Mantra 83
Rishi: Collective ṛṣi-tradition (sahasram ṛṣibhiḥ) foregrounded; individual attribution not explicit
Devata: Indra / or the empowered sacrificial force (contextually Indraic diction of śavas)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यᳪ स॒हस्र॒मृषि॑भि॒ः सह॑स्कृतः समु॒द्र इ॑व पप्रथे । स॒त्यः सो अ॑स्य महि॒मा गृ॑णे॒ शवो॑ य॒ज्ञेषु॑ विप्र॒राज्ये॑ ॥
Transliteration
ayáṃ sahásram ṛ́ṣibhíḥ sáha-skṛtaḥ samudrá iva paprathe | satyáḥ só asya mahimā́ gṛṇé śávo yajñéṣu vipra-rā́jye ||
Translation
આ (દેવ/સ્તુત્ય) હજાર ઋષિઓ દ્વારા બળવત્તર કરાયેલો સમુદ્રની જેમ વિસ્તરી ગયો છે. સત્ય છે તેની મહિમા; યજ્ઞોમાં, વિપ્રરાજ્યે (પુરોહિત-સ્વરાજ્યમાં) હું તેની શક્તિનું ગાન કરું છું.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । स॒हस्र॑म् । ऋषि॑भिः । सह॑-स्कृतः । स॒मु॒द्रः । इ॒व॒ । प॒प्र॒थे॒ । स॒त्यः । सः । अ॒स्य॒ । म॒हि॒मा । गृ॒णे॒ । शवः॑ । य॒ज्ञेषु॑ । वि॒प्र॒-राज्ये॑ ।
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Kartā
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
ऋषिभिःby/with the seers
ऋषिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
सहस्कृतःmade/formed with might; powerfully fashioned
सहस्कृतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसहस् + कृ (कृ धातु) → सहस्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
समुद्रःocean
समुद्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
पप्रथेspread out, expanded
पप्रथे:
Kartā
TypeVerb
Rootप्र + √थृ/थॄ (थृँ/थॄँ विस्तारे) अथवा √प्रथ् (प्रथँ प्रख्याने/विस्तारे)
सत्यःtrue
सत्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
सःhe/that
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof this/of him
अस्य:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
महिमाgreatness, majesty
महिमा:
Kartā
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
गृणेI praise
गृणे:
Kartā
TypeVerb
Root√गॄ (गॄ स्तुतौ)
शवःstrength, might
शवः:
Karma (of गृणे)
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
यज्ञेषुin the sacrifices
यज्ञेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
विप्रराज्येin the dominion/sovereignty of the inspired (priests)
विप्रराज्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविप्रराज्य (प्रातिपदिक; विप्र + राज्य)
Entities Mentioned
I
IndraṚ
Ṛṣi-tradition (Sahasram ṛṣibhiḥ)Y
Yajña (Sacrificial Force)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes