Shukla Yajur Veda — Adhyaya 33, Mantra 11
Rishi: Ṛgvedic provenance; Vājasaneyin transmission
Devata: Agni (with cosmological dyauḥ/retas imagery)
Chandas: Trishtubh (probable source-metre)
Samhita Patha (Devanagari)
आ यदि॒षे नृ॒पतिं॒ तेज॒ आन॒ट् शुचि॒ रेतो॒ निषि॑क्तं॒ द्यौर॒भीके॑ । अ॒ग्निः शर्ध॑मनव॒द्यं युवा॑नᳪ स्वा॒ध्यं॒ जनयत् सू॒दय॑च्च
Transliteration
ā́ yád iṣé nṛpátiṃ téja ā́nāṭ śúci réto níṣiktaṃ dyáur abhī́ke | agníḥ śárdham anavadyáṃ yúvānaṃ svā́dhyaṃ jánayat sū́dayac ca ||
Translation
જ્યારે પોષણ માટે તેણે નૃપતિ—માનવોના અધિપતિ—ના તેજને પ્રાપ્ત કર્યું, ત્યારે શુદ્ધ રેતઃ (વીર્ય) આકાશ નજીક હોવા છતાં નિષિક્ત (ઢોળાયેલું) થયું. અગ્નિએ અવદ્યરહિત યુવાન શર્ધ (સમૂહ/સેના) ઉત્પન્ન કર્યો—સ્વાધ્ય (સ્વયં-ધારક) —અને તેને સુદય (સમૃદ્ધિ તરફ) આગળ પ્રવર્તાવ્યો.
Padapatha (Word Analysis)
आ । यत् । इ॒षे । नृ॒पतिम् । तेजः । आनट् । शुचि । रेतः । निषि॑क्तम् । द्यौः । अ॒भीके॑ । अ॒ग्निः । शर्ध॑म् । अ॒न॒व॒द्यम् । युवा॑नम् । स्वा॒ध्यम् । जनयत् । सू॒दय॑त् । च ।
Word by Word
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / आ (अव्यय)
यदि॒षेyou worship/sacrifice
यदि॒षे:
Kartā (implicit ‘त्वम्’)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
नृ॒पतिम्the lord of men (king)
नृ॒पतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
तेजःsplendour, brilliance
तेजः:
Karma (of आनट्) / or appositionally ‘splendour’
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
आनट्reached/attained
आनट्:
Kartā (contextual subject, e.g., अग्निः/देवः)
TypeVerb
Rootअन्/अन् (धातु) ‘to breathe; to blow; to sound’ (Vedic: ‘to reach/attain’)
शुचिpure, bright
शुचि:
—
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
रेतःseed, semen
रेतः:
Karma (of implied verb like ‘धत्ते/आनट्’), or object in apposition
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
निषिक्तम्poured in; infused
निषिक्तम्:
—
TypeParticiple
Rootनि-√सिच् (धातु) / निषिक्त (कृदन्त)
द्यौःHeaven (the sky)
द्यौः:
Kartā (of implied ‘अभ्येति/धत्ते’ etc.)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
अभीकेin nearness; at close range
अभीके:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअभीक (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
शर्धम्host, troop, company
शर्धम्:
Karma
TypeNoun
Rootशर्ध (प्रातिपदिक)
अनवद्यम्blameless, faultless
अनवद्यम्:
—
TypeAdjective
Rootअनवद्य (प्रातिपदिक)
युवानम्young; youthful one
युवानम्:
Karma / apposition
TypeAdjective (substantival)
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
स्वाध्यम्self-dependent power; own strength/discipline
स्वाध्यम्:
Karma (of जनयत्)
TypeAdjective/Noun
Rootस्वाध्य (प्रातिपदिक)
जनयत्generated; produced
जनयत्:
Kartā (अग्निः)
TypeVerb
Root√जन् (धातु) (causative: जनय-)
सूदयत्impelled; made thrive
सूदयत्:
Kartā (अग्निः)
TypeVerb
Root√सूद् (धातु) ‘to drive/impel; to make prosper’
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyauḥ (Heaven)N
Nṛpati (Lord of men)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes