Sukta 79
Sukta 10.79
Not explicitly named in this single verse; appears to describe a mighty immortal force active among mortals (often interpreted in RV 10.79 as Agni or a consuming cosmic power—requires hymn-level identification)
Triṣṭubh (probable; needs confirmation)
આ સૂક્ત મનુષ્યો વચ્ચે ગતિમાન એવી ભયંકર છતાં કલ્યાણકારી અમર શક્તિનું ચિંતન કરે છે—જેની સૌથી સુસંગત ઓળખ, ભક્ષણ કરીને રૂપાંતર કરનાર અગ્નિના સ્વરૂપ તરીકે થાય છે. તેમાં અગ્નિને સર્વભક્ષક “ગર્ભ” તરીકે વર્ણવ્યો છે; તે પોતાની બે માતાઓ—દ્યાવા-પૃથિવી (આકાશ અને ધરતી)—પર પોષણ લે છે. ત્યારબાદ તે વિખૂટા દિશામાં દોડતી ઊર્જાઓને જોડે છે, તેમને શિસ્તમાં બાંધે છે, અને અંતે મિત્ર તથા વસુઓના અધિન ઋત (સત્ય-નિયમ) મુજબ સમરસતા અને યોગ્ય વ્યવસ્થા સ્થાપે છે.
Mantras
Mantra 1
अपश्यमस्य महतो महित्वममर्त्यस्य मर्त्यासु विक्षु । नाना हनू विभृते सं भरेते असिन्वती बप्सती भूर्यत्तः ॥
મેં આ મહાનના મહિમાને જોયો—આ અમર્ત્યને, જે મર્ત્ય જનસમુદાયોમાં ગતિ કરે છે. બે જડબાં, વિવિધ અને ધારિત, એકત્ર કરે છે અને વહન કરે છે; તે અટકતી નથી—પરિશ્રમ કરે છે અને બહુ ભક્ષે છે.
Mantra 2
गुहा शिरो निहितमृधगक्षी असिन्वन्नत्ति जिह्वया वनानि । अत्राण्यस्मै पड्भिः सं भरन्त्युत्तानहस्ता नमसाधि विक्षु ॥
ગુહામાં શિર સ્થાપિત છે, અને બે આંખો અલગ-અલગ સ્થિત છે. બહાર દબાવ્યા વિના પણ તે પોતાની જિહ્વાથી વનોને ભક્ષે છે. તેના માટે પ્રજાઓ પગલાં વડે અર્પણો એકત્ર કરે છે; અને ઊંચા હાથ કરીને નમસ્કાર સાથે કુળોમાં તેને સ્થાપે છે.
Mantra 3
प्र मातुः प्रतरं गुह्यमिच्छन्कुमारो न वीरुधः सर्पदुर्वीः । ससं न पक्वमविदच्छुचन्तं रिरिह्वांसं रिप उपस्थे अन्तः ॥
માતાથી પણ વધુ ગુપ્ત રહેલું શોધતો યુવાન, વનસ્પતિ સમાન, વિશાળ વિસ્તારો પર સરકતો ગયો. તેણે જાણે પક્વ દંડ—પ્રકાશમાન—શત્રુની ગોદમાં અંદર જ ચાટતો રહેલો શોધી કાઢ્યો.
Mantra 4
तद्वामृतं रोदसी प्र ब्रवीमि जायमानो मातरा गर्भो अत्ति । नाहं देवस्य मर्त्यश्चिकेताग्निरङ्ग विचेताः स प्रचेताः ॥
હે દ્યાવા-પૃથિવી, તમારું આ ઋત હું પ્રગટ કરું છું: જન્મતો ગર્ભ બે માતાઓને ભક્ષે છે. હું, મર્ત્ય, દેવને પૂર્ણપણે જાણતો નથી; અગ્નિ તો ખરેખર વિવેચક છે—તે જ પ્રચેત છે.
Mantra 5
यो अस्मा अन्नं तृष्वादधात्याज्यैर्घृतैर्जुहोति पुष्यति । तस्मै सहस्रमक्षभिर्वि चक्षेऽग्ने विश्वतः प्रत्यङ्ङसि त्वम् ॥
જે તેને ત્રિગુણ આધાર (ત્રિષ્વા)માં અન્ન સ્થાપે છે, જે આજ્ય-ઘૃતથી હવન કરે છે અને પોષે છે—તેની તરફ, હે અગ્નિ, તું હજાર આંખોથી જુએ છે; સર્વ દિશાઓથી તું તેની તરફ વળેલો છે.
Mantra 6
किं देवेषु त्यज एनश्चकर्थाग्ने पृच्छामि नु त्वामविद्वान् । अक्रीळन्क्रीळन्हरिरत्तवेऽदन्वि पर्वशश्चकर्त गामिवासिः ॥
હે અગ્નિ, દેવોમાં ત્યાગનું કયું અપરાધ તું કર્યુ છે? હું અજાણ્યો થઈ હવે તને પૂછું છું. ન રમતો—છતાં રમતો—હરિતવર્ણ (હરિ) ભક્ષણ માટે ગાંઠે ગાંઠે કાપે છે, જેમ છરી ગાયને કાપે તેમ.
Mantra 7
विषूचो अश्वान्युयुजे वनेजा ऋजीतिभी रशनाभिर्गृभीतान् । चक्षदे मित्रो वसुभिः सुजातः समानृधे पर्वभिर्वावृधानः ॥
વનજ (વનેજા) એ વિભિન્ન દિશાઓમાં દોડતા અશ્વોને જોડ્યા, ઋજુ ગતિ ધરાવતી રશનાઓથી પકડાયેલા. વસુઓ સાથે સુજાત મિત્રે જોયું; ગાંઠે ગાંઠે વધતો તે સમાન ઋદ્ધિ—એક જ યોગ્યતા તરફ—પહોંચ્યો.
Frequently Asked Questions
The hymn’s imagery best fits Agni: an immortal power among mortals, a consuming and transforming fire, and a divine knower (vicetā/pracetā). The last verse also brings in Mitra, highlighting harmony as the outcome.
On the cosmic level, Agni (or the divine Fire) is born within the worlds and then transforms them by his heat and power. In inner terms, awakened spiritual fire reshapes both our physical nature and our mind that originally ‘bore’ it.
The ‘horses’ symbolize scattered drives and energies. The hymn says the divine force disciplines and guides them with straight ‘reins’ so they move toward a common rightness, culminating in concord associated with Mitra.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.