે અંતરિક્ષમાં છો, જે દ્યૌ (સ્વર્ગ)માં નિવાસ કરો છો; જેમની જિહ્વા અગ્નિ છે, અથવા હે યજત્રો—આ બર્હિષ પર બેસીને આનંદિત થાઓ.

Mantra 54

दे॒वेभ्यो॒ हि प्र॑थ॒मं य॒ज्ञिये॑भ्योऽमृत॒त्वᳪ सु॒वसि॑ भा॒गमु॑त्त॒मम् । आदिद्दा॒मान॑ᳪ सवित॒र्व्यू॒र्णुषेऽनूची॒ना जी॑वि॒ता मानु॑षेभ्यः

દેવો માટે—યજ્ઞયોગ્ય દેવો માટે—તું સૌપ્રથમ અમૃતત્વ, એટલે સર્વોત્તમ ભાગ, અર્પે છે. ત્યારબાદ, હે સવિતર, તું બંધનને ઉઘાડી દે છે અને યોગ્ય ક્રમમાં મનુષ્યોને જીવન પ્રદાન કરે છે.

Mantra 55

प्र वा॒युमच्छा॑ बृह॒ती म॑नी॒षा बृ॒हद्र॑यिं वि॒श्ववा॑रᳪ रथ॒प्राम् । द्यु॒तद्या॑मा नि॒युत॒: पत्य॑मानः क॒विः क॒विमि॑यक्षसि प्रयज्यो

ઉન્નત મનન વાયુ તરફ આગળ ધપે છે—મહાધનવાન, સર્વઇચ્છનીય, રથને ભરનાર તરફ. જેના તેજસ્વી માર્ગો, તેની નિયુતો (યુગલ ઘોડાઓ) સાથે, દોડે છે; હે પૂર્વયાજ્યને યોગ્ય, તું કવિ બની કવિને યજ્ઞથી પૂજે છે.

Mantra 56

इन्द्र॑वायू इ॒मे सु॒ता उप॒ प्रयो॑भि॒रा ग॑तम् । इन्द॑वो वामु॒शन्ति॒ हि

હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, આ સુત (પિષિત) સોમરસો પાસે, પ્રીતિકર અર્પણો સાથે, અહીં આવો. કારણ કે સોમબિંદુઓ ખરેખર તમારું જ આકાંક્ષણ કરે છે.

Mantra 57

मि॒त्रᳪ हु॑वे पू॒तद॑क्षं॒ वरु॑णं च रि॒शाद॑सम् । धियं॑ घृ॒ताची॒ᳪ साध॑न्ता

હું શુદ્ધ શક્તિવાળા મિત્રને અને હાનિ-નિવારક વરુણને આહ્વાન કરું છું; ઘૃત-જીભવાળી પ્રાર્થનાની ધીને સિદ્ધ કરનાર તે બંને (દેવો) છે.

Mantra 59

दस्रा॑ यु॒वाक॑वः सु॒ता नास॑त्या वृ॒क्तब॑र्हिषः । आ या॑तᳪ रुद्रवर्तनी ।। तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒नः ।। ५ ८ ।। वि॒दद्यदी॑ स॒रमा॑ रु॒ग्णमद्रे॒र्महि॒ पाथ॑: पू॒र्व्यᳪ स॒ध्र्य॒क्कः । अग्रं॑ नयत्सु॒पद्यक्ष॑राणा॒मच्छा॒ रवं॑ प्रथ॒मा जा॑न॒ती गा॑त्

હે અદ્ભુત નાસત્યાઓ, યુવાન ઋષિઓ! તમારાં માટે સોમરસ પિછોડાયો છે અને બર્હિ (યજ્ઞઘાસ) પાથરાયું છે; રુદ્રના માર્ગે ચાલનારાઓ, અહીં આવો. આ પ્રાચીન વેના (સાધક) તે જ પંથને અનુસરે છે. જ્યારે સરમાએ પર્વત-શિલામાં તૂટેલું (નિધિ) શોધ્યું—મહાન પ્રાચીન માર્ગ, સીધો—ત્યારે તેણે અક્ષર (અવિનાશી) પદવાળા (દેવ/વાણી) તરફ અગ્રભાગે નેતૃત્વ કર્યું; પ્રથમ જાણનારી બની તે ધ્વનિ તરફ સીધી ગઈ.

Mantra 60

न॒हि स्पश॒मवि॑दन्न॒न्यम॒स्माद्वै॑श्वान॒रात्पु॑र ए॒तार॑म॒ग्नेः । एमे॑नमवृधन्न॒मृता॒ अम॑र्त्यं वैश्वान॒रं क्षै॑त्रजित्याय दे॒वाः

નિરીક્ષકોને આ વૈશ્વાનર સિવાય અગ્નિના પૂર્વગામી તરીકે બીજો કોઈ મળ્યો નહીં. દેવો—અમૃત, અમર્ત્ય—એને વધાર્યા: ક્ષેત્ર-વિજય માટે તે મૃત્યુરહિત વૈશ્વાનરને.

Mantra 61

उ॒ग्रा वि॑घ॒निना॒ मृध॑ इन्द्रा॒ग्नी ह॑वामहे । ता नो॑ मृडात ई॒दृशे॑

ઉગ્ર, આક્રમણોને ચકનાચૂર કરનાર ઇન્દ્ર અને અગ્નિને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ; આવા પ્રસંગે તમે અમારે પ્રત્યે કૃપાળુ રહો.

Mantra 62

उपा॑स्मै गायता नर॒: पव॑माना॒येन्द॑वे । अ॒भि दे॒वाँ२ इय॑क्षते

હે નરો, પવમાન ઇન્દુ માટે—જે પોતે શુદ્ધ થાય છે—તેને ગાવો; તે દેવોને અભિ યજ્ઞ કરવા ઇચ્છે છે.

Mantra 63

ये त्वा॑ऽहि॒हत्ये॑ मघव॒न्नव॑र्ध॒न्ये शा॑म्ब॒रे ह॑रिवो॒ ये गवि॑ष्टौ । ये त्वा॑ नू॒नम॑नु॒मद॑न्ति॒ विप्रा॒: पिबे॑न्द्र॒ सोम॒ᳪ सग॑णो म॒रुद्भि॑:

હે મઘવન, અહિહત્યામાં જેમણે તને વધાર્યો; હે હરિવઃ, શમ્બર વિષયે; અને ગવિષ્ટિ—ગાયો માટેની શોધમાં—જેમણે તને વધાર્યો; અને જે વિપ્રો અત્યારે પણ તારા અનુમોદનમાં આનંદ કરે છે—હે ઇન્દ્ર, મરુદગણ સાથે, તારા ગણ સાથે, સોમ પાન કર.

Mantra 64

जनि॑ष्ठा उ॒ग्रः सह॑से तु॒राय॑ म॒न्द्र ओजि॑ष्ठो बहु॒लाभि॑मानः । अव॑र्ध॒न्निन्द्रं॑ म॒रुत॑श्चि॒दत्र॑ मा॒ता यद्वी॒रं द॒धन॒द्धनि॑ष्ठा

સહસ માટે, વિજય માટે, ઉગ્ર અને જ્યેષ્ઠ રૂપે જન્મેલો; આનંદદાયક, સર્વોત્તમ તેજસ્વી, બહુવિધ પરાક્રમથી યુક્ત. અત્રે મરુતો પણ ઇન્દ્રને વધારતા રહ્યા, જ્યારે દાનશીલ માતાએ ધનિષ્ઠા રૂપે વીરને ધારણ કર્યો.

Mantra 65

आ तू न॑ इन्द्र वृत्रहन्न॒स्माक॑म॒र्धमा ग॑हि । म॒हान्म॒हीभि॑रू॒तिभि॑ः ॥

હે ઇન્દ્ર, વૃત્રહન્! તું અમારી પાસે આવ; અમારા પોતાના અર્ધ (ભાગ/હિસ્સા) તરફ આવ. તું મહાન છે; મહાન ઊતિઓ (સહાય/રક્ષા) વડે યુક્ત છે.

Mantra 66

त्वमि॑न्द्र॒ प्रतू॑र्तिष्व॒भि विश्वा॑ असि॒ स्पृध॑ः । अ॒श॒स्ति॒हा ज॑नि॒ता वि॑श्व॒तूर॑सि॒ त्वं तू॑र्य तरुष्य॒तः ॥

હે ઇન્દ્ર! પ્રતૂર્તિષુ (આક્રમણ/પ્રયાણના પ્રસંગોમાં) તું સર્વ સ્પૃધઃ (સ્પર્ધા/વૈર) સામે ઊભો છે. તું અશસ્તિહા (નિંદા-નાશક), જનિતા (ઉત્પাদক/પ્રેરક), વિશ્વતૂર (સર્વવિજયી) છે; હે તૂર્ય! જે જીતવા માટે દબાણપૂર્વક આગળ વધે છે (તરુષ્યતઃ) તેના માટે તું વિજયદાતા છે.

Mantra 67

अनु॑ ते॒ शुष्मं॑ तु॒रय॑न्तमीयतुः क्षो॒णी शिशुं॒ न मा॒तरा॑ । विश्वा॑स्ते॒ स्पृध॑ः श्नथयन्त म॒न्यवे॑ वृ॒त्रं यदि॑न्द्र॒ तूर्व॑सि ॥

હે ઇન્દ્ર! તારા પ્રેરક પરાક્રમને અનુસરી બે વિશાળ માતાઓ—પૃથ્વી અને દ્યૌ—બાળકને અનુસરતી બે માતાઓની જેમ આગળ વધે છે. તારા ક્રોધ માટે તેઓ સર્વ સ્પર્ધાઓને ચકનાચૂર કરે છે, જ્યારે હે ઇન્દ્ર, તું વૃત્રને પરાજિત કરે છે, હે તૂર્વશી-વિજયી.

Mantra 68

य॒ज्ञो दे॒वानां॒ प्रत्ये॑ति सु॒म्नमादि॑त्यासो॒ भव॑ता मृड॒यन्त॑ः । आ वो॒ऽर्वाची॑ सुम॒तिर्व॑वृत्याद॒ᳪहो॑श्चि॒द्या व॑रिवो॒वित्त॒रास॑त् ॥

યજ્ઞ દેવોના અનુગ્રહ તરફ જાય છે; હે આદિત્યો, કૃપાળુ બનો, દયા દર્શાવો. તમારી સુમતિ અહીં અમારી તરફ વળે, જેથી તે દુઃખમાંથી પણ અમને વિશાળ અવકાશ અને કલ્યાણકારી મુક્તિ અપાવે.

Mantra 69

अद॑ब्धेभिः सवितः पा॒युभि॒ष्ट्वᳪ शि॒वेभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो॒ गय॑म् । हिर॑ण्यजिह्वः सुवि॒ताय॒ नव्य॑से॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घश॑ᳪस ईशत ॥

હે સવિતા! અદબ્ધ, શિવ રક્ષકો દ્વારા આજે તું અમારું ગય (ધન-સંપત્તિ/જીવન-આધાર) ચારે તરફથી ઘેરીને રક્ષા કર. હિરણ્યજિહ્વ! સુવિત (કલ્યાણ) અને સદા નવી તાજગી માટે—અમને રક્ષ; કોઈ અઘશંસ (દુષ્ટ-વક્તા/અપવાદક) અમ પર અધિકાર ન મેળવે.

Mantra 70

प्र वी॑र॒या शुच॑यो दद्रिरे वामध्व॒र्युभि॒र्मधु॑मन्तः सु॒तास॑: । वह॑ वायो नि॒युतो॑ या॒ह्यच्छा॒ पिबा॑ सु॒तस्यान्ध॑सो॒ मदा॑य

વીરબળ સાથે, શુદ્ધજનોએ તમારા માટે આગળ ધપાવ્યા છે—અધ્વર્યુઓ દ્વારા પિષિત મધુમય સોમરસ. હે વાયુ, જોડાયેલા રથયુગોને અહીં વહન કર; સીધા અહીં આવ: મદ માટે પિષિત રસ—સોમનો અંધસ—પાન કર.

Mantra 71

गाव॒ उपा॑वताव॒तं म॒ही य॒ज्ञस्य॑ र॒प्सुदा॑ । उ॒भा कर्णा॑ हिर॒ण्यया॑

હે ગાયો, નજીક આવો—હે મહાનીઓ, યજ્ઞની શોભા (રપ્સ) આપનારીઓ; તમારા બંને કાન સોનાના છે.

Mantra 72

काव्य॑योरा॒जाने॑षु॒ क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य दुरो॒णे । रि॒शाद॑सा स॒धस्थ॒ आ

કાવ્યઓની પેઢીઓમાં, પવિત્ર સંકલ્પ (ક્રતુ) વડે, દક્ષના નિવાસમાં—હે ઇજાકારને દૂર હાંકનારાઓ, સામાન્ય આસન (સધસ્થ) તરફ અહીં આવો.

Mantra 73

दै॑व्यावध्वर्यू॒ आ ग॑त॒ᳪ रथे॑न॒ सूर्य॑त्वचा । मध्वा॑ य॒ज्ञᳪ सम॑ञ्जाथे । तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒नः

હે બે દિવ્ય અધ્વર્યૂઓ, સૂર્યસમાન તેજવાળી રથ સાથે અહીં આવો. મધુરતા (મધુ) વડે યજ્ઞને યોગ્ય રીતે સુસજ્જ કરો; પ્રાચીન રીતે જ—આ વેના (લાલસા/આકાંક્ષા) તેમાં સ્થિર થાય છે.

Mantra 74

ति॒र॒श्चीनो॒ वित॑तो र॒श्मिरे॑षाम॒धः स्वि॑दा॒सी३दु॒परि॑ स्विदासी३त् । रे॒तो॒धा आ॑सन्महि॒मान॑ आसन्त्स्व॒धा अ॒वस्ता॒त्प्रय॑तिः प॒रस्ता॑त्

તેમનો રશ્મિ (દોરો) તિર્યક રીતે વિસ્તરેલો હતો—શું તે ખરેખર નીચે હતો કે ઉપર? તેઓ રેતોધા (બીજ-સ્થાપક) હતા; તેઓ મહિમાવાન શક્તિઓ હતા; તેમની સ્વધા (પોષક શક્તિ) નીચેથી હતી, અને તેમની પ્રેરિત ગતિ પરેથી/પરપારથી હતી.

Mantra 75

आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् । सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः

તમે બે લોક (રોદસી) ભર્યા; જ્યારે જળોએ જન્મેલા તેને ધારણ કર્યો, ત્યારે તમે મહાન સ્વર્-પ્રકાશ (દિવ્ય તેજ) પણ ભર્યો. તે કવિ (ઋષિ) અધ્વર યજ્ઞ માટે પરિભ્રમિત કરીને લઈ જવાય છે—ઇનામ જીતવા માટે ઘોડા જેવો—અમારા આનંદાર્થે ત્યાં સ્થાપિત.

Mantra 76

उ॒क्थेभि॑र्वृत्र॒हन्त॑मा॒ या म॑न्दा॒ना चि॒दा गि॒रा । आ॒ङ्गू॒षैरा॒विवा॑सतः

ઉકથ-સ્તુતિઓ વડે તમે તે સર્વોત્તમ વૃત્રહન શક્તિઓને જગાવો, જે મદમત્ત હોવા છતાં પણ ગીતના આહ્વાને આવે છે; ઊંચા સ્વરવાળા આંગૂષ-ગાનોથી તેમને પ્રબોધો.

Mantra 77

उप॑ नः सू॒नवो॒ गिर॑: शृ॒ण्वन्त्व॒मृत॑स्य॒ ये । सु॒मृ॒डी॒का भ॑वन्तु नः

અમારા ગીતોની સંતતિ—આ ગિરાઓ—અમારી પાસે નજીક આવે; અમૃતના જે છે તેઓ સાંભળે. તેઓ અમારે પ્રત્યે અતિ કૃપાળુ (સુમૃડીક) બને.

Mantra 78

ब्रह्मा॑णि मे म॒तय॒: शᳪ सु॒तास॒: शुष्म॑ इयर्ति॒ प्रभृ॑तो मे॒ अद्रि॑: । आ शा॑सते॒ प्रति॑ हर्यन्त्यु॒क्थेमा हरी॑ वहत॒स्ता नो॒ अच्छ॑

મારા બ્રહ્માણિ (પ્રાર્થનાઓ) અને મતયો (વિચારો) કલ્યાણ માટે છે; સુતાસઃ (પિચડેલા સોમરસ) — મારો શુષ્મ (વીર્ય) — ઉદ્ભવિત થાય છે; ઉંચે ઉઠાવેલો મારો અદ્રિ (પિચડવાનો પથ્થર) પ્રેરણા આપે છે. તેઓ આજ્ઞા આપે છે; ઉકથમાં હર્ષિત થાય છે. હે બે હરિ (બય ઘોડા), આને અમારે સુધી અહીં વહન કરીને લાવો.

Mantra 79

अनु॑त्त॒मा ते॑ मघव॒न्नकि॒र्नु न त्वावाँ॑२ अस्ति दे॒वता॒ विदा॑नः । न जाय॑मानो॒ नश॑ते॒ न जा॒तो यानि॑ करि॒ष्या कृ॑णु॒हि प्र॑वृद्ध

હે મઘવન્ (ઇન્દ્ર), તારી મહિમા સર્વોત્કૃષ્ટ છે; જાણનાર માટે દેવોમાં પણ તારા સમાન કોઈ નથી. ન જન્મ લેતો (જન્મમાન) અને ન જન્મેલો (જાત) કોઈ તને પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી. હે પરાક્રમે પરિપક્વ, તું જે કરવાનું ઇચ્છે છે, તે જ નિશ્ચયે કર.

Mantra 80

तदिदा॑स॒ भुव॑नेषु॒ ज्येष्ठं॒ यतो॑ ज॒ज्ञ उ॒ग्रस्त्वे॒षनृ॑म्णः । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो नि रि॑णाति॒ शत्रू॒ननु॒ यं विश्वे॒ मद॒न्त्यूमा॑ः ॥

એ જ તો લોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેના પરથી ઉગ્ર, તેજસ્વી નૃમ્ણવાળો (પુરુષબળવાળો) જન્મ્યો. હમણાં જ જન્મેલો, તે તરત જ શત્રુઓને દબાવી દે છે—જેના અનુસરણમાં સર્વે ઉમાઃ (ઉલ્લાસિત શક્તિઓ) આનંદિત થાય છે.

Mantra 81

इ॒मा उ॑ त्वा पुरूवसो॒ गिरो॑ वर्धन्तु॒ या मम॑ । पा॒व॒कव॑र्णा॒ः शुच॑यो विप॒श्चितो॒ऽभि स्तोमै॑रनूषत ॥

હે પુરુવસુ (પ્રચુર ધનવાળા), મારી આ સ્તુતિગીતો તને વધારતી રહે. પાવકવર્ણા—પવિત્ર કરનાર તેજવાળા—શુચિ, વિપશ્ચિત (જ્ઞાની) જનોએ તને સ્તોમો દ્વારા ક્રમસર સ્તુતિ કરી છે.

Mantra 82

यस्या॒यं विश्व॒ आर्यो॒ दास॑ः शेवधि॒पा अ॒रिः । ति॒रश्चि॑द॒र्ये रु॒शमे॒ पवी॑रवि॒ तुभ्येत्सो अ॑ज्यते र॒यिः ॥

જેનાં અધિકારમાં આ સમગ્ર જનસમૂહ—આર્ય અને દાસ—છે, અને જે ખજાનાનો રક્ષક એવો પ્રતિસ્પર્ધી (અરિ) છે; હે રુશમ (દીપ્તિમાન), સીમાઓ પાર પણ તારા માટે જ ધન આગળ ધપાવવામાં આવે છે.

Mantra 83

अ॒यᳪ स॒हस्र॒मृषि॑भि॒ः सह॑स्कृतः समु॒द्र इ॑व पप्रथे । स॒त्यः सो अ॑स्य महि॒मा गृ॑णे॒ शवो॑ य॒ज्ञेषु॑ विप्र॒राज्ये॑ ॥

આ (દેવ/સ્તુત્ય) હજાર ઋષિઓ દ્વારા બળવત્તર કરાયેલો સમુદ્રની જેમ વિસ્તરી ગયો છે. સત્ય છે તેની મહિમા; યજ્ઞોમાં, વિપ્રરાજ્યે (પુરોહિત-સ્વરાજ્યમાં) હું તેની શક્તિનું ગાન કરું છું.

Mantra 84

अद॑ब्धेभिः सवितः पा॒युभि॒ष्ट्वᳪ शि॒वेभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो॒ गय॑म् । हिर॑ण्यजिह्वः सुवि॒ताय॒ नव्य॑से॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घश॑ᳪस ईशत ॥

હે સવિતા! અદબ્ધ (અપરાજિત) પાયુઓ—રક્ષકો—અને શિવ (મંગલમય) રક્ષકો વડે આજે અમારી ગાયમ્ (જીવન-સંપત્તિ/જીવનાધાર)ને ચારે તરફથી આવરી રક્ષા કર. હિરણ્યજિહ્વ (સુવર્ણ-જિહ્વાવાળા) તું સુવિત (સુગતિ/સુશાસન) અને નવ્ય (નવ-કલ્યાણ) માટે અમને રક્ષ; કોઈ અઘશંસ (દુષ્ટવાણી/અપશબ્દ બોલનાર) અમ પર અધિકાર ન મેળવે.

Mantra 85

आ नो॑ य॒ज्ञं दि॑वि॒स्पृशं॒ वायो॑ या॒हि सु॒मन्म॑भिः । अ॒न्तः प॒वित्र॑ उ॒परि॑ श्रीणा॒नोऽयᳪ शु॒क्रो अ॑यामि ते

હે વાયુ, દ્યૌને સ્પર્શતો એવો અમારો યજ્ઞ તરફ, શુભ મનોભાવોથી અહીં આવો. પવિત્ર (છાણણી)ની અંદર, ઉપર, યોગ્ય રીતે શુદ્ધ કરાયેલો આ તેજસ્વી સોમ હું તારા માટે આગળ લાવું છું.

Mantra 86

इ॒न्द्र॒वा॒यू सु॑स॒न्दृशा॑ सु॒हवे॒ह ह॑वामहे । यथा॑ न॒: सर्व॒ इज्जनो॑ऽनमी॒वः स॒ङ्गमे॑ सु॒मना॒ अस॑त्

હે ઇન્દ્ર-વાયુ, સુદર્શન, સુહવનીય, અમે તમને અહીં આવવા માટે આહ્વાન કરીએ છીએ; જેથી અમારો સર્વ જન નિશ્ચયે નિરામય રહે અને સભામાં શુભમનાવાળો બને.

Mantra 87

ऋध॑गि॒त्था स मर्त्य॑: शश॒मे दे॒वता॑तये । यो नू॒नं मि॒त्रावरु॑णाव॒भिष्ट॑य आच॒क्रे ह॒व्यदा॑तये

આ રીતે, યોગ્ય ક્રમમાં, તે મર્ત્ય દેવતાઓની પ્રાપ્તિ માટે શમન પામે છે—જે હવે મિત્‍ર-વરુણ માટે, તેમની અભિષ્ટિ (રક્ષા) માટે, અને હવ્યના યથોચિત દાન માટે આ કર્મ સંપન્ન કરે છે.

Mantra 88

आ या॑त॒मुप॑ भूषतं॒ मध्व॑: पिबतमश्विना । दु॒ग्धं पयो॑ वृषणा जेन्यावसू॒ मा नो॑ मर्धिष्ट॒मा ग॑तम्

હે અશ્વિનો, અહીં આવો; શોભિત થાઓ અને નજીક આવો; મધુર રસનું પાન કરો. હે વृषણો, ઉત્તમ ધનવાળા, દૂધ અને પોષક પયઃ (રસ) પીવો; અમને હાનિ ન કરશો—અહીં જ આવો.

Mantra 89

प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒: प्र दे॒व्ये॒तु सू॒नृता॑ । अच्छा॑ वी॒रं नर्यं॑ प॒ङ्क्तिरा॑धसं दे॒वा य॒ज्ञं न॑यन्तु नः

બ્રહ્મણસ્પતિ આગળ વધે; દેવી સૂનૃતા પણ આગળ વધે. વીર, નર્ય (પુરુષાર્થવાન), પંક્તિરૂપે સુવ્યવસ્થિત લાભ ધરાવનાર તરફ દેવો અમારા યજ્ઞને દોરી જાય.

Mantra 90

च॒न्द्रमा॑ अ॒प्स्वन्तरा सु॑प॒र्णो धा॑वते दि॒वि । र॒यिं पि॒शङ्गं॑ बहु॒लं पु॑रु॒स्पृह॒ᳪ हरि॑रेति॒ कनि॑क्रदत्

જળોમાં અંતર રહેલો ચન્દ્રમા—સુપર્ણ (સુંદર પાંખવાળો)—આકાશમાં વેગે દોડે છે; હરિત અશ્વ કણિક્રદત્ (હિણહિણાતો) આગળ વધે છે, રયિ વહન કરતો—લાલિમાયુક્ત, બહુળ અને અનેકને ઇચ્છનીય.

Mantra 91

दे॒वं-दे॑वं॒ वोऽव॑से दे॒वं-दे॑वम॒भिष्ट॑ये । दे॒वं-दे॑वᳪ हुवेम॒ वाज॑सातये गृ॒णन्तो॑ दे॒व्या धि॒या

દેવ-દેવને અમે તમારાં અવસે (રક્ષણ/સહાય) માટે પોકારીએ છીએ; દેવ-દેવને અભિષ્ટયે (કલ્યાણ-સિદ્ધિ) માટે. વાજસાતયે (વિજય/પુરસ્કાર-પ્રાપ્તિ) માટે દેવ-દેવને અમે હુવેમ (આહ્વાન કરીએ), દેવ્ય ધિયા (દિવ્ય બુદ્ધિ) વડે સ્તુતિ કરતાં.

Mantra 92

दि॒वि पृ॒ष्टो अ॑रोचता॒ग्निर्वै॑श्वान॒रो बृ॒हन् । क्ष्मया॑ वृधा॒न ओज॑सा॒ चनो॑हितो॒ ज्योति॑षा बाधते॒ तम॑:

દિવિ (આકાશમાં) પૃષ્ટઃ (ઉચ્ચે) અગ્નિ વૈશ્વાનર—મહાન—પ્રકાશિત થયો. ક્ષ્મયા (પૃથ્વીથી) ઓજસા (બળથી) વૃધાન (વર્ધમાન) થઈ, ચનોહિતઃ (અમારા હિત માટે સ્થાપિત) તે પોતાના જ્યોતિષા (પ્રકાશથી) તમઃ (અંધકાર)ને દૂર કરે છે.

Mantra 93

इन्द्रा॑ग्नी अ॒पादि॒यं पूर्वागा॑त् प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी शिरो॑ जि॒ह्वया॒ वाव॑द॒च्चर॑त्त्रि॒ᳪशत्प॒दा न्य॑क्रमीत्

ઇન્દ્રા-અગ્નિ! આ (શક્તિ/તત્ત્વ) અપાં (જળોમાંથી) પ્રથમ બહાર આવ્યું, પદ્વતીભ્યઃ (પગવાળાં પ્રાણીઓમાંમાંથી). શિરઃ (મસ્તક) છોડીને, જિહ્વયા (જીભથી) તે ઊંચે બોલ્યું; ચરત્ (ચાલતું) ત્રિᳪશત્પદા (ત્રીસ પગવાળું) નીચે તરફ ન્યક્રમીત્ (પગલાં ભરી ઉતર્યું).

Mantra 94

दे॒वासो॒ हि ष्मा॒ मन॑वे॒ सम॑न्यवो॒ विश्वे॑ सा॒कᳪ सरा॑तयः । ते नो॑ अ॒द्य ते अ॑प॒रं तु॒चे तु नो॒ भव॑न्तु वरिवो॒विद॑:

દેવો તો નિશ્ચયે મનુ પ્રત્યે એકમન, સર્વે સાથે સહાયક હતા. તેઓ આજે અને ત્યારપછી પણ અમારે આશ્રયરૂપ થાઓ; હા, અમારે માટે વિશાળ અવકાશ (વરિવસ) શોધી આપનાર બનજો.

Mantra 95

अपा॑धमद॒भिश॑स्तीरशस्ति॒हाथेन्द्रो॑ द्यु॒म्न्याभ॑वत् । द॒वास्त॑ इन्द्र स॒ख्याय॑ येमिरे॒ बृह॑द्भानो॒ मरु॑द्गण

તે દુષ્ટ શાપોને ઉડાવી દીધા, નિંદાનો સંહારક; ત્યાર પછી ઇન્દ્ર તેજસ્વી મહિમાથી યુક્ત થયો. હે ઇન્દ્ર, તારી દાતૃત્વભરી કૃપાઓને મિત્રતા માટે તેજસ્વી મરુદ્ગણ ઇચ્છતા રહ્યા અને દૃઢપણે ધારણ કરી રાખી.

Mantra 96

प्र व॒ इन्द्रा॑य बृह॒ते मरु॑तो॒ ब्रह्मा॑र्चत । वृ॒त्रᳪ ह॑नति वृत्र॒हा श॒तक्र॑तु॒र्वज्रे॑ण श॒तप॑र्वणा

હે મરુતો, મહાન ઇન્દ્ર માટે તમારું પવિત્ર સ્તુતિ-બ્રહ્મ આગળ ધરો. વૃત્રહા—શતક્રતુ—શતપર્વવાળા વજ્રથી વૃત્રને સંહારે છે; વૃત્રને ઘાયલ કરે છે.

Mantra 97

अ॒स्येदिन्द्रो॑ वावृधे॒ वृष्ण्य॒ᳪ शवो॒ मदे॑ सु॒तस्य॒ विष्ण॑वि । अ॒द्या तम॑स्य महि॒मान॑मा॒यवोऽनु॑ ष्टुवन्ति पू॒र्वथा॑ । इ॒मा उ॑ त्वा यस्या॒यम॒यᳪ स॒हस्र॑मू॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑:

વિષ્ણુ, આ પિષિત સોમના મદમાં ઇન્દ્ર વધ્યો છે—તેનું વીર્યમય બળ. આજે ઉપાસકો પૂર્વની જેમ તેની મહિમાને અનુસરી સ્તુતિ કરે છે. આ સ્તુતિઓ તો તારા માટે જ છે—જેનામાં આ અને આ શક્તિ હજારગણી છે, અમારા માટે ઊંચે ઊઠતી.