Adhyaya 11

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवि विस्मयोत्फुल्ललोचना । रोमांचकञ्चुका सुभ्रूः पुनः पप्रच्छ भूसुराः

Dijo Sūta: Cuando esto hubo sido dicho, la Diosa—con los ojos abiertos por el asombro, el cuerpo estremecido por el erizamiento del vello y las cejas hermosas—volvió a preguntar al sabio divino.

Verse 2

देव्युवाच । धन्याऽहं कृतपुण्याऽहं तपः सुचरितं मया । यदेष क्षेत्र महिमा महादेवान्मया श्रुतः

La Diosa dijo: Dichosa soy; llena de mérito soy—bien cumplida ha sido mi austeridad—pues he escuchado de Mahādeva la grandeza de este sagrado kṣetra.

Verse 3

भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । पृष्टं तु यन्मया पूर्वं तत्सर्वं कथितं हर

Oh Señor Bienaventurado, Dios de dioses, barquero que hace cruzar el océano del saṃsāra: cuanto te pregunté antes, todo ello ha sido explicado, oh Hara.

Verse 4

पुनश्च देवदेवेश त्वद्वाक्यामृतरंजिता । न तृप्तिमधिगच्छामि देवदेव महेश्वर

Y aun así, oh Señor de los dioses—deleitado por el néctar de tus palabras—no alcanzo saciedad, oh Dios de los dioses, oh Maheśvara.

Verse 5

किंचित्प्रष्टुमनाश्चास्मि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । तन्मे कथय कामेश दयां कृत्वा जगत्प्रभो

Deseo preguntar un poco más acerca de toda la extensión de Prabhāsa-kṣetra. Dímelo, oh Kāmeśa—por compasión, oh Señor del mundo.

Verse 6

ईश्वर उवाच । पृथिव्या मध्यगर्भस्थं जंबूद्वीपमिति स्मृतम् । तच्च वै नवधा भिन्नं वर्षभेदेन सुन्दरि

Īśvara dijo: «En el mismo centro de la tierra se halla lo que se conoce como Jambūdvīpa. Oh hermosa, en verdad está dividido en nueve partes, distinguidas como regiones (varṣas) separadas».

Verse 7

तस्याद्यं भारतं वर्षं तच्चापि नवधा स्मृतम् । नवयोजनसाहस्रं दक्षिणोत्तरमानतः

«Entre ellas, la primera es Bhārata-varṣa; también ésta se recuerda como dividida en nueve. Medida de sur a norte, se extiende por nueve mil yojanas.»

Verse 8

अशीतिश्च सहस्राणि पूर्वपश्चायतं स्मृतम् । उत्तरे हिमवानस्ति क्षीरोदो दक्षिणे स्मृतः

«Su extensión de este a oeste se dice que es de ochenta mil yojanas. Al norte se alza Himavān, y al sur se recuerda el Kṣīroda (océano de leche).»

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे देवि भारतं क्षेत्रमुत्तमम् । कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं युगचतुष्टयम्

En esta extensión, oh Diosa, Bhārata es el kṣetra sagrado más excelente. Aquí se cuentan los cuatro yugas: Kṛta, Tretā, Dvāpara y Tiṣya (Kali).

Verse 10

अत्रैवैषा युगावस्था चतुर्वर्णश्च वै जनः । चत्वारि त्रीणि च द्वे च तथैवैक शरच्छतम्

Aquí mismo se halla este orden de los yugas, y aquí también la humanidad está dispuesta en las cuatro varṇa. (La duración de los yugas) se mide como cuatro, tres, dos y asimismo cien “siglos de otoño”, según corresponda.

Verse 11

जीवन्त्यत्र नरा देवि कृतत्रेतादिषु क्रमात् । यदेतत्पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्

Aquí, oh Diosa, los hombres viven en debido orden a través de Kṛta, Tretā y los demás yugas. Este loto terrenal que he descrito tiene cuatro pétalos.

Verse 12

वर्षाणि भारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्द्दिशम् । भारतं केतुमालं च कुरु भद्राश्वमेव च

Las regiones que comienzan con Bhārata son sus pétalos, extendidos hacia las cuatro direcciones: Bhārata, Ketumāla, Kuru y Bhadrāśva.

Verse 13

भारतं नाम यद्वर्षं दाक्षिणात्यं मयोदितम् । दक्षिणापरतो यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः

La región llamada Bhārata, que he descrito como meridional, tiene el gran océano al oriente, y también al sur y al occidente; y al norte está Himavān. Por ello su forma es como la de un arco.

Verse 14

तदेतद्भारतं वर्षं सर्वबीजं वरानने । तत्कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः

Así pues, oh de hermoso rostro, este Bhārata-varṣa es la semilla y fuente de todos los frutos espirituales. Es la tierra del karma; en ningún otro lugar se alcanza, por la acción, tal mérito y tal pecado.

Verse 15

देवानामपि देवेशि सदैवैष मनोरथः । अपि मानुष्यमाप्स्यामो भारते प्रत्युत क्षितौ

Aun para los dioses, oh Diosa, éste es siempre un anhelo querido: «¡Ojalá obtengamos nacimiento humano, sí, sobre la tierra en Bhārata!»

Verse 16

भद्राश्वेऽश्वशिरा विष्णुर्भारते कूर्मसंस्थितः । वराहः केतुमाले च मत्स्यरूपस्तथोत्तरे

En Bhadrāśva, Viṣṇu mora como Hayagrīva, de cabeza de caballo; en Bhārata, está establecido en la forma de la Tortuga (Kūrma); en Ketumāla, se halla como el Jabalí (Varāha); y en la región del norte aparece en la forma del Pez (Matsya).

Verse 17

तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः । चतुर्ष्वपि महादेवि विग्रहो नव पादकः

En esas regiones, los dominios quedan dispuestos según la colocación de los nakṣatras (mansiones lunares). Oh Gran Diosa, en las cuatro direcciones la forma manifestada es de nueve pies (dividida en nueve partes o pasos).

Verse 18

भारतो यो महादेवि कूर्मरूपेण संस्थितः । नक्षत्रग्रहविन्यासं तस्य ते कथयाम्यहम्

Oh Gran Diosa, acerca de Bhārata—establecida en la forma de la Tortuga (Kūrma)—ahora te relataré su disposición de nakṣatras y planetas (grahas).

Verse 19

प्राङ्मुखो भगवान्देवो कूर्मरूपी व्यवस्थितः । आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं प्रिये

Mirando hacia el oriente, el Señor Bienaventurado, establecido en la forma de Kūrma (la Tortuga), abarca Bhārata-varṣa—esta tierra amada, dividida en nueve partes, oh amada mía.

Verse 20

नवधा संस्थितस्यास्य नक्षत्राणि निबोध मे । कृत्तिका रोहिणी सौम्यं तृतीयं कूर्मपृष्ठिगम्

Aprende de mí los nakṣatras de este (Bhārata) dispuesto en nueve divisiones. Kṛttikā, Rohiṇī y Saumya (Mṛgaśīrṣa): estos tres se dicen asentados sobre el lomo de la Tortuga.

Verse 21

रौद्रं पुनर्वसुः पुष्यं नक्षत्रत्रितयं मुखे । आश्लेषाख्यं तथा पैत्रं फाल्गुनी प्रथमा प्रिये

Raudra (Ārdrā), Punarvasu y Puṣya: esta tríada de nakṣatras está en el rostro de la Tortuga. Luego vienen Āśleṣā, Paitra (Maghā) y la primera Phālgunī (Pūrva-Phālgunī), oh amada.

Verse 22

नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् । फाल्गुनी चोत्तरा हस्तं चित्रा चर्क्षत्रयं स्मृतम्

Una tríada de nakṣatras reposa en el pie del sureste. Allí se recuerdan como conjunto de tres: Phālgunī (Uttara-Phālgunī), Hasta y Citrā.

Verse 23

कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ चर्क्षपादं तथाऽपरम् । स्वाती विशाखा मैत्रं च नैरृते त्रितयं स्मृतम्

En el flanco meridional de la Tortuga—en el vientre—hay otra sección del orden de los nakṣatras. En el suroeste se recuerda la tríada Svātī, Viśākhā y Maitra (Anurādhā).

Verse 24

ऐंद्रं मूलं तथाषाढा पृष्ठे तु त्रितयं स्मृतम् । आषाढा श्रवणं चैव धनिष्ठा चात्र शब्दिता

En el dorso se recuerda la tríada como Aiṃdra (Jyeṣṭhā), Mūla y Āṣāḍhā. Aquí también se menciona Āṣāḍhā, Śravaṇa y Dhaniṣṭhā como el grupo correspondiente.

Verse 25

नक्षत्रितयं पादे वायव्ये तु यशस्विनि । वारुणं चैव नक्षत्रं तथा प्रोष्ठपदाद्वयम्

En el pie del noroeste, oh ilustre, hay una tríada de nakṣatras: el nakṣatra Vāruṇa (Śatabhiṣaj) y el par de Proṣṭhapadā (Pūrva- y Uttara-Proṣṭhapadā).

Verse 26

कूर्मस्य वामकुक्षौ तु त्रितयं संस्थितं प्रिये । रेवती चाश्विदैवत्यं याम्यं चर्क्षमिति त्रयम् । ईशपादे समाख्यातं शुभाशुभफलं शृणु

Amada, en el flanco izquierdo de la Tortuga está dispuesta una tríada: Revatī, el asterismo cuya deidad son los Aśvins, y el asterismo del Sur; esos tres. Se declara que pertenecen al cuadrante del Señor; escucha ahora los frutos auspiciosos e inauspiciosos ligados a ellos.

Verse 27

यस्यर्क्षस्य पतिर्यो वै ग्रहस्तद्धैन्यतो भयम् । तद्देशस्य महादेवि तथोत्कर्षे शुभागमः

Oh Gran Diosa, el planeta que sea señor de un asterismo: si ese planeta está afligido, surge temor por la desgracia en esa región; pero cuando se eleva en fuerza, llegan augurios favorables a esa tierra.

Verse 28

एष कूर्मो मयाख्यातो भारते भगवानिह । नारायणो ह्यचिंत्यात्मा यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

Así he descrito aquí, en Bhārata, a esta divina Tortuga. Él es Nārāyaṇa, de naturaleza inconcebible, sobre quien todo esto está establecido.

Verse 29

मेषवृषौ हृदो मध्ये मुखे च मिथुनादिकौ । प्राग्दक्षिणे तथा पादे कर्कसिंहौ व्यवस्थितौ

Aries y Tauro están dispuestos en el centro del corazón; Géminis y el signo siguiente se colocan en la boca. Asimismo, en el pie hacia el sureste quedan situados Cáncer y Leo.

Verse 30

सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशित्रयं स्मृतम् । धटोऽध वृश्चिकाश्चोभौ पादे दक्षिणपश्चिमे

Leo, Virgo y Libra —esta tríada de signos se dice que está en el costado. Más abajo, en el pie hacia el suroeste, se colocan juntos Acuario y Escorpio.

Verse 31

पुच्छे तु वृश्चिकश्चैव सधनुश्च व्यवस्थितः । वायव्ये वामपादे च धनुर्ग्राहादिकं त्रयम्

En la cola se asienta Escorpio, y también Sagitario. En el noroeste, en el pie izquierdo, queda ordenada la tríada que comienza con Sagitario y Capricornio.

Verse 32

कुम्भ मीनौ तथा चास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ । मीनमेषौ महादेवि पादे पूर्वोत्तरे स्थितौ

Acuario y Piscis ocupan también su flanco septentrional. Oh Gran Diosa, Piscis y Aries están situados en el pie hacia el noreste.

Verse 33

कूर्म्मदेशांस्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै प्रिये । राशयश्च तथर्क्षेषु ग्रहा राशिव्यवस्थिताः

Amada, así quedan asignadas a estas tierras las regiones de Kurma (la Tortuga) y las nakshatras. Del mismo modo, los signos del zodíaco se disponen dentro de las nakshatras, y los planetas se ordenan conforme a los signos.

Verse 34

तस्माद्ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत् । तत्र स्नानं प्रकुर्वंति दानं होमादिकं तथा

Por ello, cuando los planetas y las constelaciones (nakṣatras) se ven afligidos, debe inferirse la aflicción de la región correspondiente. Allí la gente realiza el baño ritual, la dána (caridad) y las ofrendas en el fuego (homa), y otros actos semejantes.

Verse 35

स एष वैष्णवः पादो देवि मध्ये ग्रहोऽस्य यः । नारायणाख्योऽचिंत्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः

Oh Diosa, este es el cuadrante vaiṣṇava; el planeta situado en su centro es Aquel llamado Nārāyaṇa—de esencia inconcebible—el Señor, causa del universo entero.

Verse 36

भौमशुक्रबुधेंद्वर्कबुधशुक्रमहीसुताः । गुरुमंदासुराचार्या मेषादीनामधीश्वराः

Marte, Venus, Mercurio, la Luna, el Sol, Mercurio, Venus y Marte; y también Júpiter, Saturno y el preceptor de los Asuras: éstos son declarados los señores regentes de Aries y de los demás signos del zodíaco.

Verse 37

एवंविधो महादेवि कूर्मरूपी जनार्द्दनः । तस्य नैऋतपादे तु सौराष्ट्र इति विश्रुतः

Así, oh Gran Diosa, se describe a Janārdana en forma de tortuga. En su pie del suroeste se halla la región célebre llamada Saurāṣṭra.

Verse 38

स चैवं नवधा भिन्नः पुरभेदेन सुंदरि । तस्य यो नवमो भागः सागरस्य च सन्निधौ

Y, oh hermosa, ese ámbito sagrado queda dividido en nueve partes según las distinciones de sus ciudades o asentamientos. De ellas, la novena porción se halla en la misma cercanía del océano.

Verse 39

प्रभास इति विख्यातो मम देवि प्रियः सदा । योजनानां दशद्वे च विस्तीर्णः परिमण्डलम्

Oh Diosa, es célebre con el nombre de «Prabhāsa» y me es siempre querido. Su extensión circular se dilata por doce yojanas.

Verse 40

मध्येस्य पीठिका प्रोक्ता पंचयोजनविस्तृता । तन्मध्ये मद्ग्रहं देवि तिष्ठत्युदधिसंनिधौ

En su centro se menciona una «pīṭhikā» (asiento/recinto de altar), extendida por cinco yojanas. Dentro de ella, oh Diosa, se halla mi propia morada sagrada, junto a la cercanía del mar.

Verse 41

तस्य मध्ये महादेवि लिंगरूपो वसाम्यहम्

En su mismo centro, oh Gran Diosa, moro en la forma del Liṅga.

Verse 42

कृतस्मरात्पश्चिमतो धनुषां च शतत्रये । वसामि तत्र देवेशि त्वया सह वरानने

Al occidente de Kṛtasmarā, a una distancia de trescientos arcos, moro allí, oh Señora de los dioses, junto contigo, oh de hermoso rostro.

Verse 43

तन्मे स्थानं महादेवि कैलासादपि वल्लभम् । गोचर्ममात्रं तत्रापि महागोप्यं वरानने

Ese lugar mío, oh Gran Diosa, me es más amado incluso que Kailāsa. Aunque no mida más que una piel de vaca, es sumamente secreto, oh de hermoso rostro.

Verse 44

अकथ्यं देवदेवेशि तव स्नेहात्प्रकाशितम् । एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं प्रभया दीपितं मम

Oh Diosa, Señora del Señor de los dioses: esto es indecible; mas por afecto hacia ti ha sido revelado. Este kṣetra sagrado Prābhāsika está iluminado por mi resplandor.

Verse 45

तेन प्रभासमित्युक्तमादिकल्पे वरानने । द्वितीये तु प्रभा लब्धा सर्वैर्देवैः सवासवैः

Por ello, en la era primordial, oh de rostro hermoso, fue llamado “Prabhāsa”. En la segunda era, todos los dioses, junto con Indra (los Vāsavas), obtuvieron el resplandor.

Verse 46

मम प्रभाभा देवेशि तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रभाववन्तो देवेशि यत्र संति महासुराः

“Oh Diosa: porque esto es el resplandor de mi propia gloria, se recuerda como Prābhāsika. Y, oh Señora de los dioses, allí se hallan grandes asuras, poderosos y colmados de fuerza.”

Verse 47

अथवा तेन लोकेषु प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रथमं भासते देवि सर्वेषां भुवि तेजसाम् । तीर्थानामादितीर्थं यत्प्रभासं तेन कीर्त्तितम्

“O bien, por esa misma razón es celebrado en los mundos como ‘Prabhāsa’. Oh Devī, brilla primero entre todas las luminarias de la tierra. Y puesto que es el tīrtha primordial entre los tīrthas, por ello se proclama como Prabhāsa.”

Verse 48

प्रकृष्टं भानुरथवा भासितो विश्वकर्मणा । यत्र साक्षात्प्रभापातो जातः प्राभासिकं ततः

“O bien, porque allí el Sol resplandece con excelencia suprema—como si Viśvakarman lo hubiera iluminado—y porque allí ocurrió un ‘descenso directo de radiancia’ (prabhāpāta), por eso se llama Prābhāsika.”

Verse 49

अथवा दक्षसंशप्तेनेन्दुना निष्प्रभेणच । तत्र देवि प्रभा लब्धा तेन प्राभासिकं स्मृतम् । प्रोद्दधे भारती देवी ह्यौर्वाग्निं वडवानलम्

O también: cuando la Luna, maldecida por Dakṣa, quedó privada de resplandor, oh Devī, allí recobró su fulgor; por eso se la recuerda como Prābhāsika. Allí mismo la Devī Bhāratī hizo brotar el fuego de Aurva, la llama submarina (Vaḍavānala).

Verse 50

अथवा तेन देवेशि प्रभासमिति कीर्त्यते । प्रकृष्टा भारती ब्राह्मी विप्रोक्ता श्रूयतेऽध्वनि । सदा यत्र महादेवि प्रभासं तेन कीर्तितम्

O también por esa razón, oh Señora de los dioses, se la celebra como “Prabhāsa”. Allí se oye en el camino a la excelsa Bhāratī—la Vāc brahmī, poder de Brahmā, palabra sagrada—pronunciada por los sabios. Puesto que ese “resplandor” está siempre presente allí, oh Gran Diosa, por ello se proclama como Prabhāsa.

Verse 51

प्रोल्लसद्वीचिभिर्भाति सर्वदा सागरः प्रिये । तेन प्रभास नामेति त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Amada, el océano allí resplandece siempre con sus olas que se alzan y fulguran. Por ello el nombre “Prabhāsa” es célebre en los tres mundos.

Verse 52

प्रत्यक्षं भास्करो यत्र सदा तिष्ठति भामिनि । तेन प्रभास नामेति प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ

Oh radiante, donde el Sol está como presente ante los ojos y permanece siempre—por eso el nombre “Prabhāsa” alcanzó fama en la tierra.

Verse 53

प्रकृष्टं भाविनां सर्वं कामं तत्र ददाम्यहम् । तेन प्रभासनामेति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Allí concedo todos los deseos excelentes a quienes se acercan con fe. Por ello ese tīrtha, llamado “Prabhāsa”, es célebre en los tres mundos.

Verse 54

कल्पभेदेन नामानि तथैव सुरसुन्दरि । निरुक्तभेदैर्बहुधा भिद्यंते कारणैः प्रिये । प्रभासमिति यन्नाम दातव्यं निश्चलं स्मृतम्

Oh belleza celestial, por la diferencia de los kalpas también varían los nombres; y, amada, por distintas derivaciones (nirukta) se dividen de muchas maneras por diversas causas. Sin embargo, el nombre que debe darse con firmeza es “Prabhāsa”; así se recuerda como inmutable.

Verse 55

अप्तत्त्वे संस्थितं देवि विष्णोराद्यकलेवरे । इति ते कथितं देवि संक्षेपात्क्षेत्रकारणम्

Oh Devī, está establecido en el principio de las Aguas (ap-tattva), en la forma primordial de Viṣṇu. Así, oh Devī, te he dicho brevemente la causa de este kṣetra sagrado.

Verse 56

पुनस्ते कथयाम्यद्य यत्पृच्छसि वरानने । तद्ब्रूहि शीघ्रं कल्याणि यत्ते मनसि वर्तते

De nuevo, hoy te relataré lo que preguntas, oh de bello rostro. Habla pronto, señora auspiciosa: dime lo que mora en tu mente.

Verse 57

देव्युवाच । अस्मिन्कल्पे यथा जातं क्षेत्रं प्राभासिकं हर । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि उत्पत्तिं कारणं तथा

La Diosa dijo: En este kalpa, oh Hara, ¿cómo llegó a existir el sagrado Kṣetra Prābhāsika? Dímelo con detalle: su origen y también su causa.

Verse 58

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथावत्क्षेत्रकारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

Īśvara dijo: Escucha, oh Diosa; explicaré debidamente la causa de esta región sagrada. Quien la oiga con devoción queda liberado de todos los pecados.

Verse 59

आदिक्षेत्रस्य माहात्म्यं रहस्यं पापनाशनम् । कथयिष्ये वरारोहे तव स्नेहेन भामिनि

Oh noble dama, movido por mi afecto hacia ti, te relataré la grandeza de la región sagrada primordial: su secreto, destructor de los pecados.

Verse 60

अस्मिन्कल्पे तु यद्देवि आदावेव वरानने । स्वायंभुवे मनौ तत्र ब्रह्मणः सृजतः पुरा

En este mismo eón, oh Diosa, oh de bello rostro, desde el principio—en el tiempo de Svāyambhuva Manu—cuando antaño Brahmā estaba creando…

Verse 61

दक्षिणाल्लोचनाज्जातः पूर्वं सूर्य इति प्रिये । ततः कालान्तरे तस्य भार्ये द्वे च बभूवतुः

Oh amada, del ojo derecho (de Brahmā) surgió primero el Sol. Con el paso del tiempo, él llegó a tener también dos esposas.

Verse 62

तयोस्तु राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृता । सौम्यमासस्य सप्तम्यां द्यौः सूर्येण च युज्यते

De las dos, sabe que Dyauḥ es la reina; Nikṣubhā es recordada como la Tierra. En el séptimo día del mes lunar, Dyauḥ se une con el Sol.

Verse 63

माघमासे तु सप्तम्यां मह्या सह भवेद्रविः । भूश्चादित्यश्च भगवान्गच्छते संगमं तदा

Pero en el séptimo día del mes de Māgha, Ravi (el Sol) se une con la Tierra. Entonces el Señor Āditya, junto con Bhū, va al lugar de la confluencia.

Verse 64

ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्वास्विह भूतले

Allí, la Tierra—bañada por la estación—recibe de Bhāskara (el Sol) la semilla del vientre. Y Dyauḥ da a luz el embrión acuoso como lluvias, una y otra vez, sobre esta tierra.

Verse 65

ततस्त्रैलोक्यवृत्त्यर्थं मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगात्संहृष्टा जुह्वत्याहुतिभिर्द्विजाः

Luego, para el sustento de los tres mundos, la Tierra hace brotar las cosechas. Gozosos por el uso de esos frutos, los dos veces nacidos (dvija) ofrecen oblaciones en el sacrificio.

Verse 66

स्वाहाकारस्वधाकारैर्यजंति पितृदेवताः । निःक्षुधः कुरुते यस्माद्गर्भौषधिसुधाऽमृतैः

A las deidades Pitṛ se las venera con las fórmulas ‘svāhā’ y ‘svadhā’. Y porque ella libra a los seres del hambre mediante las hierbas de su seno, el néctar y el sustento semejante al amṛta, es reverenciada como quien aparta la hambruna y la carencia.

Verse 67

मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृता । यथा राज्ञी च संजाता यस्य चेयं सुता मता

Puesto que sostiene a los mortales, a los Pitṛs y aun a los dioses, la Tierra es recordada como ‘Nikṣubhā’, la que ahuyenta el hambre. Y se la considera hija de aquel de quien surgió, como una reina nace en linaje real.

Verse 68

अपत्यानि च यान्यस्यास्तानि वक्ष्याम्यशेषतः । मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रो मारीचः कश्यपः स्मृतः

Ahora declararé, sin omitir nada, la descendencia que le pertenece. Marīci es hijo de Brahmā, y Kaśyapa—nacido en la estirpe de Marīci—es recordado como ‘Mārīca’.

Verse 69

तस्माद्धिरण्यकशिपुः प्रह्रादस्तस्य चात्मजः । प्रह्रादस्य सुतो नाम्ना विरोचन इति स्मृतः

De él nació Hiraṇyakaśipu; y su hijo fue Prahrāda. El hijo de Prahrāda es recordado por nombre como Virocana.

Verse 70

विरोचनस्य भगिनी संज्ञा या जननी तु सा । हिरण्यकशिपोः पौत्री दितेः पुत्रस्य सा स्मृता

Aquella conocida como Saṃjñā llegó a ser (su) madre; y es recordada como hermana de Virocana, nieta de Hiraṇyakaśipu, nacida en la estirpe del hijo de Diti.

Verse 71

सा विश्वकर्मणः पत्नी प्राह्लादी प्रोच्यते बुधैः

Ella es la esposa de Viśvakarman, y los sabios la proclaman como Prāhlādī.

Verse 72

अथ नाम्नातिरूपेति मरीचिदुहिता शुभा । पत्नी ह्यंगिरसः सा तु जननी च बृहस्पतेः

Luego, la auspiciosa hija de Marīci, llamada Atirūpā, se convirtió en esposa de Aṅgiras; y también es la madre de Bṛhaspati.

Verse 73

बृहस्पतेस्तु भगिनी विश्रुता ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा पत्नी वसूनामष्टमस्य वै

La hermana de Bṛhaspati—renombrada como brahmavādinī, conocedora y proclamadora del brahman—se convirtió en esposa de Prabhāsa, el octavo de los Vasus.

Verse 74

प्रसूता विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम् । स चैव नाम्ना त्वष्टा तु पुनस्त्रिदशवार्द्धकिः

Ella dio a luz a Viśvakarman, el más excelso entre todos los maestros de las artes y oficios. También es conocido con el nombre de Tvaṣṭṛ, y asimismo como el arquitecto divino de los dioses.

Verse 75

देवाचार्यस्य तस्येयं दुहिता विश्वकर्मणः । सुरेणुरिति विख्याता त्रिषु लोकेषु भामिनी

Esta ilustre dama es hija de aquel preceptor divino, Viśvakarman. Es célebre como Sureṇu, resplandeciente y renombrada en los tres mundos.

Verse 76

प्रह्रादपुत्री या प्रोक्ता भार्या वष्टुस्तु सा स्मृता । तस्यां स जनयामास पुत्रीस्ता लोकमातरः

Ella, de quien se dice que es hija de Prahlāda, es recordada como la esposa de Tvaṣṭṛ. Por medio de ella, él engendró hijas, veneradas como las Madres de los mundos.

Verse 77

राज्ञी संज्ञा च द्यौस्त्वष्ट्री प्रभा सैव विभाव्यते । तस्यास्तु वलया छाया निक्षुभा सा महीयसी

Aquella reina es Saṃjñā; también se la conoce como Dyauḥ, Tvaṣṭrī y Prabhā. De ella se manifestaron Valayā y Chāyā, y asimismo la grandiosa Nikṣubhā.

Verse 78

सा तु भार्या भगवती मार्तंडस्य महात्मनः । साध्वी पतिव्रता देवी रूपयौवनशालिनी

Ella es, en verdad, la esposa bendita del magnánimo Mārtaṇḍa (Sūrya). Es una diosa virtuosa, firme en el voto de fidelidad conyugal, resplandeciente de belleza y juventud.

Verse 79

न तु तां नररूपेण भार्यां भजति वै पुरा । आदित्यस्येह तप्तत्वं महता स्वेन तेजसा

Pero antiguamente no se unía a su esposa en forma humana; pues aquí el Āditya, el Sol, abrasaba por la grandeza de su propio resplandor.

Verse 80

गात्रेष्वप्रतिरूपेषु मासिकांतमिवाभवत् । संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

Sus miembros quedaron como desfigurados, cual quien padece al fin del mes. Y cuando Ravi vio a Saṃjñā, ella cerraba los ojos. Al verlo una y otra vez, Arka, el Sol, airado, dirigió palabras a Saṃjñā.

Verse 81

रविरुवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे नेत्रसंक्षयम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम्

Dijo Ravi: «Porque, cada vez que me miras, sin cesar lastimas tus ojos; por eso, oh confundida, darás a luz a Yama, el que refrena a las criaturas».

Verse 82

ईश्वर उवाच । ततः सा चपला दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

Īśvara dijo: Entonces la diosa, inquieta y sobrecogida de temor, volvió vacilante su mirada. Al ver sus ojos titubear, Ravi le habló una vez más.

Verse 83

रविरुवाच । यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया पुनः । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि

Dijo Ravi: «Porque, al mirarme de nuevo, tu mirada vaciló; por eso darás a luz una hija vacilante: un río llamado Vilolā».

Verse 84

ईश्वर उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी । तृतीयं च सुतं जज्ञे श्राद्धदेवं मनुं शुभम्

Dijo Īśvara: Entonces, en verdad, por aquella maldición de su esposo, ella dio a luz a Yama y a esta Yamunā, célebre como río inmenso. Y como tercer hijo engendró al auspicioso Manu, deidad que preside los ritos de śrāddha.

Verse 85

सापि संज्ञा रवेस्तेजो गोलाकारं महाप्रभम् । असहन्ती च सा चित्ते चिन्तयामास वै तदा

Y Saṃjñā también—incapaz de soportar el poderoso resplandor del Sol, redondo como un orbe y de gran fulgor—entonces meditó en su corazón qué debía hacer.

Verse 86

किं करोमि क्व यास्यामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्क्कश्च नेष्यति

«¿Qué haré? ¿Adónde iré? Y si me marcho, ¿dónde hallaré sosiego? ¿Cómo se reconciliará mi esposo—y cómo Arka (el Sol), airado, no me perseguirá?»

Verse 87

इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव च

Así, tras meditar de muchas maneras, la bienaventurada hija de Prajāpati reflexionó hondamente y resolvió tomar refugio en su padre.

Verse 88

ततः पितृगृहं गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं प्रत्यंगमिव निर्मिताम्

Entonces la ilustre dama, resuelta a ir a la casa de su padre, modeló de sí misma un cuerpo hecho de sombra, como un doble, miembro por miembro.

Verse 89

सम्मुखं प्रेक्ष्य तां देवीं स्वां छायां वाक्यमब्रवीत्

Mirándola cara a cara, la Diosa se dirigió a su propia sombra con estas palabras.

Verse 90

संज्ञोवाच । अहं यास्यामि भद्रं ते स्वकं च भवनं पितुः । निर्विकारं त्वया त्वत्र स्थेयं मच्छासनाच्छुभे

Dijo Saṃjñā: «Yo partiré—que te sea propicio—hacia la casa misma de mi padre. Tú, auspiciosa, permanece aquí sin cambio, obedeciendo mi mandato».

Verse 91

इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी । संभाव्या नैव चाख्येयमिदं भगवते त्वया

«A estos dos niños y a esta doncella de hermosa tez, cuídalos como si fueran míos. Y no reveles este asunto al Bienaventurado Señor (Sūrya).»

Verse 92

पृष्टयापि न वाच्यं ते तथैतद्गमनं मम । तेनास्मि नामसंज्ञेति वाच्यसे तत्प्रतिष्ठया

«Aun si te preguntan, no has de hablar de esto, ni de mi partida. Por ello, en virtud de ese arreglo, serás llamada por el nombre de “Saṃjñā”.»

Verse 93

छायोवाच । आ केशग्रहणाद्देवि आ शापान्नैव कर्हिचित् । आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गम्यतां यत्र वांछितम्

Chāyā dijo: «Oh Diosa, desde el momento del tirón de cabellos hasta el extremo de una maldición, jamás lo revelar é. Seguiré tu intención: ve adonde desees.»

Verse 94

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम्

Īśvara dijo: Así interpelada, la Diosa fue entonces a la morada de su padre. Allí vio a Tvaṣṭṛ, purificado de toda impureza por la austeridad.

Verse 95

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । वर्षाणां च सहस्रं तु वसमाना पितुर्गृहे । तस्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

Con gran estima, él mismo—Viśvakarman—la recibió con veneración y culto. Viviendo en la casa de su padre por mil años, la Diosa sin tacha permaneció allí todavía algún tiempo.

Verse 96

ततस्तां प्राह चार्वंगीं पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा तु तनयां प्रेम्णा बहुमानपुरःसरम्

Entonces su padre se dirigió a su hija de hermosos miembros, que no había permanecido mucho tiempo. Tras alabarla con afecto—precedido de honor y estima—le habló así.

Verse 97

विश्वकर्मोवाच । त्वामेव पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्द्धसमानि स्युः किं तु धर्मो विलुप्यते

Viśvakarmā dijo: «Hija querida, aun cuando pasan muchos días mientras sólo te contemplo, me parecen como medio muhūrta. Pero el dharma se está erosionando.»

Verse 98

बांधवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथा बांधवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः

La prolongada estancia de una mujer entre sus parientes de nacimiento no se considera fuente de honra. El anhelo de los suyos es que ella permanezca establecida en la casa de su esposo.

Verse 99

सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संयुता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

Tú estás unida a Sūrya, señor de los tres mundos, como tu esposo. Por ello, hija querida, no debes morar largo tiempo en la casa de tu padre.

Verse 100

तत्त्वं भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजितासि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुचिस्मिते

Por tanto, ve a la casa de tu esposo. Yo te he visto, y tú me has honrado. Pero, oh de sonrisa pura, vuelve de nuevo para que yo reciba tu darśana.

Verse 101

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा पित्रा गच्छगच्छेति सा पुनः । संपूजयित्वा पितरं वडवारूपधारिणी

Dijo Īśvara: Así, cuando su padre le dijo: «Ve, ve», ella, que había asumido la forma de una yegua, volvió a rendirle debida adoración.

Verse 102

मेरोरुत्तरतस्तत्र वर्षं यद्धनुषाकृति । उत्तराः कुरवो लोके प्रख्याता ये यशस्विनि

Al norte del Meru se halla aquella región (varṣa) con forma de arco. Allí moran los Uttara Kurus, célebres en el mundo, oh diosa ilustre.

Verse 103

तत्र तेपे तपः साध्वी निराहाराऽश्वरूपिणी । एतस्मिन्नंतरे देवि तस्याश्छाया विवस्वतः

Allí la virtuosa dama, en forma de yegua, practicó austeridades sin alimento. Entretanto, oh diosa, su sombra (Chāyā) permanecía junto a Vivasvān (Sūrya).

Verse 104

समीपस्था तदा देवी संज्ञाया वाक्यतत्परा । तस्यां च भगवान्सूर्यो द्वितीयायां दिवस्पतिः

Entonces la diosa Chāyā permaneció cerca, atenta a las palabras de Saṃjñā. Y en ella—la segunda—el bienaventurado Sūrya, señor del día, continuó su vida como esposo.

Verse 105

संज्ञेयमिति मन्वानो रूपौदार्येण मोहितः । तस्यां च जनयामास द्वौ पुत्रौ कन्यकां तथा

Pensando: «Ella es Saṃjñā», y engañado por el esplendor de su hermosura, Sūrya engendró en ella dos hijos y también una hija.

Verse 106

पूर्वं यस्तु मनोस्तुल्यः सावर्णिस्तेन सोऽभवत् । यः सूर्यात्प्रथमं जातः पुत्रयोः सुरसुन्दरि

Oh doncella celestial, aquel que antes era igual a Manu llegó a ser conocido como Sāvarṇi. Y el que nació primero del Sol—de entre los dos hijos—fue así descrito.

Verse 107

द्वितीयो योऽभवच्चान्यः स ग्रहोऽभूच्छनैश्चरः । कन्या ऽभूत्तपती या तां वव्रे संवरणो नृपः

El otro, nacido en segundo lugar, llegó a ser la deidad planetaria Śanaiścara (Saturno). Y la hija nacida—Tapati—fue escogida en matrimonio por el rey Saṃvaraṇa.

Verse 108

तापीनाम नदी चेयं विंध्यमूलाद्विनिःसृता । नित्यं पुण्यजला स्नाने पश्चिमोदधिगामिनी

Este río se llama Tāpī. Brota de la raíz de los montes Vindhya; sus aguas son siempre santas para el baño ritual, y fluye hacia el océano occidental.

Verse 109

अन्या चैव तथा भद्रा जाता पुत्री महाप्रभा । संज्ञा तु पार्थिवी छाया आत्मजानां यथाकरोत्

Y nació otra hija, Bhadrā, resplandeciente de gran fulgor. Pero la sombra terrenal de Saṃjñā (Chāyā) trató a los hijos según le pareció conveniente.

Verse 110

स्नेहं न पूर्वजातानां तथा कृतवती सती । लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम्

Esa noble dama no mostró tal afecto hacia los hijos nacidos antes. Día tras día hizo distinciones en el cuidado y los consuelos—como caricias, mimos y otros deleites.

Verse 111

यथा स्वेष्वनुवर्तेत न तथान्येषु भामिनी । मनुस्तु क्षांतवांस्तस्या भविष्यो यो हि पार्वति

Oh mujer de ánimo ardiente, ella atendía a los suyos como quería, pero no así a los otros. Con todo, Manu—quien habría de ser el Manu del porvenir—soportó su proceder, oh Pārvatī.

Verse 112

मेरौ तिष्ठति सोऽद्यापि तपः कुर्वन्वरानने । सर्वं तत्क्षांतवान्मातुर्यमस्तस्या न चक्षमे

Oh de bello rostro, aún hoy permanece en el monte Meru, practicando austeridades. Él soportó todo aquello de su madre; pero Yama no pudo tolerarlo.

Verse 113

बहुशो याचमानस्तु छाययाऽतीव कोपितः । स वै कोपाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात्

Aunque suplicó muchas veces, se enfureció sobremanera contra Chāyā. Y en verdad, por la ira y el ímpetu de la niñez—y por la fuerza de lo destinado a suceder—fue impulsado hacia adelante.

Verse 114

ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तथा पुनः क्षांतिमता न तु देहे निपातितः

Entonces, airado, alzó el pie para golpear. Pero de nuevo, contenido por la paciencia, no lo descargó sobre su cuerpo.

Verse 115

पदा संतर्जयामास छायां संज्ञासुतो यमः

Yama, hijo de Saṃjñā, amenazó a Chāyā con su pie.

Verse 116

तं शशाप ततश्छाया क्रुद्धा सा पार्थिवी भृशम् । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Entonces Chāyā, aquella reina en la tierra, enfurecida en extremo, lo maldijo; sus labios temblaban levemente y sus delicadas manos se estremecían.

Verse 117

छायोवाच । पितुः पत्नीममर्याद यन्मां तर्जयसे पदा । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति

Dijo Chāyā: «¡Oh, falto de decoro! Puesto que me amenazas a mí, la esposa de tu padre, con tu pie, por ello ese mismo pie tuyo caerá hoy mismo a la tierra».

Verse 118

ईश्वर उवाच । यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः । मनुना सह धर्मात्मा पित्रे सर्वं न्यवेदयत्

Dijo Īśvara: Yama, con la mente hondamente afligida por aquella maldición, el de alma justa, junto con Manu, informó de todo a su padre.

Verse 119

यम उवाच । तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिह केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति

Dijo Yama: «Padre, esto es un gran prodigio, jamás visto aquí por nadie: que una madre, dejando a un lado su ternura, imponga una maldición a su propio hijo».

Verse 120

स्नेहेन तुल्यमस्मासु माताद्य नैव वर्त्तते । विसृज्य ज्यायसो यस्मात्कनीयःसु बुभूषति

«Hoy nuestra madre ya no se comporta con nosotros con afecto igual: ha dejado de lado al mayor y desea favorecer al menor.»

Verse 121

तस्या मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः । बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षंतुमर्हति

«Levanté el pie contra ella, pero no cayó sobre su cuerpo. Si fue por niñez o por extravío, dignaos perdonarlo.»

Verse 122

शप्तोऽहं तात कोपेन तया सुत इति स्फुटम् । अतो न मह्यं जननी सा भवेद्वदतां वर

«Padre, ella, airada, me ha maldecido claramente: “tú eres mi hijo”. Por eso, ella no puede ser mi madre, oh elocuente entre los elocuentes.»

Verse 123

निगुर्णेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत् । पादस्ते पततां पुत्र कथमेतत्तयोदितम्

«Aunque los hijos carezcan de mérito, una madre no debe quedar sin virtud. “¡Que caiga tu pie, hijo mío!” ¿cómo pudo ella pronunciar tal cosa?»

Verse 124

तव प्रसादाच्चरणो न पतेद्भगवन्यथा । मातृशापादयं मेऽद्य तथा चिंतय गोपते

¡Oh Señor!, por tu gracia, que mi pie no tropiece ni caiga. Puesto que esto ha surgido hoy por la maldición de mi madre, considérelo y resuélvelo como corresponde, oh Protector (Gopati).

Verse 126

रविरुवाच । असंशयं महत्पुत्र भविष्यत्यत्र कारणम् । येन ते ह्याविशत्क्रोधो धर्मज्ञस्य महात्मनः

Dijo Ravi (el Sol): “Sin duda, hijo mío, hay aquí una gran causa; por ella la ira vino a apoderarse de ti, aunque eres un gran espíritu y conocedor del dharma.”

Verse 127

न युक्तमेतन्मिथ्या तु कर्तुं मातुर्वचस्तव । किंचित्ते संविधास्यामि पुत्रस्नेहादनुग्रहम्

“No es correcto que hagas falsa la palabra de tu madre. Por el afecto de un padre hacia su hijo, dispondré un medio para tu bien y te concederé mi gracia.”

Verse 128

कृमयो मांसमादाय प्रयास्यंति महीतलम् । कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि

“Los gusanos se llevarán la carne y se internarán en la tierra. Así, su palabra quedará hecha verdad, y tú también serás salvado.”

Verse 129

ईश्वर उवाच । आदित्यस्त्वब्रवीच्छायां किमर्थं तनयेषु वै । तुल्येष्वप्यधिकः स्नेह एकत्र क्रियते त्वया

Īśvara dijo: “Sūrya habló a Chāyā: ‘¿Por qué, entre tus hijos—aunque sean iguales—muestras mayor afecto sólo a uno?’”

Verse 130

नूनं न चैषां जननी त्वं संज्ञा क्वापि सा गता । विकलेष्वप्यपत्येषु न माता शापदा भवेत्

Ciertamente, tú no eres su verdadera madre; Saṃjñā debe de haberse ido a algún lugar. Aun cuando los hijos sean defectuosos o se extravíen, una madre no debe volverse dadora de maldiciones.

Verse 131

अपि दोषसहस्राणि यदि पुत्रः समाचरेत् । प्राणद्रोहेऽपि निरतो न माता पापमाचरेत् । तस्मात्सत्यं मम ब्रूहि मा शापवशगा भव

Aunque un hijo cometa miles de faltas—aunque se entregue incluso a dañar la vida—una madre no debe incurrir en pecado. Por eso, dime la verdad; no caigas bajo el dominio de la maldición.

Verse 132

ईश्वर उवाच । तं शप्तुमुद्यतं दृष्ट्वा छायासंज्ञा दिनाधिपम् । भयेन कंपती देवी यथावृत्तं महासती

Īśvara dijo: Al ver al Señor del Día dispuesto a maldecirla, la diosa Chāyā‑Saṃjñā tembló de miedo, la gran virtuosa, y se dispuso a relatar lo sucedido.

Verse 133

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वया पत्या पतियुक्ता दिवाकर

Ella dijo: «Yo soy Saṃjñā, hija de Tvaṣṭṛ, oh Vibhāvasu. Soy tu esposa, unida a ti como a mi esposo, oh Divākara».

Verse 134

इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतोऽन्यथा । न वाचा भाषते क्रुद्धः शापं दातुं समुद्यतः

Aunque Vivasvān la interrogó muchas veces y de diversos modos, ella no respondió con palabras; él, airado, se alzó dispuesto a pronunciar una maldición.

Verse 135

शापोद्यतकरं दृष्ट्वा सूर्यं छाया विवस्वतः । कथयामास तत्सर्वं संज्ञायाः सुविचेष्टितम्

Al ver a Sūrya—Vivasvān—con la mano alzada para maldecir, Chāyā le contó todo: el curso entero, bien trazado, de las acciones de Saṃjñā.

Verse 136

तच्छ्रुत्वा भगवान्सूर्यो जगाम त्वष्टुरालयम् । ततः संपूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम्

Al oírlo, el bienaventurado Sūrya fue a la morada de Tvaṣṭṛ; y allí lo honró debidamente: a Tvaṣṭṛ, venerado en los tres mundos.

Verse 137

निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास पार्वति । भास्वंतं निजया दीप्त्या निजगेहमुपागतम् । क्व संज्ञेति च पृच्छन्तं कथयामास विश्वकृत्

Pārvatī apaciguó a Kāma, abrasado por la ira. Luego Bhāsvān (el Sol), resplandeciente con su propia luz, llegó a su morada. Al preguntar: «¿Dónde está Saṃjñā?», Viśvakṛt, el artífice del mundo, se lo explicó.

Verse 138

विश्वकर्म्मोवाच । आगतैव हि मे वेश्म भवता श्रूयतां वचः । विख्यातं तेजसाऽढ्यं त इदं रूपं सुदुःसहम्

Dijo Viśvakarman: «En verdad has llegado a mi morada; escucha mis palabras. Esta forma tuya, célebre y colmada de ardiente poder, es sumamente difícil de soportar».

Verse 139

असहन्ती ततः संज्ञा वने चरति वै तपः । द्रक्ष्यसे तां भवानद्य स्वभार्यां शुभचारिणीम्

Incapaz de soportarlo, Saṃjñā se internó en el bosque y en verdad practica austeridades. Hoy verás a tu propia esposa, la virtuosa de conducta auspiciosa.

Verse 140

रूपार्थं चरतेऽरण्यं चरंती सुमहत्तपः । मतं मे ब्रह्मणो वाक्याद्यदि ते देव रोचते । रूपं निर्वर्त्तयाम्यद्य तव कांतं दिवस्पते

«Buscando una forma adecuada, ella mora en el bosque, practicando austeridades grandísimas. Por la instrucción de Brahmā, ésta es mi opinión: si te place, oh Deva—oh señor del día—hoy mismo forjaré para ti una forma amada y deleitosa.»

Verse 141

ईश्वर उवाच । यतो हि भास्वतो रूपं प्रागासीत्परिमंडलम् । ततस्तथेति तं प्राह त्वष्टारं भगवान्रविः

Īśvara dijo: «Puesto que antiguamente la forma del Sol era circular, el bienaventurado Ravi respondió entonces a Tvaṣṭṛ, el artífice divino: “Así sea”.»

Verse 142

विश्वकर्मात्वनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वता । भृ मिमारोप्य तत्तेजः शातनायोपचक्रमे

Con el permiso de Vivasvān (el Sol), Viśvakarman, en Śākadvīpa, colocó al Sol sobre un dispositivo giratorio y comenzó el proceso de atenuar aquella energía fulgurante.

Verse 143

भ्रमताऽशेषजगतामधिभूतेन भास्वता । समुद्रा द्रविणोपेताश्चुक्षुभुश्च समन्ततः

Cuando aquel señor radiante—que preside todos los mundos—fue hecho girar, los océanos, colmados de tesoros, se agitaron y bramaron por todas partes.

Verse 144

भ्रमता खलु देवेशि सचंद्रग्रहतारकम् । अधोगति महाभागे बभूवाक्षिप्तमाकुलम्

Mientras él giraba, oh diosa de los dioses, toda la extensión—con la Luna, los planetas y las estrellas—fue arrojada al desconcierto y pareció precipitarse hacia abajo, oh muy afortunada.

Verse 145

विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश्च तथा नदाः । व्यभिद्यंत तथा शैलाः शीर्णसानुनिबंधनाः

Todos los ríos tuvieron sus aguas arrojadas y dispersas; y las montañas asimismo se hendieron, con sus crestas y ataduras hechas añicos.

Verse 146

ध्रुवाधाराण्यशेषाणि धिष्ण्यानि वरवर्णिनि । भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानि अधो जग्मुः सहस्रशः

Oh dama de bello semblante, todas las moradas celestes, apoyadas en el Polo como sostén, atadas por rayos que giraban, cayeron hacia abajo por millares.

Verse 147

व्यशीर्यंत महामेघा घोरारावविराविणः । भास्वद्भ्रमणविभ्रांतभूम्याकाशमहीतलम्

Entonces las vastas nubes se desgarraron, resonando con truenos aterradores; y, por el giro del Resplandeciente (Bhāsvat), tierra, cielo y faz del mundo quedaron aturdidos y vacilantes.

Verse 148

जगदाकुलमत्यर्थं तदाऽसीद्वरवर्णिनि । त्रैलोक्ये सकले देवि भ्रममाणे महर्षर्यः । देवाश्च ब्रह्मणा सार्द्धं भास्वंतमभितुष्टुवुः

Oh de tez hermosa, entonces el mundo entero quedó sumido en extremo tumulto. Oh Diosa, mientras los tres mundos giraban, los grandes sabios y los dioses, junto con Brahmā, comenzaron a entonar himnos al Resplandeciente (Bhāsvat).

Verse 149

देवा ऊचुः । आदिदेवोऽसि देवानां जातमेतत्स्वयं तव । सर्गस्थित्यंतकालेषु त्रिधा भेदेन तिष्ठसि

Dijeron los dioses: Tú eres el Deva primordial de los devas; esto ha surgido de ti mismo. En los tiempos de creación, preservación y disolución, permaneces en una triple distinción.

Verse 151

ऋषयश्च ततः सप्त वसिष्ठात्रिपुरोगमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः स्वस्ति स्वस्तीति वादिनः । वेदोक्तिभिरथाग्र्याभिर्वालखिल्याश्च तुष्टुवुः

Entonces los siete ṛṣis, encabezados por Vasiṣṭha, lo alabaron con diversos himnos, proclamando: «¡Svasti, svasti!» Y también los Vālakhilyas lo ensalzaron con selectas palabras tomadas del Veda.

Verse 152

वालखिल्या ऊचुः । नमस्त ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुःस्वरूपरूपाय साम्नां धामग ते नमः

Dijeron los Vālakhilyas: Salutación a Ti, que eres la forma misma del Ṛk; salutación a Ti, que eres la forma del Sāman. Salutación a Ti, que encarnas el Yajus; salutación a Ti, morada de los Sāmans.

Verse 153

ज्ञानैकरूपदेहाय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिःस्वरूपाय त्रिमूर्तायामलात्मने

Saludación a Aquel cuyo cuerpo es la única forma del conocimiento, que ha sacudido las tinieblas. Saludación a Aquel cuya naturaleza es pura radiancia; al Trimūrti, al Ser sin mancha.

Verse 154

वरिष्ठाय वरेण्याय सर्वस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिरूपायानंतमूर्त्तये

Saludaciones al Supremo, al más excelente y más digno, al Paramātman que lo es todo. Saludaciones al de forma infinita, cuya propia naturaleza penetra y abarca el universo entero.

Verse 155

सर्वकारणभूताय निष्ठाय ज्ञान चेतसाम् । नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशालक्ष्यरूपिणे

Saludación a Aquel que es el fundamento de todas las causas, el firme sostén de quienes tienen la mente asentada en el conocimiento. Saludación a Aquel cuya forma es Sūrya, cuya esencia es luz, y sin embargo cuya verdadera forma está más allá de toda percepción.

Verse 156

भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः । सर्वस्मै हेतवे चैव संध्याज्यो त्स्नाकृते नमः

Salve a Ti, Bhāskara; salve al Hacedor del día. Salve a la Causa universal; y salve al Hacedor del crepúsculo y del resplandor lunar.

Verse 157

त्वं सर्वमेतद्भगवञ्जगच्च भ्रमता त्वया । भ्रमत्याविश्वमखिलं ब्रह्मांडं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं सर्वं स्पृष्टं वै जायते शुचि

Oh Señor, Tú eres todo esto, y también este universo en movimiento. Cuando Tú te mueves, el cosmos entero—todo el brahmāṇḍa con lo móvil y lo inmóvil—se pone en marcha. Tocadas por Tus rayos, todas las cosas se vuelven puras y resplandecientes.

Verse 158

क्रियते त्वत्करस्पर्शैर्जलादीनां पवित्रता

Por el toque de Tus manos, aun el agua y cosas semejantes quedan purificadas.

Verse 159

होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते । तात यावन्न संयोगि जगदेतत्त्वदंशुभिः

Oh hijo querido, ritos como el homa (ofrenda al fuego) y la dádiva no llegan a nacer como un Dharma verdaderamente benéfico, mientras este mundo no se una a Tus rayos, a Tu esplendor divino.

Verse 160

ऋचस्ते सकला ह्येतास्तथा यानि यजूंषि च । सकलानि च सामानि निपतंति त्वदंगतः

Todos estos versos del Ṛg son Tuyos; así también las fórmulas del Yajus; y todos los cantos del Sāman brotan de Tu propio cuerpo.

Verse 161

ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ त्वमेव च यजुर्मयः । यतः साममयश्चैव ततो नाथ त्रयीमयः

Oh Señor del mundo, tú eres de la esencia del Ṛg; tú solo eres de la esencia del Yajus; y puesto que también eres de la esencia del Sāman, por ello, oh Dueño, eres la encarnación misma de la tríada védica.

Verse 162

त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परं चापरमेव च । मूर्त्तामूर्त्तं तथा सूक्ष्मं स्थूलं रूपेण संस्थितः

Tú solo eres la forma de Brahman: lo trascendente y lo inmanente; establecido como forma y sin forma, sutil y denso, según tus propios modos de manifestación.

Verse 163

निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपक्षणात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वं तेजः शमनं कुरु । त्वं देव जगतां हेतोर्दुःखं सहसि दुःसहम्

Tú, que eres la forma del Tiempo—hecho de parpadeos, kāṣṭhās y demás—cuya naturaleza es el instante como figura del Tiempo: sé propicio. Por tu propia voluntad, modera tu manifestación; haz que se apacigüe tu ardiente esplendor. Oh Dios, por el bien de los mundos soportas un sufrimiento insoportable.

Verse 164

त्वं नाथ मोक्षिणां मोक्षो ध्येयस्त्वं ध्यायतां वरः । त्वं गतिः सर्वभूतानां कर्मकांडनिवर्तिनाम्

Oh Señor, tú eres la liberación misma de quienes buscan la liberación; eres el supremo objeto de contemplación para los meditadores; eres el refugio y la meta de todos los seres que se apartan del mero ritualismo.

Verse 165

शं प्रजाभ्योऽस्तु देवेश शन्नोऽस्तु जगतांपते

Oh Señor de los dioses, que haya auspiciosidad para los pueblos; oh Dueño de los mundos, que haya auspiciosidad para nosotros.

Verse 166

त्वं धाता विसृजसि विश्वमेक एव त्वं पाता स्थितिकरणाय संप्रवृत्तः । त्वय्यंते लयमखिलं प्रयाति चैतत्त्वत्तोन्यो न हि तपनास्ति सर्वदाता

Tú solo, como Creador, haces brotar el universo; tú solo, como Protector, te ocupas de sostenerlo. En Ti, al final, todo llega a la disolución; y fuera de Ti no hay Sol (fuente de luz y vida), ni dador de todos los dones.

Verse 167

त्वं ब्रह्मा हरिहरसंज्ञितस्त्वमिन्द्रो वित्तेशः पितृपितरंबुपः समीरः । सोमोऽग्निर्गगनमहाधरादिरूपः किं न त्वं सकलमनोरथप्रदाता

Tú eres Brahmā; eres llamado Hari y Hara; eres Indra; eres el Señor de las riquezas; eres los Pitṛs y el Padre de los Pitṛs; eres las aguas y el viento. Eres Soma y Agni; eres el cielo, las grandes montañas y toda forma semejante—¿cómo no habrías de ser el dador de todos los anhelos?

Verse 168

यज्ञैस्त्वामनुदिनमात्मकर्म्मसक्ताः स्तुवन्तो विविधपदैर्द्विजा यजंति । ध्यायन्तः सविनयचेतसो भवन्तं योगस्थाः परमपदं प्रयांति मर्त्त्या

Día tras día, entregados a sus deberes prescritos, los nacidos dos veces te adoran mediante sacrificios y te alaban con múltiples himnos. Meditándote con corazón humilde, los mortales establecidos en el yoga alcanzan el estado supremo.

Verse 169

तपसि पचसि विश्वं पासि भस्मीकरोषि प्रकटयसि मयूखैर्ह्लादयतस्यंशुगर्भैः । सृजसि कमलजन्मा पालयस्यच्युताख्यः क्षपयसि च युगांते रुद्ररूपस्त्वमेकः

Tú calientas y maduras el universo; lo proteges y también lo reduces a cenizas. Con rayos que llevan deleite en el seno de su luz, revelas e iluminas todo. Creas como el Nacido del Loto (Brahmā), sostienes como el Imperecedero (Viṣṇu), y al fin de la era disuelves como Rudra—y, sin embargo, eres Uno.

Verse 171

विवस्वते प्रणतजनानुकम्पिने महात्मने समजवसप्तसप्तये । सतेजसे कमलकुलालिबंधवे सदा तमःपटलपटावपाटिने

Saludo a Vivasvān (el Sol), compasivo con quienes se postran; al magnánimo cuyas siete yeguas avanzan en perfecta armonía; al radiante amigo del enjambre de lotos; a Aquel que por siempre rasga los velos apilados de la oscuridad—(reverencia).

Verse 172

पावनातिशयसर्वचक्षुषे नैककामविषयप्रदायिने । भासुरामलमयूखमालिने सर्वभूतहितकारिणे नमः

Saludo reverente al Ojo supremamente purificador de todos; al Dador de múltiples objetos deseados; a Aquel ceñido por una guirnalda de rayos resplandecientes e inmaculados; al Bienhechor que procura el bienestar de todos los seres.

Verse 173

अजाय लोकत्रयभावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । नमो महाकारुणिकोत्तमाय सूर्याय वस्तुप्रभवालयाय

Homenaje a Sūrya: el No Nacido; el sustentador de los tres mundos; el Sí mismo en los seres; el Señor protector de las criaturas (Gopati); el justo y poderoso. Homenaje al supremo en gran compasión, morada de donde brota la realidad.

Verse 174

विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धितैषिणे । स्वयंभुवे निर्मललोकचक्षुषे सुरोत्तमायामिततेजसे नमः

Saludo a Vivasvān: portador del conocimiento, el Ser interior; fundamento del mundo y buscador del bien del mundo; el Autoengendrado, el Ojo inmaculado de los mundos; el mejor entre los dioses, de esplendor inconmensurable.

Verse 175

क्षणमुदयाचलभालितार्च्चिः सुरगणगीतिगरिष्ठगीतः । त्वमुत मयूखसहस्रवज्जगति विकासितपद्मनाभः

En un instante, tu fulgor como llama corona la frente del monte del oriente, mientras las huestes de los dioses entonan himnos solemnes. Tú, de mil rayos, despiertas al mundo—como el loto que se abre en plena floración.

Verse 176

तव तिमिरासवपानमदाद्भवति विलोहितविग्रहता । मिहिरविभासतया सुतरां त्रिभुवनभावनमात्रपरः

Por la embriaguez de beber el vino de la oscuridad, tu forma aparece enrojecida; mas, por tu brillo solar, estás por entero dedicado a nutrir los tres mundos.

Verse 177

रथमारुह्य समावयवं रुचिरविकलितदिव्यहयम् । सततमरिबले भगवंश्चरसि जगद्धितबद्धरसः

Oh Señor Bienaventurado, subes a tu carro bien dispuesto, tirado por espléndidos corceles divinos e incansables; avanzas sin cesar, siempre consagrado al bien del mundo y sometiendo a las huestes enemigas.

Verse 178

अमृतमयेन रसेन समं विबुधपितॄनपि तर्प्पयसे । अरिगणसूदन तेन तव प्रणतिमुपेत्य लिखामि वपुः

Con tu esencia semejante al néctar, sacias por igual incluso a los dioses y a los antepasados. Oh destructor de las huestes enemigas, por eso me acerco con reverencia y ofrezco este himno desde lo más hondo de mi ser.

Verse 179

शुभसमवर्णमयं रचितं तव पदपांसुपवित्रतमम् । नतजनवत्सल मां प्रणतं त्रिभुवनपावन पाहि रवे

Oh Ravi, cuyo polvo de los pies es purificador supremo: este himno, tejido con palabras auspiciosas y armoniosas, te es ofrecido. Oh tierno con quienes se postran, protégeme a mí, caído a tus pies, oh purificador de los tres mundos.

Verse 180

इति सकलजगत्प्रसूति भूतं त्रिभुवनभावनधामहेतुमेकम् । रविमखिलजगत्प्रदीपभूतं त्रिदशवरं प्रणतोऽस्मि देवदेवम्

Así me postro ante el único Ravi: fuente del nacimiento de todos los mundos, causa única y morada que sostiene los tres mundos; el que resplandece como lámpara del universo entero, el mejor entre los dioses, el Dios de los dioses.

Verse 181

ईश्वर उवाच । हाहाहूहश्च गन्धर्वो नारदस्तुंबरुस्तथा । उपगातुं समारब्धा गांधर्वकुशला रविम्

Īśvara dijo: Hāhā y Hūhū, los Gandharvas, y también Nārada y Tuṃbaru—diestros en la música gandhárvica—comenzaron a cantar alabanzas a Ravi.

Verse 182

षड्जमध्यमगांधारग्रामत्रयविशारदाः । मूर्छनाभिश्च तानैश्च सुप्रयोगैः सुखप्रदम्

Eran maestros de los tres grāmas musicales—ṣaḍja, madhyama y gāndhāra—y, con mūrchanās, tānas y aplicaciones excelsas, otorgaban gozo al corazón.

Verse 183

सप्तस्वरविनिर्वृत्तं यतित्रयविभूषितम् । सप्तधातुसमायुक्तं षड्जाति त्रिगुणाश्रयम्

Aquel canto brotó de las siete notas, adornado con los tres yatis; dotado de los siete dhātus, asentado en las seis jātis y apoyado en las tres guṇas.

Verse 184

चतुर्गीतसमायुक्तं चतुवर्णसमुत्थितम् । चतुर्वर्णप्रतीकारं सप्तालंकारभूषितम्

Estaba provisto de los cuatro modos del canto, nacido de las cuatro varṇas; portaba el emblema de las cuatro varṇas y se engalanaba con siete alaṃkāras.

Verse 185

त्रिस्थानशुद्धं त्रिलयं सम्यक्कालव्यवस्थितम् । चित्ते चित्ते च नृत्ये च रसेषु लयसंयुतम्

Puro en sus tres registros, poseía los tres patrones de laya y estaba perfectamente dispuesto en el tiempo; su ritmo se unía a la mente y a la emoción, a la danza y a los rasas.

Verse 186

चतुर्विंशद्गुणैर्युक्तं जगुर्गीतं च गायनाः । विश्वार्ची च घृताची च उर्वश्यथ तिलोत्तमा

Los cantores entonaron un canto dotado de veinticuatro excelencias. Viśvārcī y Ghṛtācī, y luego Urvaśī y Tilottamā, también se unieron.

Verse 187

मेनका सहजन्या च रंभा चाप्सरसां वरा । चतुर्विधपदं तालं त्रिप्रकारं लयत्रयम्

Menakā, Sahajanyā y Rambhā—las más excelsas entre las Apsaras—danzaron con tāla de cuatro pasos, de triple variedad y con los tres layas.

Verse 188

यतित्रयं तथाऽतोद्यं नाट्यं चैव चतुर्विधम् । ननृतुर्जगतामीशे लिख्यमाने विभावसौ

Con los tres yati, con música instrumental y con el arte dramático nāṭya en cuatro formas, danzaron ante el Señor de los mundos, mientras Vibhāvasu (el Fuego) contemplaba como si lo estuviera registrando.

Verse 189

भावान्भावविशारद्यः कुर्वन्त्यो विधिवद्बहून् । देवदुन्दुभयः शंखाः शतशोऽथ सहस्रशः

Con pericia en los bhāva y con devoción, realizaron conforme al rito muchas observancias auspiciosas; y los timbales divinos y las caracolas resonaron—por cientos y aun por miles.

Verse 190

अनाहता महादेवि नेदिरे घननिस्वनाः । गायद्भिश्चैव गंधर्वैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः

Oh Gran Diosa, resonancias anāhata—nacidas por sí mismas, sin ser golpeadas—sonaron hondas y graves; mientras los Gandharvas cantaban y las huestes de Apsaras danzaban.

Verse 191

अवाद्यंत ततस्तत्र वेणुवीणादिझर्झराः । पणवाः पुष्कराश्चैव मृदंगपटहानकाः

Entonces, allí en la asamblea, sonaron flautas, vīṇās y otros instrumentos; y también se tocaron paṇavas, puṣkaras, mṛdaṅgas, paṭahas y ānakas.

Verse 192

तूर्यवादित्रघोषैश्च सर्वं कोलाहलीकृतम् । ततः कृतांजलिपुटा भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः

Con el estruendo de trompetas y de instrumentos, todo quedó colmado de un tumulto festivo. Entonces, con las manos juntas en reverente añjali, sus mismas figuras se inclinaron humildes por devoción.

Verse 193

ततः कलकले तस्मिन्सर्वदेवसमागमे । संवत्सरं भ्रमस्थस्य विश्वकर्मा रवेस्ततः

Luego, en medio del clamor de aquella asamblea de todos los dioses, Viśvakarmā atendió a Ravi (el Sol), que permanecía en movimiento, durante el lapso de un año entero.

Verse 194

तेजसः शातनं चक्रे स्तूयमानस्य दैवतैः । देवं चक्रे समारोप्य भ्रामयामास सूत्रभृत्

Mientras los dioses lo alababan, él (Viśvakarmā) llevó a cabo el recorte de aquel resplandor. Colocando a la deidad sobre una rueda, el portador de la cuerda la hizo girar.

Verse 195

मृत्पिंडवत्कुलालस्य संस्पृशन्क्षुरधारया । पतंगस्य स्तवं कुर्वन्विश्वकर्मा दिवस्पतेः

Como el alfarero toca un terrón de arcilla con el filo de una cuchilla, así Viśvakarmā—entonando alabanzas a Pataṅga (el Sol), señor del día—afeitó y dio forma con cuidado a su resplandor.

Verse 196

तेजसः षोडशं भागं मण्डलस्थमधारयत् । शातितं तस्य तत्तेजो यावत्पादौ वरानने

Conservó una dieciseisava parte de aquel resplandor dentro del disco solar. Ese brillo fue recortado sólo hasta sus pies, oh de hermoso rostro.

Verse 197

यत्तस्य ऋङ्मयं तेजस्तत्प्रभासेऽपतत्प्रिये । यजुर्मयेन देवेशि भाविता द्यौर्महाप्रभोः

Aquel resplandor suyo, de naturaleza Ṛk (Ṛgveda), cayó en Prabhāsa, oh amada. Y por la porción de naturaleza Yajus (Yajurveda), oh Señora de los dioses, el cielo del Gran Señor fue fortalecido.

Verse 198

स्वर्गं साममयेनापि भूर्भुवःस्वरितिस्थितम् । ततस्तैस्तेजसो भागैर्दशभिः पंचभिस्तथा

Y también por la porción de naturaleza Sāma (Sāmaveda), el reino del cielo—establecido como Bhūr, Bhuvaḥ y Svaḥ—quedó fundado. Luego, de aquellas porciones de resplandor—diez y también cinco—(prosigue el relato).

Verse 199

तेन वै निर्मितं चक्रं विष्णोः शूलं हरस्य च । महाप्रभं महाकायं शिबिका धनदस्य च

Por él fueron forjados el disco (cakra) de Viṣṇu y el tridente (śūla) de Hara (Śiva); y también la espléndida y enorme litera (śibikā) de Dhanada (Kubera).

Verse 200

दण्डः प्रेतपतेः शक्तिर्देवसेनापतेस्तथा । अन्येषां च सुराणां च अस्त्राण्युक्तानि यानि वै

El báculo del Señor de los Pretas (Yama), la lanza śakti del comandante del ejército de los dioses (Kārttikeya), y asimismo cualesquiera otras armas que se mencionan como propias de los dioses: todo ello también fue hecho por él.

Verse 201

यक्षविद्याधराणां च तानि चक्रे स विश्वकृत् । ततः षोडशमं भागं बिभर्त्ति भगवान्रविः । तत्तेजो रविभागश्च खस्थो विचरति प्रिये

Él, el artífice universal, también hizo aquellas cosas para los Yakṣas y los Vidyādharas. Después, el bienaventurado Ravi (el Sol) porta la decimosexta parte de ese resplandor; y ese fulgor—la porción de Ravi—recorre el firmamento, oh amada.

Verse 202

इति शातिततेजाः स श्वशुरेणातिशोभनम् । वपुर्दधार मार्त्तंडः पुष्पबाणमनोरमम्

Así, Mārtaṇḍa (el Sol), con su fulgor apaciguado por la acción de su suegro, asumió una forma sumamente espléndida, encantadora como un ramillete de flores.

Verse 204

अपापां सर्वभूतानां तपसा नियमेन च । सा च दृष्ट्वा तमायांतं परपुंसो विशंकया । जगाम संमुखं तस्य अश्वरूपधरस्य च

Ella—sin mancha, entregada a la ascesis y a los votos de disciplina por el bien de todos los seres—al verlo acercarse, sospechó que era otro hombre; y salió a su encuentro cara a cara, pues él había asumido la forma de un caballo.